Kỷ yếu Các đề tài nghiên cứu khoa học của hệ truyền thông giáo dục sức khỏe năm 2011

BỘ Y TẾ

TRUNG TÂM TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE TRUNG ƯƠNG

KỶ YẾU

CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CỦA HỆ TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE

NĂM 2011

HÀ NỘI - 2012

1

BAN BIÊN SOẠN

CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN

TTƯT. BSCKI. Đặng Quốc Việt

Giám đốc Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương

CHỦ BIÊN

TS. Nguyễn Thị Kim Liên

Phó giám đốc Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương

BIÊN TẬP

ThS.BS. Trịnh Ngọc Quang – Trưởng phòng Khoa học & Đào tạo

ThS.BS. Lý Thu Hiền – Phó trưởng phòng Khoa học & Đào tạo

2

LỜI NÓI ĐẦU

Sau Hội nghị khoa học lần thứ nhất vào năm 2010 của Hệ Truyền thông GDSK,

công tác nghiên cứu khoa học đã được xác định là một nhiệm vụ cần được tăng cường tại

cả cấp Trung ương và địa phương. Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương và các

Trung tâm tuyến tỉnh đã thực hiện nhiều hơn các đề tài nghiên cứu với các nội dung khá

đa dạng, phong phú góp phần không nhỏ nâng cao hiệu quả của các hoạt động truyền

thông GDSK của toàn Hệ. Cuốn kỷ yếu “Các đề tài nghiên cứu khoa học về truyền thông

giáo dục sức khỏe giai đoạn 2000 – 2010” đã được phát hành lần đầu tiên vào dịp Hội

nghị đó và đã được cán bộ và các Trung tâm Truyền thông GDSK tỉnh/thành phố trên cả

nước đánh giá cao.

Để tăng cường phổ biến các kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy

hoạt động nghiên cứu của các cá nhân, đơn vị thuộc hệ Truyền thông GDSK, Trung tâm

Truyền thông GDSK Trung ương đã thu thập, biên soạn các đề tài nghiên cứu của cán bộ

và đơn vị thuộc hệ truyền thông thực hiện và hoàn thành năm 2011 để xây dựng cuốn

“Kỷ yếu các đề tài nghiên cứu khoa học của Hệ truyền thông Giáo dục sức khỏe năm

2011”. Cuốn kỷ yếu cũng là một nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các cá nhân, đơn

vị khi làm nghiên cứu khoa học.

Trong quá trình biên soạn cuốn kỷ yếu khó tránh khỏi những sai sót, Trung tâm

Truyền thông GDSK Trung ương mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của

bạn đọc để Trung tâm bổ sung, chỉnh lý để có những tài liệu với chất lượng tốt hơn cho

các năm sau.

Xin trân trọng cảm ơn!

T/M BAN BIÊN SOẠN

Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng Khoa học công nghệ

Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương

BSCKI. Đặng Quốc Việt

3

MỤC LỤC

Lời nói đầu

1

Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến công tác nghiên cứu khoa học

của Trung tâm Truyền thông GDSK các tỉnh miền Bắc năm 2011

2

Đánh giá hiệu quả truyền thông thay đổi hành vi rửa tay bằng xà phòng

trong phòng chống cúm A tại xã Mai Sơn, huyện Yên Mô, Ninh Bình,

năm 2010

3

Đánh giá hiệu quả hoạt động truyền thông thay đổi hành vi trong phòng

chống HIV/AIDS tại xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, Ninh Bình, năm

2009-2010

4

5

6

7

Sự cần thiết của truyền thông GDSK trong công tác chăm sóc sức khỏe

nhân dân

Đánh giá thực trạng nguồn lực truyền thông GDSK tuyến tỉnh, huyện tại

tỉnh Hà Tĩnh năm 2010

Kiến thức, thực hành của người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi tại thành phố Hồ

Chí Minh về bệnh tay chân miệng.

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp truyền thông cải thiện

hành vi dự phòng tai biến mạch máu não cho người cao tuổi tại thị xã Bắc

Kạn, năm 2011

8

Đánh giá thực trạng và một số yếu tố liên quan đến hoạt động phòng

truyền thông GDSK các trạm y tế tỉnh Bắc Ninh năm 2011

9

Nghiên cứu thực trạng hút thuốc lá và thực hiện chính sách phòng chống

tác hại thuốc lá trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

10

11

12

13

14

15

Tình hình nhiễm HIV và đặc điểm nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới

tại tỉnh Khánh Hòa năm 2010

Kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống nhiễm HIV của nhóm nam

quan hệ tình dục đồng giới tại tỉnh Khánh Hòa năm 2010

Khảo sát hoạt động từ thiện của các cơ sở y tế trên địa bàn thành phố Cần

Thơ năm 2011

Hiện trạng trang thiết bị và phương tiện làm việc của hệ truyền thông

GDSK thành phố Cần Thơ năm 2010

Đánh giá tính phù hợp của tài liệu truyền thông chăm sóc mắt tại tỉnh

Quảng Nam

Sáng kiến cải tiến kỹ thuật “Xây dựng chuyên mục Thầy thuốc gia đình

trên truyền hình”

4

THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG TÁC

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TRUNG TÂM TRUYỀN THÔNG GDSK

CÁC TỈNH MIỀN BẮC NĂM 2011

TS.Nguyễn Thị Kim Liên, ThS.Lý Thu Hiền, CN.Nguyễn Thị Lý,

CN.Nguyễn Thanh Hồng, CN.Nguyễn Thị Hồng Lụa,CN.Nguyễn Thị Nhã Đan

Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương

Tóm tắt nghiên cứu:

Nghiên cứu khoa học (NCKH) là một trong các nhiệm vụ của trung tâm TTGDSK.

Với mục tiêu mô tả thực trạng và tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến hoạt động NCKH của

các trung tâm TTGDSK (T4G) miền Bắc, nghiên cứu đã tiến hành từ tháng 6-11/2011, trên

274 đối tượng là lãnh đạo và cán bộ chuyên môn của T4G 25 tỉnh/thành miền Bắc, đồng thời

thu thập các đề tài nghiên cứu do các đơn vị này thực hiện trong 3 năm 2008-2010. Kết quả

nghiên cứu cho thấy trong 3 năm từ 2008 -2010, trung bình mỗi T4G thực hiện 1,44 đề tài.

Các nghiên cứu tập trung vào đánh giá hoạt động truyền thông của địa phương, nghiên cứu

KAP về các vấn đề sức khỏe đang được quan tâm. Bên cạnh các nghiên cứu có chất lượng,

nhiều báo cáo nghiên cứu còn sơ sài; thiếu tóm tắt, tổng quan, bàn luận; trình bày tài liệu

tham khảo chưa đúng; phương pháp nghiên cứu chưa chặt chẽ. Kết quả nghiên cứu cũng cho

biết chỉ có 27,4% cán bộ đã từng được tập huấn về NCKH; 95,6% có nhu cầu đào tạo thêm.

19,3% đã từng đề xuất đề tài nghiên cứu và 31% đã từng tham gia NCKH. 96,4% gặp khó

khăn khi làm NCKH, với các khó khăn chủ yếu là thiếu kinh phí (81%), năng lực cán bộ yếu

(67,9%). Việc không được đào tạo và không tham gia NCKH đã khiến cán bộ không đánh

giá cao khả năng làm NCKH của mình và đơn vị. Nghiên cứu đã chỉ ra mối liên quan có ý

nghĩa thống kê giữa giới, trình độ học vấn, chuyên ngành đào tạo và việc được tập huấn về

NCKH với việc tham gia làm NCKH của cán bộ.

1. Đặt vấn đề

Nghiên cứu khoa học (NCKH) là một nhiệm vụ quan trọng trong cả lĩnh vực điều

trị cũng như dự phòng. Trong lĩnh vực TTGDSK, NCKH giúp người làm truyền thông hiểu

rõ những vấn đề còn tồn tại, nguyên nhân và các phương pháp hiệu quả để giải quyết vấn đề

đó. Đảng và Chính phủ ta nhận thức rõ vai trò của NCKH đối với sự phát triển của ngành

Y tế nên trong Nghị quyết 46-NQ/TW của Bộ chính trị về Công tác bảo vệ, chăm sóc và

nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, một trong những giải pháp được Đảng

và Chính phủ ta xác định là “đẩy mạnh nghiên cứu khoa học”.

Theo Quyết định 911/1999/QĐ-BYT ngày 31 tháng 3 năm 1999 của Bộ trưởng

Bộ Y tế, một trong những nhiệm vụ của các trung tâm TTGDSK tuyến tỉnh là tham gia và

tổ chức công tác NCKH về TTGDSK trên địa bàn. NCKH là một trong các tiêu chí chấm

điểm khi kiểm tra chéo công tác TTGDSK hàng năm của các tỉnh. Tuy nhiên hoạt động

NCKH tại các T4G còn hạn chế. Theo báo cáo tổng kết của các T4G: năm 2009 có 99 đề

5

tài, năm 2010 có 120 đề tài. Báo cáo đánh giá kết quả chương trình hành động TTGDSK

đến năm 2010 cũng đã chỉ ra: “Các nghiên cứu về đối tượng được truyền thông còn ít

được triển khai. Đối với hệ TTGDSK, công tác NCKH vẫn là một lĩnh vực còn nhiều

hạn chế”.

Với mong muốn tìm hiểu thực trạng công tác NCKH của các Trung tâm TTGDSK

các tỉnh miền Bắc từ đó có những khuyến nghị phù hợp nhằm thúc đẩy công tác NCKH,

chúng tôi thực hiện đề tài nghiên cứu: “Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến công

tác NCKH của Trung tâm TTGDSK các tỉnh miền Bắc năm 2011”

2. Mục tiêu nghiên cứu:

1. Mô tả thực trạng NCKH của T4G các tỉnh miền Bắc năm 2011.

2. Xác định một số yếu tố liên quan đến công tác NCKH của T4G các tỉnh miền Bắc.

3. Đề xuất một số giải pháp thúc đẩy hoạt động NCKH tại T4G các tỉnh miền Bắc.

3. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

3.1. Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, kết hợp thu thập thông tin bằng phương pháp

định lượng và định tính.

3.2. Đối tượng nghiên cứu:

- Cán bộ T4G các tỉnh miền Bắc (không bao gồm lái xe, bảo vệ, tạp vụ, văn thư)

- Báo cáo nghiên cứu do T4G các tỉnh miền Bắc thực hiện từ 2008 đến 2010.

3.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu:

- Thời gian: Từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2011

- Địa điểm: T4G 25 tỉnh/thành miền Bắc (nghiên cứu định lượng). T4G Hà Nội,

Lạng Sơn, Hưng Yên (nghiên cứu định tính)

3.4. Phương pháp chọn mẫu:

- Phương pháp định lượng: Chọn mẫu toàn bộ: Tất cả các cán bộ công tác tại trung

tâm TTGDSK các tỉnh miền Bắc đủ điều kiện tham gia vào nghiên cứu đều đưa

vào để nghiên cứu. Lấy danh sách cán bộ của các trung tâm TTGDSK các tỉnh

miền Bắc, chọn được 277 người tham gia nghiên cứu.

- Phương pháp định tính: Chọn mẫu có chủ đích. Chọn 3 T4G đại diện cho thành

phố, đồng bằng, miền núi là: Hà Nội, Hưng Yên, Lạng Sơn. Mỗi tỉnh phỏng vấn

sâu 01 lãnh đạo đơn vị, 01 lãnh đạo Sở Y tế phụ trách công tác TTGDSK và thảo

luận nhóm với 05 cán bộ.

3.5. Phương pháp thu thập số liệu:

- Số liệu định lượng: Số liệu được thu thập bằng phiếu tự điền gửi đến các đối

tượng nghiên cứu.

- Số liệu định tính: Thực hiện thảo luận nhóm với cán bộ và phỏng vấn sâu lãnh đạo

phụ trách NCKH của 03 T4G đã được chọn

6

- Thu thập và đánh giá chất lượng các báo cáo nghiên cứu do các T4G miền Bắc

hoặc cán bộ của đơn vị đó thực hiện trong vòng 3 năm gần đây (2008-2010).

3.6. Phân tích số liệu

- Số liệu định lượng: Nhập số liệu bằng phần mềm EpiData. Phân tích số liệu bằng

phần mềm SPSS.

- Số liệu định tính: Gỡ băng và tóm tắt lại thông tin theo các mục tiêu của nghiên cứu

4. Kết quả nghiên cứu

4.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành trên 274 cán bộ T4G 25 tỉnh/thành phố miền Bắc. Độ tuổi

trung bình là 35,8; Cán bộ nữ chiếm 58,0%. Đa số được đào tạo từ các trường Y/dược

(37,9%) và báo chí (27,2%). Cán bộ có trình độ đại học và trên đại học chiếm đa số, trong

đó tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học là 57,3%, chuyên khoa I - 10,2%, thạc sĩ - 2,2%, chuyên

khoa II - 1,8%. Số cán bộ có trình độ trung cấp, cao đẳng vẫn chiếm gần 1/3.

Số năm công tác trung bình tại trung tâm Truyền thông là 6,2 năm. Có 66,1% số

cán bộ được hỏi tham gia lấy tin, viết bài, làm phóng sự; 38,0% tham gia xây dựng kế

hoạch. Các nhiệm vụ khác như tổ chức hoạt động truyền thông, phát triển tài liệu, đào

tạo giảng dạy chiếm tỷ lệ khá tương đương nhau (32,8%; 31,8%; 30,7%). Chỉ có 19%

tham gia làm NCKH.

4.2. Thực trạng hoạt động NCKH của cán bộ và T4G các tỉnh miền Bắc

Bảng 1. Hoạt động NCKH của các T4G miền Bắc trong 3 năm 2008-2010

Thành lập

HĐKH

Số đề tài

thực hiện

Thành lập

HĐKH

Số đề tài

thực hiện

Tỉnh

Hải Dương

Hải Phòng

Hà Nội

Có (2003)

Có (2000)

Có (2010)

Có

1

2

1

2

1

2

3

0

2

1

2

Cao Bằng

Hà Giang

Vĩnh Phúc

Lai Châu

Hưng Yên

Sơn La

Chưa

1

0

1

2

0

1

2

4

1

Chưa

Có (2010)

Có (2008)

Có (2006)

Có (2001)

Chưa

Bắc Giang

Nam Định

Quảng Ninh

Hòa Bình

Yên Bái

Có (2005)

Chưa

Có (2007)

Chưa

Thái Bình

Phú Thọ

Lào Cai

Bắc Ninh

Hà Nam

Có (2011)

Có (2005)

Có (2008)

Có (2009)

Bắc Cạn

Chưa

Điện Biên

Tuyên quang

Thái Nguyên

Chưa

Ninh Bình

Lạng Sơn

Có (2007)

Có

Giá trị trung bình: 1,44;

min: 0;

max: 4

7

Trung bình trong 3 năm qua mỗi đơn vị thực hiện trung bình 1,44 đề tài, nhiều

nhất là các tỉnh Ninh bình (4 đề tài/3 năm). Một số tỉnh như Lào Cai, Vĩnh Phúc, Thú

Thọ không có đề tài nào được thực hiện trong vòng 3 năm qua. Số đề tài được thực hiện

từ nguồn kinh phí hàng năm của đơn vị chiếm 77,8%.

19/25 đơn vị đã thành lập Hội đồng khoa học (HĐKH). Thái Bình là tỉnh thành lập

HĐKH sớm nhất (năm 2001) và gần đây nhất là Bắc Ninh (năm 2011). Có 18/19 HĐKH có

hoạt động và 16/18 HĐKH được cho rằng hoạt động có hiệu quả. Nhiều tỉnh miền núi phía

Bắc không có HĐKH (Lào Cai, Bắc Cạn, Điện Biên, Cao Bằng, Hà Giang).

31%

69%

Có

Không

Biều đồ 1. Tỷ lệ cán bộ T4G tham gia NCKH

31% cán bộ các T4G đã từng tham gia làm NCKH. Hầu hết các cán bộ đã từng

làm NCKH tham gia vào 1-2 đề tài (chiếm 79,8%). Các đề tài mà các đối tượng nghiên

cứu tham gia là đề tài cấp cơ sở (74,1%); luận án/luận văn (18,8%), đề tài cấp ngành

(16,5%), đề tài cấp tỉnh (10,6%).

43,5%

Viết báo cáo

44,7%

Phân tích số liệu

38,8%

Nhập liệu

76,5%

Thu thập số liệu

36,5%

Xây dựng bộ công cụ

57,6%

Xây dựng đề cương

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Biều đồ 2. Hoạt động mà cán bộ T4G đã tham gia trong nghiên cứu

Hoạt động thu thập số liệu cho các nghiên cứu được cán bộ tham gia nhiều nhất

(76,5%), tiếp đến là việc xây dựng đề cương nghiên cứu (57,6%), phân tích số liệu (44,7%),

viết báo cáo nghiên cứu (43,5%). Hoạt động viết bài báo khoa học được ít cán bộ tham gia

nhất, chỉ có 21,2%.

8

Được chấp nhận

44,4%

Có đề xuất

Không đề xuất

19,3%

80,7%

Bị từ chối

55,6%

Biều đồ 3. Thực trạng đề xuất đề tài NCKH của cán bộ T4G

Chỉ có 19,3% cán bộ đã từng đề xuất đề tài NCKH, trong đó 44,4% các đề xuất

được lãnh đạo đơn vị chấp nhận. Lý do khiến cán bộ T4G các tỉnh phía Bắc không đề

xuất đề tài: cán bộ chưa đủ tự tin để thực hiện đề tài (56,2%), kinh phí hạn chế (40,6%),

không chọn được đề tài phù hợp (23,9%). Chỉ có 4,1% cho rằng việc NCKH là không

cần thiết.

Kinh phí hạn chế là một cản trở cán bộ làm NCKH.

”Phòng GDSK là phòng chuyên môn mà cũng chẳng đề xuất đề tài. Kinh phí sự

nghiệp hàng năm còn không đủ để chi. Nếu có kinh phí độc lập với kinh phí của cơ quan

thì được, anh em sẵn sàng làm.” (TLN cán bộ T4G).

”Lãnh đạo đơn vị cũng ủng hộ lắm nhưng tiền không có, chỉ ủng hộ về mặt tinh thần

thôi, ví dụ như có đơn vị nào mời làm thì lãnh đạo hoàn toàn ủng hộ” (TLN cán bộ T4G).

Ngoài ra nguyên nhân về nguồn nhân lực chưa đáp ứng với việc thực hiện đề tài

cũng được các lãnh đạo T4G đề cập đến. ”Biết là NCKH quan trọng nhưng chúng tôi

cũng ít làm đề tài vì cán bộ của hệ truyền thông mình còn rất mới, lại hay luân chuyển

nên việc thực hiện NCKH cũng chưa được bài bản, chất lượng chưa cao”; ... ”Anh em

cũng đăng ký đề tài hàng năm đấy nhưng do đơn vị mới thành lập, kinh nghiệm làm

nghiên cứu chưa nhiều nên chúng tôi tập trung và ưu tiên vào 1 đề tài thôi để đảm bảo

tiến độ, chất lượng và đạt hiệu quả” (PVS lãnh đạo T4G)

4.3. Nhận xét chất lượng các báo cáo NCKH đã thực hiện

Hầu hết các nghiên cứu gửi về là đề tài cấp cơ sở, áp dụng phương pháp mô tả cắt

ngang, thu thập số liệu bằng phương pháp định lượng kết hợp định tính.

Về nội dung nghiên cứu: Nhiều nghiên cứu tập trung vào đánh giá các hoạt động

truyền thông trên địa bàn như “Nghiên cứu tổ chức và hoạt động của mạng lưới truyền

thông GDSK tỉnh Thái Nguyên năm 2009”; “Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng tới chất

lượng công tác truyền thông GDSK tại cộng đồng”; “Nghiên cứu thực trạng kỹ năng thực

9

hành của cộng tác viên truyền thông GDSK cơ sở”; “Đánh giá thực trạng kiến thức, kỹ

năng của cán bộ kiêm nhiệm truyền thông GDSK tại huyện Tiên lữ”… Nhiều nghiên cứu

tập trung tìm hiểu kiến thức thức, thái độ, thực hành (KAP) của người dân trên địa bàn về

những vấn đề sức khỏe đang được cộng đồng quan tâm như cúm A/H5N1, về sức khỏe

sinh sản hay về an toàn giao thông, thừa cân béo phì…

Về mục tiêu nghiên cứu: Trong các nghiên cứu KAP, mục tiêu được viết khá rõ

ràng; có mối liên hệ mật thiết với tên đề tài và phần trình bày vấn đề nghiên cứu. Khi viết

mục tiêu nghiên cứu các tác giả cũng đã sử dụng các động từ hành động và có thể đo

lường được, ví dụ “Xác định tỷ lệ thừa cân béo phì ở học sinh tiểu học năm 2009 tại thành

phố Yên Bái”. Tuy nhiên vẫn có những nghiên cứu mà mục tiêu không rõ ràng; mục tiêu

được viết như liệt kê các hoạt động của nghiên cứu “Sưu tầm, thống kê, khảo sát, phân tích

những đặc điểm quan trọng…” hoặc có sự nhầm lẫn giữa mục tiêu nghiên cứu và mục tiêu

của truyền thông GDSK “Mục tiêu cơ bản của GDSK là giúp cho mọi người xác định

những vấn đề và nhu cầu sức khỏe của họ…”.

Về phương pháp nghiên cứu: Phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập thông tin bằng

phương pháp định lượng kết hợp định tính được áp dụng ở nhiều nghiên cứu. Trong các

nghiên cứu đánh giá năng lực của hệ thống truyền thông phương pháp nghiên cứu dựa trên

các báo cáo, số liệu, tài liệu sẵn có (nghiên cứu bàn giấy) được sử dụng nhiều. Trong các

nghiên cứu Kiến thức – thái độ - thực hành (KAP), phương pháp nghiên cứu được mô tả khá

tốt nhưng trong các nghiên cứu bàn giấy mô tả phương pháp rất chung chung.

Việc lựa chọn đối tượng nghiên cứu và phương pháp chọn mẫu: Mô tả đối tượng

nghiên cứu chưa rõ ràng, cụ thể. Nhiều nghiên cứu còn nhầm lẫn giữa đối tượng truyền

thông và đối tượng nghiên cứu: “Là những đối tượng có liên quan trực tiếp, gián tiếp đến

một vấn đề sức khỏe nào đó mà chúng ta cần tuyên truyền”; “Người truyền thông, đối tượng

truyền thông và đối tượng quan trọng”. Trong các nghiên cứu KAP, cỡ mẫu nghiên cứu chủ

yếu được áp dụng công thức tính cho việc ước đoán một tỷ lệ trong quần thể. Nhiều nghiên

cứu loại này đã làm tốt khâu chọn mẫu như chọn mẫu ngẫu nhiên nhiều giai đoạn trong

nghiên cứu. Tuy nhiên, trong nhiều nghiên cứu việc lựa chọn đối tượng nghiên cứu chưa

được mô tả cụ thể.

Việc trình bày kết quả nghiên cứu: Các test thống kê được sử dụng phổ biến là xác

định tần số, tỷ lệ (%), một số nghiên cứu đã tìm hiểu mối liên quan giữa các biến (OR, p)

2

hoặc so sánh sự các giá trị tỷ lệ (test χ ). Bên cạnh các nghiên cứu trình bày kết quả

mạch lạc, bám sát mục tiêu còn có nhiều nghiên cứu kết quả rất sơ sài, kết cấu không cân

xứng với các cấu phần khác, trình bày thiếu khoa học. Có nghiên cứu phần kết quả chưa

đầy 2 trang trong tổng số 20 trang báo cáo. Nhiều kết quả định lượng không trình bày

trên bảng/biểu đồ mà trình bày dưới dạng liệt kê, câu kể để đưa ra các tỷ lệ làm người

đọc khó theo dõi. Nhiều bảng kết quả nghiên cứu không có phần nhận xét sau mỗi bảng.

Các cấu phần khác của một báo cáo nghiên cứu: Rất nhiều nghiên cứu không có

phần tóm tắt nghiên cứu. Tổng quan tài liệu còn viết sơ sài (chỉ chiếm nửa trang) hoặc

10

viết lan man. Một số nghiên cứu không có phần tổng quan hoặc không đưa tổng quan

vào một chương/phần riêng mà lại lồng vào phần đặt vấn đề hoặc kết quả nghiên cứu.

Cũng giống như tổng quan, nhiều nghiên cứu đã không có phần bàn luận hoặc viết sơ sài,

ít có sự liên hệ hay so sánh với kết quả các nghiên cứu khác. Một điểm dễ nhận thấy ở

các nghiên cứu được các T4G gửi về đó là việc sắp xếp thứ tự tài liệu tham khảo không

theo quy định (như không sắp xếp theo thứ tự a,b,c; không theo quy định viết tài liệu

tham khảo cho sách, tạp chí…) và không có chú thích xem tài liệu tham khảo được dùng

để minh họa, bàn luận cho nội dung nào. Thậm chí có nghiên cứu không hề sử dụng bất

cứ tài liệu tham khảo nào.

4.4. Các yếu tố liên quan đến hoạt động NCKH

Có tới 96,4% các cán bộ đã từng làm NCKH của T4G các tỉnh phía Bắc cho rằng

có gặp khó khăn trong quá trình thực hiện. Các khó khăn chủ yếu được đề cập đến là

thiếu kinh phí (81%), tiếp đến là năng lực làm NCKH của cán bộ yếu (67,9%), thiếu

trang thiết bị như phương tiện đi lại, máy ghi âm…(56%). Chỉ có 7,1% cán bộ đã từng

tham gia NCKH cho rằng lãnh đạo đơn vị không ủng hộ.

4.4.1. Năng lực thực hiện NCKH của các T4G

Bảng 2. Tự đánh giá năng lực thực hiện NCKH của cán bộ T4G

Mức độ đánh giá (n= 274)

Yếu

Trung bình

Khá

Tốt

Rất tốt

Nội dung

n

%

n

%

n

%

n

%

n

%

Lựa chọn chủ đề NC và

xây dựng mục tiêu

24 8,8 123 44,9 84 30,6 41 15,0

30 11,0 122 44,5 92 33,6 28 10,2

2

0,7

Viết tổng quan tài liệu

2

6

5

6

5

0,7

2,2

1,8

2,2

1,8

Phương pháp nghiên cứu 28 10,2 121 44,2 91 33,2 32 11,7

Xây dựng bộ công cụ

Thu thập số liệu

28 10,2 122 44,6 89 32,5 33 12,0

22 12,0 104 38,0 87 31,7 55 20,1

Xử lý, phân tích số liệu 33 12,0 108 39,4 92 33,6 36 13,2

Viết báo cáo khoa học

Viết bài báo khoa học

26 9,5 119 43,4 92 33,6 31 11,3

35 12,8 136 49,6 66 24,1 32 11,7

Tỷ lệ các cán bộ tự đánh giá năng lực thực hiện NCKH của mình theo từng nội dung ở

mức độ trung bình chiếm tỷ lệ cao nhất (từ 38,0% đến 49,6%), tiếp đến là mức độ khá (từ

24,1% đến 33,2%). Chỉ có vài trường hợp tự thấy mình làm nghiên cứu rất tốt. Điểm trung

bình đánh giá năng lực thực hiện NCKH của cán bộ là 20,1 điểm.

11

Bảng 3. Đánh giá năng lực thực hiện NCKH của đơn vị

Mức độ đánh giá (n =274)

Yếu

T.bình

Khá

Tốt

Rất tốt

Nội dung

n

%

n

%

n

%

n

%

n

%

Lựa chọn chủ đề, xây

dựng mục tiêu nghiên cứu

Viết tổng quan tài liệu

17 6,2 49 17,9 115 42,0 83 30,3 10 3,6

14 5,1 55 20,1 120 43,8 75 27,4 10 3,6

Phương pháp nghiên cứu 16 5,8 51 18,6 128 46,7 72 26,3

7

2,6

Xây dựng bộ công cụ

Thu thập số liệu

13 4,7 63 23,0 123 44,9 64 23,4 11 4,0

12 4,4 46 16,8 107 39,1 95 34,7 14 5,1

19 6,9 49 17,9 111 40,5 81 29,6 14 5,1

17 6,2 45 16,4 126 46,0 74 27,0 12 4,4

23 8,4 51 18,6 129 47,1 58 21,2 13 4,7

Xử lý, phân tích số liệu

Viết báo cáo khoa học

Viết bài báo khoa học

Kết quả bảng cho thấy tỷ lệ các cán bộ đánh giá năng lực thực hiện NCKH của đơn

vị mình theo từng nội dung ở mức độ khá chiếm tỷ lệ cao nhất (từ 39,1% đến 47,1%), tiếp

đến là mức độ tốt (từ 21,2% đến 34,7%). Đánh giá việc thực hiện NCKH theo từng nội

dung ở mức độ yếu và rất tốt có tỷ lệ thấp. Điểm trung bình đánh giá năng lực thực hiện

NCKH của cán bộ là 20,1 điểm.

27,4% các cán bộ tại 25 T4G các tỉnh phía Bắc tham đã từng tham gia các khóa học về

NCKH. Đa số được học về nội dung này trong các trường đại học (73,3%), số khóa học do

Trung tâm TTGDSK Trung ương hoặc do chính các T4G tổ chức chỉ chiếm 10,7%. Gần 50%

số cán bộ đã được đào tạo cách thời điểm phỏng vấn trên 2 năm. Hầu hết (98,7%) các cán bộ

đã được đào tạo về NCKH cho rằng các khóa học này là cần thiết. Trong các nội dung đào tạo

về NCKH, thiết kế đề cương nghiên cứu chiếm tỷ lệ cao nhất (82,7%), phương pháp nghiên

cứu (70,7%), chọn chủ đề và xây dựng mục tiêu (68%), xử lý và phân tích số liệu (58,7%),

tổng quan tài liệu, kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu (53,3%), lập kế hoạch và viết báo cáo

nghiên cứu (49,3%). Chỉ có 30,7% số đối tượng được học về nội dung viết bài báo khoa học.

Việc chưa được đào tạo và đào tạo lại, ít có cơ hội làm nghiên cứu đã làm hạn chế

khả năng của cán bộ.

“Cán bộ của mình chưa được bài bản lắm nên chất lượng công tác NCKH còn

gặp nhiều khó khăn” (PVS lãnh đạo T4G).

“Đa số anh em chưa được đào tạo, chủ yếu là tự mày mò học tập các form, mẫu

nghiên cứu qua mạng nên chất lượng nghiên cứu chưa thực sự tốt…” (PVS lãnh đạo T4G).

“Nhân lực của T4G từ năm 1999 đến nay cũng có sự thay đổi nhiều. Cán bộ không

ổn định, một số anh em học xong lại xin chuyển đi chỗ khác. Tưởng có bộ máy có thể làm

được thì lại chuyển đi chỗ khác nên lại tìm người khác, lại phải đào tạo lại, ít nhiều có ảnh

hưởng đến hoạt động chuyên môn của đơn vị cũng như NCKH” (TLN cán bộ T4G).

12

4.4.2. Kinh phí dành cho NCKH của cán bộ T4G

Có 16/25 trung tâm không dành kinh phí cố định từ hoạt động hàng năm của đơn

vị cho hoạt động NCKH (chiếm 64,0%). 100% những trung tâm có dành kinh phí cho

hoạt động NCKH đều sử dụng kinh phí đó đúng mục đích và 100% cho rằng kinh phí đó

không đủ để thực hiện NCKH. Một số trung tâm đã cố gắng trích một phần kinh phí hoạt

động hàng năm cho hoạt động này như Lạng Sơn, Tuyên Quang, Bắc Ninh (khoảng

10.000.000 đồng/năm); Hải Dương (3.000.000 đồng/năm).

Kết quả nghiên cứu định tính cho thấy dù đơn vị có dành kinh phí cho hoạt động

này đi chăng nữa thì kinh phí đó cũng không đủ đáp ứng nhu cầu.

“Trong 2 năm vừa qua, chỉ tiêu kế hoạch hàng năm có dành kinh phí cho NCKH.

Tuy nhiên nguồn kinh phí theo quy định của tài chính khoảng 1% tổng kinh phí ngân

sách hàng năm cho công tác nghiên cứu. Trong quá trình xây dựng kế hoạch đề tài

NCKH thì kinh phí này thì không đủ đáp ứng nhu cầu.” (TLN cán bộ T4G).

Kinh phí hạn chế là một cản trở cán bộ làm NCKH. Trước hết kinh phí ít đồng

nghĩa với việc sẽ không thể có đề tài để thực hiện mặc dù lãnh đạo rất ủng hộ.

4.4.3. Một số yếu tố liên quan đến việc tham gia NCKH của cán bộ T4G

Bảng 4. Mối liên quan giữa một số yếu tố với việc tham gia NCKH

Tham gia NCKH

OR

Yếu tố

p

(CI 95%)

Có

47

37

77

8

Không

67

Nam

2,3

(1,4 - 3,9)

5,6

<0,01

Giới

Nữ

120

119

70

ĐH và sau ĐH

Trung cấp, cao đẳng

Y/dược

<0,01

>0,05

Trình độ

chuyên môn

(2,5 -12,4)

3

47

37

55

Chuyên ngành

đàotạo

(1.76 -5.1)

7,5

Các ngành khác

130

Có

47

37

30

55

27

160

90

Đào tạo về

NCKH

( 4,3 - 14,0)

0,6

Không

Đồng bằng

Trung du miền núi

Vùng miền

99

(0,36 – 1,0)

Kết quả cho thấy, nam giới tham gia NCKH cao gấp 2,3 lần nữ giới (p<0,01), cán

bộ có trình độ đại học trở lên tham gia nghiên cứu cao gấp 5,6 lần các cán bộ khác

(p<0,01). Cán bộ tốt nghiệp các trường Y dược tham gia nghiên cứu nhiều hơn các cán

bộ tốt nghiệp các chuyên ngành khác (p<0,01). Những người đã từng được đào tạo/tập

huấn về NCKH tham gia làm nghiên cứu nhiều gấp 7,5 lần những người chưa từng được đào

tạo. Nghiên cứu không tìm thấy mối liên quan giữa yếu tố vùng miền với việc tham gia

NCKH của cán bộ các T4G.

13

4.5. Các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động NCKH

4.5.1. Dành kinh phí cho hoạt động NCKH

Theo kết quả nghiên cứu định lượng, có tới hơn 90% đối tượng nghiên cứu chọn

giải pháp ”dành kinh phí thường xuyên cho hoạt động NCKH”. Tuy nhiên kết quả nghiên

cứu định tính lại cho thấy để có được kinh phí cho hoạt động này không hề dễ, khi mà

kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị còn hạn chế.

”Kinh phí sự nghiệp hàng năm còn không đủ để chi. Nếu có kinh phí độc lập với kinh

phí của cơ quan thì được, anh em sẵn sàng làm.” (TLN cán bộ T4G).

Để có kinh phí cho NCKH, một số đơn vị đã quyết định trích một phần từ kinh

phí thường xuyên của đơn vị thông qua việc tiết kiệm chi.

”Chúng tôi cũng ấn định vài phần trăm/ năm kinh phí cho NCKH. Kinh phí này

lấy từ kinh phí thường xuyên của đơn vị, tiết kiệm tiền xăng xe, ví dụ: phóng viên đi viết

tin bài thì đi xe bus, khoán điện thoại, nước, internet…” (PVS lãnh đạo T4G).

Hoặc giải pháp ”mèo nhỏ bắt chuột nhỏ” cũng được đưa ra. ”Với kinh phí cho

NCKH hàng năm ít hơn 10 triệu đồng thì vẫn có thể thực hiện được các đề tài trong

phạm vi nhỏ như đánh giá hoặc sáng kiến cải tiến” (PVS lãnh đạo T4G).

4.5.2. Nâng cao năng lực thực hiện NCKH cho cán bộ T4G

. Tăng cường đào tạo về NCKH

Có nhu cầu

49%

95,8%

4,2%

33%

15%

3%

3-5 ngày

6-10 ngày

> 10 ngày

Khác

Biều đồ 4. Nguyện vọng được đào tạo về NCKH

95,6% số cán bộ cho rằng cần phải mở thêm các khóa tập huấn về NCKH. Thời gian

mở lớp 3-5 ngày được 48,7% số người được hỏi cho là phù hợp; 33,3% cho rằng cần mở lớp

từ 6-10 ngày. Chỉ có 14,6% cho rằng thời gian mở lớp nên trên 10 ngày.

14

Bảng 5. Nội dung về NCKH cán bộ mong muốn được đào tạo thêm

Tần số

Chỉ số

Tỷ lệ (%)

(n=262)

208

Xây dựng đề cương

79,4

47,7

76,0

73,7

59,9

66,0

61,1

66,8

54,2

Viết tổng quan tài liệu

125

Lựa chọn chủ đề và xây dựng mục tiêu

Phương pháp nghiên cứu

Kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu

Xử lý và phân tích số liệu

Lập kế hoạch nghiên cứu

Viết báo cáo nghiên cứu

199

193

157

173

160

175

Viết bài báo khoa học

142

Hầu hết các nội dung được các cán bộ mong muốn học tập, tìm hiểu thêm, trong đó

cao nhất là xây dựng đề cương (79,4% số người được hỏi muốn học nội dung này), tiếp đến là

lựa chọn chủ để và xây dựng mục tiêu nghiên cứu (76%), phương pháp nghiên cứu (73,7%).

Chỉ có 47,7% mong muốn được học về cách viết tổng quan tài liệu.

. Một số giải pháp khác

Ngoài việc tổ chức các khóa đào tạo về NCKH, cán bộ T4G cũng đề xuất một số

giải pháp mà thông qua đó năng lực thực hiện NCKH của cán bộ có thể cải thiện; đó là

có các hướng dẫn cụ thể về quy trình làm nghiên cứu, cách viết báo cáo nghiên cứu, tổ

chức sinh hoạt khoa học định kỳ hàng năm hoặc phối kết hợp với các đơn vị có năng lực

tốt để làm NCKH

”T5G cần có hướng dẫn cụ thể cách viết báo cáo cho các đơn vị... Hoặc có thể tổ

chức sinh hoạt khoa học giữa các đơn vị truyền thông với nhau” (PVS lãnh đạo T4G)

”Nếu không đủ năng lực làm nghiên cứu mình có thể kết hợp với các đơn vị khác.

Như ở tỉnh tôi bệnh viện đa khoa năm nào cũng tổ chức hội nghị khoa học, nếu quan hệ

tốt họ có thể giúp rất nhiệt tình” (TLN cán bộ T4G).

5. Kết luận

- Hoạt động NCKH của T4G các tỉnh miền Bắc còn nhiều hạn chế: Số lượng nghiên

cứu không nhiều (1,44 đề tài/trung tâm/3 năm). Chất lượng các nghiên cứu chưa tốt

(phương pháp nghiên cứu chưa chặt chẽ; báo cáo nghiên cứu sơ sài; thiếu tóm tắt, tổng

quan, bàn luận; trình bày tài liệu tham khảo chưa đúng).

- Sự tham gia và năng lực thực hiện NCKH của cán bộ còn hạn chế: 19,3% đã từng đề

xuất đề tài, 31% đã từng tham gia NCKH. Điểm trung bình đánh giá năng lực thực

hiện NCKH thấp (20,1 và 24,4/40 điểm)

- Thiếu kinh phí (81%) và năng lực thực hiện NCKH hạn chế (67,9%) là các yếu tố cản

trở hoạt động NCKH.

15

- Nghiên cứu tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa giới tính, trình độ, chuyên

ngành đào tạo và việc đã từng được tập huấn về NCKH với việc tham gia NCKH.

- Một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động NCKH: Dành kinh phí thường xuyên cho

NCKH; Nâng cao năng lực của cán bộ thông qua việc tăng cường đào tạo, tổ chức sinh

hoạt khoa học định kỳ hoặc phối hợp với các đơn vị khác để làm nghiên cứu.

6. Khuyến nghị:

- Các đơn vị dành kinh phí thường xuyên cho hoạt động NCKH.

- Nâng cao năng lực thực hiện NCKH cho cán bộ T4G thông qua mở các khóa đào tạo

với thời gian mở lớp phù hợp 3-5 ngày.

- Thực hiện các đề tài có quy mô nhỏ và vừa hoặc các sáng kiến cải tiến kỹ thuật phù

hợp với nguồn kinh phí và năng lực của cán bộ.

- Phối hợp các đơn vị khác thực hiện NCKH

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế (2007), Tài liệu hội nghị tập huấn nghiệp vụ khoa học công nghệ.

2. Bộ Y tế (2006), Báo cáo y tế Việt Nam 2006: Công bằng, hiệu quả, phát triển trong

tình hình mới, nhà xuất bản Y học.

3. Bộ Y tế (1999), Quyết định về việc ban hành quy định chức năng, nhiệm vụ và tổ chức

bộ máy của Trung tâm Truyền thông-Giáo dục sức khỏe thuộc Sở Y tế tỉnh, thành phố

trực thuộc Trung ương, số 911/1999/QĐ- BYT ngày 31 tháng 3 năm 1999.

4. Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (1995), Nghiên cứu xã hội học (Thủ tục,

hình thức, phương pháp), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia.

5. Thủ tướng Chính phủ (2005), Quyết định ban hành Chương trình hành động của

Chính phủ Thực hiện Nghị quyết số 46/NQ-TW ngày 23/02/2005 của Bộ Chính trị về

công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, số

243/2005/QĐ-TTg ngày 5 tháng 10 năm 2005.

6. Trung tâm Truyền thông-Giáo dục sức khỏe Trung ương (2011), Báo cáo đánh giá kết

quả chương trình hành động truyền thông-giáo dục sức khỏe đến năm 2010.

7. Trung tâm Truyền thông-Giáo dục sức khỏe Trung ương (2011), Báo cáo tổng kết công

tác truyền thông GDSK năm 2010 và triển khai công tác năm 2011.

8. Trung tâm Truyền thông-Giáo dục sức khỏe Trung ương (2011), Kỷ yếu các công

trình nghiên cứu khoa học về truyền thông-giáo dục sức khỏe giai đoạn 2001-2010,

NXB Khoa học kỹ thuật, năm 2011.

9. Trung tâm Truyền thông-Giáo dục sức khỏe Trung ương (2011), Quyết định về việc

ban hành “Quy trình xét duyệt đề cương và nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học

cấp cơ sở”, số 65/QĐ-GDSKTW ngày 28 tháng 3 năm 2011.

10. Trường Đại học Y Hà Nội, Dự án Việt Nam-Hà Lan, Tài liệu hướng dẫn xây dựng

đề cương nghiên cứu khoa học y học, Nhà xuất bản Y học, năm 2011.

16

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG THAY ĐỔI HÀNH VI

RỬA TAY BẰNG XÀ PHÒNG TRONG PHÒNG CHỐNG CÚM A

TẠI XÃ MAI SƠN, HUYỆN YÊN MÔ, NINH BÌNH, NĂM 2010

Phạm Ngọc Cương, Lê Thị Thu Hoàn

Trung tâm Truyền thông GDSK Ninh Bình

Tóm tắt nghiên cứu:

Từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2010, Trung tâm TTGDSK Ninh Bình tổ chức các

hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và thực hành của

người dân trên địa bàn xã Mai Sơn, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình về phòng chống bệnh

cúm A. Một loạt các hoạt động truyền thông can thiệp đã được tiến hành như phát trên

loa đài, phát tài liệu, tổ chức truyền thông lồng ghép, thăm hộ gia đình, phát xà phòng,

chậu rửa… Kết quả đánh giá trước và sau can thiệp trên 200 phụ nữ trên 18 tuổi tại địa

bàn xã đã cho thấy có sự chuyển biến về nhận thức và hành vi của đối tượng. Nhận thức

của người dân về nguyên nhân gây bệnh cúm (do vi rút) tăng từ 61,5% lên 97,5%. Tỷ lệ

người dân biết được đường lây nhiễm do tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và các dịch

tiết mũi họng, hô hấp của người bệnh đã tăng từ 53% lên 100%. Kiến thức về các biểu

hiện của bệnh và các biện pháp phòng bệnh cũng tăng lên đáng kể. Sau khi can thiệp

phần lớn phụ nữ xã Mai Sơn đó thực hiện đúng và thường xuyên việc rửa tay bằng xà

phòng (trước can thiệp: 24%, sau can thiệp: 100%).

1. Đặt vấn đề

Mai Sơn là một xã nằm ở phía Tây Bắc của huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, có

diện tích tự nhiên gần 5 km², có 8 thôn với 890 hộ gia đình, trên 4.000 nhân khẩu. Cơ

cấu kinh tế: nông nghiệp chiếm 62,8%, dịch vụ và công nghiệp chiếm 37,2%, giao thông

thuận tiện với đường quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam và đường sông chạy qua xã - đây

là điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế, cải thiện đời sống cho nhân dân trong xã. Mặt

khác ở đây vẫn còn nhiều tập quán lạc hậu, nguồn nước sạch cho sinh hoạt còn thiếu, tỷ

lệ hộ gia đình có nhà tiêu hợp vệ sinh chưa cao, người dân vẫn chưa có thói quen rửa tay

thường xuyên bằng xà phòng, một số hộ vẫn còn sử dụng phân tươi để bón ruộng. Đây

chính là mối nguy cơ tiềm ẩn phát sinh và phát triển các bệnh dịch bệnh nguy hiểm nhất

là bệnh dịch cúm A và các bệnh đường tiêu hóa.

Từ năm 2004 - 2008 trên địa bàn huyện Yên Mô đã có 11 xã có dịch cúm A/H5N1

trên gia cầm, trong đó xã Mai Sơn có 2 đợt dịch (năm 2004 và năm 2005), tuy nhiên cho đến

nay chưa phát hiện bệnh nhân nhiễm cúm A/H5N1. Năm 2009, trên địa bàn huyện Yên Mô

và xã Mai Sơn cũng đã xảy ra dịch cúm A/H1N1 và các dịch bệnh nguy hiểm như tiêu chảy

cấp nguy hiểm do tả, nhiễm liên cầu lợn ở người... Mặt dù đã triển khai đồng bộ và có hiệu

quả các biện pháp phòng chống dịch nhưng với những điều kiện về tự nhiên, kinh tế xã hội

17

nêu trên, nguy cơ bùng phát các dịch bệnh này là rất lớn đòi hỏi phải chủ động triển khai các

biện pháp can thiệp nhằm làm giảm thiểu nguy cơ.

Căn cứ nhu cầu thực tiễn và khả năng huy động các nguồn lực tại địa phương,

chúng tôi lựa chọn hình thức can thiệp là rửa tay bằng xà phòng tại xã vì đây là hành vi

quan trọng có thể phòng lây nhiễm cúm và các bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa.

Nhằm mục đích đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp bằng truyền thông tại xã Mai

Sơn, huyện Yên Mô trong việc phòng chống dịch cúm A thông qua hành vi rửa tay bằng

xà phòng, chúng tôi thực hiện đề tài nghiên cứu: Đánh giá hiệu quả truyền thông thay

đổi hành vi rửa tay bằng xà phòng trong phòng chống cúm A tại xã Mai Sơn, huyện

Yên Mô năm 2010.

2. Mục tiêu can thiệp

Mục tiêu chung: Nâng cao nhận thức, thái độ và thực hành của các tầng lớp nhân dân

trong xã, đặc biệt là phụ nữ trong công tác phòng chống dịch cúm A.

Mục tiêu cụ thể: Đến hết tháng 01/2011, tại xã Mai Sơn có:

 90% phụ nữ thường xuyên rửa tay bằng xà phòng đúng cách.

 80% người dân rửa tay thường xuyên bằng xà phòng đúng cách.

3. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

3.1. Thời gian, địa điểm nghiên cứu:

 Thời gian: từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2010

 Địa điểm: xã Mai Sơn, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình.

3.2. Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp có đánh giá trước - sau.

3.3. Đối tượng nghiên cứu:

 Đối tượng nghiên cứu: Phụ nữ > 18 tuổi

 Chọn mẫu và cỡ mẫu cho nghiên cứu:

+ Cỡ mẫu: Áp dụng công thức tính cỡ mẫu:

p.(1 p)











n  Z₍²_{1 / 2)}

d²



Trong đó: n: Cỡ mẫu cần phỏng vấn trong nghiên cứu.

Z_{(1- /2)}: Độ tin cậy của nghiên cứu, được xác định ở ngưỡng xác suất với 

là 0,05 nên giá trị Z_(1- /2)là 1,96

p: Tỷ lệ người dân có nhận thức, thái độ và thực hành đúng về phòng

chống cúm A/H1N1 (để có cỡ mẫu cao nhất p được tính là 0,5)

d. Độ sai lệch mong muốn (d = 0,05)

18

Áp dụng vào công thức trên, cỡ mẫu được tính là 196, làm tròn là 200.

Như vậy cỡ mẫu điều tra là 200 (người).

+ Chọn đối tượng nghiên cứu: Sử dụng kĩ thuật quay cổ chai, hướng cổ chai quay

về phía nào thì chọn hộ gần nhất của thôn gần nhất là điểm đầu tiên để tiến

hành điều tra, sau đó áp dụng phương pháp cổng liền cổng (door to door) cho

đến khi đủ cỡ mẫu. Nếu đối tượng nghiên cứu đi vắng thì chọn hộ gia đình tiếp

theo cho đủ cỡ mẫu (Số lượng hộ thay đổi không quá 5%). Tại mỗi hộ gia đình

thực hiện phỏng vấn một phụ nữ từ 18 tuổi trở lên.

3.4. Phương pháp thu thập thông tin: Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp đối

tượng bằng bộ câu hỏi đã được chuẩn bị trước.

3.5. Các bước tiến hành nghiên cứu

 Đánh giá trước can thiệp nhận thức, thái độ, thực hành của người dân nhất là phụ nữ

liên quan đến công tác phòng chống dịch cúm A và hành vi rửa tay bằng xà phòng.

 Can thiệp bằng các hoạt động truyền thông, gồm:

+ Tổ chức 08 lớp kĩ năng phòng chống dịch cúm A và biện pháp rửa tay bằng xà

phòng cho hơn 400 phụ nữ tại 08 thôn.

+ Tổ chức 02 cuộc thi kiến thức giữa các gia đình. Nội dung thi gồm 2 phần:phần

thi kiến thức về phòng chống cúm A và phần thi thực hành rửa tay bằng xà

phòng. Có 120 thí sinh là hội viên phụ nữ đến từ 8 chi hội trong toàn xã đã

tham gia. Kết quả hội thi là căn cứ để trao các giải thưởng đồng thời chọn ra 80

hộ gia đình để hỗ trợ xà phòng, chậu, giá inox.

+ Tuyên truyền phòng chống cúm tại cộng đồng:

o Tuyên truyền trên đài truyền thanh xã: Đài Truyền thanh xã đã thường xuyên

phát các bài tuyên truyền về bệnh cúm A, các biện pháp phòng chống, lợi ích

của việc rửa tay bằng xà phòng, tin về các hoạt động của dự án.

o Tổ chức các buổi truyền thông lồng ghép: Hội phụ nữ xã đã tổ chức

được gần 30 buổi truyền thông lồng ghép, phối hợp với các tổ chức khác

như cựu chiến binh, thanh niên, các nhà trường...

o Truyền thông tại hộ gia đình: cán bộ hội phụ nữ, nhân viên y tế thôn đã

thường xuyên đến tận các hộ gia đình cấp phát tài liệu, tổ chức tuyên

truyền, giám sát và hướng dẫn việc thực hiện hành vi rửa tay bằng xà

phòng tại mỗi hộ gia đình.

 Đánh giá nhận thức, thái độ, thực hành của người dân nhất là phụ nữ liên quan đến

công tác phòng chống dịch cúm A và hành vi rửa tay bằng xà phòng sau can thiệp.

3.6. Phương pháp xử lý số liệu: Phân tích số liệu trên phần mềm SPSS 16.0. Kết quả

sau khi phân tích, được trình bày dưới dạng số lượng và tỷ lệ phần trăm. Sử dụng các

19

kiểm định thống kê (χ2) để so sánh về nhận thức, thái độ và thực hành của đối tượng

nghiên cứu trước và sau can thiệp.

4. Kết quả nghiên cứu

Bảng 1. Tỉ lệ phụ nữ đã nghe/biết về dịch cúm A trên người

Tỷ lệ (%)

Biết về bệnh cúm A trên người

p

Trước

100

0

Sau

100

0

Đã biết

Chưa biết

Tổng số

P>0,05

100

Nhận xét: Qua phỏng vấn 200 phụ nữ tại 2 thời điểm trước và sau can thiệp thì 100% đối

tượng trả lời đều đã được nghe và biết về bệnh cúm A.

Bảng 2. Nhận thức của phụ nữ về tác nhân gây dịch cúm A trên người

Tỷ lệ (%)

Tác nhân gây bệnh

Do virut cúm gây ra

p

Trước

Sau

61,5

97,5

Do vi khuẩn gây ra

Không biết/không rõ

21

2,5

0

<0,05

17,5

Nhận xét: Tỷ lệ phụ nữ sau khi can thiệp có nhận thức đúng tác nhân gây bệnh là do vi

rút cúm cao hơn rất nhiều thời điểm trước can thiệp (61,5% và 97,5%), với p<0,05.

Bảng 3. Nhận thức về đường lây truyền bệnh cúm A/H1N1

Tỷ lệ (%)

Đường lây

p

Trước

Sau

Hô hấp

48

94

<0,05

Tiêu hoá

23,5

01

0

6

0

Máu

Tình dục

Tiếp xúc thông thường

Khác (ghi rõ)

Không biết

21,5

0

6

Nhận xét: Về đường lây, trước can thiệp chỉ có 48% phụ nữ được hỏi trả lời là bệnh cúm

A/H1N1 lây qua hô hấp, nhưng sau can thiệp tỷ lệ đó là 94% (p<0,05).

20