Tóm tắt Luận văn Xây dựng mạng truyền thông công nghiệp Modbus RTU bằng ngôn ngữ python trên máy tính nhúng linux

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

________________________

PHẠM NGỌC CƯỜNG

XÂY DỰNG MẠNG TRUYỀN THÔNG CÔNG NGHIỆP

MODBUS RTU BẰNG NGÔN NGỮ PYTHON

TRÊN MÁY TÍNH NHÚNG LINUX

Chuyên ngành: Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa

Mã số: 60520216

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

KỸ THUẬT ĐIỀU KHIỂN VÀ TỰ ĐỘNG HÓA

Đà Nẵng – Năm 2017

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN ĐÌNH KHÔI QUỐC

Phản biện 1: TS. Nguyễn Lê Hòa

Phản biện 2: TS. Giáp Quang Huy

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp

thạc sĩ Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa, họp tại Trường Đại học

Bách khoa – Đại học Đà Nẵng vào ngày 25 tháng 03 năm 2017.

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

 Trung tâm Học liệu, Đại học Đà Nẵng tại trường Đại học

Bách khoa.

 Thư viện Khoa Điện, Trường Đại học Bách khoa – Đại học

Đà Nẵng.

MỤC LỤC

MỤC LỤC..........................................................................................3

MỞ ĐẦU............................................................................................1

1. Tính cấp thiết của đề tài........................................................1

2. Mục tiêu nghiên cứu.............................................................2

3. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu........................................3

4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................3

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ..............................................4

6. Cấu trúc luận văn..................................................................4

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ GIAO THỨC MẠNG

MODBUS RTU.............................................................................6

1.1 GIỚI THIỆU MẠNG MODBUS.......................................6

1.2 CẤU TRÚC ĐOẠN TIN GIAO THỨC MODBUS..........7

CHƯƠNG 2: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ PYTHON VÀ MÁY

TÍNH NHÚNG LINUX.................................................................8

2.1 NGÔN NGỮ PYTHON ...................................................8

2.2 MÁY TÍNH NHÚNG CÔNG NGHIỆP...........................8

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG CÁC LỚP DỮ LIỆU VÀ THUẬT

TOÁN............................................................................................9

3.1 SƠ ĐỒ CHUNG...............................................................9

3.1.1. Lớp dữ liệu của Slaver......................................... 9

3.1.2. Lớp dữ liệu của Master........................................ 9

3.2 XÂY DỰNG THUẬT TOÁN..........................................9

3.2.1. Lớp Utilities....................................................... 10

3.2.2. Lớp physical....................................................... 16

3.2.3. Lớp transaction .................................................. 16

3.2.4. Lớp Factory........................................................ 17

3.2.5.

Lớp

bit_read_message.py

&

bit_write_message.py

register_read_message.py

register_write_message.py................................ 18

3.2.6. Lớp dành riêng cho kho dữ liệu (server

mode)................................................................ 18

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ MÔ PHỎNG ............................................21

4.1 KHỞI TẠO HỆ THỐNG ẢO...........................................21

4.2 KẾT QUẢ MÔ PHỎNG...................................................21

4.2.1. Kết quả kiểm tra mã chức năng Write Coil

(FC=05). ........................................................... 21

4.2.2. Kết quả kiểm tra mã chức năng Write Coils

(FC=15). ........................................................... 21

4.2.3. Kết quả kiểm tra mã chức năng Read Coils

Status (FC=01).................................................. 21

4.2.4. Kết quả kiểm tra mã chức năng Read Coils

Status (FC=01).................................................. 21

4.2.5. Kết quả kiểm tra mã chức năng Write

Holding Registers (FC=16)............................... 21

4.2.6. Kết quả kiểm tra mã chức năng Read

Holding Registers (FC=3)................................. 22

4.2.7. Kết quả kiểm tra mã chức năng Write

Holding Registers (FC=16)(kiểm tra lần thứ

2 cho 1 thanh ghi duy nhất). ............................. 22

4.2.8. Kết quả kiểm tra mã chức năng Read

Holding Registers (FC=3) (kiểm tra lần thứ

2 cho 1 thanh ghi duy nhất). ............................. 22

4.2.9. Kết quả kiểm tra mã chức năng Read

Discrete Inputs (FC=02). 4.2.10. Kết quả

kiểm tra mã chức năng Read Inputs Register

(FC=04). ........................................................... 22

4.2.11. Kết quả kiểm tra Mã Ngoại lệ nếu có vấn đề

trên khung truyền hoặc kho dữ liệu. ................. 22

4.3. KẾT QUẢ MÔ PHỎNG KHI KẾT NỐI MÁY

TÍNH NHÚNG VÀ MÁY TÍNH NGOÀI .............................22

4.3.1. Phương pháp thực hiện. ..................................... 22

4.3.2. Mô phỏng quá trình ghi cuộn dây (FC=5 và

FC=15).............................................................. 22

4.3.3. Mô phỏng quá trình ghi thanh ghi (FC=16)....... 22

4.3.4. Mô phỏng quá trình đọc thanh ghi (FC=3)........ 22

4.3.5. Mô phỏng quá trình đọc đầu vào số (FC=2)...... 22

4.3.6. Mô phỏng quá trình đọc thanh ghi analog

(FC=4). ............................................................. 22

KẾT LUẬN ......................................................................................23

Các điểm đã làm được ............................................................23

Các điểm hạn chế....................................................................23

Hướng phát triển đề tài...........................................................23

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, PLC và máy tính nhúng công nghiệp đang được dùng để

làm các thiết bị đầu cuối trong các mạng cục bộ công nghiệp. Cả hai

loại PLC và máy tính nhúng công nghiệp đều có ưu điểm và nhược

điểm riêng. Xét riêng về máy tính nhúng công nghiệp, khả năng mở

rộng ngoại vi, lưu trữ dữ liệu là cực kì rộng lớn. Máy tính nhúng có

các khả năng chịu va đập, nhiệt độ môi trường, tốc độ xử lý cao.

Tuy nhiên khi sử dụng máy tính trong mạng THCN cần có một trong

những yếu tố sau:

Phần cứng ngoài: các module/card xử lý dữ liệu ngoài như Modbus,

Profibus…Các module/card có giá thành từ 200-1000$ tùy theo chức

năng và số cổng.

Phần mềm từ đối tác thứ 3: nếu không dùng phần cứng ngoài có thể

dùng ngoại vi trực tiếp của máy tính nhúng nhưng cần driver để điều

khiển và các phần mềm, mã nguồn để thực hiện các giao thức. Cần

phải mua bản quyền để sử dụng. Có những phần mềm không hỗ trợ

nguồn mở để phát triển các ứng dụng riêng.

Thông qua đề tài "Xây dựng mạng truyền thông công nghiệp

Modbus RTU bằng ngôn ngữ Python trên máy tính nhúng Linux",

mạng Modbus RTU và các ngăn xếp của nó được tìm hiểu và xây

dựng bằng ngôn ngữ Python trên nền tảng máy tính Banana Pro

nhúng hệ điều hành Linux. Dựa theo cách thức hoạt động tiêu chuẩn

của mạng công nghiệp Modbus RTU, đề tài này nghiên cứu thuật

2

toán để xây dựng các lớp hướng đối tượng nhằm truyền nhận dữ liệu

và xử lý dữ liệu truyền thông nối tiếp. Theo đó, các thuật toán giúp

tạo khung truyền, nhận khung truyền, sinh ra giá trị kiểm thử, các mã

ngoại lệ,... sẽ được xây dựng chính xác và viết bằng ngôn ngữ

Python.

Thông qua máy tính nhúng Linux, người lập trình ngoài việc sử dụng

mã nguồn Modbus được xây dựng để truyền nhận dữ liệu còn lập

nhiều chức năng điều khiển mới cho module này như đóng cắt thiết

bị, đọc giá trị cảm biến, giao tiếp người – máy (HMI),... mà các

module Modbus thông thường không làm được. Đề tài này hướng tới

mục tiêu chính là tạo ra mã nguồn mở chỉ có chức năng truyền thông

tin giữa các nút mạng theo chuẩn modbus. Ngoài ra không có chức

năng xử lý khác như PID, mạng neuron…

2. Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu cấu tạo các lớp ngăn xếp của mạng Modbus RTU. Sau đó

tìm hiểu các hình thức trao đổi dữ liệu và xử lý dữ liệu giữa các lớp

ngăn xếp.

Tìm hiểu ngôn ngữ Python hướng đối tượng và cách thức xử lý dữ

liệu lớp vật lý của giao thức truyền thông nối tiếp.

Tìm hiểu các cổng ngoại vi của máy tính nhúng Banana Pro được sử

dụng cho mạng Modbus.

Xây dựng các lớp ngăn xếp dùng ngôn ngữ Python hướng đối tượng

sau khi đã tìm hiểu về cách thức hoạt động của các lớp ngăn xếp này.

3

Mô phỏng đánh giá hoạt động trên các chương trình Server/Client

thông qua cổng truyền thông ảo.

3. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu

Mạng Modbus có 3 phương thức giao tiếp là RTU, ASCII và

TCP/IP, trong đề tài này đối tượng nghiên cứu là mạng Modbus

RTU.

Phạm vi nghiên cứu là tích hợp mạng Modbus bằng ngôn ngữ Python

trên máy tính Banana Pro nhúng hệ điều hành Linux. Như vậy đề tài

giới hạn phạm vi ở việc lập trình dùng ngôn ngữ Python, máy tính

Banana Pro và hệ điều hành Linux.

4. Phương pháp nghiên cứu

Tìm hiểu các tài liệu sách vở có liên quan đến mạng Modbus, cấu

tạo, chức năng và cách thức hoạt động của chúng. Từ đó kết hợp với

ngôn ngữ Python hướng đối tượng để xây dựng phần mềm.

Tìm hiểu cấu trúc phần cứng của máy tính Banana Pro, các thông số

kĩ thuật và cách sử dụng nó thông qua sổ tay từ nhà sản xuất

LeMaker.

Từ các kiến thức trên, đưa ra các lưu đồ thuật toán để xử lý dữ liệu

nhằm truyền và nhận khung truyền dữ liệu theo tiêu chuẩn của

Modbus RTU.

Mô phỏng phương thức truyền đạt dữ liệu thông qua các cổng truyền

thông nối tiếp ảo có sẵn trên hệ điều hành Linux. Xây dựng hai

chương trình có cơ chế Server/Client để thực hiện mô phỏng này.

4

Chạy mạng Modbus thực tế bằng cách gán cổng truyền thông thực,

thông qua module PL2303 trao đổi dữ liệu với một thiết bị Modbus

khác, đó là một máy tính hệ điều hành Windows có cài sẵn phần

mềm mô phỏng Modbus.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Tích hợp được mạng Modbus RTU trên máy tính nhúng đem lại cho

lập trình hệ thống mở rộng tính năng hơn so với các module Modbus

thông thường vì máy tính nhúng hiện nay có hỗ trợ nhiều ngoại vi

giúp giao tiếp với cảm biến (nhiệt, quang, gia tốc,...), các thiết bị

đóng cắt, các thiết bị truyền thông mạng công nghiệp, thậm chí là

giao tiếp với các màn hình HMI (Human Machine Interface: Giao

tiếp người-máy) cũng như bản thân có thể làm thành thiết bị HMI.

Máy tính nhúng có giá thành rẻ hơn nhiều so với các module mạng

công nghiệp đang sử dụng, có khả năng làm trong môi trường công

nghiệp, không cần thiết bị làm mát, dễ dàng lắp đặt vì có kích thước

nhỏ, không cồng kềnh.

6. Cấu trúc luận văn

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về giao thức mạng Modbus RTU.

Chương này giới thiệu khái niệm mạng Modbus và cấu trúc đoạn tin

mạng Mod bus RTU.

Chương 2: Giới thiệu tổng quan về python và máy tính nhúng Linux.

Chương này so sánh ngôn ngữ Python với các ngôn ngữ lập trình

nhúng hiện có, đồng thời so sánh máy tính nhúng và các vi điều

5

khiển thông thường.

Chương 3: Xây dựng các lớp dữ liệu và thuật toán.

Chương này mô tả cấu tạo của các lớp, thuật toán để xử lý khung

truyền/nhận dữ liệu.

Chương 4: Kết quả mô phỏng.

Chương này đưa ra kết quả mô phỏng bằng hai phương pháp, đó là

kết nối 2 máy ảo với nhau và kết nối máy tính nhúng và một máy

tính khác có cài phần mềm mô phỏng Modbus.

6

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ GIAO THỨC

MẠNG MODBUS RTU

1.1 GIỚI THIỆU MẠNG MODBUS

Modbus là một giao thức mạng truyền dữ liệu theo kiểu nối tiếp. Nó

hỗ trợ cả 2 chuẩn truyền RS232 và RS485. Việc truyền dữ liệu được

thực hiện theo cơ chế 1 Master/ nhiều Slave.

Sơ đồ bên dưới trình bày sự tham chiếu giao thức modbus lên mô

hình chuẩn OSI. Theo đó thì giao thức modbus nằm ở lớp thứ 7, thứ

2, và thứ 1 của mô hình OSI. Lớp thứ 7 này (lớp ứng dụng) giúp hỗ

trợ phương thức truyền thông server/client giữa các thiết bị kết nối

trên bus hoặc trên mạng không dây. Lớp thứ 2 và lớp thứ 1 quy định

hình thức truyền dữ liệu theo kiểu nối tiếp và chuẩn truyền vật lý là

EIA/TIA – 485 (hoặc EIA/TIA – 232).

Hình 1.1: Giao thức modbus và mô hình OSI

Căn cứ vào cách thức truyền dữ liệu trong mạng, thì mạng Modbus

được chia làm 3 loại: Modbus RTU, Modbus ASCII và Modbus

TCP/IP.

7

1.2 CẤU TRÚC ĐOẠN TIN GIAO THỨC MODBUS

Hình dưới đây trình bày cấu trúc của một đoạn tin truyền trong giao

thức mạng modbus .

Hình 1.2: Cấu trúc đoạn tin mạng Modbus

8

CHƯƠNG 2: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ PYTHON VÀ

MÁY TÍNH NHÚNG LINUX

2.1 NGÔN NGỮ PYTHON

Python được giới thiệu vào năm 1991, là một loại ngôn ngữ bậc cao.

Ngôn ngữ Python đưa ra cú pháp dễ đọc và tái sử dụng cú pháp của

các ngôn ngữ khác đến 10%

Phần này so sánh ngôn ngữ Python và các ngôn ngữ khác là C và

java

2.2 MÁY TÍNH NHÚNG CÔNG NGHIỆP

Phần này so sánh giữa máy tính nhúng Raspberry Pi và các vi điều

khiển

Trong các ứng dụng nhỏ và cực nhỏ, không trong môi trường công

nghiệp thì có thể dùng vi điều khiển. Tuy nhiên trong môi trường

công nghiệp, việc sử dụng máy tính nhúng thể hiện các ưu điểm vượt

trội hơn, đảm bảo một hệ thống nhanh, an toàn và có thể mở rộng.

9

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG CÁC LỚP DỮ LIỆU VÀ THUẬT

TOÁN

3.1 SƠ ĐỒ CHUNG

Phần sơ đồ chung đưa ra các lớp, sự sắp xếp và cách phân tích cũng

như đóng gói dữ liệu

3.1.1. Lớp dữ liệu của Slaver

3.1.2. Lớp dữ liệu của Master

3.2 XÂY DỰNG THUẬT TOÁN

Dựa theo nguyên lý hoạt động của chuẩn truyền thông công nghiệp

Modbus, em xin đưa ra các lớp (class) viết theo ngôn ngữ python cho

Slave (server) và Master (client).

Nhìn chung, luận văn sẽ đưa ra các lớp giúp máy tính nhúng có thể

xử lý dữ liệu một cách hiệu quả và các lớp này sử dụng được cho cả

2 mode là server và client. Các lớp đó bao gồm:

-

Lớp Utilities

Lớp Transaction

Lớp Factory

Lớp Bit_read_messabe.py ; bit_write_message.py

register_read_message.py register_write_message.py

-

Lớp Physical

Lớp Context

Lớp Store

10

3.2.1. Lớp Utilities

Lớp Utitlities đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý dữ liệu và

được tái sử dụng ở các lớp khác như sync và transaction. Nhờ lớp

utilites mà việc đóng gói dữ liệu trở nên dễ dàng và chính xác hơn.

Vì thế lớp utilities được Modbus lớp cơ bản nhất trong xử lý dữ liệu.

Do đặc trưng về khung truyền của chuẩn Modbus, cần phải xử lý dữ

liệu dạng bit, byte cũng như mã crc nên em đưa ra các phép toán ở

lớp này như sau:

-

pack_bitstring

unpack_bitstring

generate_crc_table

computeCRC

checkCRC

Việc xử lý và tách byte sẽ được sử dụng nhờ vào module struct của

python.

a. Hàm pack_bitstring

pack_bitstring giúp tạo 1 chuỗi từ các bit. Pack_bitstring được sử

dụng ở lớp Bit_read_messabe.py ; bit_write_message.py

register_read_message.py.

11

Vì ở các lớp này dữ liệu của các cuộn dây ở dạng bit là True hoặc

False.

Hình 3.3: Thuật toán cho hàm pack_bitstring

12

b. Hàm unpack_bitstring

Hàm unpack_bitstring có chức năng chuyển chuỗi thành các bit. Khi

giải mã khung truyền có chức năng tác động lên cuộn dây, cần phải

tách chuỗi từ khung truyền thành các bit tương ứng với vị trí của

từng cuộn dây.

Hình 3.4: Thuật toán cho hàm unpack_bitstring

13

c. Hàm generate_CRC_table

Để tạo mã CRC cho khung truyền modbus, cần có 2 bước là

1- tạo bảng CRC.

2- dùng bảng CRC này và dữ liệu của khung truyền để tạo mã CRC

sau đó thêm vào cuối khung truyền.

Các bước chính tạo mã CRC như sau:

Bước 1. Đặt thanh ghi CRC 16 bit giá trị 0xFFFF.

Bước 2. XOR 8 bit đầu tiên của khung truyền với 8 bit thấp của

thanh ghi CRC sau đó đưa lại vào thanh ghi CRC.

Bước 3. Dịch thanh ghi CRC sang phải 1 bit (về phía bit thấp), điền 0

vào bít cao. Trích bit thấp LSB đó ra.

Bước 4. Nếu bit thấp LSB là 0 : lặp lại bước 3 (dịch mới)Nếu bit

thấp LSB là 1: XOR thanh ghi CRC với giá trị 0xA001.

Bước 5. Lặp lại bước 3 và 4 cho đến khi đã dịch được 8 bước. Khi

kết thúc, ta có được 8 bit đầu tiên.

Bước 6. Lặp lại bước từ 2 đến 5 cho 8 bit dữ liệu tiếp theo. Tiếp tục

làm cho đến khi hết khung truyền.

Bước 7. Kết quả cuối cùng là giá trị CRC cần tìm Khi đặt khung

truyền vào chuỗi cần đảo bit cao với bit thấp .

Hoặc chúng ta có thể tạo bảng mã trước, sau đó đưa dữ liệu vào bảng

để chọn mã CRC. Trong phần thực nghiệm, em dùng cách thứ 2. Sơ

đồ thuật toán tạo bảng mã như sau:

14

Hình 3.5: Thuật toán tạo bảng mã CRC.

15

d. Hàm computeCRC(data)

Hàm computeCRC sử dụng bảng CRC đã sinh ra trong phần 3.2.1c

và dữ liệu (data). Sơ đồ thuật toán như sau:

Hình 3.6: Thuật toán tạo mã CRC từ dữ liệu.