Bài giảng Lãnh đạo và tạo động lực

7/14/2017

LÃNH ĐẠO

VÀ TẠO ĐỘNG LỰC

Giảng viên: TS. Nguyễn Hữu Xuyên

Email: huuxuyenbk@gmail.com

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

1

1. LÃNH ĐẠO

Lãnh đạo là việc định ra chủ trương, đường lối, mục đích,

tính chất, nguyên tắc hoạt động của một hệ thống trong các

điều kiện môi trường nhất định.

Lãnh đạo là quá trình tác động đến con người sao cho họ tự

nguyện và nhiệt tình phấn đấu để đạt được mục tiêu kế hoạch

Lãnh đạo là quá trình truyền cảm hứng, khơi dậy sự nhiệt

tình và động lực của con người để họ làm việc một cách tốt

nhất nhằm đạt được các mục tiêu kế hoạch.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

2

1

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các yếu tố cấu thành

Khả năng hiểu được con người với những động cơ thúc

đẩy khác nhau

Khả năng khích lệ, lôi cuốn

Khả năng thiết kế và duy trì môi trường để thực

hiện nhiệm vụ

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

3

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Lãnh đạo và quản lý

Người lãnh đạo

Làm đúng công việc

Người quản lý

Làm việc theo đúng cách

XĐ được các mục tiêu đúng

Chỉ đạo và kiểm soát

Có tầm nhìn, XĐ tương lai

Gây cảm hứng, tạo động lực

Thực hiện ảnh hưởng

Có tính đổi mới

Thực hiện quyền lực

Có tính phân tích

Tập trung vào sự thay đổi

Tập trung vào duy trì, hoàn thiện

Hướng vào con người

Hướng vào nhiệm vụ

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

4

2

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Tiền đề để lãnh đạo thành công

Quyền lực là sức mạnh được thừa nhận nhờ đó có khả

năng chi phối, khống chế người khác và giải quyết các

vấn đề trong phạm vi cho phép

Xác định được

Hiểu biết

con người

Có quyền lực và

uy tín

các chiến lược

phát triển và cơ

cấu tổ chức

Uy tín là sự ảnh hưởng của một người tới cấp dưới và

được cấp dưới tôn trọng nhờ những phẩm chất cá nhân

và kết quả công việc của họ

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

5

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Tiếp cận theo đặc điểm lãnh đạo

Có nghị lực

Mong muốn và khát vọng trở thành nhà lãnh đạo

Trung trực và chính trực

Tự tin

Thông minh

Hiểu biết về công việc của mình

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

6

3

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Tiếp cận theo hành vi/phong cách lãnh đạo

Nghiên cứu của Kur Lewin:

Phong cách độc đoán

Phong cách dân chủ

Phong các tự do

Nghiên cứu của ĐH Bang

Ohio, Mỹ:

Khả năng tổ chức

Sự quan tâm

Nghiên cứu của ĐH Michigan, Mỹ:

Lãnh đạo lấy nhân viên làm trọng

Lãnh đạo lấy công việc làm trọng

Đồ thị phong cách QL

của Blake và Mounton

7

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Phân loại phong cách lãnh đạo (LĐ)

LĐ lấy cấp trên

làm trọng tâm

LĐ lấy nhân viên

làm trọng tâm

Độc đoán

Dân chủ

Tự do

Sử

Có tham vấn Có tham gia

dụng

thẩm

quyền

Phạm vi tự do

của cá nhân

Người

LĐ đưa

ra các

giới hạn

và yêu

cầu

Người

LĐ cho

phép

nhân

viên

h.động

trong

giới hạn

Người

LĐ đưa

ra quyết

định và

thông

Người

LĐ đưa

ra quyết

định và

thuyết

Người

LĐ nêu

vấn đề,

lấy ý kiến

và ra

Người

LĐ đưa

ra ý

tưởng và

mời đặt

câu hỏi

LĐ đưa

ra dự

định,

thăm dò

và có thể

thay đổi

báo QĐ

đó

phục về

QĐ đó

quyết

định

nhóm ra

QĐ

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

8

4

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Tiếp cận lãnh theo tình huống

Mô hình tình huống Fiedler:

Mối quan hệ giữa lãnh đạo và nhân viên

Câu trúc công việc

Quyền lực chính thức

Mô hình tình huống lãnh đạo của Hersey và Blanchard

Mô hình phương thức – mục tiêu

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

9

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Đặc điểm của lãnh đạo

Lãnh đạo bao gồm 5 yếu tố: người lãnh đạo, người bị lãnh

đạo, mục đích của hệ thống, các nguồn lực (ngoài con

người) và môi trường

Lãnh đạo là một quá trình

Lãnh đạo là hoạt động quản lý mang tính phân tầng

Lãnh đạo gắn liền với sự phục tùng của người dưới quyền

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

10

5

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các quyền lực của người lãnh đạo

(1) Quyền lực pháp lý: khả năng tác động tới hành vi người

khác nhờ những thẩm quyền gắn với vị trí chính thức trong hệ

thống.

(2) Quyền lực ép buộc: khả năng có thể tác động tới hành vi

người khác thông qua hình phạt hoặc đe dọa trừng trị.

(3) Quyền lực chuyên môn: khả năng gây ảnh hưởng dựa trên

những kiến thức và kỹ năng chuyên môn vượt trội được người

khác đánh giá cao.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

11

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các quyền lực của người lãnh đạo (tiếp)

(4) Quyền lực khen thưởng: khả năng có thể tác động tới hành

vi người khác thông qua việc cung cấp cho họ những thứ mà họ

mong muốn.

(5) Quyền lực thu hút: khả năng ảnh hưởng có thể có được dựa

trên sự mê hoặc, cảm phục, hâm mộ bởi uy tín, tính cách, đạo

đức, sức hút, sức hấp dẫn riêng hay một giá trị cá nhân của một

người khác cảm nhận và tôn trọng.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

12

6

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các nguyên tắc sử dụng quyền lực

Quyền lực là phương tiện để đạt được mục đích tốt đẹp và

phải được sử dụng đúng mục đích.

Quyền lực chỉ được sử dụng vó hiệu quả khi nó phải phù hợp

với phong cách của người lãnh đạo và tình huống.

Quyền lực được thực hiện thông qua việc gây ảnh hưởng, do

vậy sử dụng quyền lực trên thực tế đòi hỏi các chiến thuật gây

ảnh hưởng cụ thể.

Tiêu chí đánh giá thành công của việc sử dụng quyền lực là sự

thỏa mãn và sự hoàn thành nhiệm vụ của ngưới dưới quyền.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

13

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các nguyên tắc sử dụng quyền lực (tiếp)

Gây ảnh hưởng là kỹ năng mà qua đó con người sử dụng

quyền lực một cách gián tiếp để thay đổi hành vi hay thái độ.

Dàn xếp những vấn đề của một cuộc tranh cãi quan trọng.

Khuyến khích mọi người xác định mục tiêu của tổ chức.

Tranh thủ sự hợp tác giữa các bộ phận chức năng.

Khuyến khích chuẩn mực cao.

Khuyến khích các giải pháp sáng tạo.

Bài phát biểu ấn tượng trước công chúng.

V.v.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

14

7

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các chiến thuật gây ảnh hưởng

Chiến thuật

Nội dung

Chiến thuật gây ảnh hưởng bằng Gây thiện cảm với người khác để họ có

sự thân thiện cách nghĩ tốt về mình

Chiến thuật gây ảnh hưởng thông Thương lượng giải quyết vấn đề trên cơ

qua trao đổi sở hai bên cùng có lợi

Chiến thuật gây ảnh hưởng thông Đưa ra các thông tin, chứng cứ, chuyên

qua thông tin môn,…để bào chữa, thuyết phục

Chiến thuật gây ảnh hưởng bằng Đưa ra các quyết định táo bạo khi gặp

sự quyết đoán

khó khăn

Chiến thuật liên minh

Sử dụng người khác nhằm tạo sức

mạnh và uy tín cho mình

Chiến thuật trừng phạt

Rút bớt quyền hạn,… của một số đối

tượng trong trường hợp cần thiết

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

15

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Các kỹ năng lãnh đạo

Kỹ năng lãnh đạo là năng lực vận dụng có hiệu

quả các tri thức về phương thức điều khiển con

người trong quá trình vận hành hệ thống để thực

hiện các mục đích và mục tiêu quản lýđề ra.

Theo phương thức làm việc với

con người:

Theo phương thức suy

nghĩ và hành động:

- Kỹ năng tư duy

- Kỹ năng lãnh đạo trực tiếp

- Kỹ năng uỷ quyền

- Kỹ năng tổ chức

- Kỹ năng XD hệ thống

- Kỹ năng nghiệp vụ

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

16

8

7/14/2017

1. LÃNH ĐẠO (tiếp)

Nội dung lãnh đạo

(1) Tạo động lực làm việc

(2) Xây dựng

nhóm làm việc

(5) Tư vấn

nội bộ

Nội dung

lãnh đạo

(3) Truyền thông và

đàm phán

(4) Giải quyết

xung đột

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

17

2. TẠO ĐỘNG LỰC

Một số khái niệm

Nhu cầu là trạng thái tâm lý mà con người cảm thấy thiếu thốn

không thỏa mãn về một cái gì đó và mong muốn được đáp ứng.

Động lực là những yếu tố tạo ra lý do hành động cho con người

và thúc đẩy con người hành động một cách tích cực, có năng

suất, chất lượng, hiệu quả, có khả năng thích nghi và sáng tạo

cao nhất trong tiềm năng của họ.

Tạo động lực được hiểu là tất cả các biện pháp của nhà quản lý

áp dụng vào người lao động nhằm tạo ra động lực cho người lao

động.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

18

9

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (tiếp)

Các cách tiếp cận về tạo động lực

(1) Phương pháp tiếp cận dựa trên sự thỏa mãn:

Nhu cầu nào là cho con người đạt được sự thỏa mãn trong công việc

Những yếu tố nào tạo ra động lực cho con người hành động, v.v.

(2) Phương pháp tiếp cận theo quá trình:

Cách thức và lý do tại sao con người lại chọn những động thái ứng xử khác

nhau để đạt được các mục tiêu cá nhân.

(2) Phương pháp tiếp cận về sự tăng cường:

Hậu quả của những hành động trong quá khứ

Hành động là hệ quả của khen thưởng thường được lặp lại

Hành động là hệ của của trừng phạt thường ít lặp lại

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

19

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực)

Học thuyết tạo động lực dựa trên sự thỏa mãn nhu cầu

Nhu

cầu

Sự

Tìm

kiếm

cầu

được

thỏa

mãn

Giảm

căng

thẳng

không

được

thỏa

căng

thẳng

Nỗ lực

hành vi

mãn

Quá trình thực hiện nhu cầu

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

20

10

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực dựa trên sự thỏa mãn nhu cầu (tiếp)

Nhu cầu

tự hoàn

thiện

Học thuyết

phân cấp

nhu cầu của

Abraham

Masloww

Nhu cầu

được tôn trọng

Nhu cầu xã hội

Nhu cầu về an toàn

Nhu cầu về sinh lý

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

21

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực dựa trên sự thỏa mãn nhu cầu (tiếp)

Học thuyết

E.R.G của

Clayton

Alderfer

Nhu cầu

phát triển

Nhu cầu quan hệ

Nhu cầu tồn tại

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

22

11

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực dựa trên sự thỏa mãn nhu cầu (tiếp)

Các yếu tố duy trì:

Các yếu tố tạo động lực:

Chính sách và qui định QL

Thành tích

Sự giám sát

Sự công nhận

Điều kiện làm việc

Mối quan hệ trong tổ chức

Lương, thưởng

Đời sống cá nhân

Địa vị

Công việc có tính thử thách

Trách nhiệm được ra tăng

Sự thăng tiến

Phát triển bản thân từ c. việc

Công việc ổn định

Học thuyết hai nhóm yếu tố của Herzberg

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

23

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực dựa trên sự thỏa mãn nhu cầu (tiếp)

Nhu cầu

quyền

lực

Học

thuyết

của

McCelland

Nhu cầu

về sự

liên kết

thành đạt

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

24

12

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực dựa trên sự thỏa mãn nhu cầu (tiếp)

Mô hình đặc điểm công việc JCM của Hackman và Oldham

Những đặc điểm

công việc chủ yếu

Những trạng thái

chủ yếu

Các kết cục về

c.việc và cá nhân

Mức độ quan

trọng

Tính đồng nhất

Tầm quan trọng

Cảm thấy công

việc có ý nghĩa

1. Động cơ làm

việc nội tại cao

2. Hoàn thành

công

c.lượng cao

3. Mức độ thỏa

mãn với c. việc cao

4.Tỷ lệ vắng mặt và

bỏ việc ít

việc

với

Cảm thấy trách

nhiệm với KQ

c.việc

Mức độ tự chủ

Thông tin phản

hồi về KQ c.vệc

Nhận thức KQ

thực sự của c.việc

Tăng cường nhu cầu phát triển của nhân viên

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

25

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực theo quá trình

Thuyết kỳ vọng của V.H.Room

Động cơ = E x I x V

E (Expectancy): Kỳ vọng (quan hệ nỗ lực-thành tích) là khả năng

một người nhận thức việc bỏ ra một mức độ nỗ lực nhất định sẽ dẫn

tới một mức độ thành tích nhất định.

I (Instrumentality): Phương tiện (quan hệ thành tích-phần

thưởng) là mức độ một người tin rằng việc hoàn thành công việc ở

mức độ cụ thể nào đó là P.tiện giúp đạt được KQ mong muốn.

V (Vanlence): Chất xúc tác (quan hệ phần thưởng-mục tiêu) là

cường độ ưu ái của một người giành cho KQ đạt được, nó phản ánh

giá trị và mức hấp dẫn của KQ đối với cá nhân.

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

26

13

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực theo quá trình (tiếp)

1. Giá trị phần

thưởng

8.Nhận thức về

tính công bằng

của phần thưởng

4.Cá tính và

năng lực

Mô

hình về

sự kỳ

vọng

của

Porter

và

7.

Những

phần

thưởng

bên

trong và

bên

ngoài

9. Sự

thỏa

mãn

6. Sự

thực

thiện

3.Sự

nỗ lực

Lawler

5. Nhận

thức về vai

trò

2. Sự nỗ lực theo

nhận thức, khả

năng nhận được

phần thưởng

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

27

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực theo quá trình (tiếp)

Học thuyết về sự công bằng của J.Stacy Adams

Đầu vào của người khác và

các kết quả (phần thưởng)

được cho là người đó sẽ

nhận được

Đầu vào của một người và

các kết quả (phần thưởng)

mà người đó nhận được

Được so

sánh với

người khác

Việc so sánh sẽ dẫn đến

Kết quả so sánh đầu vào/ra

tương xứng

Kết quả so sánh đầu vào/ra

không tương xứng

Sự công bằng được thấy rõ

Sự bất công được thấy rõ

Không cần thay đổi hành vi

bởi vì đã có sự thỏa mãn

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

Cố gắng thay đổi sự bất công

đó

28

14

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết tạo động lực theo quá trình (tiếp)

Học thuyết thiết lập mục tiêu của Edwin Locke

Cụ thể

Phù hợp

Hoàn

thành

mục

tiêu

Các

mục

tiêu

Thách thức

Tham gia

Phản hồi

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

29

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết về sự tăng cường của B.F.Skinner

Tác nhân kích thích

Phản ứng (Hành vi)

Hậu quả (Thưởng, phạt)

Hành vi tương lai

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

30

15

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Học thuyết về sự tăng cường của B.F.Skinner (tiếp)

Loại tăng

cường

T ác nhân

kích thích

Phản

ứng

Hậu quả

Tác dụng

Tăng cường

tích cực

Sự thăng chức, Duy trì

khen thưởng

Thăng

thành tích chức, tăng lặp lại hành động

Làm gia tăng khả năng

sẽ tiếp tục duy cao

trì thành tích

lương

mong muốn

Trách khỏi tác Hành vi chậm Đúng giờ Không bị

động tiêu cực

Nhận thức hậu quả có

khiển trách thể làm gia tăng hành

động mong muốn

trễ sẽ dẫn đến

bị khiển trách

Hình phạt

Bị khiển trách Chấm dứt Không còn Làm giản khả năng lặp

lại hành động không

mong muốn

khi có hành

động chậm trễ chậm trễ

tình trạng bị khiển

trách

Triệt tiêu các

Bỏ qua những Chấm dứt Nâng cao ý Không áp dụng bất cứ

hình thức tăng lỗi lầm nhỏ

cường

các bàn

tán nội bộ

thức

loại tăng cường nào để

loại bỏ h.động không

mong muốn

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

31

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Kết hợp các học thuyết động lực

Nhu cầu về sự

thành đạt cao

Thiết

kế

công

việc

So sánh

Tiêu chí

đ.giá

thành

tích

Khả

năng

về sự

công

bằng

Nỗ lực cá

nhân

Thành tích cá

nhân

Phần thưởng

của tổ chức

Mục tiêu cá

nhân

Hệ thống

Củng cố

đánh giá

thành tích

công bằng

Nhu cầu

chủ đạo

Mục tiêu định

hướng hành vi

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

32

16

7/14/2017

2. TẠO ĐỘNG LỰC (Các học thuyết tạo động lực) – Tiếp

Quá trình tạo động lực

Lựa

chọn và

sử dụng

công cụ

tạo

Giám sát, đánh

Nghiên

cứu và

dự báo

các yếu

tố ảnh

hưởng

Xác

định

mục

tiêu tạo

động

lực

giá kết quả

thực hiện các

công cụ tạo

động lực và

điều chỉnh nếu

cần

động

lực

TS.Nguyễn Hữu Xuyên - NEU

33

17

Bài giảng Lãnh đạo và tạo động lực - Nguyễn Hữu Xuyên