Kiến thức, thực hành về vệ sinh môi trường của đồng bào dân tộc Thái tại huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên

Download

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG CỦA

ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THÁI TẠI HUYỆN MƯỜNG CHÀ, TỈNH

ĐIỆN BIÊN

Lê Thị Kiều Hạnh¹, Ngô Thị Nhu¹, Lương Hậu Tân², Đinh Thị Huyền Trang¹

TÓM TẮT

bệnh có liên quan đến nguồn nước và vệ sinh môi trường,

Nghiên cứu được tiến hành tại 304 hộ gia đình tại các bệnh chủ yếu là bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy,

2 xã PaHam và Nậm Nèn, huyện Mường Chà, tỉnh Điện thương hàn, giun sán, viêm gan [58], [60]. Nguyên nhân

Biên. Kết quả nghiên cứu cho thấy kiến thức của người chủ yếu là do nhiễm bẩn từ các chất hữu cơ và vi sinh

dân về tiêu chuẩn nhà ở đạt 24,8%. Kiến thức về nguồn vật, qua đó tác động trực tiếp đến sức khỏe con người

nước hợp vệ sinh của người dân tại 2 xã PaHam và Nậm đặc biệt là người già và trẻ em. Một vấn đề khác đó là

Nèn có sự khác biệt với p< 0,05. Có 81,1% người dân biết tình trạng tồn tại nhà tiêu không đảm bảo vệ sinh, hay

nhà tiêu tự hoại là nhà tiêu hợp vệ sinh. Về thực hành vệ không có nhà tiêu đã trực tiếp gây ô nhiễm môi trường

sinh môi trường có 88,7% người dân tự đổ rác đúng nơi nông thôn. Mặc dù chúng ta đã đạt được nhiều thành

quy định; 57,8% có thực hiện vệ sinh môi trường xung tựu rất quan trọng trong vệ sinh môi trường nông thôn,

quanh hộ gia đình; 43,3% thực hiện khơi thông cống rãnh. nhưng tình hình nước sạch, vệ sinh môi trường, nhất là

Từ khóa: Kiến thức, thực hành, vệ sinh môi trường. vệ sinh môi trường hộ gia đình vẫn còn nhiều vấn đề

đáng lo ngại. Mặt bằng nhận thức về bảo vệ môi trường

ABSTRACT:

trong xã hội vẫn còn thấp, chưa biến thành ý thức, nếp

KNOWLEDGE,

PRACTICE

OF sống của mỗi người dân. Người dân vẫn chưa thành thói

ENVIRONMENTAL SANITATION AMONG THE quen, nếp sống trong cộng đồng; nhiều thói quen xấu

THAI ENTHNIC MINORITY GROUP IN MUONG gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng

CHA DISTRICT, DIEN BIEN PROVINCE

đồng chưa được ngăn chặn hiệu quả. Phần lớn người dân

Thedescriptive,cross-sectionalsurveywasconducted chưa thấy hết mối nguy hại khi môi trường bị ô nhiễm,

in 304 households in 2 communes named PaHam and Nam suy thoái. Giải quyết tốt vấn đề nhà ở và điều kiện vệ

Nen, Muong Cha district, Dien Bien province. The results sinh môi trường xung quanh sẽ hạn chế được tình trạng

showed that 24.8% of people knew the standard of the ô nhiễm môi trường, giảm tỷ lệ mắc và dẫn tới thanh toán

house. There was a signiﬁcant diﬀerence in knowledge of một số bệnh đang tồn tại [5].

hygiene water sources between people in two communes

Chính vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài

(p<0.05). 81.1% of people knew that the septic tank is với mục tiêu: Đánh giá kiến thức, thực hành về vệ sinh

hygienic. Regarding environmental sanitation practices: môi trường của đồng bào dân tộc Thái huyện Mường Chà,

88.7% of people collected garbage in the prescribed place; tỉnh Điện Biên năm 2018.

57.8% of them implemented the environmental sanitation

methods around their houses; the rate of people clearing

and dredging the drainage ditches was 43.3%.

Key words: Knowledge, Practice, Environmental

sanitation.

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU

1. Địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại 2 xã PaHam và Nậm

Nèn, huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên.

2. Đối tượng nghiên cứu

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo Tổ chức Y tế thế giới, hiện có tới hơn 80% các

- Hộ gia đình đồng bào dân tộc Thái

1. Trường Đại học Y Dược Thái Bình

2. Sở Y tế Điện Biên

Ngày nhận bài: 16/05/2020

Ngày phản biện: 23/05/2020

Ngày duyệt đăng: 01/06/2020

SỐ 4 (57) - Tháng 07-08/2020

135

Website: yhoccongdong.vn

2020

JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE

3. Thời gian nghiên cứu

- p: Tỷ lệ hộ gia đình có nhà tiêu hợp vệ sinh ước tính

0,25 [20]

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 8/2018 đến

Với các dữ liệu trên n được tính là 289/xã. Thực tế

chúng tôi đã điều tra được tại xã Pa Ham là 300 hộ gia

đình, xã Nậm Nèn là 304 hộ gia đình.

12/2018

4. Phương pháp nghiên cứu

* Thiết kế nghiên cứu: Dịch tễ học mô tả dựa trên

cuộc điều tra cắt ngang

+ Chọn mẫu

Tại 2 xã được chọn, sử dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu

nhiên, chọn một hộ gia đình dân tộc Thái sau đó tiến hành

điều tra theo phương pháp “cổng liền cổng” cho đến khi

đủ cỡ mẫu nghiên cứu.

* Chọn mẫu và cỡ mẫu:

+ Cỡ mẫu:

Cỡ mẫu được tính theo công thức sau:

p × (1− p)

Z₁²_{−α / 2}

5. Xử lý số liệu

e²

Các số liệu được nhập vào máy tính và phân tích dựa

trên phần mềm Epi-Data, SPSS và sử dụng các thuật toán

thống kê y học.

- n: Cỡ mẫu nghiên cứu là số hộ gia đình điều tra

- a/2: Độ tin cậy lấy ở ngưỡng a = 0,05; Z_1-a/2= 1,96

- e: Độ sai lệch mong muốn, trong nghiên cứu này

chúng tôi chọn e=0,05

III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Bảng 3.1. Kiến thức của người dân về tiêu chuẩn nhà ở

Nậm Nèn (n=304) Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Tiêu chuẩn nhà ở

Rộng, thoáng

243

79,9^*

13,8

16,4

9,5

156

52,0^*

11,3

8,3

399

66,1

12,6

12,4

8,0

Xa khu ô nhiễm ³10m

Đủ ánh sáng

Gia cầm, gia súc không vào nhà

Điểm TBKT/Điểm TĐKT

p (*),

6,3

1,19/4 (29,8%)

0,78 (19,5%)

<0,05

0,99 (24,8%)

Bảng 3.1 cho thấy đa số người dân mới biết được nhà Nậm Nèn chiếm tỷ lệ cao hơn là 79,9% so với 52% (có ý

ở cần rộng thoáng chiếm 66,1%; trong đó người dân xã nghĩa thống kê với p<0,05).

Bảng 3.2. Kiến thức của người dân về thu gom rác hợp vệ sinh

Nậm Nèn (n=304)

Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Thu gom rác

118

8,0

Thùng đựng rác có nắp

Tự đổ nơi qui định

Túi nilon để gọn

Không biết

38,8

29,6

37,8

18,1

142

175

177

184

23,5

29,0

29,3

30,4

28,3

20,7

43,0

115

129

Kiến thức của người dân về các hình thức thu gom rác, đến 29%. Còn tới 30,4% trả lời không biết hoặc không có

kết quả cho thấy câu trả lời đúng với tỷ lệ thấp chỉ đạt từ 23% câu trả lời, trong đó xã Ha Pam chiến tỷ lệ cao hơn là 43%.

SỐ 4 (57) - Tháng 07-08/2020

136

Website: yhoccongdong.vn

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Bảng 3.3. Kiến thức của người dân về nguồn nước hợp vệ sinh

Nậm Nèn (n=304) Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Nguồn nước HVS

Nước máy

256

84,2^*

14,5

29,3

2,3

16,0^*

10,7

32,7

304

50,3

12,6

31,0

1,2

Nước mưa

Giếng khoan

Giếng khơi

Nước máng lần

p (*),(**)

187

20,7^**

122

40,7^**

185

30,6

<0,05

Bảng 3.3 cho thấy kiến thức của người dân về các nói đến nguồn nước máng lần. Kiến thức của người dân ở

nguồn nước hợp vệ sinh: 50,3% người dân kể được nguồn 2 xã có sự khác biệt (p <0,05)

nước máy; 31% kể được nguồn nước giếng khoan; 30,6%

Bảng 3.4. Kiến thức của người dân về nhà tiêu hợp vệ sinh

Nậm Nèn (n=304)

Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Nhà tiêu hợp vệ sinh

Tự hoại

287

94,4^*

16,1

7,6

203

67,7^*

21,0

1,7

81,1

18,5

4,6

490

112

Thấm dội nước

Hai ngăn

Biogas

0,3

0,2

Chìm có ống thông hơi

1,0

9,7

5,3

Bảng 3.4 cho thấy 81,1% người dân biết được nhà tiêu tự hoại là hợp vệ sinh; 18,5% kể được nhà tiêu thấm dội

nước và 5,3% là nhà tiêu chìm có ống thông hơi.

Bảng 3.5. Thực hành của người dân về thu gom rác

Nậm Nèn (n=304)

Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Hình thức thu gom

263

273

91,0

5,7

88,7

4,0

Tự đổ nơi qui định

Thải tự do ra môi trường

Khác

86,5

2,3

536

11,2

3,4

7,3

Kết quả bảng 3.5 cho thấy 86,5% người dân xã Nậm Nèn và 91,0% người dân xã Pa Ham đổ rác đúng nơi quy định.

SỐ 4 (57) - Tháng 07-08/2020

137

Website: yhoccongdong.vn

2020

JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE

Bảng 3.6. Thực hành của người dân về phòng chống ô nhiễm nước

Nậm Nèn (n=304)

Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Thực hành

178

262

Khơi thông cống rãnh

Thau rửa bể lọc

58,6

14,8

61,8

28,0

4,7

43,4

9,8

Vệ sinh môi trường xung quanh

188

160

53,3

348

57,6

Bảng 3.6 cho thấy người dân đã thực hành phòng vệ sinh môi trường xung quanh là 57,6%. Chỉ có 9,8% là

chống ô nhiễm nước như khơi thông cống rãnh là 43,4%; thau rửa bể lọc thường xuyên.

Bảng 3.7. Thực hành của người dân về sử dụng phân trong nông nghiệp

Nậm Nèn (n=304)

Pa Ham (n=300)

Chung (n=604)

Sử dụng phân

1,3

1/4

3,0

3/9

2,2

Có sử dụng phân

Có ủ phân ≥ 6 tháng

4/13

Bảng 3.7 cho thấy đa số người dân không sử dụng Nguyên lại cho thấy nguồn nước được cho là sạch chiếm

phân trong nông nghiệp; chỉ có 13/400 hộ gia đình sử tỷ lệ cao nhất là nước giếng (65,5%); nước máng lần là

dụng, trong đó 4/13 hộ có ủ phân đúng quy định (trên 40,5%; nước mưa là 24% [31].

6 tháng).

Khi tìm hiểu kiến thức của người dân về các loại nhà

tiêu hợp vệ sinh, đa số người dân cho rằng đó là nhà tiêu

tự hoại chiếm 81,1%; chúng tôi thấy điều này hoàn toàn

IV. BÀN LUẬN

Nhà ở không hợp vệ sinh sẽ có những ảnh hưởng phù hợp với thực tế ở địa bàn điều tra vì chính quan điểm

không tốt đến cơ thể con người như nhà ở chật hẹp, không của người dân như vậy nên tỷ lệ nhà tiêu tự hoại cao. Tỷ lệ

thông thoáng khí, thiếu ánh sáng, ẩm ướt, nóng quá hoặc cho rằng nhà tiêu thấm dội nước là hợp vệ sinh chỉ chiếm

lạnh quá, ồn ào, bẩn thỉu, thiếu chắc chắn sẽ ảnh hưởng 18,5%; nhà tiêu chìm có ống thông hơi là 5,3%.

đến chức phận sinh lý của cơ thể. Nghiên cứu của chúng

Trong kết quả bảng 3.6 cho thấy việc người dân có

tôi cho thấy có 66,1% người dân biết được yêu cầu nhà ở các hoạt động phòng chống ô nhiễm nguồn nước gia đình

đảm bảo sức khỏe là phải thoáng và rộng; chỉ có 12,6% còn hạn chế; tỷ lệ cao nhất là vệ sinh môi trường xung

cho rằng nhà ở phải cách xa khu vực gây ô nhiễm và 8,0% quanh nguồn nước chiếm 87,6%; khơi thông cống rãnh

cho rằng gia súc không được vào nhà ở, điều này chứng tỏ là 43,4%.

người dân chưa có những kiến thức đúng đắn về vai trò

Qua các hoạt động của người dân về phòng chống ô

của nhà ở và yêu cầu của một nhà ở đủ tiêu chuẩn vệ sinh. nhiễm nguồn nước và vệ sinh môi trường hộ gia đình còn

Kiến thức của người dân về các nguồn nước được nhiều hạn chế. Chúng tôi nghĩ đó cũng là phù hợp bởi vì

cho là hợp vệ sinh và các bệnh do ô nhiễm nước và kiến thức về vệ sinh môi trường của người dân chưa cao

phòng chống bệnh do ô nhiễm nước trong nghiên cứu thì thực hành của họ còn hạn chế. Nghiên cứu tại Sơn La

của chúng tôi cho thấy người dân cho rằng nguồn nước của đồng bào dân tộc H’Mông tác giả cũng cho thấy có

máy là hợp vệ sinh chiếm tỷ lệ cao nhất đạt 50,3%; 53% hộ gia đình đổ rác thải không cố định [28].

nguồn nước giếng khoan 31,0%; máng lần là 30,6%.

Nghiên cứu của tác giả Hoàng Anh Tuấn về kiến thức

thực hành về vệ sinh môi trường của người Dao tại Thái

V. KẾT LUẬN

- Kiến thức của người dân về tiêu chuẩn nhà ở đạt 24,8%.

SỐ 4 (57) - Tháng 07-08/2020

138

Website: yhoccongdong.vn

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

- Kiến thức của người dân về nguồn nước hợp vệ sinh tự đổ rác đúng nơi quy định; tuy nhiên chỉ có rất ít

chủ yếu là kể được nguồn nước máy (50,3%); sau đến người dân có phân loại rác trước khi thu gom (6,1%).

giếng khoan là 31,0%; nước máng lần là 30,6%.

Có 57,8% có thực hiện vệ sinh môi trường xung quanh

- Thực hành vệ sinh môi trường: 88,7% người dân hộ gia đình.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trần Văn An (2018), “Thực trạng vệ sinh chất lượng nước mưa dùng trong sinh hoạt tại huyện Đan Phượng và

Phúc Thọ, Hà Nội năm 2016”, Tạp chí Y học dự phòng, tập 28, số 5, Tr. 164.

2. Bộ Y tế (2014), Đánh giá tác động của chương trình mục tiêu Quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường nông

thôn đối với dịch bệnh lây qua đường tiêu hóa, Báo cáo kết đề tài quả khoa học công nghệ.

3. Ngô Thị Nhu (2013), “Thực trạng điều kiện nhà ở và vệ sinh môi trường hộ gia đình tại ba xã vùng nông thôn

tỉnh Hải Dương năm 2012”, Tạp chí Y học thực hành, số 1, Tr. 30-34.

4. Nguyễn Mạnh Thắng (2014), Thực trạng và công tác quản lý vệ sinh môi trường vùng đồng bào dân tộc Mông

huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La năm 2014, Luận án bác sỹ chuyên khoa cấp II, Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

5. Hoàng Anh Tuấn (2014), “Thực trạng kiến thức, thái độ thực hành về vệ sinh môi trường của người Dao tại một

số xã đặc biệt khó khăn tỉnh Thái Nguyên”, Tạp chí khoa học và Công nghệ, 123 (09), tr.3-10.

6. Ukaid (2013), Water, Sanitation and Hygiene, 11/2004 pp.2

7. WHO (2012), Water and quality and health strategy 2013-2020.

SỐ 4 (57) - Tháng 07-08/2020

139

Website: yhoccongdong.vn

5 trang yennguyen 23940 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Kiến thức, thực hành về vệ sinh môi trường của đồng bào dân tộc Thái tại huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

kien_thuc_thuc_hanh_ve_ve_sinh_moi_truong_cua_dong_bao_dan_t.pdf