Kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp trong giao tiếp cho sinh viên Sư phạm trường Đại học Đồng Nai

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

KỸ THUẬT TẠO SỨC MẠNH THÔNG ĐIỆP TRONG GIAO TIẾP

CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI

Trần Thông Tuệ¹

TÓM TẮT

Kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp trong giao tiếp đóng vai trò quan trọng trong

việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, giúp sinh viên sư phạm phát triển

được năng lực dạy học tích cực thông qua giao tiếp; tạo hứng thú cho người học,

tăng cường hiệu quả tương tác với người học; khắc phục được những hạn chế trong

việc sử dụng, lựa chọn ngôn từ; cải thiện chất giọng trong phát âm, tốc độ nói, âm

lượng và ngữ điệu; chú trọng việc xây dựng hình ảnh chuẩn mực của người dạy, góp

phần quan trọng trong việc hình thành năng lực, phẩm chất cho sinh viên sư phạm,

là hành trang giúp các em trở nên yêu nghề, tự tin hơn khi ra trường đi dạy.

Từ khóa: Kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp, giao tiếp, sinh viên sư phạm,

phương pháp dạy học tích cực

gian nhận tin. Những yêu cầu này sẽ đảm

bảo tính hiệu quả của truyền thông trong

giao tiếp dạy học. Nếu là ngôn ngữ viết

thì việc soạn thảo nội dung thông điệp

cần phải chú trọng vấn đề chọn nội dung,

bố cục cũng như hình thức thể hiện của

thông điệp. Nếu là ngôn ngữ nói thì người

1. Tổng quát về kỹ thuật tạo sức

mạnh thông điệp trong giao tiếp với

người học

1.1. Khái niệm về thông điệp và kỹ

thuật tạo sức mạnh thông điệp trong

giao tiếp dạy học

dạy cần chú trọng tốc độ, phát âm, ngữ

điệu, âm lượng.

Theo khoa học giao tiếp, thông điệp

trong giao tiếp sư phạm là thông tin cần

truyền đi đã được mã hóa dưới dạng

ngôn ngữ, hình ảnh nào đó của người

dạy đến người học thông qua một kênh

giao tiếp cụ thể. Thông tin cần truyền đi

phải được người dạy mã hóa chính xác,

rõ ràng và phù hợp với đối tượng người

học nhằm tránh hiểu nhầm thông điệp

tạo sai lầm trong giao tiếp dạy học, làm

cho người học phản hồi tiêu cực trong

quá trình dạy học.

Kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp sư phạm là việc ứng

dụng kiến thức khoa học giao tiếp sư

phạm vào dạy học, giúp người học hình

thành được năng lực tạo sức mạnh

thông điệp, xác lập và vận hành mối

quan hệ người dạy và người học đạt

được mục tiêu dạy học.

1.2. Tầm quan trọng của việc tạo

sức mạnh thông điệp trong giao tiếp

Yêu cầu đối với nội dung thông điệp

là phải ngắn gọn, lượng thông tin cao,

phù hợp với đối tượng người học về tâm

lý, thị hiếu, văn hóa, thời gian và không

Kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp giúp quá trình giao tiếp,

tương tác với người học có hiệu quả.

Khi truyền thụ tri thức, yêu cầu người

¹Trường Đại học Đồng Nai

Email: [email protected]

117

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

dạy phải biết và vận dụng được cách

truyền đạt thông điệp cho người học

tiếp cận và lĩnh hội tri thức một cách

chính xác nhất. Nếu không ứng dụng

được kỹ thuật này, người dạy sẽ gặp

khó khăn trong việc sử dụng hiệu quả

các phương pháp dạy học tích cực do

quá trình dạy học thực tiễn có thể tạo ra

nhiều sai lầm từ những thông điệp đa

dạng của người dạy, hoặc sự hiểu lầm

của người học khi tiếp nhận.

phạm hiện nay còn nhiều hạn chế trong

việc vận dụng kỹ thuật giao tiếp trong

giảng dạy. Sinh viên sư phạm thường

gặp khó khăn khi tổ chức, thiết kế một

hoạt động học có sự tương tác hiệu quả

giữa người dạy và người học cũng như

còn nhiều hạn chế về năng lực sử dụng

ngôn ngữ hình thể.

Song song đó, sinh viên sư phạm lại

ít chú trọng đến việc xây dựng hình ảnh

cá nhân; không tạo được phong cách độc

đáo, thu hút trong giao tiếp với người

học; thiếu tự tin về bản thân; hạn chế khả

năng lựa chọn, diễn đạt ngôn từ; chưa

biết cách tạo văn hóa ứng xử, tác phong

sư phạm trong lúc dạy học [2].

Trong thực tiễn, giao tiếp chỉ thành

công khi cả người dạy và người học đều

hiểu đúng cùng một thông điệp. Bằng

cách giao tiếp thành công, người dạy

hoàn toàn có thể truyền thụ tri thức của

mình một cách hiệu quả. Nếu không,

việc dạy học thất bại và cản trở con

đường thành công trong dạy học của

người dạy [1].

Ngoài ra, sinh viên sư phạm còn

mắc phải sai lầm trong kỹ thuật lắng

nghe. Khá nhiều sinh viên làm việc

riêng trong giờ học; thiếu sự tập trung

cũng như rèn luyện phương pháp lắng

nghe thành thói quen nhằm nâng cao

năng lực giao tiếp sư phạm.

Tóm lại, muốn giao tiếp thành công

với người học, người dạy phải biết cách

tạo ra một thông điệp rõ ràng, chính

xác; muốn người học hứng thú, người

dạy phải có phương pháp dạy học tích

cực phù hợp; muốn phương pháp dạy

học tích cực hiệu đạt hiệu quả không gì

bằng người dạy phải biết cách tạo ra sức

mạnh thông điệp.

Cùng với các hạn chế về năng lực

giao tiếp trên, sinh viên sư phạm hiện

nay cũng mắc phải những hạn chế về kỹ

năng diễn đạt ngôn ngữ chữ viết. Điều

đó thể hiện qua việc thiếu nội dung

hoặc trình bày nội dung một cách lộn

xộn, thiếu logic, mâu thuẫn nhau.

Nguyên nhân của thực trạng trên vừa

mang tính chủ quan vừa mang tính

khách quan [3].

2. Thực trạng kỹ thuật tạo sức

mạnh thông điệp trong giao tiếp của

sinh viên sư phạm trường Đại học

Đồng Nai

2.1. Thực trạng năng lực giao tiếp

của sinh viên sư phạm hiện nay

2.2. Thực trạng năng lực tạo sức

mạnh thông điệp trong giao tiếp của

sinh viên ngành sư phạm trường Đại

học Đồng Nai

Theo khoa học giao tiếp, thực tiễn

năng lực giao tiếp của sinh viên sư

118

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

Căn cứ các yếu tố ảnh hưởng và

quyết định quan trọng đến việc hình

thành năng lực tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp của sinh viên sư phạm,

chúng tôi tiến hành xây dựng bảng hỏi

với nội dung tương ứng ba yếu tố quyết

định kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp.

Mục tiêu bảng hỏi nhằm tìm ra khả

năng tạo sức mạnh thông điệp trong

giao tiếp dạy học của sinh viên Đại học

Đồng Nai. Mỗi câu hỏi trưng cầu ý kiến

có 4 mức lựa chọn năng lực tương ứng

như: thấp, trung bình, tương đối cao và

cao với ba nhóm yêu tố như: 1. Khả

năng tạo dựng hình ảnh người thầy

trong giao tiếp dạy học; 2. Khả năng sử

dụng ngôn từ trong giao tiếp dạy học; 3.

Khả năng sử dụng và điều chỉnh chất

giọng phù hợp trong giao tiếp dạy học.

Thang điểm đánh giá tương ứng bốn

mức lựa chọn năng lực là: 0,1,2,3,4.

giao tiếp sư phạm của phần lớn sinh

viên đều ở mức trung bình và thấp: mức

thấp (7-15%), mức trung bình (38-

51%), mức độ tương đối cao (24-40%),

mức cao (11-15%).

Ở nhóm khả năng tạo dựng hình

ảnh người thầy có vai trò quan trọng

nhất trong việc tạo dựng sức mạnh

thông điệp trong giao tiếp với người

học, tạo hình ảnh thân thiện, nhiệt tình,

tâm huyết với nghề thì qua khảo sát,

mức độ từ thấp đến trung bình là 53%,

ở mức độ cao rất ít (11%).

Ở nhóm khả năng lựa chọn ngôn từ,

qua khảo sát mức độ thấp và trung bình

là 61%, cao là 15%.

Ở nhóm khả sử dụng chất giọng

được khảo sát với kết quả thống kê qua

bảng số liệu ở mức độ thấp và trung

bình là 47%, cao là 13%.

Kết quả thu ở bảng 1 cho thấy khả

năng tạo sức mạnh thông điệp trong

Bảng 1: Tổng kết số liệu trưng cầu ý kiến về khả năng tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp dạy học của 100 sinh viên sư phạm trường Đại học Đồng Nai

Mức độ

Năng lực

Tương đối

Thấp

SL

Trung bình

Cao

cao

%

SL

38

%

SL

36

%

SL

11

%

Khả năng tạo dựng

hình ảnh

15

10

7

15

38

36

11

Khả năng lựa chọn

ngôn từ

10

7

51

40

51

40

24

40

24

40

15

13

15

13

Khả năng sử dụng

chất giọng

(Nguồn: Tác giả tổng hợp từ kết quả khảo sát)

Tóm lại, từ khảo sát thực trạng khả

giao tiếp với người học của sinh viên sư

phạm trường Đại học Đồng Nai cho

năng tạo sức mạnh thông điệp trong

119

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

thấy năng lực tạo sức mạnh thông điệp

của hầu hết sinh viên sư phạm không

cao (11-15%). Điều này cho thấy việc

hướng dẫn sinh viên sư phạm trường

Đại học Đồng Nai những kỹ thuật tạo

sức mạnh thông điệp là nhu cầu cần

thiết và quan trọng để nâng cao năng

lực và phẩm chất của sinh viên các

ngành sư phạm, nâng cao chất lượng

sản phẩm đầu ra của sinh viên trường

Đại học Đồng Nai.

Theo khoa học giao tiếp, sự yếu

kém về kỹ năng giao tiếp của con người

có nhiều nguyên nhân nhưng nguyên

nhân chủ yếu, cơ bản là do hiểu nhầm

thông điệp trong giao tiếp dẫn đến giao

tiếp thất bại.

Một thông điệp mạnh rất quan trọng

khi tạo nên hiệu quả giao tiếp và giúp

người dạy dễ dàng tiếp cận các phương

pháp dạy học tích cực, giúp người dạy

xác lập và vận hành các mối quan hệ

nhằm hoàn thành mục tiêu giáo dục.

3. Kỹ thuật tạo sức mạnh thông

điệp cho sinh viên sư phạm trường

Đại học Đồng Nai

Theo khoa học giao tiếp, có 5 yếu

tố tác động đến kỹ thuật tạo sức mạnh

thông điệp trong giao tiếp dạy học ở

(bảng 2) và 3 yếu tố quyết định quan

trọng đến việc tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp của sinh viên sư phạm

(bảng 3).

3.1. Các yếu tố tác động và quyết

định đến kỹ thuật tạo sức mạnh thông

điệp trong giao tiếp dạy học tích cực

Bảng 2: Các yếu tố tác động đến kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp trong

giao tiếp sư phạm

STT

Nội dung yếu tố

Tác động

Thông điệp của người dạy không rõ

ràng.

1

2

3

4

5

Làm người học suy diễn sai.

Thông điệp của dạy có chứa từ đa Làm người học nhầm lẫn nghĩa

nghĩa.

của từ

Thông điệp không phù hợp nhận thức

đối tượng người học.

Làm người học hiểu sai.

Thông điệp đưa ra vào thời điểm

không thích hợp.

Làm người học thiếu tập trung.

Làm người học quá tải kiến

thức.

Thông điệp mang nhiều thông tin.

(Nguồn: Chu Văn Đức [4])

120

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

Bảng 3: Các yếu tố quyết định quan trọng đến việc tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp của sinh viên sư phạm

Quyết định kỹ

STT

Nội dung yếu tố

Diễn giải

thuật tạo sức mạnh

thông điệp

Trang phục, ngoại hình,

phẩm chất và năng lực

1

2

Hình ảnh người dạy

Chất giọng người dạy

55%

38%

Âm lượng, ngữ điệu, tốc

độ nói, cách phát âm

Diễn đạt chính xác, rõ

3

Ngôn từ của người dạy ràng, có lựa chọn ngôn từ,

sáng tạo

7%

(Nguồn: Chu Văn Đức [4])

thông qua việc xây dựng hình ảnh

3.2. Rèn luyện kỹ thuật tạo sức

mạnh thông điệp trong giao tiếp cho

sinh viên sư phạm trường Đại học

Đồng Nai

người giáo viên

Bước 1: Xây dựng hình ảnh người

giáo viên có trang phục: quần áo, giày

dép, trang sức phù hợp môi trường giáo

dục; ngoại hình đẹp, giản dị, chuẩn mực

về hình thức bên ngoài: cử chỉ, dáng

điệu, gương mặt biểu cảm, giọng điệu

nhấn nhá; chú trọng đúng giờ giấc

không đi trễ về sớm, không dạy tăng

giờ hoặc cắt xén tiết giảng; khoảng cách

giao tiếp đủ thân thiện nhưng không quá

giới hạn với người học.

Căn cứ vào kết quả khảo sát năng

lực tạo sức mạnh thông điệp trong giao

tiếp của sinh viên sư phạm trường Đại

học Đồng Nai ở bảng 1 và các yếu tố

tác động và quyết định quan trọng đến

kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp ở

bảng 2 và bảng 3, chúng tôi đưa ra một

số kỹ thuật giao tiếp cho sinh viên nhằm

giúp các em dễ nắm bắt và hình thành

được năng lực tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp sư phạm, làm hành trang

cho các em ra trường đi dạy thêm yêu

nghề và tự tin trong giao tiếp sư phạm

cũng như giao tiếp cộng đồng.

Bước 2: Hình thành phẩm chất

người giáo viên: có trách nhiệm với

người học, yêu thương học sinh và

chủ động trong việc nắm bắt quá trình

dạy học. Xây dựng hình ảnh “Cô giáo

như mẹ hiền”, làm tấm gương sáng về

nhân cách để giáo dục người học.

3.2.1. Kỹ thuật tạo sức mạnh thông

điệp trong giao tiếp với người học

121

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

3.2.2. Kỹ thuật tạo sức mạnh thông

điệp trong giao tiếp với người học

thông qua việc thực hành phương pháp

rèn luyện chất giọng

Bước 3: Cải thiện ngữ điệu khi diễn

đạt: Một giọng giảng bài đều đều luôn

là thảm họa trong việc thu hút sự tập

trung của người học. Kỹ thuật nhấn nhá

trong khi nói, lên xuống giọng theo ngữ

cảnh, tình huống lớp học là kỹ thuật

quan trọng bắt buộc sinh viên sư phạm

phải rèn luyện.

Chất giọng của người giáo viên ảnh

hưởng đến việc truyền thụ tri thức cũng

như khả năng lắng nghe lĩnh hội tri thức

của người học, vì vậy cần chủ động

phát hiện và điều chỉnh mặt hạn chế để

cải thiện chất giọng. Sinh viên sư phạm,

giáo viên cần phải chú ý rèn luyện các

kỹ thuật sau:

Bước 4: Cải thiện âm lượng: Âm

lượng phải vừa đủ cho người nghe dễ

chịu, tránh nói quá to hoặc quá nhỏ

đều gây hạn chế việc lĩnh hội tri thức

của người học. Khi giảng bài để tạo sự

thu hút cho người nghe lắng nghe,

sinh viên sư phạm phải biết sử dụng

kỹ thuật giảm âm lượng, tạo sự tập

trung với nguyên tắc nói càng nhỏ nhẹ

càng tốt.

Bước 1: Cải thiện cách phát âm:

Sinh viên sư phạm rèn luyện cách phát

âm chuẩn theo tiếng Việt phổ thông;

chú trọng vùng miền, địa phương

thường phát âm sai các âm đầu, giữa và

âm cuối.

3.2.3. Kỹ thuật tạo sức mạnh thông

điệp trong giao tiếp với người học chú

trọng việc rèn luyện khả năng diễn đạt

ngôn ngữ, sử dụng ngôn từ

Bước 2: Cải thiện tốc độ nói:

Trong giao tiếp dạy học các chuyên gia

về giao tiếp khuyên người giáo viên

phải biết điều khiển và điều chỉnh tăng

hay giảm tốc độ nói theo từng tình

huống dạy học để quá trình dạy học đạt

được mục tiêu dạy học tích cực. Tốc độ

nói phải đảm bảo người nghe có thể

nắm bắt được nội dung truyền tải.

Trong kỹ thuật giảng bài, giáo viên nói

càng chậm càng tốt. Bởi vì khi nói

chậm, giáo viên sẽ hạn chế được việc

nói sai, nói nhầm, nói lắp, nói ngọng

trong giao tiếp dạy học. Người giáo

viên phải kiên trì rèn luyện nói thật

chậm và ngắt giọng đúng chỗ tạo điểm

nhấn trong lời giảng.

Bước 1: Rèn luyện khả năng lựa

chọn ngôn từ (What?). Nói càng ngắn

gọn súc tích, càng đúng trọng tâm càng

tốt. Sinh viên rèn luyện nên cố gắng

tránh hiện tượng “nói dài, nói dai, nói

dại”, nói không đúng trọng tâm, nói lan

man, không mục tiêu, không chủ đề.

Bước 2: Rèn luyện khả năng diễn

đạt (How?). Vấn đề không phải nói cái

gì mà là nói như thế nào. Lựa chọn

ngôn từ mà người nghe thích nghe và

phù hợp tâm lý, hoàn cảnh bối cảnh của

người nghe.

122

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

Bước 3: Rèn luyện cách nắm bắt

tâm lý người nghe (Who?). Sinh viên

sư phạm phải am hiểu tâm lý người

học, biết được người học là ai, thích

nghe cái gì, không thích nghe cái gì để

lựa chọn ngôn từ diễn đạt cho phù

hợp. Muốn nắm bắt được tâm lý đòi

hỏi người giáo viên ngoài việc am

hiểu tâm lý học còn phải rèn luyện

thêm kỹ năng nhận thức, đặt mình vào

vị trí người học để nắm bắt tâm tư,

nguyện vọng của người học.

được đụng chạm vào nỗi đau quá khứ

của người học, không đụng chạm đến

điểm nhạy cảm hiện tại của người nghe,

không làm ảnh hưởng và hủy hoại

tương lai của học sinh.

4. Kết luận

Kỹ thuật tạo sức mạnh thông điệp

trong giao tiếp sư phạm rất quan trọng

trong việc hình thành năng lực và phẩm

chất của sinh viên sư phạm nói chung,

của sinh viên sư phạm trường Đại học

Đồng Nai nói riêng; là hành trang cần

thiết trang bị cho sinh viên xây dựng

nền tảng giao tiếp sư phạm vững chắc

khi ra trường; góp phần tăng hiệu quả

sử dụng phương pháp dạy học tích cực

trong việc tạo hứng thú cho người học,

cải thiện chất lượng buổi học; xây dựng

được môi trường lớp học thân thiện;

phát huy tính chủ động trong học tập.

Bài viết góp một phần nhỏ cải thiện

phương pháp giảng dạy của sinh viên sư

phạm, giúp các em tự tin hơn trước đám

đông; xác lập và vận hành tốt mối quan

hệ giao tiếp giữa giáo viên và học sinh,

là tiền đề quan trọng giúp sinh viên sư

phạm thành công với nghề dạy học.

Bước 4: Rèn luyện khả năng quan

sát không gian khi sử dụng ngôn từ

(Where?). Trong lúc tương tác với

người học, sinh viên sư phạm cần chú

ý đến môi trường xung quanh. Khi sử

dụng ngôn từ giáo viên chú ý không

nói xấu người thứ ba, không nói vấn

đề không liên quan đến việc dạy và

học. Khi nói phải quan sát cẩn thận

không gian xung quanh tránh hiện

tượng ngôn từ của mình có thể xúc

phạm đến người khác.

Bước 5: Rèn luyện kỹ năng quản lý

thời gian khi sử dụng ngôn từ (When?).

Khi sử dụng ngôn từ, sinh viên sư

phạm chú ý ngôn từ của mình không

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ngô Công Hoàn (1998), Giao tiếp và ứng xử sư phạm, Nhà xuất bản Đại học

Quốc gia Hà Nội

2. Allan & Barara Pease (2013), Cuốn sách hoàn hảo về ngôn ngữ cơ thể (Lê

Huy Lâm dịch), Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

3. Janine Driver (2014), Vận dụng ngôn ngữ cơ thể mới (Nguyễn Thành Yến

dịch), Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

4. Chu Văn Đức (2005), Giáo trình kỹ năng giao tiếp, Nhà xuất bản Hà Nội

123

TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017

ISSN 2354-1482

TECHNIQUES TO CREATE STRONG MESSAGES IN

COMMUNICATION FOR DONG NAI UNIVERSITY STUDENTS

ABSTRACT

Communication Techniques (CT) in communication play an important role in the

use of active teaching methods to help pedagogical students develop active teaching

skills through communication; create excitement for learning, enhance interaction

with learners; overcome the limitations in the choice of words; improve vocal tone in

pronunciation, speaking speed, volume and intonation; and focus on building the

standard image of the teacher. CT’s in communication for pedagogical students at

Dong Nai University (DHDN) also contribute an important part in shaping the

capacity and qualities of pedagogical students, and help them become more

professional and self-confident when they teach at high school.

Keywords: Message-generating techniques, communication, pedagogical

students, active teaching method

(Received: 1/8/2017, Revised: 11/9/2017, Accepted for publication: 24/10/2017)

124