Đánh giá kết quả phẫu thuật đặt điện cực kích thích não sâu điều trị bệnh lý Parkinson vô căn tại Bệnh viện Việt Đức
TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 503 - THÁ NG 6 - SỐ 1 - 2021
Bảng 9: So sánh tỷ lệ % ống tủy chữ C ở răng 7 hàm trên của Martins
Của Martins J Không có Loại A Loại B1 Loại B2 Loại C Loại D Loại E1 Loại E2 Tổng
Số lượng
Tỷ lệ %
1250
96.2
6
0.5
17
1.3
10
0.8
2
0.2
1
0.1
5
0.4
8
0.6
1299
100%
Của chúng tôi
Số lượng
Tỷ lệ %
570
79,2%
55
7,6
64
8,9
10
1,4
6
0,8
0
0
14
1,9
1
0,1
720
100%
A cone beam computed tomography study. Saudi
V. KẾT LUẬN
Dent J, 2020. 32(5): p. 250-254.
Số lượng chân răng 2 bên phải và trái khác
biệt nhau không có ý nghĩa thống kê. Răng 7
trên thường có 3 chân (91,25%), sau đấy là 2
chân (6,94%), 1 chân (1,4%) và 4 chân (0,4%).
Số lượng 2 chân và 3 chân ở nữ (5,1% và 49%)
cao hơn nam (1,8% và 42%).
2. Mandana Naseri a, M.A.M.a., Yaser Safi b,
Maryam Heidarnia c, Alireza and N.N. Akbarzadeh
Baghban d, Root Canal Morphology of Maxillary
Second Molars according to Age and Gender in a
Selected Iranian Population A Cone-Beam Computed
Tomography Evaluation. Iranian Endodontic Journal
2018, 2018. ;13(3):: p. 373-380.
3. Wolf, T.G., et al., Root canal morphology and
configuration of 123 maxillary second molars by
means of micro-CT. Int J Oral Sci, 2017. 9(1): p. 33-37.
4. VERTUCCI, F.J., Root canal morphology and its
relationship to endodontic procedures. Endodontic
Topics, 2005. 10, : p. 3–29.
Chân gần ngoài răng 7 hàm trên chủ yếu có 1
ống tủy thẳng từ trên xuống (vertucci I) chiếm
84,7%, nữ (85,5%) cao hơn nam (83,8%). Sự
khác nhau bên phải và trái không có ý nghĩa
thống kê. Chân xa và chân trong chỉ có 1 ống
tủy từ lỗ vào ống tủy đến chóp răng (loại I
Vertucci)
Hình thái ống tủy chữ C chiếm 20,8% số răng
7 hàm trên nghiên cứu, trong đó hình thái B1
chiếm 8,9% và A chiếm 7,6%. Không khác biệt 2
bên phải trái, nhưng hay gặp ở nữ (24,3%) hơn
là ở nam (16,6%).
5. Bansal, R., S. Hegde, and M.S. Astekar,
Classification of Root Canal Configurations:
A
Review and a New Proposal of Nomenclature
System for Root Canal Configuration. Journal of
Clinical and Diagnostic Research, 2018.
6. Martins, J.N., et al., Prevalence and
Characteristics of the Maxillary C-shaped Molar. J
Endod, 2016. 42(3): p. 383-9.
7. Hiền, H.H.T., Đặc Điểm Hình Thái Chân Răng Và
Ống Tủy Răng Cối Lớn Thứ Nhất Và Thứ Hai Người
Việt Nam . Luận án Tiến sĩ, trường Đại Học Y Dược
TP Hồ Chí Minh, 2019.
8. J. DHAYANITHI, D.A.K., DR.M.P. BRUNDHA,
Variations in The Number of Roots and Root
Canals in Maxillary Second Molars- A Review of
Literature. Journal of Contemporary Issues in
Business and Government, 2021. 27(02).
LỜI CẢM ƠN. Chúng tôi xin cảm ơn bộ môn
Răng Hàm Mặt – Trường Đại Học Y Dược –
ĐHQGHN, đã tạo điều kiện cơ sở vật chất và đối
tượng nghiên cứu để hoàn thành đề tài.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Alamri, H.M., et al., Root canal morphology of
maxillary second molars in a Saudi sub-population:
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ PHẪU THUẬT ĐẶT ĐIỆN CỰC KÍCH THÍCH NÃO
SÂU ĐIỀU TRỊ BỆNH LÝ PARKINSON VÔ CĂN TẠI BỆNH VIỆN VIỆT ĐỨC
Trần Đình Văn*, Đồng Văn Hệ*,
Nguyễn Anh Tuấn*, Ngô Thị Huyền*, Nguyễn Mạnh Tiến*
phương pháp nghiên cứu: mô tả tiến cứu, theo dõi
TÓM TẮT26
dọc tất cả các trường hợp được chẩn đoán Parkinson
Mục tiêu: Mô tả kết qủa 10 trường hợp bệnh
vô căn và được phẫu thuật kích thích não sâu tại Bệnh
nhân Parkinson vô căn được điều trị bằng phẫu thuật
viện Việt Đức. Kết quả: nam giới chiếm chủ yếu
kích thích não sâu tại Bệnh viện Việt Đức từ tháng 1
(70%), tuổi trung bình khi phẫu thuật là 60 tuổi, triệu
năm 2016 đến tháng 5 năm 2020. Đối tượng và
chứng lâm sàng điển hình là rối loạn vận động, thăm
dò điện sinh lý trong mổ nhận diện bước sóng của
STN, kết quả cải thiện vận động qua thang điểm
*Bệnh viện Việt Đức
UPDRS đánh giá sau mổ 3 tháng – 6 tháng – 12 tháng
Chịu trách nhiệm chính: Trần Đình Văn
đều cho thấy cải thiện tốt và ổn định các triệu chứng
Email: [email protected]
rối loạn vận động, giảm 25 – 50% liều lượng
Ngày nhận bài: 12.3.2021
Ngày phản biện khoa học: 11.5.2021
Ngày duyệt bài: 18.5.2021
levodopa, không gặp biến chứng đặc biệt nào sau mổ.
Từ khoá: kích thích não sâu (deep brain
105
vietnam medical journal n01 - june - 2021
stimulation), nhân dưới đồi (STN : subthalamus
nghiên cứu lớn của đa trung tâm với 96 bệnh
nhân Parkinson nhận được điều trị kích thích
nhân dưới đồi thị hai bên, trong đó 91 bệnh
nhân được theo dõi hoàn toàn trong 6 tháng, so
với tình trạng lúc chỉ điều trị bằng thuốc thấy cải
thiện: 44% điểm số UPDRS, 51% điểm vận
động. Cụ thể: run cải thiện 79%, độ cứng 58%,
chậm vận động 42%, dáng đi 56%, bất ổn định
tư thế 50%, nhật kí bệnh nhân thấy tăng thời
gian không có rối loạn vận động từ 27-74%,
giảm thời gian nghỉ từ 49-19%. Thang điểm
Rush Dyskinesia Scale cho thấy: cải thiện rối
loạn vận động 58%, giảm liều lượng dùng thuốc
37%. Đánh giá hiệu quả dài hạn (3 - 4 năm theo
dõi) với 49 bệnh nhân trong nhóm trên: 43%
điểm số UPDRS, 50% điểm vận động. Cụ thể:
run cải thiện 87%, độ cứng 59%, chậm vận
động 42%, dáng đi 41%, bất ổn định tư thế
31%, rối loạn vận động giảm 59%, giảm liều
levodoppa 34% so với đường cơ sở. So sánh với
hiệu quả sau 1 năm đặt DBS, thì sau 3-4 năm
đặt thấy hiệu quả với các triệu chứng Parkinson
có giảm đi, tuy nhiên vẫn cải thiện đáng kể so
với đường cơ sở không dùng thuốc.
Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu chứng
minh tính hiệu quả của phương pháp kích thích
não sâu điều trị bệnh lý Parkinson vô căn. Tuy
nhiên, các nghiên cứu này còn rất hạn chế tại
Việt Nam. Hiện nay có hai cơ sở tiến hành kỹ
thuật này tại Việt Nam: Bệnh viện Việt Đức và
Bệnh viện Y Dược thành phố Hồ Chí Minh. Chúng
tôi tiến hành nghiên cứu «Đánh giá kết quả kích
thích não sâu điều trị bệnh lý Parkinson vô căn
tại Bệnh viện Việt Đức» với mục tiêu:
nucleus), vi điện cực (microelectrode), cộng hưởng từ
(CHT), Parkinson vô căn.
SUMMARY
DEEP BRAIN STIMULATION IN PARKINSON
IDIOPATHY DISEASE: CLINICAL AND IMAGE
CHARACTERISTICS, CLINICAL OUTCOMES
AT VIETDUC HOSPITAL
Objective: to study the clinical characteristics,
diagnostic imaging, clinical outcomes of PD, using
DBS. Subjects and Methods: prospective, cross-
sectional described 10 cases of PD opereted in the
department of neurosurgery, Vietduc hospital from
1/2016 to 5/2020. Results and Conclusions: a men
account for the majority (70%), the average age of
surgery is 60 years old, typical clinical symptoms are
movement disorders, electrophysiological exploration
intra operation to identify STN sharps, improved
results mobilization through UPDRS scale, evaluated
after 3 months - 6 months - 12 months, all showed
good and stable improvement of movement disorders,
reduced 25 - 50% of levodopa dose, no special
complications post op.
Keywords: Deep brain stimulation, subthalamus
nucleus, microelectrode, Magnetic resonance imaging,
Parkinson idiopathy.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh lý Parkinson là bệnh lý thoái hóa thần
kinh thường gặp nhất sau Alzheimer, chiếm 2%
dân số thế giới, thường gặp trên 60 tuổi, được
mô tả lần đầu năm 1817. Bệnh lý đặc trưng bởi
thoái hóa nơ ron dopaminergiques (DA) của
phần đặc chất đen và trong thể vùi của tế bào
chất (corps de Lewy) của những nơ ron tiếp nối.
Bệnh tiến triển nhiều năm. Các nhân xám trung
ương (hạch nền) tạo ra các cử động chủ ý nhịp
nhàng thông qua kiểm soát hoạt động của nơ
ron vận động ở vỏ não và thân não. Các hạch
nền này không kết nối trực tiếp với nơ ron vận
động α ở tủy sống. Bệnh tiến triển nhiều năm.
Biểu hiện đặc trưng nhất là: chậm vận động
hoặc mất vận động, cứng đờ, run khi nghỉ ngơi,
kèm rối loạn nhận thức ở giai đoạn muộn.
Nguyên nhân gây bệnh hiện còn chưa được rõ.
Các giải thuyết đưa ra gồm: vai trò của yếu tố
môi trường hoặc gen và cơ chế gây chết nơron
(stress oxy hóa, mất chức năng thể hạt, biến
chất của protein). Trong 10 năm gần đây, người
ta đã chứng minh vai trò của genes trong hội
chứng Parkinson có tính chất gia đình. Điều trị
chính gồm hai nhóm: điều trị nội khoa sử dụng
thuốc Levodopa, đồng vận dopamine và phẫu
thuật kích thích não sâu. Phẫu thuật kích thích
não sâu có rất nhiều ưu điểm vượt trội: cải thiện
tất cả các triệu chứng chủ yếu của Parkinson.
Đánh giá hiệu quả ngắn hạn thông qua một
1. Mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
chính của bệnh lý Parkinson vô căn.
2. Đánh giá kết quả bước đầu của điều trị
phẫu thuật kích thích não sâu điều trị bệnh lý
Parkinson vô căn tại Bệnh viện Việt Đức.
II. ĐỐITƯỢNGVÀPHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
1. Đối tượng nghiên cứu. Nghiên cứu đặc
điểm lâm sàng của bệnh nhân Parkinson vô căn
và được phẫu thuật kích thích não sâu tại Bệnh
viện Việt Đức từ tháng 1/2016 đến tháng
5/2020.
Tiêu chuẩn loại trừ:
- Bệnh nhân không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán
Parkinson vô căn
- Bệnh nhân có yếu tố chống chỉ định của
phẫu thuật kích thích não sâu
- Bệnh nhân chẩn đoán Parkinson vô căn
nhưng đáp ứng với L-dopa thấp (dưới 33%)
hoặc thang điểm UPDRS <30
106
TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 503 - THÁ NG 6 - SỐ 1 - 2021
- Bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu
9. Liệt trên nhân tiến triển
10. Dấu hiệu tiểu não
11. Mất tự chủ trầm trọng sớm
12. Sa sút trí tuệ trầm trọng sớm với rối loạn
trí nhớ, ngôn ngữ, thói quen
2. Phương pháp nghiên cứu. Mô tả cắt
ngang, tiến cứu tất cả các trường hợp bệnh nhân
được chẩn đoán Parkinson vô căn và được phẫu
thuật kích thích não sâu tại Bệnh viện Việt Đức.
Chẩn đoán bệnh lý Parkinson vô căn được
thực hiện quy trình như sau (áp dụng theo tiêu
chuẩn của tổ chức Parkinson – nước Anh):
Bước 1: chẩn đoán hội chứng Parkinson
Tiêu chuẩn bao gồm
1. Chậm vận động (sự chậm chạp của khởi
động các động tác tự chủ với tiến triển giảm về
tốc độ và biên độ các động tác quen thuộc), kết
hợp với 1 trong 3 tiêu chuẩn sau:
13. Dấu hiện Babinsky
14. U não/giãn não thất
15. Không đáp ứng với liều rộng Levodopa
(đã loại trừ khả năng kém hấp thu)
16. Loại trừ nhiễm độc (MPTP..)
17. Bước 3: Bổ sung bằng chứng chẩn
đoán Parkinson vô căn.
Tiêu chuẩn hỗ trợ. Tiêu chuẩn bao gồm +
Từ 3 tiêu chuẩn trở lên dưới đây sẽ chẩn đoán
xác định PD
2. Cứng cơ
3. Run khi nghỉ ngơi 4-6Hz
1. Khởi đầu 1 bên
2. Run khi nghỉ ngơi
3. Rối loạn tiến triển
4. Sự mất đối xứng tồn tại dai dẳng nhất là
4. Mất vững tư thế không có nguyên nhân
khởi đầu do thị giác, tiền đình, tiểu não, hoặc bất
thường cơ quan nhận cảm hoạt động
Bước 2: Loại trừ nguyên nhân gây bệnh bên có triệu chứng đầu tiên
Parkinson 5. Đáp ứng tốt với Levodopa (70-100%)
Tiêu chuẩn loại trừ
6. Múa giật khi liều cao Levodopa
7. Đáp ứng Levodopa từ trên 5 năm
8. Tiến triển lâm sàng từ trên 10 năm
1. Tiền sử lặp lại của đột quỵ với tiến triển
bậc thang Parkinson trong tương lai
2. Tiền sử lặp lại của tổn thương não
3. Tiền sử viêm não
4. Cơn rối loạn vận nhãn
5. Triệu chứng ban đầu khi bắt đầu điều trị
an thần
Bệnh nhân được khám và đánh giá bằng
bảng điểm UPDRS gồm 4 phần: trạng thái tâm lý
(4 tiểu mục), hoạt động sinh hoạt hàng ngày (13
tiểu mục), chức năng vận động (14 tiểu mục),
biến chứng của điều trị thuốc (11 tiểu mục). Mục
đích đánh giá độ nhạy cảm với điều trị L-dopa.
Bệnh nhân được đánh giá giai đoạn bệnh theo
thang phân loại tại thời điểm « On », « Off »
6. Biểu hiện ở các lần liên quan đến cảm xúc
7. Suy giảm miễn dịch
8. Biểu hiện một bên sau 3 tuổi
Giai đoạn
Mô tả
1.0
1.5
2.0
Run hoặc cứng đờ chỉ một bên (có hoặc không chậm vận động)
Run hoặc cứng đờ một bên và trục (có hoặc không chậm vận động)
Mức độ vừa của run hoặc cứng đờ hai bên với chậm vận động nhưng không mất thăng bằng
Mức độ vừa của run hoặc cứng đờ hai bên với chậm vận động nhưng phục hồi với test
kéo đẩy
2.5
Mức độ đáng kể của run hoặc cứng đờ hai bên với chậm vận động và mất ổn định tư
3.0
4.0
5.0
thế (bệnh nhân còn tự chủ về thể chất)
Khuyết tật nặng nhưng có thể đứng hoặc đi mà không cần trợ giúp
Nằm liệt giường hoặc xe lăn hoặc bị ràng buộc trừ khi có trơ giúp (bệnh nhân không có
hoạt động độc lập)
Bệnh nhân có chỉ định của phẫu thuật kích
thích não sâu và không có yếu tố chống chỉ định,
• Thời gian mắc bệnh trên 5 năm
• Triệu chứng vận động giai đoạn “tắt” từ
được đánh giá bởi hội đồng chuyên gia: phẫu trung bình – nặng (MDS-UPDRS>30)
thuật viên – bác sỹ nội thần kinh chuyên sâu về
rối loạn vận động – bác sỹ gây mê – kỹ thuật
viên. Chỉ định phẫu thuật kích thích não sâu khi
đủ các tiêu chuẩn sau:
• Tuổi từ dưới 70
• Nằm trong tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh lý
Parkinson vô căn
• Tỉ lệ đáp ứng với thuốc ≥ 33%
• Xuất hiện biến chứng vận động (dao động
vận động, loạn động) mức độ trung bình- nặng
• Số liều thuốc tối thiểu mỗi ngày mà vẫn có
dao động vận động ≥4
• Không có yếu tố chống chỉ định:
▪ Sa sút tâm thần trung bình – nặng (đánh
107
vietnam medical journal n01 - june - 2021
giá qua MMSE)
là 10,4/10000 người. Trong đó giai đoạn tuổi
▪ Rối loạn khí sắc nặng (lo âu, trầm cảm, ám mắc cao nhất là từ 50 – 59 tuổi, cao gấp 11 lần
ảnh cưỡng chế)
giai đoạn 80 – 99 tuổi. Về giới tính, các nghiên
cứu trên thế giới cũng cho thấy rằng nguy cơ
mắc và tỉ lệ mắc Parkinson của nam giới cao hơn
nữ giới [1].
▪ Loạn thần kháng thuốc
▪ Các phản xạ nguyên phát
▪ Các triệu chứng của liệt trên nhân tiến triển
▪ Các triệu chứng mất thực dụng
▪ Rối loạn thần kinh tự chủ
▪ Các triệu chứng tiểu não
1.2. Đặc điểm về triệu chứng lâm sàng
Bảng 1.2. Triệu chứng vận động (n=10)
Triệu chứng lâm sàng
Run
n
8
10
7
9
10
7
%
▪ Đang dùng thuốc chống đông máu
Bệnh nhân được đánh giá trắc nghiệm trầm
cảm. Bệnh nhân được phẫu thuật đặt điện cực
kích thích não sâu vị trí nhân dưới đồi thị 2 bên,
« On » thuốc và « Off » máy sau mổ 2 tuần.
Bệnh nhân được đánh giá cải thiện vận động
qua thang điểm UPDRS tại các thời điểm : trước
mổ, sau mổ 3 tháng – 6 tháng – 12 tháng.
Số liệu thu thập bằng hồ sơ bệnh án chuyên
sâu của bệnh nhân Parkinson, xử lý số liệu qua
phần mềm SPSS 16.0, sử dụng các test thống kê.
80,0
100,0
70,0
90,0
100,0
70,0
Đơ Cứng
Chậm vận động
Loạn động On – Off
Mất ổn định tư thế
Đông cứng
Nhận xét: Triệu chứng đơ cứng, mất ổn
định tư thế gặp ở tất cả các bệnh nhân nghiên
cứu. Các triệu chứng khác như: run, loạn động
giai đoạn bật – tắt, đông cứng đều gặp đa số
các bệnh nhân. Tuy nhiên, các triệu chứng trên
đều đáp ứng với điều trị dopaminergic và theo
nhiều nghiên cứu, các triệu chứng này đều đáp
ứng với phẫu thuật kích thích não sâu [2] [3].
Bảng 1.3. Thời gian diễn biến bệnh đến
khi phẫu thuật
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của
bệnh nhân Parkinson vô căn
1.1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu
Bảng 1.1. Đặc điểm chung đối tượng
nghiên cứu (n=10)
Thời gian diễn biến
bệnh đến phẫu thuật
5 - 9 năm
n
%
Đặc điểm
Nam
n
7
3
5
5
%
3
5
2
30,0
50,0
20,0
70,0
30,0
50,0
50,0
Giới
tính
10 - 15 năm
> 15 năm
Nữ
Người lớn (50 - 60 tuổi)
Cao tuổi (60 - 70 tuổi)
11,4 ± 3,9; min =
X ± SD, Min, Max
6; max = 19
Tuổi
60,6 ± 8,5;
min=42;
max=70
Nhận xét: Thời gian mắc bệnh trung bình là
11 năm, trong đó hầu hết các bệnh nhân mắc
bệnh từ dưới 15 năm chiếm 80%. Điều này tiên
lượng tốt với đáp ứng phẫu thuật kích não sâu.
Nghiên cứu của tác giả Welter cho thấy tuổi mắc
bệnh từ dưới 56 tuổi và thời gian kéo dài dưới 16
năm là hai yếu tố tiên lượng đáp ứng tốt với
phẫu thuật kích thích não sâu [3].
X ± SD, Min, Max
Biểu đồ 1. Phân bố bệnh nhân theo giới
Nhận xét: Bệnh nhân mắc Parkinson vô căn
có chỉ định phẫu thuật chủ yếu là nam giới
chiếm 70%, tuổi trung bình mắc bệnh là 60 tuổi.
Hiện nay tại Việt Nam chưa có nghiên cứu về tỉ
lệ mắc mới Parkinson hàng năm, tuy nhiên,
nghiên cứu tại 25 trung tâm tại Châu Âu cho
thấy tỉ lệ mắc hàng năm của bệnh lý Parkinson là
4,9/10000 người, các nghiên cứu khác tại Italia
là 16 – 19/10000 người, nghiên cứu tại Đài Loan
Biểu đồ 2. Phân bố theo thời gian bị bệnh đến
khi phẫu thuật của bệnh nhân
Bảng 1.4. Triệu chứng lâm sàng xuất
108
TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 503 - THÁ NG 6 - SỐ 1 - 2021
mổ (n=10)
hiện đầu tiên (n=10)
Triệu chứng lâm sàng
Run
Bên phải
9 (90,0)
0 (0,0)
1 (10,0)
0 (0,0)
0 (0,0)
10 (100,0) 10 (100,0)
Bên trái
6 (60,0)
3 (30,0)
1 (10,0)
0 (0,0)
n
0
3
7
0
0
0
%
0,0
30,0
70,0
0,0
0,0
0,0
Trung tâm (center)
Giữa (median)
Bên (lateral)
Trước (anterior)
Sau (posterior)
Tổng số
Đơ Cứng
Chậm vận động
Loạn động On – Off
Mất ổn định tư thế
Đông cứng
0 (0,0)
Nhận xét: Triệu chứng lâm sàng đầu tiên
xuất hiện ở phần lớn các bệnh nhân (70%) đó là
chậm vận động, thứ hai đó là đơ cứng khi vận
động (30%). Đây cũng là triệu chứng đặc trưng
nhất của rối loạn chức năng hạch nền trong
bệnh lý Parkinson, chậm vận động biểu hiện
bằng sự chậm trễ khi bắt đầu và quá trình thực
hiện một động tác cử động hoặc sự chậm trễ
trong dừng lại một động tác, giảm biên độ và tốc
độ di chuyển, lặp đi lặp lại và không có khả năng
thực hiện các hoạt động đồng thời hoặc tuần tự,
hoặc các biểu hiện khác như: chảy dãi do rối
loạn nuốt nước bọt, rối loạn vận động đơn điệu,
mất khả năng diễn đạt trên khuôn mặt, mất
động tác tự động khi đi bộ (không vung được
tay) [4].
Nhận xét: Sử dụng phương pháp dò sóng
STN trong mổ bằng microelectrode, đường vào
lần đầu tiên của mỗi bên (phải, trái) bắt đầu từ
trung tâm (center) thì khả năng tìm được nhân
dưới đồi (STN) cho bước sóng dài nhất là 90%
(bên phải), 60% (bên trái).
Bảng 1.7. Chiều dài STN thể hiện trên
bước sóng điện sinh lý (n=10)
Chiều dài STN
Dưới 4mm
Từ 4mm – 7mm
Trên 7mm
Bên phải
0 (0,0)
10 (100,0)
0 (0,0)
Bên trái
0 (0,0)
10 (100,0)
0 (0,0)
4,1±0,5;
Min=4;
Max=5,5
10 (100,0)
4,9±0,6
Min=4;
Max=6,5
10 (100,0)
X ± SD, Min,
Max
Tổng số
1.3. Đặc điểm về đánh giá cận lâm sàng
khảo sát trước mổ
Nhận xét: Sử dụng microelectrode để thăm
dò bước sóng STN, bước sóng STN tìm được
càng kéo dài thì vị trí đặt điện cực càng đạt tối
đa về hiệu quả tác dụng. Trong nghiên cứu của
chúng tôi, cho thấy tất cả các bệnh nhân có
bước sóng STN được tìm thấy kéo dài từ 4 –
7mm trên target (mục tiêu). Kích thước trung
bình của STN trong quần thể người là 9x7x4mm,
để đánh giá vị trí đặt đúng của microelectrode
vào STN dựa vào 3 yếu tố chính: khảo sát hình
ảnh STN trên CHT trước mổ, chồng hình với CT
scanner xác định toạ độ STN trong mổ; bước
sóng STN được nhận diện khi thăm dò bằng
microelectrode và hiệu quả của kích thích trong
mổ của microelectrode với triệu chứng lâm sàng
bệnh nhân (hiệu quả dương tính và tác dụng
phụ âm tính) [5].
Bảng 1.5. Đặc điểm về phát hiện tổn
thương não trên CHT 3.0
subthalamic nucleus)
T
(STN:
CHT 3.0T
Tổn thương não
Không thấy tổn
thương não
Bên phải Bên trái
0
0
100%
100%
Nhận xét: Sử dụng cộng hưởng từ (CHT)
3.0 Tesla theo protocol tiêu chuẩn để đánh giá
hệ thống hạch nền và tổn thương não phối hợp,
chúng tôi nhận thấy tất cả các bệnh nhân không
có tổn thương não khác kèm theo trên CHT.
1.4. Vị trí đường vào của microelectrode
tìm được nhân dưới đồi trong mổ
Bảng 1.6. Vị trí đường vào của
microelectrode tìm được nhân STN trong
Hình 1.1. Hình dạng sóng điển hình của nhân dưới đồi thị (STN)
trên thăm dò điện sinh lý thần kinh
109
vietnam medical journal n01 - june - 2021
Bảng 1.8. Ngưỡng tác động kích thích đánh giá trong mổ (mA) (n=10)
Ngưỡng kích thích (mA)
Từ dưới 7 mA
7 mA – 9mA
n
%
90,0
9
1
10,0
Tổng số
10 (100,0)
10 (100,0)
Nhận xét: Ngưỡng tác động kích thích của bệnh nhân hầu hết từ dưới 7 mA chiếm 90% tổng số
bệnh nhân phẫu thuật. 100% bệnh nhân xuất hiện tác dụng phụ nhìn đôi, tê mặt khi vượt ngưỡng
kích thích.
3.Cải thiện thang điểm UPDRS trước mổ và sau mổ (3 tháng - 6 tháng - 12 tháng)
Bảng 1.9. Cải thiện thang điểm UPDRS trước và sau mổ (n=10)
Sau 3 tháng
“Off” “On”
Sau 6 tháng
“Off” “On”
Sau 12 tháng
“Off” “On”
UPDRS
Trước phẫu
thuật
67,6±2,4
30,5±5,2
stimulation stimulation stimulation stimulation stimulation stimulation
“Off”
“On”
-
-
-
-
-
-
-
-
-
36,5±5,8
35,5±5,4
35,7±7,3
Nhận xét: Thang điểm đánh giá rối loạn vận ổn định tư thế, loạn động, đóng băng. Các yếu
tố tiên lượng tốt với đáp ứng phẫu thuật kích
thích não sâu đó là: thời gian đến với phẫu thuật
ngắn, tuổi khi phẫu thuật, các triệu chứng rối
loạn vận động đáp ứng tốt với Levodopa, thang
điểm UPDRS cải thiện ít nhất 33%, đánh giá
trong mổ với nhận diện tốt hình ảnh STN (trên
CHT), hoạt động kéo dài của STN (trên điện sinh
lý thần kinh) và tác dụng khi kích thích STN đạt
hiệu quả cao, ít tác dụng phụ. Phẫu thuật kích
thích não sâu hai bên nhân dưới đồi có biến
chứng sau mổ rất thấp, đây là một phẫu thuật ít
rủi ro. Kết quả của phẫu thuật phụ thuộc vào lựa
chọn bệnh nhân chặt chẽ trước mổ bằng các
đánh giá lâm sàng quy chuẩn, và khảo sát hình
ảnh tốt, xây dựng toạ độ mục tiêu chính xác
cùng sự phối hợp đội ngũ phẫu thuật viên – bác
sỹ nội – kỹ thuật viên điện sinh lý cùng sự hợp
tác tốt trong giai đoạn thức tỉnh của bệnh nhân.
động UPDRS cho thấy sự cải thiện của triệu
chứng vận động sau khi phẫu thuật là cao hơn so
với trước phẫu thuật, đồng thời đánh giá qua 3
thời điểm sau mổ: 3 tháng, 6 tháng và 1 năm cho
thấy sự cải thiện ổn định của phương pháp phẫu
thuật. Kết quả nghiên cứu cũng tương đồng với
các nghiên cứu đánh giá về tính hiệu quả lâu dài
của phương pháp kích thích não sâu với sử dụng
điện cực kích thích hai bên [6] [3]. Hơn nữa, liều
levodopa sử dụng của 7/10 bệnh nhân trong
nghiên cứu của chúng tôi đều được giảm 50%
sau 6 tháng điều trị, 3/10 bệnh nhân có thời gian
hậu phẫu là trên 1 tháng cũng được giảm 25%
liều thuốc levodopa. Đối chiếu với nghiên cứu mù
do Anderson thực hiện cho thấy 10 bệnh nhân
sau 12 tháng can thiệp được giảm liều Levodoppa
38% ở nhóm đặt kích thích nhân dưới đồi thị, 3%
ở nhóm kích thích nhân cầu nhạt [3].
4. Biến chứng gần sau mổ. Trong nghiên
cứu của chúng tôi ghi nhận 1 trường hợp nhiễm
trùng tại vết mổ sau mổ 2 tuần và điều trị ổn
định bằng kháng sinh, chăm sóc tại vết mổ. Các
bệnh nhân sau mổ đều được chụp phim CT sọ
kiểm tra có chảy máu hay không, Xq sọ và Xq
ngực để kiểm tra sự liên tục và vị trí của hệ
thống điện cực với bộ phát xung.
Không ghi nhận các biến chứng khác như:
chảy máu, nhiễm trùng sâu (não, màng não), mất
kết nối điện cực, tử vong. Các nghiên cứu trên
thế giới đều ghi nhận tỉ lệ biến chứng của phẫu
thuật kích thích não sâu là rất thấp, 5% [3].
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Michele Rajput, Alex Rajput, and Ali H.
Rajput. Epidemiology. Handbook of Parkinson’s
disease. USA; 2007. tr 19–29.
2. Okun MS, Foote KD. Parkinson’s disease DBS:
what, when, who and why? The time has come to
tailor DBS targets. Expert Rev Neurother. 1 Tháng
Chạp 2010;10(12):1847–57.
3. Kelly E. Lyons, Rajesh Pahwa. Deep Brain
Stimulation. Handbook of Parkinson’s disease.
USA; 2007. tr 409–19.
4. Joseph Jankovic. Pathophysiology and Clinical
Assessment.Handbook of Parkinson’s
disease.
USA; 2007. tr 49–63.
5. Ciecierski K, Raś ZW, Przybyszewski AW.
Selection of the Optimal Microelectrode during DBS
Surgery in Parkinson’s Patients. Foundations of
Intelligent Systems. Springer Berlin Heidelberg; 2011.
tr 554–64. (Lecture Notes in Computer Science).
6. Schüpbach WMM, Chastan N, Welter ML,
Houeto JL, Mesnage V, Bonnet AM, và c.s.
Stimulation of the subthalamic nucleus in
Parkinson’s disease: a 5 year follow up. J Neurol
Neurosurg Psychiatry. 2005;76(12):1640–4.
IV. KẾT LUẬN
Bệnh lý Parkinson vô căn gặp ở nam giới
nhiều hơn nữ giới. Tuổi trung bình của bệnh
nhân phẫu thuật kích thích não sâu là 60 tuổi.
Triệu chứng lâm sàng điển hình về rối loạn vận
động như: chậm vận động, cứng đơ, run, mất
110
6 trang
17360
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đánh giá kết quả phẫu thuật đặt điện cực kích thích não sâu điều trị bệnh lý Parkinson vô căn tại Bệnh viện Việt Đức", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- danh_gia_ket_qua_phau_thuat_dat_dien_cuc_kich_thich_nao_sau.pdf
