Bài giảng Chăm sóc bệnh nhân teo thực quản

10/03/2018

CHĂM SÓC BỆNH NHÂN

TEO THỰC QUẢN

Subtitle

MỤC TIÊU:

ĐẠI CƯƠNG:

Định nghĩa:

• Nhận biết, phát hiện được bệnh nhân teo thực quản.

• Teo thực quản được định nghĩa là một nhóm dị tật bẩm sinh bao

gồm sự gián đoạn lưu thông thực quản kèm theo có hoặc không sự

thông thương khí quản

• Biết cách chăm sóc và theo dõi bệnh nhân trước phẫu

thuật

• Biết cách chăm sóc và theo dõi bệnh nhân sau phẫu thuật

• Phát hiện được và hỗ trợ xử trí biến chứng (nếu có)

• Teo thực quản là một trong những dị tật bẩm sinh đường tiêu hóa

hay gặp nhất, với tần suất khoảng 1/ 4.000 trẻ sinh sống.

• 50% kết hợp với những dị tật bẩm sinh khác. Nhiều nhất là

VACTERL

1

10/03/2018

ĐẠI CƯƠNG:

VACTERL

• Vertebral: đốt sống

• Anal atresia: bất sản hậu môn

• Cardiac: tim mạch

Nguyên nhân: Bất thường bẩm sinh của thực quản là hậu quả trong

quá trình tạo phôi giữa tuần thứ 4 và 6 của thai kỳ.

• Trachea: khí quản

• Có thể chẩn đoán lúc siêu âm tiền sản: túi cùng thực quản trên dãn

lớn, mẹ đa ối, dạ dày thai nhỏ

• Esophagus: thực quản

• Renal abnormalities: bất thường về thận

• Limb anomalies: bất thường về chi

CHẨN ĐOÁN: dựa trên lâm sàng

ĐẠI CƯƠNG:

Phân loại:Phân loại các type

• Dấu “sùi bọt cua”

• A: đơn thuần, không có đường rò

• Khi cử bú đầu tiên bắt đầu, trẻ bị

sặc, suy hô hấp, tím

• B: có đường rò khí quản – túi

cùng trên thực quản

• Sonde dạ dày không xuống được dạ

dày (không đưa quá 9 – 10cm)

• C: có đường rò khí quản – túi

cùng dưới thực quản

• D: có đường rò khí quản – túi

cùng trên và dưới thực quản

• Hút nước bọt dư thừa ở miệng

thường cải thiện tình trạng tím tái

nhưng dấu hiệu này lại nhanh chóng

xuất hiện

• E: rò khí quản – thực quản không

teo

A

B

C

D

E

2

10/03/2018

CHẨN ĐOÁN: cận sàng

•

Loại có lỗ dò ở phần trên: bụng lõm lòng thuyền, gõ đục thượng vị, Xquang

bụng không thấy hơi ở dạ dày, ruột( Type B)

•

X-Quang ngực bụng sẽ thấy đầu tận của sonde dạ dày ở trung thất

trên.

Loại có lỗ dò ở phần thấp: bụng đầy hơi, gõ trong vùng thượng vị, Xquang

bụng có hơi ở dạ dày, ruột( Type C)

Chụp thực quản cản quang cho chẩn đoán rõ ràng hơn và xác định

khoảng cách (bơm 0,5ml thuốc cản quang tan trong nước pha loãng

gấp đôi vào sonde túi cùng trên)

Loại có lỗ dò nhưng không teo: dấu hiệu thường gặp là viêm phổi tái phát do

sặc, chẩn đoán có thể chậm vài ngày hay vài tháng( Type D)

CHẨN ĐOÁN:

• Phát hiện các dị tật đi kèm: siêu âm tim , bụng , thóp

trước phẫu thuật.

TEO THỰC QUẢN KHÔNG CÓ

DÒ KHÍ THỰC QUẢN( Type E)

TEO THỰC QUẢN CÓ DÒ KHÍ

THỰC QUẢN( Type D)

3

10/03/2018

ĐIỀU TRỊ:

Phẫu thuật:

Trước mổ:

• Phẫu thuật sữa chữa teo thực quản khi sớm

• Nhịn, hút liên tục túi cùng thực quản trên và miệng

• Tư thế đầu cao nâng nhẹ ( 30– 45 ⁰) hoặc nằm sấp

• Thiết lập đường truyền tĩnh mạch, duy trì dịch theo nhu cầu

• Kháng sinh nếu có triệu chứng viêm phổi hít hoặc nhiễm trùng

• Tùy vào tình trạng của bệnh nhi, có thể phẫu thuật 1 thì, bao gồm

cột cắt đường rò, nối thực quản tận - tận( Type C gần)

• Phẫu thuật 2 thì với mở dạ dày ra da sau đó nối thực quản thì hai

(tại Nhi đồng 2 thường khi trẻ được 10 kg).

• Phẫu thuật 2 thì thường cho teo thực quản type C có 2 đầu xa nhau

hoặc type không dò (type A) do 2 đầu xa nhau không thể nối được

Phẫu thuật teo thực quản

loại C

4

10/03/2018

QUI TRÌNH CHĂM SÓC:

Trước phẫu thuật:

Sau phẫu thuật:

•

Cho BN nằm đầu cao, hổ trợ hô hấp ( nếu cần oxy, CPAP…)

Hút dịch nhớt miệng liên tục

•

Nằm đầu cao 30 ⁰, thay đổi tư thế mỗi 30- 60 phút nhằm tránh xẹp phổi

Ủ ấm, nhịn ăn hoàn toàn, dẫn lưu dịch túi cùng trên liên tục, nuôi ăn bằng

đường truyền tĩnh mạch

Nhịn ăn, giữ kỹ sonde dạ dày hoặc sonde dạ dày ra da, nuôi ăn bằng đường

tĩnh mạch

•

Theo dõi dấu hiệu tím tái, khó thở do thiếu oxy

Theo dõi, hút đàm thường xuyên tránh hít sặc

•

XQ kiểm tra vào ngày thứ 2, thứ 3 nếu tình trạng BN ổn cho BN ăn lại

Trong trường hợp miệng nối căng, chụp thực quản đường uống trước khi cho

ăn.

Thực hiện các xét nghiệm tiền phẫu (công thức máu, chức năng đông máu,

chức năng gan thận,đăng ký máu, siêu âm tim, X-quang)

•

Ống dẫn lưu trung thất giữ cho đến khi đảm bảo cho ăn bằng đường miệng

(thường rút vào ngày thứ 2, 3 sau mổ)

BIẾN CHỨNG:

QUI TRÌNH CHĂM SÓC:

DẤU HIỆU

BIẾN CHỨNG

NGUYÊN NHÂN

XỬ TRÍ

PHÒNG NGỪA

Giáo dục sức khỏe:

Suy hô hấp tăng, Xì rò miệng nối Do miệng nối căng,

ống dẫn lưu ra thực quản (10- do kỹ thuật, do thở

Chọc dẫn lưu khí

màng phổi cấp cứu

(nếu có)

TD sát tình trạng

của bệnh nhân

để sớm phát hiện

các triệu chứng

bất thường( nếu

BN được ăn

Khi bệnh nhân nằm viện: Thông báo những thông tin cần thiết về bệnh cho bố

mẹ của trẻ

sữa, bọt

20%)

máy, do nhiễm trùng

Khi bệnh nhân xuất viện:

Thường xuất hiện

khoảng 1 tuần sau

phẫu thuật

Ngưng ăn, nuôi ăn

TM

•

Hướng dẫn thân nhân chăm sóc và theo dõi bú tại nhà

Hướng dẫn bà mẹ cho trẻ bú đúng phương pháp

Nếu thời gian lành

miệng nối lâu , có thể

mở dạ dày nuôi ăn

sớm)

TD sát tình trạng trẻ sau bú( dấu hiệu khó thở, tím tái…)

Cho trẻ đi khám ngay nếu có những dấu hiệu bất thường

Dặn dò tái khám đúng hẹn: mỗi tháng trong 6 tháng đầu, sau đó mỗi 3-6

tháng, sau đó mỗi năm.

5

10/03/2018

BIẾN CHỨNG:

DẤU HIỆU

BIẾN

NGUYÊN

NHÂN

XỬ TRÍ

PHÒNG

6. BIẾN CHỨNG:

DẤU HIỆU

BIẾN

NGUYÊN

NHÂN

XỬ TRÍ

PHÒNG NGỪA

CHỨNG

NGỪA

CHỨNG

Có thể xuất hiện Rò khí thực Do miệng nối

XQ thực quản

với chất cản

quang tan trong

nước và chụp tư

thế trẻ nằm sấp

Cột cắt đường

dò khi tình trạng

hô hấp ổn định

TD sát dấu

sinh hiệu(

chú ý cơn

ngưng thở)

Bú khó, bú chậm Hẹp miệng Có thể do

Trớ sữa nhiều, nối (17-59%) viêm miệng

Chụp thực quản

dạ dày cản

TD sát tình

trạng của bệnh

nhân : cho bú

đúng, và cho

BN nằm đầu

sớm sau phẫu thuật quản

hoặc vài năm sau phát

phẫu thuật với các

triệu chứng: ho,

nôn, sặc, tím tái,

ngưng thở hoặc

tái cột cắt đường

dò khí quản

bị hở

có thể kèm theo

tím hoặc không

nối do trào

ngược dịch dạ

dày thực quản

Do kỹ thuật

quang( xem có

hẹp không) hoặc

nội soi thực quản

Nong thực quản

bằng bóng là kỹ

thuật hiệu quả và

an toàn

cao sau bú, để

sớm phát hiện

sớm những dấu

hiệu bất thường

nhiễm trùng

tái

phát

BIẾN CHỨNG:

• Trào ngược dạ dày thực quản:

 Do sau phẩu thuật bị thay đổi góc tâm vị

• Rối loạn bú nuốt:

 Do quá lâu BN không bú bằng đường miệng kèm rối loạn hoạt

động của thực quản

• Mềm sụn khí quản:

 do bất thường thực quản đi kèm bất thường khí quản.

 Trào ngược dạ dày thực quản kéYo dài làm tổn thương khí quản

6