Vai trò của yếu tố không gian mặt nước và một số giải pháp sử dụng mặt nước trong kiến trúc cảnh quan đô thị

BÀI BÁO KHOA HỌC

VAI TRÒ CỦA YẾU TỐ KHÔNG GIAN MẶT NƯỚC VÀ MỘT SỐ

GIẢI PHÁP SỬ DỤNG MẶT NƯỚC TRONG KIẾN TRÚC CẢNH QUAN ĐÔ THỊ

Lê Thị Mai Hương¹

Tóm tắt: Mặt nước trong không gian đô thị giữ vai trò quan trọng nhằm điều hòa không khí, thoát nước

mưa, tạo không gian kiến trúc, cảnh quan khu vực. Gìn giữ và phát triển hệ thống không gian mặt nước

là điều mà quy hoạch đang hướng tới trong nỗ lực phát triển một đô thị xanh, hiện đại. Nếu địa hình là

nhân tố chủ đạo của cảnh quan thì mặt nướctạo nên sự phong phú của cảnh quan. Đặc biệt trong môi

trường ô nhiễm của đô thị, mặt nước góp phần làm trong lành bầu không khí, giảm sự nhiễm bẩn, khử

bụi và các chất thải công nghiệp, làm tan chất độc trong khí quyển. Nhu cầu không gian mặt nước cũng

cao như đối với cây xanh trong việc làm giảm nhiệt độ, tăng độ ẩm, cấp oxy và chống ồn đô thị, chúng

ta không thể chỉ quan tâm đến cây xanh mà không chú ý đến không gian mặt nước. Dưới góc nhìn của

kiến trúc, nắm bắt được vai trò của không gian mặt nước, chúng ta sẽ đưa ra được những giải pháp xây

dựng các công trình kiến trúc đáp ứng yêu cầu về cảnh quan đô thị và cải thiện vi khí hậu.

Từ khóa: Không gian mặt nước, không gian xanh, cảnh quan đô thị, ô nhiễm môi trường, môi trường

đô thị.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ ^*

điểm thương mại hình thành trên cơ sở của đầu

Yếu tố mặt nước thường đi kèm với cây xanh mối giao thông thủy. Tiếp đó, mặt nước tồn tại

trong quy hoạch và kiến trúc đô thị. Hầu hết các xung quanh những thành quách quân sự, và cuối

đề tài nghiên cứu mới đề cập đến yếu tố cây xanh, cùng là trong khuôn viên của các dinh thự, các

trong khi yếu tố mặt nước còn bỏ ngỏ. Ngay cả phủ vua chúa phong kiến, khu thương mại, khu

trong các văn bản pháp lý về thiết kế đô thị cũng vui chơi giải trí.

mới đề cập đến tỷ lệ cây xanh trong đô thị như

Từ xưa con người đã biết tận dụng lợi thế của

TCVN 9257:2012-Quy hoạch cây xanh sử dụng sông nước để phát triển và sinh hoạt, cũng vì thế

công cộng trong các đô thị. Theo TCVN mà các đô thị thường nằm cạnh những con sông.

9257:2012, tiêu chuẩn đất cây xanh sử dụng công Nhưng tại sao lại như vậy? Vì xa xưa con người

cộng cho đô thị đặc biệt là 12-15m²/1 người, đô sinh sống chủ yếu bằng các hoạt động nông

thị loại I và loại II là 10-12m²/1 người…nhưng nghiệp, vì sông nước có nguồn thủy hải sản phong

không có văn bản nào quy định về tỷ lệ mặt phú và vì khí hậu cạnh các con sông sẽ dễ chịu,

nước.Điều này cũng dễ hiểu, bởi người ta chú môi trường trong lành. Đó cũng chỉ là một vài

trọng diện tích phủ xanh đô thị hơn là diện tích trong số rất nhiều lí do khiến cho các con sông lại

mặt nước của đô thị. Hiểu một cách khái quát thì quan trọng với việc sinh sống của con người.

mặt nước một bộ phận không gian mở, gồm: sông, Cũng vì vậy mà việc các đô thị hình thành thường

hồ, bể bơi, vườn cảnh, thác nước, suối, mảng nước có xu hướng là gần các con sông...

tiểu cảnh trang trí trong khu đất công trình.

Đến thời đại ngày nay, khi mà các sinh hoạt,

Không phải chỉ ở nước ta, mà yếu tố mặt nước lao động của con người không chỉ có nông

đã sớm tham gia vào việc hình thành đô thị từ xa nghiệp nữa, mà còn các ngành công nghiệp, dịch

xưa, khi mà trong quá trình hình thành đô thị, tụ vụ ... thì mặt nước nói chung và sông nước nói

riêng vẫn là một yếu tố vô cùng quan trọng với

đối với một đô thị, một thành phố. Nhận thức đầy

đủ về vai trò của mặt nước đối với giá trị cảnh

¹Bộ môn Đồ họa kỹ thuật - Khoa Cơ khí, Trường Đại học

Thủy lợi

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

20

quan trong kiến trúc đô thị sẽ làm cơ sở để tạo

Yếu tố mặt nước có vai trò và tác dụng rất to

dựng nên một hình ảnh đô thị đặc sắc. Bài báo lớn trong đô thị. Đó là:

làm rõ vai trò và đúc kết lại các giá trị đặc trưng

- Điều hòa nước mưa: Đảm bảo thoát nước

của không gian mặt nước. Làm cơ sở để hình mưa (bên cạnh hệ thống thoát nước còn hạn hẹp),

thành các nguyên tắc, giải pháp sử dụng không tránh cho đô thị khỏi úng ngập cục bộ. Các hồ

gian mặt nước trong thiết kế cảnh quan đô thị. điều hòa có khả năng hỗ trợ hệ thống thoát nước

(Nguyễn Hữu Dũng, 2011).

trong đô thị, bởi làm giảm được lưu lượng nước

chảy sau đó, giảm công suất trạm bơm…, đặc biệt

có tác dụng chống nóng hiệu quả. Cây xanh, mặt

nước trong đô thị có thể làm giảm nhiệt độ không

khí từ 3,3^oC đến 3,9^oC khi diện tích đất cây xanh

và mặt nước đạt 20% đến 50% diện tích đất đô thị.

2. THỰC TRẠNG VIỆC KHAI THÁC YẾU

TỐ KHÔNG GIAN MẶT NƯỚC ĐỐI VỚI

KIẾN TRÚC CẢNH QUAN ĐÔ THỊ

2.1. Vai trò của yếu tố không gian mặt nước

trong đô thị

Hình 1. Dự án công viên Bishan ( Singapore)

Hình 2. Mặt nước tạo cảnh quan cho đô thị

Dự án công viên Bishan (Singapore) là việc tạo ra thức ăn cho nguyên sinh động vật, rồi

biến con kênh thoát nước bằng bê tông dài 2,7km, sinh vật phù du và nhuyễn thể… làm cho nước

thành một dòng sông tự nhiên dài 3km, 62 héc ta ngày càng sạch hơn.

của công viên đã được thiết kế lại thành một chốn

- Nuôi trồng thủy sản: Nuôi cá nhằm giữ gìn

xinh đẹp không chỉ để phù hợp với quá trình thay vệ sinh môi trường đồng thời nâng cao hiệu quả

đổi của một hệ thống sông chứa đựng sự thất sử dụng mặt nước đô thị. Tuy nhiên, phải có sự

thường của mực nước, mà còn mang đến lợi ích cân đối thích hợp giữa sản lượng cá nuôi, diện tích

tối đa cho người sử dụng nó. (Hình 1).

mặt nước và chất lượng nước hồ.

- Tạo cảnh quan cho đô thị: Các công viên,

- Phát triển du lịch: Nhiều nước trên thế giới

nơi giải trí trong đô thị thường ở gần hay ngay đã khai thác thành công vẻ đẹp của hệ thống sông,

trong khu vực mặt nước của đô thị. Lấy các hồ có kênh, rạch... để phát triển du lịch trên sông và ven

tại Hà Nội mà xem xét , rõ ràng là hồ Hoàn Kiếm, sông nhằm đóng góp về mặt kinh tế, vừa góp phần

hồ Thuyền Quang, hồ Tây… đều là những nơi vui quảng bá giới thiệu hình ảnh của đất nước.

chơi giải trí, có cảnh quan đẹp vì địa hình, vị trí

tương đối với không gian kiến trúc xung quanh

(Hình 2).

2.2. Thực trạng việc sử dụng không gian mặt

nước trong cảnh quan đô thị

Thời gian qua, yếu tố mặt nước chưa được tận

- Xử lý nước thải: Đó là khả năng tự làm dụng khai thác triệt để; chưa có ý thức và biện

sạch chất ô nhiễm thông qua các quá trình làm pháp hữu hiệu để bảo vệ mặt nước trong đô thị.

Theo báo cáo của Sở NN và PTNT thành phố

Hồ Chí Minh, từ năm 2007 đến nay, các cơ quan

chức năng đã thỏa thuận cho 159 dự án san lấp

sông, kênh rạch trên địa bàn Thành phố, theo đó

sạch tự nhiên (sinh học) diễn ra trong môi

trường nước. Quá trình này diễn ra tương đối

nhanh và làm phân hủy hoàn toàn chất hữu cơ

có trong nước sau 20 ngày. Tác dụng dẫn xuất là

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

21

đến năm 2019 phải có 24/48 hồ điều tiết nhưng

đến nay chỉ có 4/24 dự án đã hoàn thành.

3. CƠ SỞ NGHIÊN CỨU

3.1. Hướng tiếp cận

- Chưa khai thác sử dụng các bề mặt nước

Gắn liền với cảm giác an nhiên, thuần khiết và

có trong đô thị, nhất là trong việc cải thiện vi trong lành, nước luôn là một yếu tố quan trọng

khí hậu đô thị, tạo môi trường cảnh quan sinh hàng đầu trong quan niệm về phong thủy. Một bể

thái theo đúng nghĩa của nó. Các kênh rạch cá trong nhà, dòng thác nhỏ trên bức tường hay

sông nhỏ trong đô thị đa số bị ô nhiễm nặng do không gian khoáng đạt của một hồ nước…, sẽ

nước, rác thải sinh hoạt và công nghiệp, ảnh mang lại sinh khí cho cả ngôi nhà hay quy mô lớn

hưởng mỹ quan và giá trị của khu vực đó, Hà hơn là một khu đô thị, một khu dân cư. Đó chính

Nội và Tp. Hồ Chí Minh có mức độ ô nhiễm là lý do sông hồ luôn được coi là những chiếc máy

nghiêm trọng nhất.

điều hòa tự nhiên, và những khu dân cư bên hồ

- Chưa có biện pháp khắc phục và bù đắp tình luôn đứng đầu trong quyết định lựa chọn. (Tạp chí

trạng giảm diện tích mặt nước ngày càng thấy rõ Kiến trúc, 2016)

trong đô thị do quá trình đô thị hóa mạnh mẽ.

- Chưa xác định được đầy đủ và chưa có

3.2. Cơ sở nghiên cứu

Dựa trên những nghiên cứu khoa học đã được

sự kết hợp hài hòa, đan xen các tác dụng của chứng thực, nhà sinh vật biển Wallace J. Nichols

mặt nước. trong cuốn sách nổi tiếng Blue Minds đã đưa ra

Vấn đề quản lý khai thác sông hồ tại thủ đô Hà những nhận định đáng kinh ngạc về sức mạnh của

Nội là một ví dụ cụ thể về hiện trạng quản lý mặt nước đối với tinh thần của con người. Ông cho

nước tại Việt Nam. Hầu hết các hồ (tự nhiên và rằng màu xanh, đặc biệt là màu xanh dương của

nhân tạo) đều khai thác tương đối tùy tiện. Do mặt nước luôn mang lại những cảm giác tốt đẹp,

vậy, dẫn đến sự không thống nhất trong quản lý đó là sự tin tưởng, yên bình và an toàn. Wallace J.

khai thác, nhiều khi gây mâu thuẫn giữa các mục Nichols cũng chỉ ra những bằng chứng cho thấy

đích khác nhau trong sử dụng hồ. Các hồ đã bằng cách ở gần, trên, trong và dưới nước đều có

không làm được vai trò điều hòa vi khí hậu mà thể làm con người hạnh phúc, khỏe khoắn, yêu đời

cũng không thể hiện được vai trò của nơi vui chơi hơn. Thực tế cho thấy, những thành phố được

giải trí, danh lam thắng cảnh (Ngô Viết Hùng, mệnh danh là lãng mạn hay hạnh phúc nhất đều

Nguyễn Hữu Dũng, 2011)

gắn liền với màu xanh của mặt nước. (Hình 3,4)

Hình 3. Copenhagen xinh đẹp với hệ thống sông

hồ uốn quanh

Hình 4. Hồ Hoàn Kiếm rộng khoảng 12ha,là

niềm tự hào, điểm nhấn kiến trúc nổi tiếng Hà Nội

Sống trong một môi trường hoàn hảo với cây được lan tỏa tại các đô thị trên toàn thế giới.

xanh và hồ nước là tiêu chuẩn lý tưởng - đặc (Nguyễn Hữu Dũng, 2016), (Phạm Ngọc Dăng,

biệt là ở các thành phố lớn. Ở gần nước để được Nguyễn Việt Anh, Phạm Thị Hải Hà, Nguyễn

hạnh phúc hơn, đó là triết lý sống hiện đại đang Văn Muôn, 2014)

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

22

sáng, thành phố của những cây cầu... Đây là thành

phố ở Đông Bắc Italia, trên bờ biển Adriatique,

trong vịnh Venice. Cả thành phố nằm trên 118

hòn đảo trong một vịnh kéo dài 60km, rộng 4km,

4. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC

TRÊN THẾ GIỚI VỀ KHAI THÁC GIÁ TRỊ

CỦA MẶT NƯỚC TRONG KIẾN TRÚC.

4.1. Thành phố Venice (Italia)

Venice, thành phố xinh đẹp tại Ý được biết đến và được nối với đất liền bằng những công trình

bởi tên gọi như thành phố tình yêu, thành phố ánh nghệ thuật độc đáo. (Hình 5,6)

Hình 5, 6. Với những tòa nhà nổi trên mặt nước và các con đường thuyền bè lưu thông

nhộn nhịp tạo nên sức quyến rũ độc đáo mà chỉ có ở Venice

Gọi là "Thành phố nổi" bởi có vô số kênh đào mạng lưới kênh rạch khổng lồ kéo theo các công

và 444 cây cầu nối liền 118 hòn đảo nhỏ. Nhà cửa trình được xây dựng dọc theo các con sông, các

ở Venice không xây trực tiếp trên đảo mà nằm đầu mối kênh đào, hình thành nên một thành phố

trên sàn gỗ có cọc cắm sâu vào nền đất. Mặt nước như hiện nay. Năm 1962, kênh đào Amsterdam -

với diện tích lớn như vậy sẽ tạo ra một môi trường Rhein được hoàn thành, từ đó các con kênh phụ

xanh, sạch, tạo điều kiện hình thành cảnh quan đô được đào để nối với kênh chính, hình thành hơn

thị tươi đẹp ở nơi đây mà rất ít các nước trên thế 90 khu đảo nối liền bằng 600 cây cầu theo đủ loại

giới có được.

phong cách kiến trúc. Chính vì thế, Amsterdam

được mệnh danh là “Venice phương Bắc”.

4.2. Thành phố Amsterdam (Hà Lan)

Amsterdam là thủ đô của đất nước Hà Lan.

Hệ thống kênh này vừa đảm bảo vai trò thoát

Thành phố này nằm trên bờ sông Amstel và mang nước cho thành phố, vừa là tuyến giao thông

dáng dấp của một thành phố cổ châu Âu điển đường thủy quan trọng kết nối 90 hòn đảo trong

hình. Thành phố Amsterdam được thành lập từ nội đô Amsterdam. Năm 2010, UNESCO đã vinh

một làng chài nhỏ bên bờ sông Amstel. Vào năm danh toàn bộ hệ thống kênh đào, cầu cống và kiến

1623, để mở rộng đường thông thương và sử dụng trúc, cảnh quan liên quan đến hệ thống kênh đào

các con sông hiệu quả, Hà Lan đã phát triển một này là Di sản văn hóa thế giới (Hình 7, 8).

Hình 7, 8. Amsterdam một thành phố cảng lớn và xinh đẹp

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

23

bỏ qua ở đây là Palais de l’Isle, từng phục vụ

4.3. Thị trấn Annecy (Pháp)

Annecy sở hữu khung cảnh phố thị duyên như là nhà ở, nhà tù, toà án và hiện nay là một

dáng của một thành phố ven sông của Pháp. bảo tàng. Được mệnh danh là Venice của Alps,

Trong khi, Paris rộng lớn thì Annecy lãng mạn Annecy có dãy phố cổ nằm dọc theo bờ kênh

với bốn mùa hoa nở cùng nét đẹp cổ điển của và cả những cây cầu xinh xắn như trong cổ

văn hoá Pháp. Một điểm tham quan không thể tích. (Hình 9,10)

Hình 9, 10. Annecy là một trong những thị trấn nổi tiếng nhất vùng Alps bởi khung cảnh thiên nhiên

và hồ nước lưng chừng nhìn ra những ngọn núi, dòng kênh và cây cầu duyên dáng.

Hồ Annecy được ghi nhận là một điểm đến nổi biện pháp bảo vệ nguồn nước rất nghiêm ngặt.

tiếng xinh đẹp không chỉ đối với nước Pháp mà cả

thế giới. Theo tài liệu, hồ được hình thành cách đây

4.4. Thành phố St. Peterburg (Nga)

St.Peterburg nằm trên 42 hòn đảo lớn nhỏ

hơn 18.000 năm, rộng hơn 3km và dài tới 14 km. trong châu thổ sông Neva thông ra vịnh Phần

Nước hồ rất trong có thể nhìn xuống khá sâu. Để Lan, con sông góp phần làm trong lành bầu

giữ cho nước hồ có độ tinh khiết nhằm phục vụ du không khí, giảm sự nhiễm bẩn, khử bụi và các

lịch và đảm bảo là nguồn nước sạch cho hơn chất thải công nghiệp, làm tan chất độc trong

30.000 cư dân trong vùng, người ta đã áp dụng các khí quyển. (Hình 11,12)

Hình 11, 12. Con sông Neva chạy vòng quanh thành phố St. Petersburg

5. KHÔNG GIAN MẶT NƯỚC TRONG

MỘT SỐ DỰ ÁN QUY HOẠCH VÀ CÁC GIẢI

PHÁP SỬ DỤNG MẶT NƯỚC TRONG KIẾN

TRÚC CẢNH QUAN ĐÔ THỊ VIỆT NAM

5.1. Một số dự án điển hình khai thác không

gian mặt nước trong quy hoạch đô thị

5.1.1. Dự án quy hoạch đô thị ven sông

Hương - Thành phố Huế (Hình 13,14)

Sông Hương có các vai trò đặc biệt đối với đô

thị Huế như giữ vai trò bản lề trong không gian

chuyển nối kiến trúc giữa hai bờ Bắc, Nam của

thành phố, tạo nên tính thiên nhiên thơ mộng và

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

24

độc đáo cho Huế mà không một đô thị nào có các sự kiện, lễ hội tầm vóc quốc tế; đồng thời hình

được; ngoài các chức năng thông thường là phục thành cảnh quan ven sông hài hòa với cảnh quan

vụ thành phố tiêu nước, đi lại… nó còn có vai trò tự nhiên và môi trường văn hóa lịch sử. Sắp xếp

cảnh quan. Những giá trị mà sông Hương mang lại và định hướng phát triển các công viên xanh gắn

cho thành phố là tính sinh động, hài hòa của một với các khu vui chơi giải trí ngoài trời, quảng

đô thị với cảnh quan thiên nhiên và tiềm năng du trường, khu thương mại nhằm thiết lập không gian

lịch. Điểm nhấn của quy hoạch là thiết lập các ven sông thân thiện môi trường và an toàn trước

điểm mốc ven sông Hương và địa điểm tổ chức thiên tai và biển đổi khí hậu.

Hình 13,14. Dự án quy hoạch đô thị ven sông Hương

5.1.2. Dự án quy hoạch đô thị ven sông Hàn (Đà Nẵng)

Hình 15,16. Dự án quy hoạch đô thị ven sông Hàn

Các đô thị ngày một mở rộng, nhiều đô thị phố với những dải bờ sông sống động.

được hình thành một cách tự nhiên bên bờ những

- Tạo ra sự hài hòa với thiên nhiên,khí hậu,địa

dòng sông. Đà Nẵng là một điển hình, đô thị hình lýđịa hình.

thành bên cửa biển được đặc trưng bởi sự mềm

- Tạo ra những dải cây rợp bóng mát, thiết lập

mại, uốn lượn của dòng sông Hàn tạo nên nét đặc mảng cây xanh bền vững vĩnh viễn cho thành phố.

trưng của một trong các thành phố đáng sống nhất

tại Việt Nam (Hình 15,16). Ý tưởng dự án là tăng

5.1.3. Thành phố Hà Nội

Vài năm gần đây, khi nhu cầu của người dân

cường khu vực trung tâm giao thoa giữa trung tâm đô thị có xu hướng tiêu dùng ổn định và xanh

lịch sử của đô thị và đô thị ven biển, với dòng hóa đời sống thì nhiều chủ đầu tư dự án BĐS đã

sông ở vị trí trọng tâm nhằm xây dựng đề xuất đô chú trọng đầu tư vào cảnh quan như khu đô thị

thị và cảnh quan đảm bảo ba chủ đề:

Vinhomes Central Park, Vinhomes Golden

- Kiến tạo một dự án mang giá trị bản sắc và River, Vinhomes Riverside, Ecopark… Hệ

nét đặc trưng về lịch sử, địa lý, chú ý tới văn hóa, thống hồ được nghiên cứu theo định hướng tạo

nghệ thuật và phong tục tập quán biến Đà Nẵng cảnh quan và điều hòa thoát nước, đặc biệt là sự

thành một thành phố đẹp và độc đáo, một thành kết nối điều hòa giữa các hồ thuộc đô thị trung

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

25

tâm với các đô thị vệ tinh, đô thị sinh thái. Các xanh, mặt nước, xây dựng lối sống thân thiện

dự án này đều có mật độ xây dựng thấp và dành với môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống

phần lớn quỹ đất để phát triển các không gian (Hình 17,18).

Hình 17, 18. Dự án quy hoạch khu đô thị ven Hồ Tây

hợp thêm nhiều công nghệ mới, thiết bị hiện đại,

làm cho nước càng phát huy được thế mạnh vốn

có. Nước có thể là một vật liệu thẩm mỹ, có thể

đảm nhiệm vai trò công năng sử dụng, hoặc cả

5.2. Các giải pháp sử dụng mặt nước trong

kiến trúc cảnh quan đô thị

5.2.1. Phương pháp sử dụng không gian mặt

nước trong công trình kiến trúc

Nước là một loại vật liệu đặc biệt góp phần hai. Từ những thành phần đơn giản, tự nhiên

làm đẹp thêm cho công trình kiến trúc. Trong như ao, hồ, sông, suối… được con người vận

kiến trúc hiện đại, nước vẫn được vận dụng và dụng, tạo nên những giá trị quy hoạch, cảnh

là một loại vật liệu sáng giá; được ứng dụng, kết quan môi trường (Hình 19, 20).

Hình 19. Mặt nước tĩnh, cùng với cây xanh, hoa

cỏ cũng làm cho ngôi nhà thêm dịu mát.

Hình 20. Bể cảnh là yếu tố minh đường trong

thuật phong thủy ở kiến trúc truyền thống .

Giải pháp cụ thể sử dụng không gian mặt nước tạo nên hiệu quả thẩm mỹ và cảm xúc đa dạng;

trong các công trình kiến trúc: cũng như tạo nên những môi trường vi khí hậu

+ Sử dụng nước trong công trình kiến trúc ở công trình linh hoạt có giá trị tích cực. Nước có

dạng tĩnh: bể cảnh, mặt hồ, tiểu cảnh… mặt trong công trình kiến trúc ở rất nhiều vị trí,

+ Sử dụng nước kiểu truyền thống hoặc dạng với nhiều trạng thái, kết hợp với các bộ phận, chi

động: dòng chảy, thác chảy, vòi phun, đài phun… tiết kiến trúc (Hình 21, 22)

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

26

Hình 21. Lối đi trên nước gợi cảm giác thú vị.

Hình 22. Nước làm đẹp thêm công trình kiến trúc

dưỡng, du lịch sinh thái, đô thị xanh… nâng

cao chất lượng đời sống và sức khỏe cho

5.2.2. Phương pháp sử dụng không gian mặt

nước trong quy hoạch đô thị

Để thiết thực cải thiện điều kiện vi khí hậu người dân…

trong đô thị, cần có kế hoạch phát triển không

+ Tạo cho đô thị có không gian đặc thù và có

gian mặt nước đô thị. Các giải pháp cụ thể sử bản sắc riêng.Tạo sinh kế cho người dân hưởng lợi

dụng không gian mặt nước trong quy hoạch đô thị: từ khai thác thiên nhiên, thúc đẩy sự sáng tạo phát

+ Phân loại rõ đô thị xây dựng mới hoặc cải tạo huy để phát triển đô thị.

để có biện pháp thích hợp.

+ Tạo điều kiện về giải pháp thiết kế thoát

+ Đối với các đô thị xây dựng mới, phải tính nước cho đô thị, điều hòa nước vào mùa mưa và

toán đầy đủ hết các nhu cầu về mặt nước cần đáp mùa khô, tạo ra các không gian công cộng, không

ứng, còn đối với đô thị cải tạo mở rộng thì cần xác gian ở lý tưởng thân thiện với môi trường.

định diện tích mặt nước còn thiếu theo chỉ tiêu để

bổ sung, bên cạnh đó phải chính xác hóa chức

năng chính của từng hồ.

6. KẾT LUẬN

Nhu cầu không gian mặt nước cũng cao như

đối với cây xanh trong việc tạo cảnh quan đô thị

+Đối với các hồ có chức năng vui chơi giải trí, và cải thiện vi khí hậu. Chúng ta không thể chỉ

không để nước thải sinh hoạt chảy vào, có thể quan tâm đến cây xanh mà không chú ý đến không

thiết kế hệ thống cống cao, thu nước bẩn xung gian mặt nước. Cả hai yếu tố này đều có những tác

quanh hồ. Đây cũng là cách giải quyết tình thế, dụng đáng kể trong việc làm giảm nhiệt độ, tăng

còn trong tương lai, phải thiết kế xây dựng các hệ độ ẩm, cấp oxy và chống ồn đô thị, tạo điều kiện

thống thoát nước bẩn riêng và tách khỏi hệ thống hình thành cảnh quan đô thị. Nắm bắt được các

nước mưa. Để chống ô nhiễm nước hồ, thiết kế hệ thực trạng sử dụng không gian mặt nước trong đô

thống kè và đường dạo chung quanh hồ là điều thị, trên cơ sở các giải pháp để đưa ra các phương

nên phát huy.

án thiết kế các công trình kiến trúc và định hướng

+ Tạo được nguồn nước sạch với trữ lượng quy hoạch đô thị trong tương lai để từ đó tạo ra

lớn cung cấp nhu cầu sinh hoạt, sản xuất cho một môi trường sống xanh cho người dân-xu

thành phố.

hướng mới trên thế giới và sẽ tiếp tục trở thành

+ Tạo môi trường lý tưởng cho đô thị nghỉ tiêu chuẩn sống trong tương lai.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn Hữu Dũng (2011). Tiết kiệm năng lượng và tài nguyên – tiêu chí quan trọng của phát triển đô

thị và kiến trúc bền vững. Tạp chí Xây dựng, Số 3.

Nguyễn Hữu Dũng (2015). Quản lý môi trường đô thị - Tài liệu đào tạo , Trường Đại học Kinh doanh

và Công nghệ Hà Nội.

Phạm Ngọc Dăng, Nguyễn Việt Anh, Phạm Thị Hải Hà, Nguyễn văn Muôn (2014). Các giải pháp thiết

kế công trình xanh. NXB Xây dựng.

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

27

Ngô Viết Hùng, Nguyễn Hữu Dũng (2011). Xây dựng hướng dẫn thiết kế công trình xanh (đối với tòa

nhà văn phòng) tại Việt Nam. Đề tài cấp bộ, TK 09-09.

Tạp chí Kiến trúc, 2016. Nước-chất liệu đặc biệt của công trình kiến trúc.

TCVN 9257:2012, QCXDVN-01:2008/BXD, NĐ38:2010/NĐ-CP

Abstract:

THE ROLE OF SURFACE WATER AND SOME SOLUTIONS TO USE

THE SURFACE WATER IN URBAN LANDSCAPE ARCHITECTURE

The surface water in the urban area plays an important role in air conditioning,rain water drainage,

creating an architectural space and landscape. Preserving and developing the spatial surfacewater

systemthat the architectural planning is aiming to develop a green and modern city. If the terrain is a

key factor of the landscape, the surface water creates the abundance of the landscape. Especially, in

urban pollution environment, the surface watercontributes to freshen the atmosphere, reduces

contaminate, dust and industrial waste, dissolves toxic substances in the atmosphere.The surface

waterdemand is also as high as the trees demand in reducing temperature, increasing humidity, oxygen

supply and urban noise protection; we cannot only care about growing trees without paying attention to

develop thespatial surface water. From the perspective of architecture, grasping the role of thesurface

water, we will provide solutions to build architectural works to meet the requirements of urban

landscape and climate improvement.

Keywords: The surface water, green space, urban landscape, pollution environment, urban

environment.

Ngày nhận bài:

06/4/2020

Ngày chấp nhận đăng: 18/5/2020

KHOA HỌC KỸ THUẬT THỦY LỢI VÀ MÔI TRƯỜNG - SỐ 69 (6/2020)

28