Phân tích biến động năng suất lao động ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam giai đoạn 2010-2018

Download

ISSN 1859-3666

MỤC LỤC

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

1. Cao Hoàng Long - Phân tích biến động năng suất lao động ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam

giai đoạn 2010 - 2018. Mã số: 142.1MEco.11

A Study on Productivity Changes in Vietnam’s Food Industry in the Period 2010- 2018

2. Nguyễn Hoàng Chung - Đánh giá khả năng phân tích chính sách và dự báo của mô hình KEYNES

mới: Phương pháp tiếp cận SVAR VÀ BVAR-DSGE. Mã số: 142.1MEIS.11

Assessment on Policy Analysis and Forecast of New KEYNES Model: Approaches of SVAR

and BVAR-DSGE

QUẢN TRỊ KINH DOANH

3. Phạm Hồng Chương, Nguyễn Hải Sơn và Phạm Thị Huyền - Ảnh hưởng của sự trải nghiệm tới

sự hài lòng và hành vi mua lại của khách hàng: Nghiên cứu trong lĩnh vực nhà hàng. Mã số:

142.2BAdm.21

Customer’ experiences affecting satisfaction level and repurchase behavior: Empirical evi-

dences in F&B sector

4. Nguyễn Quỳnh Trang - Nghiên cứu tác động của chất lượng thông tin kế toán đến quá trình ra

quyết định của doanh nghiệp Việt Nam. Mã số: 1422.BAcc.21

A Study on the Effects of Accounting Information on the Decision Making in Vietnamese

Enterprises

5. Nguyễn Thị Khánh Chi - Các nhân tố ảnh hưởng đến triển khai E-CRM thành công tại hãng Hàng

không quốc gia Việt Nam. Mã số: 142.2BMkt.22

The Factors Affecting Successful E-CRM Implementation at Vietnam Airlines

6. Mai Thanh Lan và Đỗ Vũ Phương Anh - Các yếu tố ảnh hưởng đến thương hiệu nhà tuyển dụng

của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP. Hà Nội. Mã số: 142.2BMkt.21

Factors affecting employer’s brand of small and medium enterprises in Ha Noi city

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

7. Ngô Mỹ Trân và Lương Thị Thanh Trang - Ảnh hưởng của sự không phù hợp bằng cấp, kỹ năng

và ngành nghề đến thu nhập người lao động trong các doanh nghiệp ở vùng Đồng bằng sông Cửu

Long. Mã số: 142.3OMIs.31

The Impacts of Unmatched Qualifications, Skills, and Employment on Laborer’s Income in

Enterprises in Mekong Delta

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

Phân tích biến động năng suất lao động

ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam

giai đoạn 2010 - 2018

Cao Hoàng Long

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Email: caohoanglong@gmail.com

Ngày nhận: 19/02/2020

Ngày nhận lại: 10/04/2020

Ngày duyệt đăng: 15/04/2020

ghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích thống kê mô tả để tính toán và phân tích biến

động năng suất lao động của doanh nghiêp thuộc ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam (gồm

ngành sản xuất chế biến thực phẩm và ngành sản xuất đồ uống giai đoạn 2010-2018, qua đó đề xuất một

số giải pháp tăng năng suất. Nghiên cứu này cũng là một phần của Luận án “Năng suất lao động và các

nhân tố ảnh hưởng đến năng suất lao động ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam” do tác giả thực hiện.

Từ khóa: biến động năng suất lao động, công nghiệp thực phẩm, phân tích biến động năng suất.

1. Giới thiệu

JM Keynes, khi đề cập đến vai trò của lao động

trong toàn bộ đời sống kinh tế đã nói rằng “mọi thứ

đều được tạo ra bởi công việc, được hỗ trợ bởi

những gì đã từng được đặt tên là nghề thủ công và

ngày nay được gọi là kỹ thuật”. Tăng trưởng năng

suất lao động phản ánh cả sự tương tác giữa các yếu

tố cấu trúc của các yếu tố sản xuất và báo cáo kinh

tế xã hội của xã hội. Năng suất không thể được xem

xét một cách riêng biệt, nhưng trong một doanh

nghiệp, năng suất gắn liền với hoạt động của một số

ngành công nghiệp.

Năng suất lao động đang và sẽ vẫn là một chỉ số

quan trọng đối với bất kỳ quốc gia nào, cả ở cấp độ

vi mô và kinh tế vĩ mô (Varjan, 2005). Nếu có sự suy

giảm năng suất, nền kinh tế hoặc ngành kinh tế sẽ

bước vào vòng xoáy đi xuống. Mặt khác, cải thiện

năng suất sẽ tạo ra một vòng xoáy đi lên dẫn đến

việc sử dụng tài nguyên và chất lượng nguồn nhân

lực tốt hơn và bản thân năng suất sẽ tăng cao hơn

nữa (Preda, 2002). Trong thực tế, có nhiều cách tiếp

cận và nghiên cứu từ cả các nhà nghiên cứu lý

thuyết trong lĩnh vực kinh tế và xã hội học.

Năng suất lao động thể hiện hiệu quả sử dụng lao

động trên mỗi đơn vị sản phẩm. Kiến thức thực sự

về hiệu quả công việc cũng liên quan đến việc đánh

giá cao hoặc định hướng tiêu thụ đầu vào, tức là xác

định số lượng tiêu thụ và thời gian cần thiết để tạo

ra các sản phẩm. Cùng một khối lượng đầu vào được

tiêu thụ có thể chứa lượng công việc khác nhau, vì

vậy giá trị của sản phẩm có thể khác nhau (Totan và

cộng sự, 2008).

Bắt đầu từ yếu tố sản xuất quan trọng nhất của

bất kỳ hoạt động kinh tế nào là lao động, W. Petty

tuyên bố rằng “công việc là cha đẻ của sự giàu có”

và theo quan niệm của Adam Smith, nguồn gốc của

của cải chính là lao động. Nhưng không phải tất cả

các công việc trong xã hội đều tạo ra sự giàu có, mà

chỉ “công việc làm tăng giá trị cho người khác” là

hiệu quả, trong khi công việc “không làm tăng giá trị

cho người khác” là không hiệu quả. Theo Smith,

việc tăng số lượng công nhân làm việc trong khu

vực sản xuất phụ thuộc vào “tăng vốn”. Smith cũng

lập luận rằng tác động trực tiếp của phân công lao

động là tăng trưởng năng suất của người lao động

chuyên ngành. “Sự phân công lao động là nguyên

nhân thiết yếu của việc tăng khối lượng và năng suất

lao động” - Marx (2009)

Năng suất lao động được đo bằng tỷ lệ giữa

thước đo khối lượng đầu ra (tổng sản phẩm quốc nội

(nền kinh tế) hoặc tổng giá trị gia tăng) và thước đo

sử dụng đầu vào (tổng số giờ làm việc hoặc tổng số

việc làm). Hay nói cách khác, năng suất lao động là

chỉ tiêu hiệu quả sử dụng lao động sống, phản ánh

quan hệ so sánh giữa kết quả sản xuất là số lượng

hoặc giá trị sản phẩm và lao động làm việc (số lao

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

động hoặc thời gian lao động làm việc) để tạo ra kết Khiên để ứng dụng phân tích năng suất lao động và

quả đó. Do vậy, việc tăng năng suất lao động có ý biến động của năng suất lao động. Mục 3 trình bày

nghĩa rất lớn đối với việc làm tăng thêm sản phẩm kết quả tính toán thực trạng năng suất lao động của

cho xã hội, làm cơ sở để giảm giá thành sản phẩm, ngành sản xuất chế biến thực phẩm, ngành sản xuất

qua đó nâng cao đời sống của người lao động, vì đồ uống và năng suất lao động bình quân chung của

tăng năng suất lao động nghĩa là tăng thêm sản ngành công nghiệp thực phẩm, so sánh mức năng

lượng hoặc giá trị cho sản phẩm được làm ra từ một suất lao động bình quân của ngành công nghiệp thực

đơn vị đầu vào lao động hoặc giảm bớt số lao động phẩm với một số ngành công nghiệp chế biến chế

hao phí để làm ra sản phẩm hoặc tạo ra giá trị cho tạo và với năng suất lao động giữa các phân ngành

sản phẩm. Đối với cấp độ ngành kinh tế và doanh cấp 2 của ngành công nghiệp thực phẩm.

nghiệp, tăng năng suất lao động tạo điều kiện để

Mục 4 là kết luận của tác giả dựa trên kết quả

giảm bớt lao động từ những đơn vị có năng suất lao phân tích và một số hàm ý chính sách, mục 5 là danh

động thấp sang đơn vị có năng suất lao động cao, mục tài liệu tham khảo.

đảm bảo chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả hơn.

Ở Việt Nam trong thời kỳ kế hoạch hóa tập

trung, năng suất lao động thường được tính bằng chỉ

2. Cơ sở lý thuyết

2.1. Phương pháp tính năng suất lao động

Tùy vào mục đích nghiên cứu, các Quốc gia,

tiêu giá trị tổng sản lượng (Khiên, 2015). Đối với Ngành kinh tế sử dụng các chỉ tiêu đầu ra để tính

các ngành kinh tế và cả nền kinh tế, năng suất lao năng suất lao động theo các cách khác nhau.

động đã được tính toán và công bố trên các niên

giám thống kê do Tổng cục thống kê thực hiện.

Khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường,

chỉ tiêu năng suất lao động ít được chú ý tính toán

đối với nền kinh tế và các ngành kinh tế. Ở cấp độ

ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢁꢂꢃꢀꢄꢅꢀꢆ ꢇꢈꢀꢉꢊꢋꢌꢀꢍꢎꢏꢀ

ꢐꢑꢒꢓꢀꢔꢃꢕꢖꢀꢗꢅꢊꢀꢘꢙꢒꢓꢀꢀꢚꢀꢀꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢛꢀ

ꢀ

ꢁꢂꢃꢀꢜꢝꢊꢀꢆꢔꢞꢀꢗꢅꢊꢀꢘꢙꢒꢓꢀꢉꢊꢋꢌꢀꢔꢞꢀꢓ !ꢏꢀ

Trên cơ sở khái niệm năng suất là tỷ số giữa đầu

doanh nghiệp, chỉ tiêu này đôi khi vẫn được tính để ra và đầu vào, các chỉ tiêu năng suất cơ bản gồm

phục vụ cho việc phân tích hiệu quả sản xuất của năng suất tổng hợp hoặc năng suất bộ phận.

doanh nghiệp.

Các chỉ tiêu năng suất này không độc lập mà có

Ở Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều mối liên quan với nhau, ví dụ, năng suất yếu tố tổng

nghiên cứu về năng suất lao động. Các nghiên cứu hợp (TFP) có tác động nâng cao năng suất lao động

chủ yếu sử dụng số liệu thống kê để tính toán mức (NSLĐ). Các mối liên kết giữa các chỉ số năng suất

năng suất lao động, tốc độ tăng và xu hướng tăng được thiết lập với sự trợ giúp của các lý thuyết kinh

giảm năng suất lao động ở cấp nền kinh tế và ngành tế về sản xuất. Năng suất lao động là dạng chỉ tiêu

kinh tế bằng phương pháp thống kê mô tả. Chưa có năng suất bộ phận phản ánh năng lực tạo ra của cải,

nghiên cứu nào tính toán năng suất lao động theo hay hiệu suất của lao động cụ thể trong quá trình sản

giờ công ở cấp độ ngành kinh tế và đánh giá ảnh xuất; đo bằng số sản phẩm, lượng giá trị được tạo ra

hưởng của việc tăng giảm giờ công lao động đến trong một đơn vị thời gian trên một lao động hoặc

tăng giảm năng suất lao động cũng như tốc độ tăng trên giờ công lao động. Năng suất lao động là chỉ tiêu

giá trị gia tăng. Ngoài ra, các nghiên cứu chủ yếu tập quan trọng nhất thể hiện tính chất và trình độ tiến bộ

trung phân tích mức năng suất lao động xã hội của của một tổ chức, một đơn vị sản xuất, hay của một

toàn nền kinh tế, ít nghiên cứu được thực hiện để phương thức sản xuất. Năng suất lao động được

tính toán và phân tích sâu cho một ngành cụ thể.

quyết định bởi nhiều nhân tố, như trình độ thành thạo

Bài viết này sử dụng phương pháp hệ thống chỉ của người lao động, trình độ phát triển khoa học và

số trong lý thuyết thống kê để tính toán biến động áp dụng công nghệ, sự kết hợp mang tính xã hội của

của năng suất lao động và ảnh hưởng của năng suất quá trình sản xuất, quy mô và tính hiệu quả của các

lao động đến tăng năng suất lao động bình quân tư liệu sản xuất, các điều kiện tự nhiên...

chung, cũng như tính toán đóng góp của năng suất

lao động đến tăng giá trị gia tăng và ảnh hưởng của

Đầu ra được đo bằng: GDP hoặc Giá trị gia tăng

Trong công thức chung để tính NSLĐ, đầu ra có

thay đổi kết cấu lao động, tăng giảm giờ công lao thể tính bằng Tổng giá trị sản xuất hoặc giá trị gia

động đến tốc độ tăng giá trị gia tăng của ngành công tăng (hoặc GDP ở cấp độ nền kinh tế). Tuy nhiên khi

nghiệp thực phẩm Việt Nam giai đoạn 2010-2018. sử dụng tổng giá trị sản xuất làm đầu ra để tính năng

Bài viết được cấu trúc như sau: Mục 2 sau đây, tác suất thì có sự hạn chế là trong giá trị sản xuất bao

giả mô tả ngắn gọn cơ sở lý thuyết về hệ thống chỉ gồm chi phí trung gian, mà phần chi phí trung gian

số trong lý thuyết thống kê của PGS.TS Tăng Văn là giá trị do nhà cung cấp tạo ra, nên khi sử dụng

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

Bảng 1: Các chỉ tiêu năng suất cơ bản

Một cách đo lao động khác là sử

dụng số lao động quy đổi ra làm việc

toàn thời gian. Lao động quy đổi ra

làm việc toàn thời gian tính bằng

tổng số giờ làm việc chia cho số giờ

làm việc bình quân thực tế của công

nhân làm việc toàn thời gian.

ꢀ

ꢀꢁꢀꢂꢃꢄꢀꢅꢆꢁꢀ

ꢌꢍꢊꢀꢅꢆꢀꢎꢇꢁꢀ

ꢂꢉꢊꢋꢀ

ꢀꢁꢀꢂꢃꢄꢀ ꢇꢀ

ꢈꢇꢁꢀꢂꢉꢊꢋꢀ

ꢌꢍꢊꢀ

ꢌꢍꢊꢏꢀꢎꢇꢁꢀꢂꢉꢊꢋꢀꢅꢆꢀꢐꢑꢐꢀ

ꢂꢃꢄꢀꢅꢆꢁꢀꢒ ꢄꢊꢋꢀꢋꢓꢇꢊꢀ

ꢔꢊꢕꢊꢋꢀꢎꢖꢗꢊꢋꢏꢀꢊꢋꢄꢘꢙꢊꢀ

ꢅꢚꢒꢀꢎꢓꢛꢄꢏꢀꢜꢝꢐ ꢀꢅ!"ꢀ

#-.ꢀꢔꢜ/ꢀꢎꢓꢛꢄꢀ

#$ꢊꢋꢀꢂꢃꢄꢀ ꢇꢀ

ꢔꢒ$ꢊꢋꢀꢋꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀ

%&ꢊꢀ'ꢄ(ꢒ"ꢀ

)*ꢈꢀꢀꢔꢒ+ꢊ ꢀ

ꢒ ,ꢁꢀꢒ$ꢊꢋꢀꢋꢓꢑꢀ

ꢒ ꢝꢀ%&ꢊꢀ'ꢄ(ꢒ"ꢀ

)ꢕꢊꢋꢀ%ꢄ(ꢒꢀꢅꢍꢊꢀ #-.ꢀꢔꢒ+ꢊ ꢀꢒ ,ꢁꢀ

ꢔꢒ+ꢊ ꢀꢒ ,ꢁꢀꢒ$ꢊꢋꢀ ꢒ$ꢊꢋꢀꢋꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀ%&ꢊꢀ

0ꢈ12*"ꢀ

+ Số giờ công lao động:

ꢋꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀ%&ꢊꢀ'ꢄ(ꢒ"ꢀ

'ꢄ(ꢒ"ꢀ

Trong tính toán năng suất, nếu

sử dụng số lao động sẽ không thể

hiện được sức lao động được

chuyển vào sản xuất, dẫn đến kết

quả ảnh hưởng nhiều bởi công việc

bán thời gian hoặc làm thêm giờ, sự

vắng mặt, thiếu việc làm, vì vậy khi

tính đầu vào lao động dựa trên số

3ꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀꢋꢓꢇꢀ

ꢒꢕꢊꢋꢀꢔꢂꢃꢄꢀ ꢇꢀ

ꢒ ꢄꢃꢊ"ꢀ

)*ꢈꢀꢀꢔꢜ4ꢇꢀ

)ꢕꢊꢋꢀ%ꢄ(ꢒꢀꢅꢍꢊꢀ #-.ꢀꢔꢒ+ꢊ ꢀꢒ ,ꢁꢀ

ꢀ

ꢒ ꢙꢊꢀꢋꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀꢋꢓꢇꢀ ꢔꢜ4ꢇꢀꢒ ꢙꢊꢀꢋꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀ ꢋꢓꢑꢀꢒ ꢝꢀꢋꢓꢇꢀꢒꢕꢊꢋꢀ

ꢒꢕꢊꢋ"ꢀ

ꢋꢓꢇꢀꢒꢕꢊꢋ"ꢀ

ꢀ

ꢀꢁꢀꢊꢕꢊꢋꢀ%ꢄ(ꢒꢀ5ꢉꢒꢀꢘ6ꢄꢀꢒꢍꢀ

ꢀꢁꢀꢊꢕꢊꢋꢀ%ꢄ(ꢒꢀꢂꢇꢀꢘ6ꢄꢀꢒꢍꢀ

Nguồn: OECD (2001), Measuring Productivity OECD Manual,

Measurement of Aggregate and Industry - Level Productivity Growth.

Tổng giá trị sản xuất thì không phản ánh đúng giá trị

giờ làm việc sẽ phản ánh tốt hơn dựa trên số lao

động. Vì sự đóng góp của người lao động vào quá

trình sản xuất bao gồm đóng góp sức lực và trí tuệ,

nên một giờ làm việc của người này sẽ đóng góp

khác với một giờ làm việc của người khác do sự

khác biệt về kỹ năng, giáo dục, y tế và kinh nghiệm

chuyên môn. Phân biệt đầu vào lao động theo kỹ

năng giúp nắm bắt được ảnh hưởng của chất lượng

lao động đối với sự tăng trưởng đầu ra và tăng năng

suất. Nhưng để có được sự phân biệt này thì cần có

dữ liệu và các nghiên cứu chuyên sâu. Tối thiểu phải

có số liệu về giờ lao động chia nhỏ ra theo các đặc

tính của lao động và thù lao theo từng đặc tính lao

động.

tạo ra của tổ chức hoặc của ngành, kết quả phân tích

sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều, đặc biệt đối với những

ngành chi phí trung gian chiếm tỷ trọng lớn.

Vì vậy, Giá trị gia tăng thường được sử dụng

trong đánh giá năng suất. Mặc dù khái niệm giá trị

gia tăng được hình thành từ cách đây hơn hai trăm

năm nhưng bắt đầu được sử dụng rộng rãi ở Mỹ vào

những năm 20 của Thế kỷ 20, với vai trò là cơ sở

cho hệ thống thưởng và khuyến khích người lao

động¹. Đến những năm 1950-1960, nhiều doanh

nghiệp Châu Âu đã bắt đầu sử dụng khái niệm này

trong đánh giá hiệu quả doanh nghiệp. Vào những

năm 1970, Giá trị gia tăng đã thực sự được sử dụng

phổ biến với mục tiêu cải tiến năng suất.

Trong ứng dụng thực tế, NSLĐ tính theo số

lượng lao động và theo giờ lao động bình quân từ số

liệu điều tra lao động việc làm của Tổng cục thống

kê. Trong đó, NSLĐ tính theo giờ lao động sẽ phản

ánh thực trạng tốt hơn.

Giá trị gia tăng là giá trị mới được tạo ra từ quá

trình sản xuất hay cung cấp dịch vụ nhờ nỗ lực chung

của mọi người trong tổ chức/doanh nghiệp gồm

người lao động và những người cùng góp vốn (các

nhà đầu tư và các cổ đông). Do vậy, giá trị gia tăng

tạo ra sẽ được dùng để trả cho những người đã đóng

góp vào việc tạo ra nó dưới dạng tiền lương và phụ

cấp lao động, lãi suất vay vốn, cổ tức và lợi nhuận.

Đầu vào lao động có thể đo bằng:

2.2. Hệ thống chỉ số nghiên cứu biến động chỉ

tiêu bình quân

Khi nghiên cứu biến động chỉ tiêu bình quân có

3 chỉ số lập thành một hệ thống: chỉ số cấu thành khả

biến, chỉ số cấu thành cố định và chỉ số ảnh hưởng

kết cấu.

+ Số lượng lao động (ký hiệu là N)

Lao động vẫn là đầu vào quan trọng nhất cho các

quá trình sản xuất. Cách đo năng suất lao động đơn

giản là lấy đầu ra chia cho số lao động (number of

employees). Nhưng nếu sử dụng đầu vào là số lao

động thì không phản ánh được những thay đổi về

thời gian làm việc trung bình của mỗi nhân viên hoặc

sự thay đổi kỹ năng hay chất lượng của lao động.

+ Số lao động được quy đổi ra làm việc toàn thời

gian (Full time equivalent (FTE)

a. Chỉ số cấu thành khả biến. Đó là chỉ tiêu tương

đối biểu hiện quan hệ so sánh giữa hai mức độ bình

quân của hiện tượng nghiên cứu. Muốn tính chỉ số

này, trước hết cần tính mức độ bình quân của hiện

tượng ở hai thời kỳ, rồi đem so sánh hai mức độ đó

với nhau. Công thức tính:

ꢀ_ꢀꢀꢀ_ꢀꢁ_ꢀꢀꢀ_#ꢁ_#

ꢂ_ꢀ=

ꢂ

(1)

ꢀ

ꢀ_ꢁ

ꢀꢁ_ꢀ

ꢀꢁ_ꢁ

1. PSB 1993, Productivity Concept - A primer, Singapore, p. 32

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

Trong đó:

ƒ₁/Σƒ₁- Kết cấu của tổng thể kỳ báo cáo

I - Chỉ số cấu thành khả biến

2.3. Hệ thống chỉ số nghiên cứu biến động chỉ

- -

x₁, x₀- Mức độ bình quân kỳ báo cáo và kỳ gốc tiêu tổng lượng biến:

f₁, f₀- Quyền số của số bình quân kỳ báo cáo và

Tổng lượng biến được hình thành từ hai nhân tố

là chỉ tiêu bình quân và tổng số đơn vị tổng thể

kỳ gốc

Chỉ số cấu thành khả biến phản ánh sự biến động (xΣƒ₁). Từ quan hệ này ta thiết lập được hệ thống

đồng thời của hai nhân tố: Tiêu thức bình quân hóa chỉ số phân tích biến động của tổng lượng biến do

và kết cấu tổng thể. Do đó, chỉ số cấu thành khả biến ảnh hưởng của hai nhân tố là chỉ tiêu bình quân và

có thể được phân tích thành hai chỉ số nhân tố: chỉ tổng số đơn vị của tổng thể như sau:

số cấu thành cố định và chỉ số ảnh hưởng kết cấu.

ꢀꢁ_ꢀꢀ ꢀꢁ_ꢀꢀ_ꢀ

b. Chỉ số cấu thành cố định. Đó là chỉ tiêu tương

đối nêu lên ảnh hưởng biến động của riêng tiêu thức

bình quân hóa đối với sự biến động của chỉ tiêu bình

quân. Trong chỉ số này kết cấu của tổng thể được cố

định ở một kỳ nhất định.

(4)

ꢂ _{ꢀ ꢂꢀꢀ}

^ꢁꢃ

ꢀꢀ_ꢁ

ꢀꢀ_ꢀ

ꢀ

ꢂ_ꢀ

= ꢂ_ꢀꢀꢂ

ꢁ

ꢀ

Hoặc:

Nếu chỉ số cấu thành cố định tính theo kết cấu

Trong đó:

tổng thể kỳ báo cáo:

I_xΣƒlà chỉ số biến động của các chỉ tiêu tổng

lượng biến

ꢀꢀ_ꢁꢁ ꢀꢀ_ꢀꢁ_ꢁ

ꢂ_ꢀ=

^ꢁꢂ

I_xlà chỉ số chỉ tiêu bình quân

(2)

ꢀ

ꢀꢁ_ꢁ

_Σƒlà chỉ số tổng số đơn vị tổng thể

Kết hợp hệ thống chỉ số phân tích biến động chỉ

tiêu bình quân với hệ thống chỉ số theo công thức

(3.4) ta có hệ thống phân tích biến động của chỉ tiêu

tổng lượng biến với 3 nhân tố như sau:

ꢀꢀ_ꢀꢁ_ꢀ

ꢀꢀ_ꢁꢁ_ꢀ

ꢂ_ꢀ=

Sau khi biến đổi ta có:

Trong đó:

ꢀ

I_x- Chỉ số cấu thành cố định

x₁;x₀- Lượng biến kỳ báo cáo và kỳ gốc của chỉ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

_ꢀꢁ

_ꢁꢁ

_ꢀꢁ

_ꢁꢀꢁ

_ꢁꢁ

_ꢁꢁ _ꢁꢁ

_ꢁꢁ

ꢀ

^ꢀꢀ

(5)

tiêu bình quân

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀꢀ_ꢀꢁ_ꢁ

ꢀꢁ_ꢁ

- Lượng biến bình quân kỳ báo cáo

ꢀ_ꢀꢁ

ꢂ_ꢀ= ꢂ_ꢀꢀꢂ_{ꢁ ꢀ}ꢀꢂ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

tính theo từng lượng biến kỳ gốc

Hoặc

Trong đó x₀₁= Σx₀ƒ₁/Σƒ₁là lượng biến bình quân

Chỉ số cấu thành cố định được dùng để phân tích kỳ báo cáo tính theo lượng biến từng loại kỳ gốc.

chất lượng của các công tác sản xuất, quản lý kinh I_xlà chỉ số phản ánh biến động bản thân yếu tố

ƒ₁/∑ƒ₁- Kết cấu của tổng thể kỳ báo cáo

tế, như: Đánh giá ảnh hưởng biến động của bản thân lượng biến.

yếu tố năng suất lao động đối với biến động năng

suất lao động bình quân chung, bản thân yếu tố giá

I_ƒ/∑ƒlà chỉ số ảnh hưởng kết cấu.

Hệ thống chỉ số các chỉ tiêu lượng biến với 3 chỉ

thành sản phẩm đối với biến động của giá thành bình số nhân tố như công thức (5) cho phép ta phân tích

quân, đánh giá ảnh hưởng biến động của bản thân ảnh hưởng của từng nhân tố hoặc đóng góp của từng

yếu tố tiền lương đối với biến động của tiền lương nhân tố đến biến động chung của chỉ tiêu tổng lượng

bình quân,...

c. Chỉ số ảnh hưởng kết cấu. Đó là chỉ tiêu tương

là bao nhiêu.

Bài viết này sử dụng phương pháp tính năng suất

đối phân tích ảnh hưởng biến động của kết cấu tổng lao động với chỉ tiêu đầu ra là giá trị gia tăng theo

thể đối với sự biến động của chỉ tiêu bình quân. giá so sánh 2010. Chỉ tiêu đầu vào là số lao động

Trong chỉ số này, tiêu thức bình quân hóa được cố bình quân năm (đầu năm+cuối năm/ 2 của ngành

định ở một kỳ nhất định.

nghiên cứu) và số giờ lao động bình quân năm/ lao

Nếu cố định tiêu thức bình quân hóa ở kỳ gốc thì động (dựa trên số liệu điều tra lao động và việc làm

chỉ số ảnh hưởng kết cấu có dạng:

hàng năm của Tổng cục thống kê). Ngoài ra, bài viết

áp dụng lý thuyết thống kê kinh tế về hệ thống chỉ

ꢀꢁ_ꢀꢀ ꢀꢁ_ꢀꢀ_ꢀ

ꢂ _{ꢀ ꢂꢀꢀ}

^ꢁꢃ

số nghiên cứu biến động chỉ tiêu bình quân để phân

tích biến động của năng suất lao động và ảnh hưởng

của một số nhân tố đến biến động của năng suất lao

(3)

ꢀꢀ_ꢁ

ꢀꢀ_ꢀ

ꢀ

Trong đó:

I_ƒ/Σƒ- Chỉ số ảnh hưởng kết cấu

x₀- Lượng biến kỳ gốc của chỉ tiêu bình quân

2. Đề cập trong “Phân tích thống kê: Lý thuyết và ứng

dụng” của PGS.TS Tăng Văn Khiên, do NXB Thống kê xuất bản

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

động bình quân chung ngành công nghiệp thực giai đoạn nghiên cứu. Duy nhất chỉ có năm 2017

phẩm Việt Nam.

năng suất lao động giảm (0,95) do những biến động

kinh tế chung cả nước, ảnh hưởng đến kết quả sản

3. Kết quả

3.1. Năng suất lao động và tốc độ tăng năng xuất kinh doanh của ngành.

suất lao động ngành Công nghiệp thực phẩm tính

theo người giá so sánh 2010

3.2. So sánh năng suất lao động ngành Công

nghiệp thực phẩm với bình quân chung toàn

Dựa vào số liệu về Giá trị gia tăng theo giá so ngành công nghiệp chế biến chế tạo

sánh năm 2010 và lao động làm việc bình quân (lấy

So với năng suất lao động bình quân toàn ngành

từ niên giám thống kê của TCTK các năm 2010, công nghiệp chế biến chế tạo, NSLĐ của Ngành

2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 và công nghiệp thực phẩm Việt Nam những năm qua

2019) có thể tính được NSLĐ theo giá so sánh năm luôn đạt mức cao hơn. Hình 6 dưới đây là kết quả so

2010 từ năm 2010 đến năm 2019 và các tốc độ phát sánh NSLĐ của ngành công nghiệp thực phẩm với

triển liên hoàn (năm trước bằng 100) và tốc độ phát bình quân toàn ngành công nghiệp chế biến chế tạo.

triển bình quân năm thời kỳ 2011-2015 và 2016-

ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢆꢂ ꢀꢇꢈꢂꢅꢉꢊꢅꢆꢂꢋ ꢌꢍꢂꢎꢊꢂꢏꢁꢊꢅꢂꢅꢉꢊꢅꢆꢂꢋ ꢂꢋꢐꢋꢌ

2019 về năng suất lao động chung toàn ngành công

ꢅꢀꢀ

nghiệp thực phẩm như bảng dưới:

ꢄꢁꢀ

Bảng 2: Mức NSLĐ và chỉ số phát triển NSLĐ

ꢄꢀꢀ

theo giá 2010 của các năm

ꢃꢁꢀ

ꢃꢀꢀ

ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢄꢆꢃ ꢇꢈꢉꢃꢊꢋꢌꢃꢍꢎꢄꢆꢃꢏꢐꢃꢂꢑꢒꢃ ꢓꢃ

ꢔꢑꢕꢉꢃꢉꢖꢗꢘꢄꢃꢄ ꢊꢍꢃꢂꢑꢇꢄꢆꢃꢄꢆꢐꢄꢑꢃꢂꢄꢉꢔ

ꢂꢁꢀ

ꢂꢀꢀ

ꢁꢀ

ꢀꢃꢄꢅꢆ ꢇꢈꢉꢊꢋꢆ ꢏꢐꢑꢆꢃꢒꢆꢓꢐꢔꢇꢆꢇꢈꢉꢕꢀꢆ

ꢀꢁꢂ

ꢅꢌꢀꢍꢎ

ꢄꢉꢖꢀꢆꢐꢗꢘꢀ

ꢀ

ꢀꢁꢂꢁ

ꢀꢁꢂꢂ

ꢀꢁꢂꢀ

ꢀꢁꢂꢃ

ꢀꢁꢂꢄ

ꢀꢁꢂꢅ

ꢀꢁꢂꢆ

ꢀꢁꢂ

ꢀꢁꢂꢇ

ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢆ

ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢆꢄ ꢇꢈꢀꢄꢀꢉꢈꢀꢊꢄꢋꢌꢍꢄꢎ

ꢀꢁꢂꢃꢄꢋꢀ ꢍ

ꢀꢁꢂꢁ

ꢂꢃꢄꢅꢆꢇꢈ

ꢉ

ꢀ

ꢀꢁꢂꢂ

ꢀꢁꢂꢀ

ꢀꢁꢂꢆ

ꢀꢁꢂꢋ

ꢀꢁꢂꢊ

ꢀꢁꢂꢇ

ꢀꢁꢂꢃ

ꢀꢁꢂꢈ

ꢀꢁꢂꢄ

ꢂꢈꢃꢅꢃꢄꢊ

ꢀꢂꢃꢅꢂꢇꢁ

ꢀꢀꢈꢅꢃꢂꢃ

ꢀꢆꢄꢅꢋꢊꢈ

ꢀꢊꢂꢅꢄꢄꢆ

ꢀꢃꢀꢅꢄꢈꢁ

ꢀꢇꢂꢅꢄꢂꢈ

ꢀꢄꢆꢅꢆꢇꢆ

ꢆꢂꢄꢅꢈꢄꢈ

ꢂꢅꢁꢋꢃꢁ

ꢂꢅꢂꢊꢇꢋ

ꢂꢅꢁꢊꢆꢀ

ꢂꢅꢁꢋꢃꢁ

ꢂꢅꢁꢊꢀꢆ

ꢂꢅꢁꢈꢆꢆ

ꢁꢅꢄꢊꢄꢊ

ꢂꢅꢂꢀꢁꢂ

ꢂꢅꢁꢄꢁꢊ

Nguồn: Tính toán của tác giả theo số liệu của Tổng

cục Thống kê

Hình 1: So sánh NSLĐ ngành CNTP và NSLĐ bình

quân toàn ngành cấp 2

3.3. Phân tích ảnh hưởng của bản thân NSLĐ

và thay đổi cơ cấu lao động theo nhóm ngành đến

biến động NSLĐ bình quân chung

Có nhiều cách tiếp cận để phân tích biến động

năng suất lao động bình quân chung, tùy theo mục

đích và góc độ nghiên cứu. Phần này của bài viết

này tập trung phân tích ảnh hưởng của hai nhân tố

đến biến động năng suất lao động bình quân chung

của ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam là: Bản

thân năng suất lao động của 02 phân ngành và thay

đổi cơ cấu lao động theo ngành.

ꢌꢍꢎ

ꢀꢁꢂꢂꢉꢀꢁꢂꢊ

ꢀꢁꢂꢇꢉꢀꢁꢂꢄ

ꢀꢁꢂꢂꢉꢀꢁꢂꢄ

ꢏ

ꢂꢅꢁꢃꢂꢀ

ꢂꢅꢁꢇꢆꢆ

ꢂꢅꢁꢇꢃꢃ

ꢀ

Nguồn: Tính toán của tác giả theo số liệu của

Tổng cục Thống kê

Từ số liệu về GTGT theo giá 2010 số lao động

Số liệu từ bảng 2 cho thấy năng suất lao động đang làm việc ở các ngành nghiên cứu trong niên

của Ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam đều giám thống kê hàng năm, ta tính được mức năng

tăng qua các năm, trong đó có 02 năm (2012 và suất lao động theo giá trị gia tăng kèm theo lao động

2018) tăng trên 10%. Năng suất lao động bình quân bình quân của các năm như sau:

giai đoạn 2011-2015 tăng trên 7% và giai đoạn

Để phân tích ảnh hưởng của tăng giảm năng suất

2016-2019 tăng 6,3%. Năng suất lao động bình quân lao động và thay đổi kết cấu lao động giữa hai phân

cả thời kỳ (2011-2019) tăng hơn 6,7%. Như vậy có ngành đến biến động năng suất lao động bình quân

thể thấy nhìn chung năng suất lao động của ngành chung của ngành Công nghiệp thực phẩm, bài viết

công nghiệp thực phẩm Việt Nam đều tăng trong này sử dụng các chỉ số cấu thành khả biến, chỉ số

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

Bảng 3: Năng suất lao động và lao động làm việc

+ Bằng cách tương tự, ta tính được năng suất lao

động bình quân kỳ báo cáo theo năng suất lao động

của các phân ngành kỳ gốc của các năm 2012 đến

2018 như thể hiện tại cột 3 bảng 4.

của 02 ngành qua các năm

ꢀꢝꢀꢈꢄꢁꢑꢞꢅꢄꢂꢔꢇꢄꢃꢕꢀꢈꢄꢘꢖꢄꢂꢔꢇꢄꢃꢕꢀꢈꢄꢂꢖꢗꢄꢘꢉꢐꢙꢄꢙ ꢔꢄꢌꢋꢄ

ꢀꢈꢖꢀꢆꢄ!ꢑꢔꢄꢙꢊꢙꢄꢀꢝꢗ

Số liệu về năng suất lao động bình quân chung

kỳ gốc (x₀) và kỳ báo cáo (x₁) lấy từ cột 1 bảng 3 và

đưa vào cột 1 và cột 2 bảng 4. (x₁của năm trước là

ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢆ ꢇꢄꢈꢉꢊꢄꢋꢌꢍꢌꢄ

ꢎꢅꢏꢉꢐꢑꢄꢃꢒꢀꢈꢓ

ꢂꢔꢇꢄꢃꢕꢀꢈꢄꢂꢖꢗꢄꢘꢉꢐꢙꢄ

ꢎꢀꢈꢆꢚꢀꢄꢀꢈꢛꢜꢉꢓ

x₀của năm sau).

Từ số liệu về năng suất lao động tính được (x₀,

ꢋꢞꢉ

x₁và x₀₁) ở các cột 1,2 và 3 của bảng 4 ta tính được

các chỉ số phát triển liên hoàn về năng suất lao động

bình quân chung, năng suất lao động các nhóm

ngành và chỉ số thay đổi cơ cấu lao động theo nhóm

ngành (Chỉ số cấu thành khả biến, chỉ số cấu thành

cố định và chỉ số ảnh hưởng kết cấu) ở các cột 4,5

và 6 của bảng 4.

ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢆ ꢂꢄ ꢀꢊꢋꢄꢁꢌꢍꢅꢄ ꢀꢁꢂꢃꢄꢅꢆ ꢂꢄ ꢀꢊꢋꢄꢁꢌꢍꢅꢄ

ꢇꢆꢈꢉ

ꢔꢕꢓꢖꢗꢘꢗ

ꢔꢕꢗꢖꢝꢒꢘ

ꢎꢏꢄꢌꢐꢋꢑ

ꢇꢆꢈꢉ

ꢎꢏꢄꢌꢐꢋꢑ

ꢒꢓꢔꢓ

ꢒꢓꢔꢔ

ꢒꢕꢗꢖꢙꢕꢗ

ꢗꢚꢙꢛꢗꢗꢙ ꢄꢄꢄꢄꢄꢄꢄꢄꢗꢄ ꢙꢛꢜꢘꢚ

ꢘꢒꢕꢖꢘꢕꢘ

ꢜꢒꢗꢛꢚꢗꢜ

ꢜꢓꢚꢛꢔꢓꢘ ꢗꢘꢛꢚꢗꢜ

ꢗꢝꢛꢕꢝꢜ

ꢒꢓꢔꢒ

ꢒꢓꢔꢘ

ꢒꢓꢔꢗ

ꢒꢓꢔꢜ

ꢒꢓꢔꢙ

ꢒꢓꢔꢕ

ꢒꢓꢔꢝ

ꢒꢓꢔꢚ

ꢔꢚꢙꢖꢕꢓꢝꢗꢜꢗꢖꢓꢚꢒ

ꢒꢓꢘꢖꢓꢗꢓ

ꢒꢔꢘꢖꢙꢓꢘ

ꢒꢒꢔꢖꢝꢒꢗ

ꢒꢗꢓꢖꢕꢘꢕ

ꢒꢘꢘꢖꢒꢓꢕ

ꢒꢙꢝꢖꢗꢗꢚ

ꢒꢝꢚꢖꢚꢙꢘ

ꢜꢔꢔꢖꢘꢔꢓ

ꢜꢔꢝꢛꢜꢒꢓ

ꢜꢒꢕꢛꢜꢚꢘ

ꢜꢗꢒꢛꢘꢘꢚ

ꢜꢜꢘꢛꢝꢕꢚ

ꢜꢝꢔꢛꢙꢒꢙ

ꢜꢘꢝꢛꢓꢙꢝ

ꢗꢕꢛꢔꢔꢗ

ꢗꢕꢛꢓꢙꢗ

ꢗꢚꢛꢔꢓꢚ

ꢗꢚꢛꢒꢙꢓ

ꢜꢔꢛꢙꢒꢗ

ꢕꢗꢛꢓꢝꢔ

Số liệu bảng 4 cho thấy năng suất lao động bình

quân chung của ngành công nghiệp thực phẩm Việt

Nam từ 2010 đến 2018 liên tục tăng lên qua các năm

và sự tăng lên đó đều do tác động thuận chiều của cả

hai nhân tố: Tăng lên do năng suất lao động của từng

phân ngành (có thể do đổi mới công nghệ, nâng cao

chất lượng lao động hoặc cải tiến phương pháp quản

trị…) và tăng lên do thay đổi cơ cấu lao động theo

phân ngành (có thể do dịch chuyển lao động từ

ngành SXCB thực phẩm có NSLĐ thấp hơn sang

ngành SX đồ uống có NSLĐ cao hơn). Tuy nhiên

trong hai nhân tố nêu trên ảnh hưởng đến tăng năng

suất lao động bình quân chung thì nhân tố năng suất

lao động của các phân ngành ảnh hưởng có xu thế

cao hơn. Giai đoạn 2015-2018 và cả thời kỳ 2011-

2018 thể hiện rõ nét hơn cả.

ꢜꢒꢚꢖꢘꢓꢓ

ꢜꢝꢜꢖꢔꢙꢗ

ꢙꢘꢜꢖꢜꢒꢗ

ꢜꢝꢜꢖꢘꢚꢓ

ꢗꢕꢗꢖꢘꢒꢔ

ꢀꢁꢂꢃꢁꢄꢅ

^{ꢕꢗꢛꢓꢝꢔ}ꢀ

Nguồn: Tính toán của tác giả theo số liệu của

Tổng cục Thống kê

cấu thành cố định và chỉ số ảnh hưởng kết cấu như

công thức (03) của bài viết này. Để áp dụng được

công thức (03) phải tính được các đại lượng sau:

x₀= Σx₀ƒ₀/Σƒ₀là năng suất lao động bình quân

chung kỳ gốc

x₁= Σx₁ƒ₁/Σƒ₁là năng suất lao động bình quân

3.4. Phân tích ảnh hưởng của NSLĐ và Lao

động đến tốc độ tăng của Giá trị gia tăng

chung kỳ báo cáo

₀₁= Σx₀ƒ₁/Σƒ₁là năng suất lao động bình quân

Để phân tích ảnh hưởng của biến động năng suất

lao động và lao động đến tốc độ phát triển VA, áp

dụng hệ thống chỉ số phân tích chỉ số tổng lượng

theo công thức:

chung theo NSLĐ các nhóm ngành kỳ gốc và kết

cấu lao động kỳ báo cáo.

Các đại lượng này được tính cho từng năm từ

năm 2011 đến năm 2018.

Công thức (4) biểu hiện hệ thống chỉ số các chỉ

tiêu lượng biến với 3 chỉ số nhân tố cho phép phân

tích ảnh hưởng riêng biệt của từng nhân tố cũng như

đóng góp của từng nhân tố đến biến động chung của

các chỉ tiêu tổng lượng (Khiên, 2015) . Từ công thức

(4) tính được số tuyệt đối của chỉ số phản ánh ảnh

hưởng của các nhân tố đến mức tăng giảm VA của

ngành như sau:

Đại lượng x₀và x₁của các năm đã được tính sẵn

ở cột 1 bảng 4. Năng suất lao động bình quân chung

kỳ báo cáo (x₁) của năm trước sẽ là năng suất lao

động bình quân chung kỳ gốc (x₀) của năm sau. Vấn

đề còn lại là phải tính năng suất lao động bình quân

kỳ báo cáo theo năng suất lao động các phân ngành

kỳ gốc (x₀₁).

Từ số liệu bảng 3, ta tính được x₀₁của các năm

như sau:

(6)

ꢁ ꢃ

ꢀ

ꢁ

ꢂꢀ

ꢁ ꢀꢀ

ꢁ ꢃ =ꢂꢀ

ꢁ ꢀꢀ

ꢁ ꢃ + ꢂꢀ

ꢁ ꢀꢀ

ꢁ ꢃ +ꢂꢀ

ꢁ ꢀꢀ

_ꢀꢁ _ꢁꢁ

_ꢀꢁ _ꢁꢀꢁ

_ꢁꢀꢁ _ꢁꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

Năm 2011:

ꢂꢁꢃꢀꢄꢅꢆꢅ ꢇꢈꢅꢄꢉꢅꢇꢊ + ꢂꢈꢃꢅꢄꢋꢃ ꢅꢌꢄꢃꢌꢇꢊ ꢁꢀꢈꢄꢌꢋꢌꢄꢅꢈꢅ

(triệu đồng/người)

ꢀ

=ꢁꢃꢉꢄꢆꢀ

ꢀ_ꢀꢁ=

ꢂꢇꢈꢅꢄꢉꢅꢇ+ ꢅꢌꢄꢃꢌꢇꢊ

ꢇꢃꢆꢄꢃꢆꢀ

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

Bảng 4: NSLĐ và chỉ số phát triển NSLĐ bình quân chung và ảnh hưởng

Nếu tiếp tục thay

Σx₁ƒ₁/Σx₀ƒ₀= Iq -

chỉ số phát triển VA

Σx₀ƒ₁/Σx₀ƒ₀= If -

chỉ số phát triển tổng

hợp về lao động

của các nhân tố qua các năm

16/ĈꢀEuQKꢀTXkQꢀꢁ7ULӋXꢀÿӗQJꢂꢀQJѭӡLꢃ

7ӕFꢀÿӝꢀSKiWꢀWULӇQꢀ16/Ĉ

1ăP

x₀₁/ x₀

x₀

x₁

x₀₁

x₁/ x₀

x₁/ x₀₁

4=2:1

1.0470

1.1564

1.0532

1.0470

1.0523

1.0833

0.9595

1.1201

1.0905

5=2:3

1.0474

1.1616

1.0485

1.0489

1.0508

1.0854

0.9597

1.0636

1.0905

6=3:1

0.9996

0.9955

1.0045

0.9981

1.0015

0.9980

0.9998

1.0531

1.0000

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

179.368

187.795

217.160

228.717

239.458

251.993

272.980

261.918

293.363

187.795

217.160

228.717

239.458

251.993

272.980

261.918

293.363

319.898

179.298

186.945

218.147

228.287

239.816

251.499

272.921

275.827

293.363

Σƒ₁/Σƒ₀= I_Σƒ- chỉ

số phát triển về tổng số

lao động

Thì công thức trên

sẽ có dạng:

(Iq - 1) = (Iq - I_ƒ) +

(I_ƒ- I_Σƒ) + (I_Σƒ-1)

Hoặc İ_q= İ_q(x) +

İ_q(k/c) + İ(Σƒ)

2010-2014

2015-2018

2010-2018

1.0704

1.0615

1.0664

1.0705

1.0484

1.0606

0.9998

1.0125

1.0054

Trong đó:

İ_q- Tốc độ tăng VA

İ_q(x) - Tốc độ tăng

Nguồn: Tính toán của tác giả theo số liệu của Tổng cục Thống kê

Trong đó:

VA do tăng NSLĐ ngành

x₀, x₁là năng suất lao động bình quân kỳ gốc và

İ_q(k/c) - Tốc độ tăng VA do thay đổi kết cấu lao

kỳ báo cáo

động

x₀là năng suất lao động bình quân kỳ báo cáo

İ(Σƒ) - Tốc độ tăng VA do tăng tổng số lao động

Số liệu về chỉ số phát triển VA (İ_q) và chỉ số phát

triển về tổng số lao động (I_Σƒ) có thể tính được từ số

liệu về chỉ tiêu VA theo giá 2010 và tổng số lao động

làm việc có trong niên giám thống kê các năm của

Tổng cục thống kê (đã dùng để tính năng suất lao

động). Số liệu về các chỉ số này được thể

tính theo NSLĐ của ngành kỳ gốc

ƒ₀, ƒ₁là Lao động của ngành kỳ gốc và kỳ báo cáo

Để có được công thức phân tích tốc độ tăng VA

của ngành, chia 2 vế của đẳng thức (6) cho VA kỳ

gốc (x₀Σƒ₀) ta có:

ꢀ

ꢁ ꢀꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ ꢀꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ ꢀ ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ ꢀ ꢀ

ꢁ

_ꢀꢁ _ꢁꢁ

_ꢀꢁ _ꢁꢀꢁ

_ꢁꢀꢁ _ꢁꢀꢁ

_ꢁꢀꢁ _ꢁꢁ

_ꢀ(7)

ꢀ

ꢁ

ꢀ

hiện trong cột 1 và 3 của bảng 5.

ꢀ

_ꢁꢁ

ꢁ

ꢀ

_ꢁꢁ

ꢁ

ꢀ

_ꢁꢁ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

_ꢁꢁ

ꢁ

Số liệu về chỉ số tổng hợp lao động

Biến đổi công thức trên:

(I_ƒ) được xác định bằng cách nhân chỉ số ảnh hưởng

kết cấu của lao động (I_k/c) với chỉ số tổng số về lao

động (I_Σƒ). Số liệu về chỉ số ảnh hưởng kết cấu lao

động lấy từ số liệu cột 6 bảng 4

ꢀ ꢁ

_{ꢁ =}ꢂ

ꢀ

ꢀꢀ

_ꢀꢂ

^ꢀꢁ ꢁ = ꢀ ꢁ

ꢂ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢂ

ꢀ

ꢀ ꢁ

_{ꢁ =}ꢂ

ꢀ

^ꢀꢁ ꢁ = ꢀ ꢁ

ꢀ ꢀ ꢀ

+ Từ số liệu bảng 5, áp dụng công thức (8) ta

tính được tốc độ tăng VA nói chung và tốc độ tăng

VA do ảnh hưởng của các nhân tố qua các năm và

bình quân các năm trong từng giai đoạn.

- Năm 2011:

ꢀꢀ

_ꢀꢂ

ꢂ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢂ

ꢀ

ꢀ ꢁ

_{ꢁ =}ꢂ

ꢀ

ꢀꢀ

^ꢁꢁ ꢁ = ꢀ ꢁ

_ꢀꢁꢂ

ꢂ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢂ

ꢁ

ꢀ ꢁ

ꢁ

_{ꢁ =}ꢂ

ꢂ

ꢀ

ꢁ

ꢀꢀ

^ꢀꢁ ꢁ = ꢀ ꢁ

_ꢀꢂ

ꢂ

ꢁ ꢀ ꢀ

ꢁ

+ Tốc độ tăng VA: İ_q= 1,1063-1 = 0,1063 hoặc

10,63%

ꢀ

ꢁ

ꢂ

ꢀ

Thay các đại lượng biến đổi vào công thức (7), ta có:

+ Tốc độ tăng VA do tăng NSLĐ các phân

ngành:

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ ꢀ ꢀ ꢁ ꢀ

ꢁ ꢀ

ꢀ

ꢁ ꢀ

ꢁ ꢁ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

İ_q(x) = 1,1063-1,0562 = 0,0501

hoặc 5,01%

ꢁ ꢀ ꢀ ꢁ ꢀ

ꢀ

ꢁ

₌ꢁ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ ꢀ

ꢁ ꢁ

ꢁ

+ Tốc độ tăng VA do thay đổi kết

Tiếp tục biến đổi, ta có:

cấu lao động:

İ_q(k/c) = 1,0562 – 1,0566 = -0.0004

hoặc - 0,04%

x f

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

x f

+ Tốc độ tăng VA do tăng số lượng

lao động

x f

İ_q(Σƒ) = 1,0566 – 1 = 0,0566 hoặc 5,66%

ꢀ1

ꢀ

ꢁ

ꢀ

ꢁ

ꢀ1

x f

^©khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

Bảng 5: Các chỉ số phát triển dùng để tính toán và phân

là chịu tác động ngược chiều (tác động làm giảm).

Cụ thể là bình quân giai đoạn 2011-2015 yếu tố

tăng năng suất lao động các phân ngành ảnh

hưởng đến tốc độ tăng giá trị gia tăng của ngành

công nghiệp thực phẩm là 7,14% (tương đương

với tỷ phần đóng góp vào tốc độ tăng giá trị gia

tăng là 77,56%) và giai đoạn 2016-2018 là 2,23%,

Bình quân cả giai đoạn 2011-2018 là hơn 5,8%.

Yếu tố thay đổi kết cấu lao động trong hầu hết

các năm đều có ảnh hưởng ngược chiều đến tốc

độ tăng giá trị gia tăng của ngành công nghiệp

thực phẩm, trừ năm 2013, 2015 và 2018 là có tác

động thuận chiều nhưng không đáng kể (01,46;

0,15 và 0,61). Bình quân giai đoạn 2011-2015

mức ảnh hưởng của yếu tố thay đổi kết cấu lao

động đến tốc độ tăng giá trị gia tăng của ngành

nghiên cứu là 0,01%, giai đoạn 2016-2018 là

0,11% và bình quân cả giai đoạn là 0,61%.

tích tốc độ tăng VA

ꢀŚҶꢁƐҺꢁdҼŶŐꢁƐҺꢁ

ꢀŚҶꢁƐҺꢁңŶŚꢁ

ŚӇӂŶŐꢁŬұƚꢁĐҤƵ

I_k/c

ꢀŚҶꢁƐҺꢁƚҼŶŐꢁŚӄƉꢁ

ǀҲꢁůĂŽꢁĜҾŶŐꢁ

Eĉŵ

ꢀŚҶꢁƐҺꢁsꢂꢁ;/ƋͿ

ůĂŽꢁĜҾŶŐꢁ

4=2*3

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

BQ:

1.1063

1.1147

1.0772

1.0637

1.0831

1.1047

1.0074

1.0827

0.9996

0.9955

1.0045

0.9981

1.0015

0.9980

0.9998

1.0531

1.0566

1.0562

0.9596

1.0274

1.0140

1.0308

1.0178

1.0497

1.0180

0.9640

1.0228

1.0160

1.0292

1.0198

1.0499

0.9667

2011-2015

2016-2018

2011-2018

1.0890

1.0649

1.0800

0.9998

1.0170

1.0063

1.0177

1.0121

1.0156

1.0176

1.0285

1.0217

Nguồn: Tính toán của tác giả theo số liệu của Tổng cục

Thống kê

Yếu tố tăng giảm số lượng lao động nhìn

chung có ảnh hưởng thuận chiều với tốc độ tăng

giá trị gia tăng của ngành công nghiệp thực phẩm,

trừ các năm 2012 và 2018 là có ảnh hưởng ngược

chiều (ảnh hưởng làm giảm). Cụ thể năm 2011 chỉ

số ảnh hưởng của yếu tố tăng giảm số lượng lao

động đến tốc độ tăng VA của ngành công nghiệp

thực phẩm là 5,66%, sau đó đều có xu hướng giảm,

đến năm 2017 chỉ số này đạt 4,99%. Bình quân giai

đoạn 2011-2015, 2016-2018 và cả giai đoạn 2011-

2018 chỉ số tăng giảm số lượng lao động đều ảnh

hưởng thuận chiều với tốc độ tăng giá trị gia tăng ở

các mức tương ứng là 1,77%, 3,48% và 1,56%.

4. Kết luận và hàm ý chính sách

Bằng cách tương tự ta tính được tốc độ tăng VA,

tốc độ tăng VA do ảnh hưởng của các nhân tố của

các năm từ 2012 đến 2018 và bình quân các giai

đoạn 2011-2014, 2014-2018 và 2011-2018. Kết quả

được tổng hợp trong bảng 5, cột 1,2,3 và 4.

+ Khi có được chỉ số về tốc độ tăng VA do ảnh

hưởng của các nhân tố, ta tính tỷ phần đóng góp của

các nhân tố vào tăng VA như sau:

- Năm 2011:

+ Tỷ phần đóng góp của tăng NSLĐ các ngành:

5,01:10,63 = 0,47 hoặc 47,13%

+ Tỷ phần đóng góp của thay đổi kết cấu lao

động: -0,04:10,63 = -0,0039 hoặc -0,39%

+ Tỷ phần đóng góp của tăng số lượng lao động:

5,66:10,63 = 0,53 hoặc 53%

Bài viết đã làm rõ về chỉ tiêu NSLĐ, phương pháp

tính NSLĐ và xử lý dữ liệu để tính NSLĐ của ngành

công nghiệp thực phẩm Việt Nam ở cấp độ ngành

kinh tế. NSLĐ đã được tính trên cơ sở lao động theo

số lao động. Đầu ra trong công thức tính NSLĐ sử

dụng chỉ tiêu giá trị gia tăng theo giá hiện hành để xác

Bằng cách tương tự ta tính được tỷ phần đóng

góp của các nhân tố vào tăng VA của các năm từ

2012 đến 2018 và bình quân các năm giai đoạn

2011-2014; 2015-

2018 và 2011-

2018. Kết quả

được tổng hợp vào

các cốt 5, 6, và 7

của bảng 6.

Bảng 6: Ảnh hưởng của các nhân tố đến tốc độ tăng VA từng năm và bình quân thời kỳ

7ӕFꢀÿӝꢀWăQJꢀ9$

'RꢀҧQKꢀKѭӣQJꢀFӫDꢀFiFꢀQKkQꢀWӕ

7ӹꢀSKҫQꢀÿyQJꢀJySꢀYjRꢀWăQJꢀ9$ꢀGR

1ăP

Chung các

QKkQꢀWӕ

7ăQJꢀ16/Ĉꢀ 7KD\ꢀÿәLꢀNӃWꢀ 7ăQJꢀJLҧPꢀVӕꢀ

7ăQJꢀJLҧPꢀVӕꢀ

7KD\ꢀÿәLꢀ 7KD\ꢀÿәLꢀNӃWꢀ

16/ĈꢀQJjQK FҫXꢀODRꢀÿӝQJ

ngành

FҩXꢀODRꢀÿӝQJ

OѭӧQJꢀODRꢀÿӝQJ

OѭӧQJꢀODRꢀ

ÿӝQJ

Nhìn chung tốc

1=2+3+4

10.63

11.47

7.72

6.37

8.31

10.47

0.74

8.27

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

5.01

15.51

4.98

4.97

5.23

8.69

-4.23

6.47

-0.04

-0.44

0.46

-0.19

0.15

-0.20

-0.02

5.13

5.66

-3.60

2.28

1.60

2.92

1.98

4.99

-3.33

47.13

135.23

64.50

77.96

62.99

83.03

-571.59

78.22

0.00

-0.04

6.02

-3.00

1.85

-1.91

-3.07

62.08

0.53

-0.31

0.29

0.25

0.35

0.19

6.75

-0.40

độ tăng giá trị gia

tăng của ngành

Công nghiệp thực

phẩm Việt Nam từ

năm 2011 đến 2018

đều chịu tác động

thuận chiều (tác

động làm tăng) của

tăng năng suất lao

động các phân

ngành trừ năm 2017

2011-2015

2016-2018

2011-2018

8.90

5.61

8.00

7.14

2.23

5.83

-0.01

-0.11

0.61

1.77

3.48

1.56

77.56

-244.28

-2.82

0.97

-2.49

7.74

0.22

3.47

0.96

Nguồn: Tính toán của tác giả dựa theo số liệu của Tổng cục Thống kê

khoa học

thương mại

Số 142/2020

KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

định thực trạng mức năng suất lao động của cả ngành

- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ

công nghiệp thực phẩm và từng phân ngành gồm Công Thương xây dựng đề án hỗ trợ doanh nghiệp

ngành sản xuất chế biến thực phẩm và ngành sản xuất ngành công nghiệp thực phẩm nâng cao năng suất

đồ uống và tính theo giá so sánh (2010) để phân tích lao động thông qua áp dụng các chương trình/công

biến động năng suất lao động. Đầu vào lao động được cụ/kỹ thuật cải tiến hiện trường sản xuất, đào tạo

lấy và xử lý từ số liệu điều tra lao động và việc làm nâng cao kỹ năng cho người lao động...

của Tổng cục Thống kê hàng năm.

- Chính phủ cần ban hành các chính sách ưu đãi,

Bài viết sử dụng phương pháp chỉ số và hệ thống thu hút đầu tư, phát triển các cụm công nghiệp hỗ trợ

chỉ số tổng hợp để phân tích biến động năng suất lao cho ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam.u

động tính theo người và năng suất lao động tính theo

giờ công lao động của ngành công nghiệp thực

phẩm Việt Nam. Bài viết đã giải quyết được việc xác

định thực trạng mức năng suất lao động của ngành

Tài liệu tham khảo:

1. APO (2013, 2014, 2015, 2016, 2017),

công nghiệp thực phẩm Việt Nam tính theo người và Productivity Databook, Keio University Press Inc.,

tính toán được các nhân tố ảnh hưởng đến tốc độ Tokyo.

tăng năng suất lao động cũng như ảnh hưởng đến tốc

2. Douglas W. Caves; Laurits R. Christensen; W.

độ tăng giá trị gia tăng của ngành công nghiệp thực Erwin Diewert (1982), The Economic Theory of

phẩm. Ngoài ra, chuyên đề cũng phân tích và tính Index Numbers and the Measurement of Input,

toán được ảnh hưởng của bản thân yếu tố năng suất Output, and Productivity, Econometrica, Vol.50,

lao động đến tốc độ tăng năng suất lao động bình No.6, 1393-1414.

quân chung của ngành công nghiệp thực phẩm.

3. Nguyễn Thị Lê Hoa (2014), Báo cáo nghiên

Để tạo điều kiện cho ngành công nghiệp thực cứu xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đo

phẩm nâng cao năng suất lao động và phát triển bền lường năng suất, Viện Năng suất Việt Nam.

vững tại thị trường nội địa và từng bước chiếm lĩnh

4. OECD (2001), Measuring Productivity OECD

thị trường nước ngoài, về phía nhà nước cần tiếp tục Manual, Measurement of Aggregate and Industry –

ban hành những chính sách khuyến khích phát triển Level Productivity Growth.

phù hợp; trong đó tập trung chủ yếu vào việc hỗ trợ

5. PGS.TS. Tăng Văn Khiên (2005), Tốc độ tăng

cho các doanh nghiệp quảng bá, đăng ký nhãn hiệu Năng suất các nhân tố tổng hợp - Phương pháp tính

sản phẩm, bảo hộ sở hữu công nghiệp, xúc tiến và ứng dụng, NXB Thống kê, Hà Nội.

thương mại, đào tạo, cung cấp thông tin về thị

6. Solow, Robert, 1957, Technical change and

trường, môi trường, luât pháp kinh doanh quốc tế, the aggregate production function, Review of

ứng dụng khoa học đổi mới công nghệ… Tuy nhiên Economics and Statistics 39 (August): 312-320.

trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động như hiện

7. Tổng cục Thống kê (2010-2018), Niên giám

nay, các rào cản kỹ thuật, những đòi hỏi về chất thống kê 2010 đến 2018.

lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm của các nước ngày

8. Tổng cục Thống kê, Báo cáo điều tra lao động

càng cao và khắt khe, thị trường trong nước ngày việc làm 2010 - 2018.

càng xuất hiện nhiều hàng hóa nhập khẩu từ nước

9. Trần Thọ Đạt (2005), Source of Vietnam’s

ngoài. Vì vậy cần phải có sự chung sức đồng lòng Economic Growth, 1986-2004, Nxb Thống kê, Hà Nội.

của các cơ quan quản lý và cả doanh nghiệp mới có

10. Viện Năng suất Việt Nam, Báo cáo năng suất

thể hiện thực hóa được những mục tiêu, định hướng Việt Nam 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.

phát triển của ngành công nghiệp thực phẩm Việt

Nam trong giai đoạn hiện nay.

Summary

Để nâng cao năng suất lao động cũng như hiệu

quả hoạt động của ngành công nghiệp thực phẩm

The study adopts statistical and descriptive

Việt Nam, một số giải pháp cụ thể cần được quan research methods to calculate and analyse labor pro-

tâm như sau:

ductivity changes in enterprises in Vietnam’s food

- Tổ chức sản xuất theo hướng liên kết sản xuất: industry (including food production and processing

nguyên liệu - chế biến - tiêu thụ;

and beverage production) in the period 2010 – 2018,

- Chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng nâng thus suggesting several solutions to improve pro-

cao tỷ trọng các mặt hàng có giá trị gia tăng cao ductivity. The study is part of the project “Labor

(gồm lúa gạo, cà phê, sữa, thủy sản…);

productivity and affecting factors in Vietnam’s food

- Nâng cao hiệu quả sử dụng phế phẩm và phát industry” carried out by the researcher.

triển công nghiệp hỗ trợ của ngành…

- Bộ Tài chính nghiên cứu mở rộng ưu đãi thuế

cho các DN đầu tư chế biến sâu nông lâm thủy sản.

khoa học

thương mại

Số 142/2020

10 trang yennguyen 19281 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Phân tích biến động năng suất lao động ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam giai đoạn 2010-2018", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

phan_tich_bien_dong_nang_suat_lao_dong_nganh_cong_nghiep_thu.pdf