Đánh giá khả năng phối hợp riêng về năng suất và độ brix của bảy dòng dưa lưới (Cucumis melo L.) thế hệ thứ sáu (I₆)
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
1
Evaluation of the specific combining ability (SCA) for yield and brix of seven
Cucumis melo. L inbred lines of the sixth generation
Tuan Q. Huynh1∗, Hiet D. Hoang1, Trinh T. T. To1, Lam V. Tran1,
Man T. T. Le1, & Dan T. Vo2
1Research and Development Center for Hi-tech Agriculture, Ho Chi Minh City, Vietnam
2Faculty of Agronomy, Nong Lam University, Ho Chi Minh City, Vietnam
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Research Paper
The objective of the experiment was to screen Cucumis melo L. inbred
lines for high potential general combining ability and potential hybrids
combinations for F1 hybridization. The experiment was conducted
as a randomized complete block design (RCBD) with 29 treatments
[21 hybrid combinations, control (TL3 hybrid) and seven Cucumis
melo L. inbred lines I6], each with three replicates. Estimating the
specific combining ability (SCA) of Cucumis melo L. inbred lines
for breeding of F1 hybrid cultivars was carried out at the Research
and Development Center for Hi-tech Agriculture in Ho Chi Minh
City. Based on the specific combining ability of yield trait and total
soluble solids (Brix) content of 21 hybrid lines from seven inbred lines
following diallel method (Griffing 4 model), four potential hybrid lines
(H41.6 x H58.6, H53.6 x H77.6, H32.6 x H41.6 và H53.6 x H58.6)
yielded 10% higher than the control variety and gave fruits of oval
shape, even fruit-net and low diseases infection.
Received: December 08, 2020
Revised: April 09, 2021
Accepted: April 23, 2021
Keywords
Brix
Cucumis melo L.
Specific combining ability (SCA)
Yield
∗Corresponding author
Huynh Quang Tuan
Email: [email protected]
Cited as: Huynh, T. Q., Hoang, H. D., To, T. T. T., Tran, L. V., Le, M. T. T., & Vo, D. T. (2021).
Evaluation of the specific combining ability (SCA) for yield and brix of seven Cucumis melo. L
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
2
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
Đánh giá khả năng phối hợp riêng về năng suất và độ brix của bảy dòng dưa lưới
(Cucumis melo L.) thế hệ thứ sáu (I6)
Huỳnh Quang Tuấn1∗, Hoàng Đắc Hiệt1, Tô Thị Thùy Trinh1, Trần Văn Lâm1,
Lê Thị Thu Mận1 & Võ Thái Dân2
1Trung Tâm Nghiên Cứu và Phát Triển Nông Nghiệp Công Nghệ Cao, TP. Hồ Chí Minh
2Khoa Nông Học, Trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM, TP. Hồ Chí Minh
TÓM TẮT
THÔNG TIN BÀI BÁO
Mục tiêu là chọn các dòng dưa lưới có khả năng kết hợp riêng cao
và các tổ hợp lai dưa lưới ưu tú phục vụ lai tạo giống F1. Thí nhiệm
đơn yếu tố, được bố trí theo kiểu khối hoàn toàn ngẫu nhiên gồm 29
nghiệm thức (21 tổ hợp lai, 1 giống đối chứng (giống lai TL3) và 7
dòng dưa lưới I6) và 3 lần lặp lại. Đánh giá khả năng phối hợp riêng
dựa trên tính trạng năng suất và độ brix của 7 dòng dưa lưới tự phối
I6 (H5.6, H32.6, H34.6, H41.6, H53.6, H58.6, H77.6) bằng phương
pháp lai luân giao (mô hình Griffing 4) được thực hiện tại Trung tâm
Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao, chọn được 04
tổ hợp lai (THL) triển vọng có khả năng phối hợp riêng và ưu thế lai
cao vượt giống đối chứng, phục vụ công tác sản xuất gồm THL H41.6
x H58.6, H53.6 x H77.6, H32.6 x H41.6 và H53.6 x H58.6. Ngoài khả
năng có ưu thế lai và cho năng suất cao hơn giống đối chứng 10%, bốn
THL này còn thể hiện các đặc điểm hình thái như quả tròn, lưới đều
và ít nhiễm sâu bệnh.
Bài báo khoa học
Ngày nhận: 08/12/2020
Ngày chỉnh sửa: 09/04/2021
Ngày chấp nhận: 23/04/2021
Từ khóa
Dưa lưới
Độ brix
Khả năng phối hợp riêng (SCA)
Năng suất
∗Tác giả liên hệ
Huỳnh Quang Tuấn
Email: [email protected]
1. Đặt Vấn Đề
khí hậu Việt Nam được xem là bước đột phá.
Nhận thấy tiềm năng của thị trường hạt giống
Sản xuất dưa lưới thương phẩm phổ biến ở Việt
Nam khoảng từ năm 2008 - 2010. Mặc dù quy mô
sản xuất vẫn còn rất nhỏ lẻ, song trồng dưa lưới
theo mô hình nông nghiệp công nghệ cao rất hiệu
quả và có thể nhân rộng (Ngoc, 2020). Hiện nay,
phần lớn các giống dưa lưới đưa vào sản xuất đều
có nguồn gốc từ nước ngoài như Hà Lan, Israel,
Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan. Giá thành hạt
giống cao và chi phí sản xuất lớn làm cho sản
phẩm sản xuất được có giá thành khá đắt, chưa
phổ biến rộng cho người tiêu dùng. Để có thể
mở rộng đối tượng khách hàng tiêu thụ dưa lưới,
việc xem xét hạ giá thành sản phẩm là hết sức
cần thiết. Bên cạnh nghiên cứu các biện pháp kỹ
thuật sản xuất thích hợp để đạt năng suất cao,
chất lượng tốt, vấn đề chọn tạo giống tiến tới chủ
động được nguồn hạt giống và không phụ thuộc
vào nguồn giống nhập nội; phù hợp với điều kiện
trong nước từ năm 2016 - 2019, Trung tâm
Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ
cao đã thu thập và chọn tạo kết quả đến năm 2019
đã chọn được 7 dòng dưa lưới thế hệ I6 (Huynh
& ctv., 2019). Đánh giá khả năng phối hợp riêng
để chọn ra các tổ hợp lai (THL) ưu tú là bước
quan trọng tiếp theo trong quá trình sản xuất
hạt giống lai F1. Mục tiêu của nghiên cứu là chọn
được THL có năng suất và độ brix tương đương
hoặc vượt trội so với giống dưa lưới F1 đang được
sản xuất trên thị trường.
2. Vật Liệu và Phương Pháp Nghiên Cứu
2.1. Vật liệu
Tổ hợp lai: + 21 THL (H5.6 x H77.6, H32.6
x H34.6, H32.6 x H53.6, H34.6 x H53.6, H34.6
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
3
x H58.6, H41.6 x H53.6, H41.6 x H58.6, H41.6 x m2); Độ brix thịt quả (%); Tỷ lệ bệnh hại
H77.6, H53.6 x H58.6 và H53.6 x H77.6, H5.6 x (%): bệnh thối thân (Didymella bryoniae), giả
H32.6, H5.6 x H34.6, H5.6 x H41.6, H5.6 x H53.6, sương mai (Pseudoperonospora cubensis), phấn
H5.6 x H58.6, H32.6 x H41.6, H32.6 x H58.6, trắng (Erysiphe cichoracearum), héo xanh (Pseu-
H32.6 x H77.6, H34.6 x H41.6, H34.6 x H77.6 domonas solanacearum), xì mủ (Mycosphaerella
và H58.6 x H77.6) được tạo bằng phương pháp melonis) (MARD, 2003).
lai luân giao (mô hình Griffing 4) bởi 7 dòng dưa
lưới thế hệ I6, được Trung tâm Nghiên cứu và
Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao chọn lọc
Đánh giá khả năng phối hợp riêng trên 2 chỉ
tiêu: Năng suất thực thu (tấn/1000 m2); Độ brix
thịt quả (%).
Nội dung nghiên cứu được tiến hành trong
điều kiện nhà màng, cây dưa lưới được chăm sóc
theo quy trình trồng dưa lưới trong nhà màng tại
Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp
Công nghệ cao (MARD, 2014).
Giống đối chứng TL3: giống lai F1, của công
ty Chánh Phong.
Giá thể:
Mụn dừa được xử lý sạch chất chát bằng cách
ngâm xả nước trong 7 - 10 ngày.
Phương pháp đánh giá khả năng phối hợp riêng
theo phương pháp mô hình Griffing 4 (Griffing,
1956).
Phân trùn quế: Chất hữu cơ (%): C: 7,64; mùn:
13,17; chất tổng số (%): N: 1,93: P: 0,71; K: 0,70
(AHRD, 2015).
Mô hình toán học chung:
b
P
1
Tro trấu.
Xik
=
+ gi + gj + sij + rij +
eijk
bk = 1
Tỷ lệ phối trộn giá thể: 70% mụn dừa: 20%
phân trùn quế: 10% tro trấu.
Trong đó:
Các loại hóa chất pha dung dịch tưới: KH2PO4
(0,25g/L), Ca(NO3)2.4H2O (1,115 g/L), K2SO4
(0,2 g/L), MgSO4 7H2O (0,55 g/L), H3BO3 (0,5
mg/L), ZnS04 (Zn: 0,3 mg/L), CuSO4.5H2O (0,5
mg/L), Na2MoH2O (0,05 mg/L) và Chelate sắt
(3 mg/L).
Xik: Độ lớn tính trạng con lai (ixj) ở lần nhắc
thứ k
: Tính trạng trung bình trong thí nghiệm
gi và gj: Khả năng kết hợp chung của dòng i và
dòng j
sij: Tác động của khả năng kết hợp riêng giữa
hai dòng I và dòng j
Thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện nhà
màng kiểu máy thông gió cố định, dưa lưới được
trồng trên giá thể, nước và phân bón được tưới
qua hệ thống tưới nhỏ giọt.
rij: Tác động tương hỗ giữa 2 dòng đó
eijk: Sai số ngẫu nhiên
Xác định mức độ ưu thế lai: Ưu thế lai trung
bình (HM%), Ưu thế lai thực (HB%), Ưu thế lai
chuẩn (HS%) (Phan, 2006).
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Thí nghiệm đơn yếu tố được bố trí theo kiểu
khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD), 29 nghiệm
thức (21 THL, 1 giống đối chứng (TL3) và 7 dòng
bố mẹ I6) và ba lần lặp lại. Mỗi ô thí nghiệm
trồng thành 2 hàng với 50 cây, có diện tích ô là
15 m2, tổng số cây cho một nghiệm thức là 150
cây/nghiệm thức; khoảng cách trồng hàng x hàng
= 0,6 m; cây x cây = 0,5 m.
Ưu thế lai trung bình là ưu thế lai mà các tính
trạng hình thái và năng suất cao hơn trung bình,
giữa hai bố mẹ hoặc vượt trội cả hai bố mẹ:
F1 − MP
HM,% =
× 100
MP
Ưu thế lai thực (HB) là ưu thế lai khi so với
bố mẹ tốt nhất:
Hạt dưa lưới được gieo vào ngày 4 tháng 09,
trồng vào ngày 14 tháng 09 và thu hoạch từ ngày
11 đến ngày 15 tháng 11 năm 2019. Quy cách cây
con: Chiều cao cây: 12 - 15 cm; số lá thật: 2 - 3
lá.
F1 − BP
HB,% =
× 100
BP
Ưu thế lai chuẩn (HS) là ưu thế lai biểu thị sự
hơn kém của con lai F1 so với giống đối chứng
trong sản xuất đại trà:
Các chỉ tiêu theo dõi: Tỷ lệ đậu quả (%);
Hình dạng quả; Màu sắc vỏ quả; Màu sắc
thịt quả; Đặc điểm vân lưới; Khối lượng
quả (kg/quả); Năng suất thực thu (tấn/1000
F1 − S
HS,% =
Trong đó:
× 100
S
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
4
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
Bảng 1. Đặc điểm hình thái quả, năng suất và độ brix của 7 dòng dưa lưới thế hệ I6 và giống đối chứng TL3
Khối
lượng quả
(kg/quả)
1,03
Năng suất
(tấn/1000
m2)
Tên
dòng
Hình
dạng quả
Màu vỏ
quả
Đặc điểm
vân lưới
Màu thịt
quả
Độ brix
(%)
H5.6
H32.6
H34.6
H41.6
H53.6
H58.6
H77.6
TL3
Xanh
Xanh
Xanh
Xanh
Xanh
Xanh
Vàng
Xanh
Xanh
Cam
Cam
Xanh
Cam
Cam
Xanh
Xanh
1,70
1,93
1,83
1,30
2,37
1,77
1,90
3,06
13,33
15,33
12,33
14,66
14,33
14,33
12,33
13,00
Tròn
Trứng
Trứng
Tròn
Trứng
Trứng
Tròn
Dày, đều
Dày, đều
Dày, đều
Dày
Thưa, đều
Thưa, đều
Dày
1,40
1,10
0,90
1,47
1,07
1,07
1,57
Tròn
Dày, đều
F1: giá trị con lai F1
(H5.6 x H77.6, H32.6 x H77.6, H34.6 x H77.6,
H41.6 x H77.6, H53.6 x H77.6 và H58.6 x H77.6),
còn các THL còn lại có vỏ quả màu xanh. Về chỉ
tiêu thịt quả của 21 THL dưa lưới gồm 09 THL có
thịt quả màu xanh (H5.6 x H41.6, H5.6 x H77.6,
H32.6 x H41.6, H32.6 x H77.6, H34.6 x H41.6,
H34.6 x H77.6, H41.6 x H77.6, H53.6 x H77.6 và
H58.6 x H77.6) và 12 THL còn lại có thị quả màu
cam. Về chỉ tiêu vân lưới phân bố theo kiểu dày
có 10 THL gồm H5.6 x H32.6, H5.6 x H34.6, H5.6
x H41.6, H5.6 x H53.6, H32.6 x H34.6, H32.6 x
H53.6, H34.6 x H41.6, H34.6 x H53.6, H41.6 x
H53.6, H41.6 x H58.6 ) và 11 THL còn lại có vân
MP: giá trị trung bình của bố mẹ
BP: là giá trị bố mẹ tốt nhất
S: giá trị giống đối chứng
Xử lý số liệu: Số liệu thí nghiệm được phân tích
ANOVA, phân hạng trên phần mềm SAS 9.1; khả
năng phối hợp riêng được tính toán trên phần
mềm Microsoft Excel.
3. Kết Quả và Thảo Luận
3.1. Đặc điểm hình thái, năng suất và chất
lượng 21 THL từ bay dòng dưa lưới thế
hệ I6
Khối lượng quả là yếu tố quan trọng quyết định
năng suất và ảnh hưởng đến giá thành của sản
phẩm. Khối lượng quả của các THL dao động
(1,83 kg/quả) là các THL cho khối lượng quả
trung bình cao hơn so với đối chứng TL3 (1,57
kg/quả).
Tỷ lệ đậu quả là một chỉ tiêu quan trọng trong
sản xuất dưa lưới, theo kết quả của nghiên cứu
cho thấy 21 THL từ 7 dòng dưa lưới đều cho tỷ lệ
đậu quả cao, trung bình đạt 99,8%, riêng tổ hợp
lai H41.6 x H58.6 và H53.6 x H77.6 có tỷ lệ đậu
quả thấp hơn là 97% và 98%. Tỷ lệ đậu quả của
giống đối chứng (TL3) là 100%. Tỷ lệ đậu quả ở
mức cao, điều này phù hợp với nhu cầu chọn tạo
giống dưa lưới F1.
Năng suất thực thu của các THL dao động từ
2,39 đến 3,82 tấn/1000 m2, trong đó THL H41.6
x H58.6 (3,82 tấn/1000 m2), H53.6 x H77.6 (3,58
tấn/1000 m2) có năng suất cao hơn đối chứng
TL3 (3,06 tấn/1000 m2).
Các THL có hình dạng quả và màu sắc vỏ quả
đặc trưng, qua khảo sát đặc điểm bên ngoài của
21 THL từ bảy dòng dưa lưới thế hệ I6, kết quả
cho thấy có hai dạng kiểu hình về hình dạng quả
là hình trứng và hình tròn. Các THL có dạng quả
hình trứng gồm H5.6 x H77.6, H32.6 x H34.6,
H32.6 x H53.6, H34.6 x H53.6, H34.6 x H58.6,
H41.6 x H53.6, H41.6 x H58.6, H41.6 x H77.6,
H53.6 x H58.6 và H53.6 x H77.6). Các THL có
dạng quả hình tròn là H5.6 x H32.6, H5.6 x H34.6,
H5.6 x H41.6, H5.6 x H53.6, H5.6 x H58.6, H32.6
x H41.6, H32.6 x H58.6, H32.6 x H77.6, H34.6 x
H41.6, H34.6 x H77.6 và H58.6 x H77.6. Trong 21
THL dưa lưới có sáu THL có vỏ quả màu vàng
Độ ngọt của dưa lưới là một chỉ tiêu rất quan
trọng đối với thị hiếu người tiêu dùng. Độ brix
của các THL khác biệt có ý nghĩa về mặt thống kê
và dao động trong khoảng từ 9,50 đến 14,87%. So
với giống đối chứng TL3 (13,00%), 4 THL (H32.6
x H53.6, H34.6 x H58.6, H34.6 x H77.6 và H41.6
x H58.6) có độ brix tương đương và 6 THL (H5.6
x H34.6, H32.6 x H41.6, H34.6 x H53.6, H41.6 x
H77.6, H53.6 x H58.6 và H53.6 x H77.6) có độ
brix cao hơn hẳn so với đối chứng.
Theo đánh giá phân loại dưa lưới (Trung tâm
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
5
Hình 1. Đặc điểm quả của một số tổ hợp lai từ bảy dòng dưa lưới thế hệ I6.
Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ THL đều đáp ứng về khối lượng là dưa lưới loại
cao), dưa lưới loại 1: lưới đều, đẹp, quả 1,2 - 2,5 1, về độ brix phần lớn các THL đáp ứng (độ brix
kg, độ brix 12 - 18; loại 2: lưới đều, đẹp, quả dưới trên 12%), trong đó kể đến H5.6 x H34.6, H32.6
1,2 kg hoặc trên 2,5 kg, độ brix 12 – 18 thì các x H41.6, H34.6 x H53.6, H41.6 x H77.6, H53.6 x
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
6
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
Bảng 2. Đặc điểm năng suất và độ brix của 21 tổ hợp lai từ bảy dòng dưa lưới thế hệ I6
Cặp lai
× )/dòng
Khối lượng quả
(kg/quả)
1,60cb
1,53b-e
1,47d-g
1,40fgh
1,43efg
1,37gh
1,40fgh
1,57bcd
1,50c-f
1,57bcd
1,23i
Năng suất thực thu
(tấn/1000 m2)
3,19cb
3,02b-e
2,88def
2,74efg
2,81d-g
2,67fgh
2,74efg
3,09bcd
2,95c-f
3,09cbd
2,39h
Tỷ lệ đậu quả (%)
Độ brix (%)
(
H5.6 x H32.6
H5.6 x H34.6
H5.6 x H41.6
H5.6 x H53.6
H5.6 x H58.6
H5.6 x H77.6
H32.6 x H34.6
H32.6 x H41.6
H32.6 x H53.6
H32.6 x H58.6
H32.6 x H77.6
H34.6 x H41.6
H34.6 x H53.6
H34.6 x H58.6
H34.6 x H77.6
H41.6 x H53.6
H41.6 x H58.6
H41.6 x H77.6
H53.6 x H58.6
H53.6 x H77.6
H58.6 x H77.6
TL3 (ĐC)
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
97
10,73gh
14,50ab
11,83e
12,00e
9,50j
10,33hi
11,00fg
14,87a
13,10d
11,00fg
10,00ij
9,50j
1,30hi
1,40fgh
1,47d-g
1,50c-f
1,53b-e
1,90a
2,53gh
2,74efg
2,91c-f
2,98b-e
3,05bcd
3,82a
14,00bc
13,17d
13,50cd
10,50ghi
13,50cd
14,00bc
14,50ab
13,83bc
11,50ef
13,00d
13,33
100
100
98
100
100
96
1,63b
3,26b
1,63b
3,26b
1,83a
3,58a
1,50c-f
1,57cbd
1,03
2,88cf
3,06bcd
1,70
H5.6
H32.6
H34.6
H41.6
H53.6
90
1,40
1,10
0,90
1,47
1,93
1,83
1,30
2,37
15,33
12,33
14,66
14,33
100
100
97
H58.6
H77.6
95
100
1,07
1,07
1,77
1,90
14,33
12,33
CV (%)
LSD0,01
3,46
0,12
4,39
0,29
2,67
0,54
a-gTrong cùng một cột, các giá trị trung bình có cùng ký tự đi kèm không khác biệt ở mức P < 0,01.
Chỉ phân hạng trên 21 THL và đối chứng.
21 THL: H5.6 x H77.6, H32.6 x H34.6, H32.6 x H53.6, H34.6 x H53.6, H34.6 x H58.6, H41.6 x H53.6, H41.6 x H58.6, H41.6
x H77.6, H53.6 x H58.6 và H53.6 x H77.6, H5.6 x H32.6, H5.6 x H34.6, H5.6 x H41.6, H5.6 x H53.6, H5.6 x H58.6, H32.6 x
H41.6, H32.6 x H58.6, H32.6 x H77.6, H34.6 x H41.6, H34.6 x H77.6 và H58.6 x H77.6.
Bảy dòng dưa lưới thế hệ I6: H5.6, H32.6, H34.6, H41.6, H53.6, H58.6, H77.6.
H58.6 và H53.6 x H77.6.
(Mycosphaerella melonis). Mức độ nhiễm bệnh
của các THL tương đối thấp ở mức 5 đến 10%.
Trong số 21 THL và 1 giống đối chứng (TL3) thì
có 12 THL (H5.6 x H34.6; H5.6 x H58.6; H5.6
x H77.6; H32.6 x H41.6; H32.6 x H53.6; H34.6
x H41.6; H34.6 x H58.6; H41.6 x H58.6; H41.6 x
H77.6; H53.6 x H77.6 và H58.6 x H77.6) không bị
nhiễm bệnh, 10 THL còn lại có tỷ lệ nhiễm bệnh
từ 5 - 10%, trong đó 2 THL H5.6 x H32.6 và H34.6
x H77.6 có tỷ lệ nhiễm bệnh thối thân; 3 THL
H32.6 x H34.6; H32.6 x H58.6 và H41.6 x H53.6
có tỷ lệ nhiễm bệnh xì mủ và H5.6 x H41.6 có tỷ lệ
Để chọn lọc các THL, ngoài chỉ tiêu về năng
suất và độ brix cao thì tỷ lệ nhiễm sâu bệnh của
các THL phải ở mức thấp. Tỷ lệ nhiễm sâu bệnh
càng thấp thì sẽ ít ảnh hưởng đến năng suất, đây
là một chỉ tiêu mà người tiêu dùng rất quan tâm
khi lựa chọn giống dưa lưới để sản xuất.
Đối với các THL ở thế hệ I6, các đối tượng
nhiễm bệnh chủ yếu: bệnh thối thân (Didymella
bryoniae), giả sương mai (Pseudoperonospora
cubensis), phấn trắng (Erysiphe cichoracearum),
héo xanh (Pseudomonas solanacearum), xì mủ
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
7
nhiễm bệnh sương mai tương đối cao (10%), các hướng dương (SCA > 0), trong đó có 5/11 tổ hợp
THL còn lại bị nhiễm bệnh thối thân (THL H5.6 có giá trị SCA cao, đó là H5.6 x H34.6; H32.6 x
x H53.6; H32.6 x H77.6 và H53.6 x H58.6), sương H41.6; H41.6 x H58.6; H41.6 x H77.6 và H53.6 x
mai (THL H34.6 x H53.6), bệnh phấn trắng (THL H58.6. Trong đó, dòng sử dụng mẹ là dòng H41.6
H5.6 x H53.6 và H32.6 x H58.6) và héo xanh có khả năng kết hợp riêng cao về độ brix với dòng
(THL H5.6 x H32.6 và H53.6 x H58.6) ở mức H58.6 và H77.6; dòng H58.6 sử dụng làm dòng
nhiễm bệnh 5%.
bố có khả năng kết hợp riêng cao với dòng H53.6
và H41.6. Các dòng có khả năng kết hợp riêng
cao cho lợi thế về độ brix đối với THL được tạo
thành. Kết quả nghiên cứu cho thấy tính trạng
năng suất và độ brix chịu ảnh hưởng của hiệu
ứng phi cộng tính, điều này phù hợp với kết quả
nghiên cứu của Monforte & ctv. (2004) và Doan
& ctv. (2016).
3.2. Đánh giá khả năng kết hợp riêng của 21
THL từ bảy dòng dưa lưới thế hệ I6
Khả năng phối hợp chung của dòng (hoặc
giống) (GCA) thể hiện hiệu ứng cộng tính, khả
năng phối hợp riêng (SCA) thể hiện hiệu ứng phi
cộng tính của các gen trong việc kiểm soát di
truyền của một tính trạng (Ferreira & ctv., 2004).
Năng suất là một trong những yếu tố quyết định
trong việc chọn tạo giống nói chung trong đó có
dưa lưới. Đối với tính trạng năng suất, Abadia &
ctv. (1985) chỉ ra rằng, năng suất kiểm soát bởi
hiệu ứng cộng tính và phi cộng tính, nhưng chủ
yếu hiệu ứng phi cộng tính.
3.3. Đánh giá ưu thế lai của 21 THL dưa lưới
bình (HM%) được so sánh với giá trị trung bình
năng suất thực thu và độ brix của bố và mẹ, các
THL có ưu thế lai về năng suất thực thu dao động
trong khoảng từ 24,7% đến 144,0% và độ brix từ
(-) 19,3% đến (+) 34,7%.
có 10/21 THL có giá trị khả năng phối hợp riêng
theo hướng dương (SCA > 0), trong đó có 5/10 tổ
hợp có giá trị SCA cao, đó là H5.6 x H32.6; H5.6
x H34.6.; H41.6 x H58.6; H53.6 x H77.6; H34.6 x
H77.6. Trong đó, dòng sử dụng mẹ là dòng H5.6
có khả năng kết hợp riêng cao với dòng H32.6 và
34.6; dòng H77.6 sử dụng làm dòng bố có khả
năng kết hợp riêng cao với dòng H53.6 và H34.6.
Các dòng có khả năng kết hợp riêng cao cho lợi
thế về năng suất đối với THL được tạo thành.
Kết quả này cũng tương đồng với nghiên cứu của
Anne và ctv. (2011), dòng có khả năng kết hợp
riêng cao có ý nghĩa lớn đối với chọn giống dưa
lưới.
Ưu thế lai thực (HB%) được so sánh với giá
trị năng suất thực thu và độ brix của bố và mẹ
tốt nhất, các THL có ưu thế lai thực về năng
suất thực thu dao động trong khoảng từ 1,3%
đến 6,1% và độ brix từ (-) 6,2% đến (+) 10,1%.
Ưu thế lai chuẩn (HS%) được đánh giá dựa trên
việc so sánh năng suất và độ brix của các THL
với năng suất và độ brix của giống đối chứng. Các
THL có ưu thế lai chuẩn về năng suất dao động
trong khoảng từ (-) 21,9% đến (+) 24,9% và độ
brix từ (-) 26,9 đến (+) 14,4%.
Như vậy, qua đánh giá ưu thế lai về năng suất
cho thấy, có 2 THL thể hiện ưu thế lai về năng
suất cao (cao hơn 10% so với đối chứng): H41.6
x H58.6 (24,9%) và H53.6 x H77.6 (17,1%); Có 3
THL thể hiện ưu thế lai về độ brix cao (cao hơn
10% so với đối chứng): H5.6 x H34.6 (11,5%),
H32.6 x H41.6 (14,4%), H53.6 x H58.6 (11,5%).
Đối với hàm lượng chất rắn hòa tan (độ brix)
kiểm soát của hiệu ứng cộng tính và phi cộng
tính (Cuarteiro & ctv., 1985; Singh & Randhawa,
1990); những người khác thì cho rằng, phi cộng
tính không ảnh hưởng đáng kể (Zalapa & ctv.,
2006; Paris & ctv., 2008). Monforte & ctv. (2004)
đã mô tả chi tiết các kết quả trái ngược nhau ở
dưa lưới đối với chỉ tiêu này, tác giả khẳng định,
hiệu ứng phi cộng tính có ảnh hưởng trong phép
lai.
Tổ hợp lai H32.6 x H41.6 tuy có ưu thế lai về
năng suất thấp (1,0%), năng suất thực thu (3,09
tấn/1000 m2) khác biệt không có ý nghĩa thống kê
so với đối chứng (3,06 tấn/1000 m2), nhưng có ưu
thế lại cao về độ brix cao hơn đối chứng (14,4%).
THL H53.6 x H58.6 cũng có kết quả tương tự.
Tổ hợp lai H41.6 x H58.6 tuy có ưu thế lai
về độ brix thấp (3,8%), độ brix (13,50%) khác
biệt không có ý nghĩa thống kê so với đối chứng
(13,00%), nhưng có ưu thế lại cao về năng suất
Kết quả đánh giá khả năng phối hợp riêng về
độ brix của 7 dòng dưa lưới I6 cho thấy, có 11/21
THL có giá trị khả năng phối hợp riêng theo
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
8
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
Bảng 3. Đánh khả năng phối hợp riêng (SCA) về năng suất thực thu (tấn/1000 m2) của 7 dòng dưa lưới I6
H5.6
H32.6
H34.6
H41.6
SCA
-0,14
0,05
H53.6
H58.6
H77.6
GCA1
H5.6
H32.6
H34.6
H41.6
H53.6
H58.6
H77.6
0,41
0,35
0,04
-0,21
-0,03
-0,14
-0,17
-0,24
0,02
-0,05
0,51
0,01
-0,17
-0,48
0,22
0,15
0,54
-0,25
-0,12
-0,09
-0,19
0,15
0,09
0,18
-0,41
-0,02
1GCA: năng phối hợp chung.
Bảng 4. Đánh khả năng phối hợp riêng (SCA) về độ brix của 7 dòng dưa lưới I6
H5.6
H32.6
H34.6
H41.6
SCA
0,34
3,01
-3,35
H53.6
H58.6
H77.6
GCA1
H5.6
H32.6
H34.6
H41.6
H53.6
H58.6
H77.6
-0,06
2,71
-1,15
-0,24
0,50
0,40
-2,80
-1,79
-0,65
0,52
1,15
1,40
-0,96
-1,65
0,86
1,65
0,74
-0,64
0,90
-0,54
0,46
0,16
0,91
-0,04
-0,04
1GCA: năng phối hợp chung.
Bảng 5. Đánh giá ưu thế lai về năng suất và độ brix của 21 tổ hợp lai từ 7 dòng dưa
lưới thế hệ I6
Năng suất
Độ brix
Cặp lai
HM (%) HB (%) HS (%) HM (%) HB (%) HS (%)
(
× )/dòng
H5.6 x H32.6
H5.6 x H34.6
H5.6 x H41.6
H5.6 x H53.6
H5.6 x H58.6
H5.6 x H77.6
H32.6 x H34.6
H32.6 x H41.6
H32.6 x H53.6
H32.6 x H58.6
H32.6 x H77.6
H34.6 x H41.6
H34.6 x H53.6
H34.6 x H58.6
H34.6 x H77.6
H41.6 x H53.6
H41.6 x H58.6
H41.6 x H77.6
H53.6 x H58.6
H53.6 x H77.6
H58.6 x H77.6
75,8
70,9
87,8
48,1
62,1
48,3
45,5
87,3
50,0
67,0
24,7
58,1
43,0
61,9
59,8
81,4
144,0
99,8
73,3
83,8
57,3
3,7
3,4
3,7
2,4
2,9
2,4
2,3
3,9
2,7
3,4
1,3
2,5
2,2
3,0
3,0
3,7
6,1
4,4
3,8
4,4
2,9
4,4
-1,3
-5,9
-10,5
-8,2
-12,7
-10,5
1,0
-12,5
34,7
-0,8
2,0
-19,3
-4,0
-5,7
15,8
3,4
-13,2
-14,3
-18,3
22,1
14,8
29,0
-14,2
10,4
24,6
17,3
21,7
1,8
-4,2
10,1
-0,3
0,6
-6,2
-1,2
-1,8
5,5
-17,4
11,5
-9,0
-7,7
-26,9
-20,5
-15,4
14,4
0,8
-15,4
-23,1
-26,9
7,7
1,3
3,8
-19,2
3,8
7,7
11,5
6,4
-11,5
-3,6
1,0
1,2
-4,5
-4,5
-5,8
6,9
4,6
8,2
-4,7
3,4
7,5
5,8
6,7
-21,9
-17,3
-10,5
-4,8
-2,5
-0,2
24,9
6,6
6,6
17,1
-5,8
0,5
Ưu thế lai trung bình (HM%), Ưu thế lai thực (HB%), Ưu thế lai chuẩn (HS%).
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
9
cao hơn đối chứng (14,4%). THL H53.6 x H77.6 Griffing, B. (1956). Concept of general and specific com-
bining ability in relation to diallen crossing systems.
Australian Journal of Biological Sciences 9(4), 463-
cũng có kết quả tương tự.
493.
4. Kết Luận
Huynh, T. Q., Hoang, H. D., & To, T. T. T. (2019).
A
study of selecting materials and cultivars of
Đánh giá khả năng phối hợp riêng dựa trên
tính trạng năng suất và độ brix của 7 dòng dưa
lưới tự phối I6 (H5.6, H32.6, H34.6, H41.6, H53.6,
H58.6, H77.6) bằng phương pháp lai luân giao
(mô hình Griffing 4) cho thấy rằng, các dòng
H41.6 và H58.6, H53.6 và H77.6 có khả năng phối
hợp riêng cao về tính trạng năng suất; các dòng
H5.6 và H34.6, H32.6 và H41.6, H53.6 và H58.6 có
khả năng phối hợp riêng cao về tính trạng brix.
Muskmelon (Cucumis melo L.) suitable for the south-
ern region of Vietnam (4th year). Research and Devel-
opment Center for Hi-tech Agriculture, Ho Chi Minh
City, Vietnam.
MARD (Ministry of Agriculture and Rural Develop-
ment). (2014). Decision No. 512 /QD-TTCLT dated
on November 19, 2014. The Process of Muskmelon
(Cucumis melo L.) cultivation. Ha Noi, Vietnam:
MARD Office.
MARD (Ministry of Agriculture and Rural Develop-
ment). (2003). Decision No. 10TCN 224:2003 dated
on 2003. Surveillance method of plant pests. Ha Noi,
Vietnam: MARD Office.
Chọn được 04 THL triển vọng có khả năng phối
hợp riêng cao và có ưu thế lai cao vượt giống đối
chứng từ 10% trở lên phục vụ công tác sản suất
gồm tổ hợp lai H41.6 x H58.6, H53.6 x H77.6,
H32.6 x H41.6 và H53.6 x H58.6.
Monforte, A. J., Oliver, M., Gonzalo, M. J., Alvarez, J.
M., DolcetSanjuan, R., & Arús, P. (2004). Identifica-
tion of quantitative trait lociinvolved in fruit quality
traits in melon (Cucumis melo L.). Theoretical and
Applied Genetics 108(4), 750-758.
Tài Liệu Tham Khảo (References)
Abadia, J., Cuarteiro, M. L. G. J., & Nuez, F. (1985).
Herencia de caracteres cuantitativos en melón. Insti-
tuto Nacional de Investigación y Tecnología Agraria y
Alimentaria 28, 83-91.
Ngoc, Q. (2020). Replicating the model of plant-
ing the Muskmelon. Retrieved August 10, 2020,
AHRD (High-tech Agricultural Reasearch and Develop-
ment Center). (2015). Growing plants in substratesin
a net house. Ho Chi Minh City, Vietnam: AHRD.
Paris, M. K., Zalapa, J. E., McCreight, J. D., & Staub,
J. E. (2008). Genetic dissection of fruit quality compo-
nents in melon (Cucumis melo L.) using a RIL popu-
lation derived from exotic x elite US Western Shipping
germplasm. Molecular Breeding 22(3), 405-419.
Anne, K., Glauber, H., Manoel, A., Elaíne, W., & José,
H. (2011). Diallel analysis of yield and quality traits of
melon fruits. Crop Breeding and Applied Biotechnology
11(4), 313-319.
Phan, K. T. (2006). Plant breeding curriculum. Ho Chi
Minh City, Vietnam: Agricultural Publishing House.
Cuarteiro, M. L. G. J., Abadia, J., & Nuez, F. (1985).
Herencia de caracteres cualitativos en melón. Instituto
Nacional de Investigación y Tecnología Agraria y Al-
imentaria 28, 72-82.
Singh, M. J., & Randhawa, K. S. (1990). Evaluation of
heterosis and ability for traits in muskmelon. Indian
Journal Horticulture 47(2), 228-232.
Zalapa, J. E., Staub, J. E., & McCreight, J. D. (2006).
Generation means analysis of plant architectural traits
and fruit yield in melon. Plant Breeding 125(5), 482-
487.
Doan, C. H., Nguyen, H. P., Ha, L. T., Duong, X. H., &
Phan, Q. D. (2016). Combining ability of six S5 inbred
lines of melon (Cucumis melon L.). Vietnam Journal
of Agricultural Sciences 11(72), 50-54.
Ferreira, F. M., Ribeiro Júnior, J. I., Pacheco, C. A. P.,
Silva, C. H. O., & Martins Filho, S. (2004). Genetic
components of combining ability in a complete diallel.
Crop Breeding and Applied Biotechnology 4(3),
338-343.
Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển 20(2)
9 trang
222300
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đánh giá khả năng phối hợp riêng về năng suất và độ brix của bảy dòng dưa lưới (Cucumis melo L.) thế hệ thứ sáu (I₆)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- danh_gia_kha_nang_phoi_hop_rieng_ve_nang_suat_va_do_brix_cua.pdf
