Tóm tắt Luận văn Quan điểm của V.I.Lênin về dân chủ với việc thực hiện dân chủ ở Việt Nam hiện nay

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN VĂN MỘT

QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN

VỀ DÂN CHỦ VỚI VIỆC THỰC HIỆN

DÂN CHỦ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Mã số: 60 22 03 01

Đà Nẵng - Năm 2017

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN MAI ƯỚC

Phản biện 1: TS. Trần Hồng Lưu

Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt

nghiệp Thạc sĩ Triết học họp tại trường Đại học Kinh tế, Đại

học Đà Nẵng vào ngày 20 tháng 8 năm 2017.

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin – Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện, Trường đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng.

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Thuật ngữ Dân chủ (Demos Kratos) có nguồn gốc từ chữ Hy

Lạp. Trong đó Demos (nhân dân), Kratos (chính quyền), có nghĩa là

chính quyền của nhân dân.

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, từ dân chủ chủ nô đến dân chủ tư

sản và đến dân chủ vô sản là những bước tiến của lịch sử. Các ông đã

đánh giá một cách khách quan nền dân chủ tư sản, mặc dù là bước

tiến bộ so với chế độ chuyên chế phong kiến nhưng dân chủ tư sản

còn rất nhiều hạn chế, khiếm khuyết.

Kế thừa và phát triển những tư tưởng của C.Mác và Ph.Ănghen

về dân chủ, V.I.Lênin đã làm sáng tỏ con đường biện chứng của quá

trình phát triển dân chủ: “Từ chuyên chế đến dân chủ tư sản; từ dân

chủ tư sản đến dân chủ vô sản; từ dân chủ vô sản đến không còn dân

chủ nữa”.

Trong những năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được rất nhiều

thành tựu quan trọng về dân chủ. Tuy nhiên, bên cạnh những thành

tựu đã đạt được trong quá trình thực hiện dân chủ nước ta vẫn còn

nhiều vấn đề bất cập. Bộ máy hành chính ở nước ta vẫn còn rất cồng

kềnh, chồng chéo không mang lại hiệu quả trong việc quản lý. Luật

pháp còn nhiều kẽ hở, bất cập, thiếu tính chiến lược và tính khả thi.

Người dân thiếu cơ sở pháp lý để đấu tranh với các hiện tượng tiêu

cực, tham nhũng, xâm phạm đến lợi ích của bản thân và xã hội. Tình

trạng vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, gây mất đoàn kết nội bộ;

đoàn kết xuôi chiều, dân chủ hình thức; cục bộ, bè phái, kèn cựa địa

vị, tranh chức, tranh quyền; độc đoán, gia trưởng, thiếu dân chủ trong

chỉ đạo, điều hành. Vì vậy, nếu không khắc phục có hiệu quả những

2

hạn chế này, chúng ta không thể loại trừ tình trạng quan liêu của nhà

nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền làm chủ của nhân dân.

Nghiên cứu vấn đề dân chủ trong các tác phẩm của V.I.Lênin

có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn. Nó vừa cung cấp cho

chúng ta một thế giới quan, phương pháp luận khoa học, đúng đắn

nhằm chống lại các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch về

vấn đề dân chủ, đồng thời cho ta những nhận thức đúng đắn nội dung

của vấn đề dân chủ, trên cơ sở đó vận dụng đúng đắn và sáng tạo

những quan điểm này vào thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay. Vì

vậy, người viết chọn đề tài: Quan điểm của V.I.Lênin về dân chủ

với việc thực hiện dân chủ ở Việt Nam hiện nay, làm luận văn Thạc

sĩ chuyên ngành Triết học.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa các nội dung dân chủ của

V.I.Lênin, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy dân chủ ở

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng: Nghiên cứu những quan điểm của V.I.Lênin

về dân chủ với việc thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay.

3.2. Phạm vi nghiên cứu:

Tập trung nghiên cứu các quan điểm của V.I.Lênin về vấn đề

dân chủ, từ đó tìm hiểu thực trạng và đưa ra các giải pháp để thực

hiện dân chủ tốt hơn đối với nước ta trong giai đoạn hiện nay.

4. Phƣơng pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận những nguyên

lý, quan điểm cơ bản của V.I.Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các

quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề dân chủ.

Phương pháp luận của luận văn: Luận văn được nghiên cứu

3

trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và

duy vật lịch sử.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu tác phẩm kinh

điển của chủ nghĩa Mác - Lênin; phương pháp logic - lịch sử; phân

tích, tổng hợp và phương pháp xử lý tư liệu.

5. Bố cục đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo,

luận văn gồm có 3 chương, 07 tiết.

Chương 1. Quan điểm của V.I.Lênin về dân chủ

Chương 2. Thực trạng thực hiện dân chủ ở Việt Nam hiện nay

Chương 3. Vận dụng quan điểm dân chủ của V.I.Lênin nhằm

thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay

6. Tổng quan về tài liệu nghiên cứu

Vấn đề dân chủ có một vị trí, vai trò quan trọng đối với nước

ta, bởi tính lý luận và thực tiễn cấp bách của nó, nhất là trong quá

trình thực thi dân chủ ở nước ta hiện nay. Có thể chia những nghiên

cứu này theo hai mảng vấn đề chủ yếu sau đây:

- Về Nghiên cứu tƣ tƣởng của các nhà kinh điển Mác-Lênin

về dân chủ: Các Quan điểm của V.I.Lênin về sự kết hợp tất yếu hữu

cơ giữa dân chủ và CNXH của Đặng Hữu Toàn đăng trên Tạp chí

Triết học số 2, tháng 4 năm 2000, Vấn đề dân chủ trong tác phẩm

Nhà nước và cách mạng của V.I.Lênin của tác giả Lê Xuân Huy đăng

trên Tạp chí Lý luận chính trị số 9 năm 2005, Chủ nghĩa xã hội và

dân chủ qua việc C.Mác, Ph.Ăngghen phê phán quan điểm chính trị

của chủ nghĩa cấp tiến tư sản Đức của Trần Băng Thanh đăng trên

Tạp chí Triết học số 2, tháng 4 năm 1999; Từ quan điểm về dân chủ

của Ph.Ăngghen của Nguyễn Văn Giang, đăng trên Tạp chí xây dựng

Đảng số 11, năm 2016.

4

Ngô Hữu Thảo (1990): Những luận điểm của V.I.Lênin về

chính trị và vấn đề dân chủ hoá lĩnh vực chính trị ở nước ta hiện nay,

Tạp chí Triết học, số 3. Bài báo trình bày tinh thần cốt yếu từ những

luận điểm về chính trị của V.I.Lênin, từ đó luận giải, phân tích những

biểu hiện cần có của quá trình dân chủ hoá về chính trị ở nước ta trên

các khía cạnh cụ thể.

Phạm Xuân Mỹ (2000): Từ di sản của V.I.Lênin về dân chủ,

Nghiên cứu lý luận số 1. Bài báo trình bày, phân tích, bình luận khái

quát về những luận điểm cơ bản của V.I.Lênin về dân chủ, dân chủ

tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa .

Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh – ĐHKHXH – NV - Khoa

Triết học (2004): Tư tưởng của V.I.Lênin về dân chủ, Nxb CTQG,

Hà Nội. Các tác giả đã phân tích những quan điểm, tư tưởng của

V.I.Lênin về dân chủ, sự khác nhau giữa dân chủ vô sản và dân chủ

tư sản, ý nghĩa và những bài học đối với quá trình dân chủ hoá đời

sống xã hội ở nước ta hiện nay.

Giáo sư Đỗ Tư (2004): Tư tưởng chính trị của V.I.Lênin từ

cách mạng Nga đến cách mạng Việt Nam, Nxb Lý luận chính trị, Hà

Nội. Công trình này phân tích những phạm trù cơ bản trong hệ thống

lý luận chính trị của V.I.Lênin, từ đó, khẳng định những giá trị

trường tồn trong tư tưởng chính trị của Người, cũng như giá trị, ý

nghĩa của di sản này đối với cách mạng Việt Nam, nhất là trong thời

kỳ đổi mới.

- Về nghiên cứu thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay: Trần

Khắc Việt (2004): Thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay: vấn đề đặt

ra và giải pháp, Tạp chí Lý luận chính trị số 9; TS. Đỗ Trung Hiếu

(2004): Một số suy nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện

nay, Nxb CTQG, Hà Nội; GS.TS Hoàng Chí Bảo (2006): Thành tựu

hai mươi năm đổi mới - thành tựu của dân chủ, Tạp chí Lịch sử

5

Đảng, số 9; PGS.TS Vũ Hoàng Công (2009): Xây dựng và phát triển

nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa, Nxb CT - HC, Hà Nội.

Trong các công trình khoa học trên, các tác giả đã làm rõ nhiều

vấn đề lý luận chung về dân chủ. Như: lịch sử hình thành dân chủ,

khái niệm dân chủ là gì? một số nội dung cốt lõi trong quan điểm về

dân chủ của các nhà triết học Mác - Lênin, những cơ sở kinh tế - xã

hội của sự hình thành dân chủ, những nhu cầu và đòi hỏi về dân chủ

của nhân dân, cũng như bản chất, đặc trưng và những chức năng cơ

bản của dân chủ trong tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại.

Đồng thời, do nhận thức được tầm quan trọng dân chủ trong việc xây

dựng Nhà nước pháp quyền, cho nên trong nhiều công trình khoa

học nói trên, các tác giả cũng đã phân tích rõ vai trò, vị trí, ý nghĩa

của dân chủ và đưa ra các giải pháp cơ bản cho sự đổi mới hoạt

động của Nhà nước pháp quyền, từ đó mong muốn xây dựng thành

công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì

dân ở nước ta hiện nay.

- Về nghiên cứu chuyên sâu vấn đề dân chủ

Luận văn: Quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin về

dân chủ và vận dụng quan điểm đó vào thực hiện dân chủ ở nước ta

hiện nay, của tác giả Phạm Quang Tùng, Hà Nội, Năm 2006.

Bài viết đã trình bày một cách hệ thống và khái quát những

quan điểm cơ bản của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về dân chủ

và sự vận dụng những quan điểm đó vào thực hiện dân chủ ở nước ta

hiện nay. Phân tích những quan điểm cơ bản của C.Mác, Ph.Ăngghen

và V.I.Lênin về dân chủ và ý nghĩa của những quan điểm này trong

việc thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay. Trên cơ sở nghiên cứu

thực trạng việc thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay theo tư tưởng

của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, từ đó đề xuất một số giải pháp

cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện dân chủ ở nước ta

trong giai đoạn hiện nay.

6

Bài viết góp phần chứng minh tính đúng đắn của các quan điểm

lý luận của các nhà kinh điển Mác - Lênin trong quá trình nhận thức và

hoạt động thực tiễn cải tạo hiện thực khách quan với vấn đề lý luận có

liên quan mật thiết đến quá trình đổi mới và phát triển đất nước.

Luận văn: Quan điểm của V.I.Lênin về dân chủ xã hội chủ

nghĩa và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi

mớicủa tác giả Nguyễn Anh Tuấn, Hà Nội, năm 2010. Bài viết đã hệ

thống hoá, phân tích, đánh giá những quan điểm, cơ bản của

V.I.Lênin về dân chủ xã hội chủ nghĩa, làm rõ sự vận dụng những

quan điểm, tư tưởng ấy của Đảng ta. Phân tích, đánh giá thực trạng

xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam theo tinh thần

của V.I.Lênin trong thời kỳ đổi mới và đề đề dân chủ xã hội chủ

nghĩa, cả về lý luận và thực tiễn, góp phần cung cấp cơ sở lý luận và

thực tiễn cho việc tiếp tục xây dựng và phát huy dân chủ xã hội chủ

nghĩa trong điều kiện hiện nay ở nước ta trên các cấp độ khác nhau.

Tóm lại, các công trình khoa học trên đây đã cho thấy: Quan

điểm về dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa của C.Mác,

Ph.Ăngghen, V.I.Lênin và sự vận dụng của Đảng ta trong thời kỳ đổi

mới đã được nghiên cứu ở các cấp độ, khía cạnh khác nhau:

Các công trình nghiên cứu về quá trình dân chủ hoá đời sống

xã hội trong thời kỳ đổi mới đã có khá nhiều. Tuy nhiên, để đánh giá

một cách toàn diện, có hệ thống, nhất là phân tích, đánh giá sự vận

dụng quan điểm dân chủ của V.I.Lênin thì vẫn có giá trị thực tiễn đối

với các khoa học chính trị.

Đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ

thống, toàn diện về quan điểm của V.I.Lênin về dân chủ với việc thực

hiện dân chủ ở nước ta hiện nay, nhất là ở cấp độ Luận văn Thạc sĩ

Triết học dưới góc độ chuyên ngành Triết học.

7

CHƢƠNG 1

QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ DÂN CHỦ

1.1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH QUAN ĐIỂM DÂN CHỦ CỦA

V.I.LÊNIN

1.1.1. Quan điểm về dân chủ thời kỳ trƣớc C.Mác và

Ph.Ăngghen

Trong xã hội cộng sản nguyên thủy, con người đã biết “cử ra

và phế bỏ người đứng đầu” là do quyền và sức lực của người dân,

nghĩa là dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân.Thời kỳ Hy Lạp cổ

đại, khi bắt đầu có ngôn ngữ, chữ viết, con người đã biết cách diễn

đạt nội dung dân chủ. Người La Mã cổ đại cũng biết đến dân chủ, khi

các nhà tư tưởng chính trị La Mã cho rằng quyền lực chính trị xuất

phát từ sự đồng thuận của dân chúng, con người có những quyền tự

nhiên mà tất cả chính quyền đều phải tôn trọng. Mãi đến thời kỳ phục

hưng vào thế kỷ thứ XV, Châu Âu xuất hiện những nhà tư tưởng lớn,

việc cải cách thể chế lại được thúc đẩy. Đặc biệt, đến thời kỳ khai

sáng ở Châu Âu, thế kỷ thứ XVIII - XIX, những tư tưởng thực sự dân

chủ mới lại xuất hiện, nhất là cống hiến của các triết gia người Pháp.

Bước sang thời kỳ chủ nghĩa tư bản, quan niệm về dân chủ với những

khái niệm “nhân quyền” “dân chủ”, “tự do”, “bình đẳng”, “bác ái”,...

những nội dung này mới được thể hiện trong đời sống hiện thực; đó

là nền dân chủ tư sản.

1.1.2. Quan điểm về dân chủ thời kỳ C.Mác và

Ph.Ăngghen

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Ph.Ăngghen hiểu khái

niệm dân chủ trước hết với tính cách là một khái niệm chính trị,

dùng để chỉ chế độ nhà nước.

Ph.Ăngghen không thừa nhận chế độ thị tộc là một thể chế

8

dân chủ vì đó chưa phải là một chế độ chính trị. Tự do, bình đẳng,

bác ái, tuy chưa bao giờ được nêu thành công thức, nhưng vẫn là

những nguyên tắc cơ bản của thị tộc”. Ông gọi đây là nền “Dân

chủ quân sự”.

Theo C.Mác, Ph.Ăngghen chỉ có nền dân chủ mới, dân chủ vô

sản, mới làm cho nhân dân lao động thực sự làm chủ xã hội và làm

chủ vận mệnh của mình, kiểu mẫu của dân chủ vô sản chính là Công

xã Pari, một hình thức tổ chức nhà nước do những người cộng sản

lãnh đạo - một nhà nước của dân, do dân và vì dân.

Tuy không phải là những người đầu tiên bàn về dân chủ và

nêu lên ước vọng về một xã hội dân chủ nhưng C.Mác và Ph.

Ăngghen, lần đầu tiên chỉ ra bản chất giai cấp của dân chủ, làm rõ

những đóng góp và hạn chế của dân chủ tư sản, từ đó tìm ra con

đường để xây dựng một nền dân chủ mới - dân chủ vô sản.

1.2. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG QUAN ĐIỂM CỦA

V.I.LÊNIN VỀ DÂN CHỦ

1.2.1. Dân chủ và chế độ dân chủ

Trong Mười đề cương về chính quyền Xôviết, V.I.Lênin coi

dân chủ là tự do. V.I.Lênin nhấn mạnh: “Dân chủ là tự do, là bình

đẳng, là quyết định của đa số; còn có gì cao hơn tự do, bình đẳng,

quyết định của đa số nữa”.

Phát triển tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin nhiều

lần khẳng định rằng “chế độ dân chủ” là một hình thức nhà nước,

một trong những hình thái của nhà nước. Chế độ dân chủ cũng là

nhà nước, do đó nhà nước mà mất đi thì chế độ dân chủ cũng mất

theo.

Những giá trị dân chủ, theo V.I. Lênin, cần được giai cấp công

nhân vận dụng để thực hiện sứ mệnh của mình, mà trước hết là để

xây dựng một chính đảng của giai cấp công nhân.

9

1.2.2. Bản chất giai cấp của vấn đề dân chủ

Dân chủ là một phạm trù lịch sử mang tính giai cấp khi xã hội

xuất hiện giai cấp và quan hệ giai cấp. Dân chủ luôn mang tính giai

cấp và chịu sự chi phối của giai cấp cầm quyền. Về thực chất, dân

chủ với tư cách là quyền lực của nhân dân thì các thành quả của dân

chủ là sự phản ánh những giá trị nhân văn trong quá trình giải phóng

con người. Theo V.I.Lênin, chế độ dân chủ được coi như là một hình

thức nhà nước đã mang bản chất giai cấp, vì thế không thể tách rời

vấn đề nhà nước với vấn đề giai cấp. Dân chủ với tư cách là chế độ

nhà nước gắn trực tiếp với một giai cấp cầm quyền nhất định dựa

trên một quan hệ sản xuất thống trị thì dân chủ bao giờ cũng mang

tính giai cấp, không bao giờ có thứ dân chủ thuần túy cho mọi giai

cấp. Tính giai cấp của dân chủ được phản ánh trong các quan hệ giai

cấp và đấu tranh giai cấp nhằm giải quyết vấn đề đặt ra là dân chủ

cho giai cấp nào, tầng lớp nào, hạn chế dân chủ và chuyên chính với

ai. Mỗi giai cấp giải thích về dân chủ, cả về phương diện lý thuyết và

thực tế với các cách thức và mức độ khác nhau, tuỳ lập trường, quan

điểm và lợi ích của giai cấp mình.

1.2.3. Nguyên tắc tập trung dân chủ

V.I. Lênin trình đã trình bày nội dung của nguyên tắc tập trung

dân chủ như sau:

Tổ chức cơ sở đảng trở thành hạt nhân tổ chức cơ bản của

Đảng, Tất cả các cơ quan cấp trên đều thực sự được bầu ra, có trách

nhiệm báo cáo công tác và có thể bị bãi miễn. Tổ chức đảng là tổ

chức của những công nhân dân chủ - xã hội giác ngộ và sinh hoạt độc

lập. Phải thực hiện bằng được chế độ tự trị của mọi tổ chức đảng;

Cần xóa bỏ và xóa bỏ bằng được sự tranh giành địa bàn, sự lo sợ

“phái” khác; Thống nhất về tổ chức, đồng thời có sự đấu tranh thuần

túy về tư tưởng giữa các trào lưu tư tưởng dân chủ - xã hội khác nhau

trong nội bộ các tổ chức đảng; Xác định rõ rệt nguyên nhân tranh

10

luận giữa các trào lưu tư tưởng trong đảng là điều kiện cần thiết để

phát triển đảng một cách lành mạnh, để giáo dục giai cấp công nhân

và tránh được sự sai lầm về đường lối. …Thực hiện nguyên tắc tập

trung dân chủ, theo V.I.Lênin, trong Đảng cần phải thực hiện kỷ luật

chặt chẽ, thống nhất; thực hiện nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số,

cấp dưới phục tùng cấp trên; tổ chức các cấp và toàn thể đảng viên

của Đảng phải chấp hành nghị quyết đại hội đại biểu của Đảng, phục

tùng sự lãnh đạo của Ban Chấp hành Trung ương.

Như vậy, có thể nói, trong quan niệm của V.I.Lênin, nguyên

tắc tập trung dân chủ không chỉ là phương pháp và tác phong công

tác của chính đảng vô sản cầm quyền, mà trước hết và trên hết, nó

chính là chế độ tổ chức và nguyên tắc tổ chức của đảng.

1.2.4. Sự thống nhất biện chứng giữa dân chủ và chủ nghĩa

xã hội

V.I.Lênin đã phân tích, làm rõ quan điểm về sự thống nhất

biện chứng giữa dân chủ và chủ nghĩa xã hội. V.I.Lênin nói: “Không

có chế độ dân chủ thì chủ nghĩa xã hội không thể thực hiện được theo

hai nghĩa sau đây:

Thứ nhất: giai cấp vô sản không thể hoàn thành được cuộc

cách mạng xã hội chủ nghĩa nếu họ không được chuẩn bị cho cuộc

cách mạng đó thông qua cuộc đấu tranh cho chế độ dân chủ.

Thứ hai: chủ nghĩa xã hội chiến thắng sẽ không giữ được thắng

lợi của mình và sẽ không dẫn được nhân loại đi đến chỗ thủ tiêu nhà

nước, nếu không thực hiện được đầy đủ chế độ dân chủ.”

V.I.Lênin đòi hỏi những người cộng sản phải phân biệt sự khác

nhau về nguyên tắc giữa hai giai đoạn đấu tranh vì dân chủ và chủ

nghĩa xã hội, mặc dù giữa chúng có sự giao kết với nhau. Theo

Lênin, giai cấp vô sản không thể đạt tới mục tiêu chủ nghĩa xã hội

nếu không thực hiện hoàn toàn và triệt để chế độ dân chủ, nếu không

đem những yêu sách dân chủ được đề ra một cách kiên quyết nhất

gắn liền với từng giai đoạn đấu tranh cách mạng.

11

TIỂU KẾT CHƢƠNG 1

Tư tưởng về dân chủ của V.I.Lênin là di sản vô giá cho các

Đảng Cộng sản trong quá trình xây dựng tổ chức Đảng, xây dựng

nền dân chủ vô sản và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Các chỉ dẫn của

V.I.Lênin về vấn đề dân chủ là thế giới quan và phương pháp luận

chỉ đạo hoạt động thực tiễn xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

và dân chủ cơ sở ở nước ta hiện nay. Từ sự phân tích các quan điểm

của V.I.Lênin về dân chủ nêu trên, chúng ta thấy rằng dân chủ xã hội

chủ nghĩa là bước phát triển cao nhất trong sự phát triển của dân chủ,

là thành quả của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng

xã hội chủ nghĩa, ở đó có sự kết tinh toàn bộ những giá trị dân chủ đã

đạt được trong lịch sử làm cho dân chủ trở thành một giá trị phổ biến

thâm nhập vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

12

CHƢƠNG 2

THỰCTRẠNGTHỰCHIỆNDÂNCHỦ ỞVIỆTNAMHIỆNNAY

2.1. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG XÂY DỰNG NỀN DÂN

CHỦ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1.1. Nhân tố chủ quan

Truyền thống đặt “tình cao hơn lý” là một nhân tố ảnh hưởng

đến quá trình dân chủ ở nước ta hiện nay. Với tư cách là những người

lao động, dân ta chưa quen sống trong những thiết chế dân chủ, nơi

quan hệ họ hàng - làng xóm, nơi các tập tục cũ vẫn chi phối cuộc

sống. Một thời kỳ dài xã hội nước ta nằm trong trong cơ chế tập trung

quan liêu bao cấp, điều đó làm cho dân chủ xã hội chủ nghĩa lại biến

dạng, không được quan tâm. Khi chúng ta bước vào xây dựng, phát

triển nền kinh tế thì định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong xã hội

nhiều hiện tượng tiêu cực, tệ nạn và tội phạm phát triển. Tất cả

tình hình đó trở thành vật cản lớn cho quá trình dân chủ hóa đời

sống xã hội nước ta, đòi hỏi chúng ta phải khắc phục, đấu tranh để

xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.

2.1.2. Nhân tố khách quan

Sự phân hóa xã hội diễn ra khá nhanh chóng, phổ biến và sâu

sắc. Trình độ dân trí cũng có sự phân hóa, có nhiều người học cao,

nhưng lại rất thiếu văn hóa, có người bằng cấp cao nhưng lại thiếu tri

thức. Cơ chế thị trường đề cao giá trị của đồng tiền. Các tệ nạn xã hội

gia tăng. Sự tác động, ảnh hưởng của các trào lưu dân chủ khác nhau.

Dân chủ cực đoan đề cao quá mức tự do cá nhân, dẫn tới tự do vô

chính phủ, vượt ra ngoài khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật.

13

2.2. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở NƢỚC TA HIỆN

NAY

2.2.1. Thành tựu

- Dân chủ trong Chính trị

Hệ thống chính trị được đổi mới theo hướng dân chủ, pháp

quyền của dân, do dân và vì dân. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì

nhân dân. Công tác lập pháp của Quốc hội đã đi vào nề nếp, chức

năng của Quốc Hội ngày càng được đổi mới phù hợp hơn. Đã cải

cách một bước nền hành chính quốc gia trên cả bốn phương diện: thể

chế hành chính, tổ chức bộ máy, cán bộ công chức và tài chính công.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã từng

bước đổi mới nội dung và phương thức hoạt động. Các hình thức

thực hiện dân chủ (dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện) từng bước

được hoàn thiện. Quy chế dân chủ cơ sở và Pháp lệnh thực hiện dân

chủ ở xã, phường, thị trấn đã thâm nhập sâu rộng vào mọi tầng lớp

nhân dân.

- Dân chủ trong kinh tế

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày

càng đầy đủ, tạo ra môi trường kinh tế, pháp lý thuận lợi. Nhà nước

đã ban hành Hiến pháp và nhiều đạo luật về kinh tế để tạo hành lang

pháp lý cho sự vận hành của nền kinh tế và cho hoạt động sản xuất,

kinh doanh. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thừa

nhận, tôn trọng nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu,

nhiều hình thức phân phối. Người dân cũng có quyền tham gia các

chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà

nước. Người lao động có quyền được hưởng thụ một cách bình đẳng

những thành quả kinh tế của đất nước. Quá trình dân chủ hóa đời

14

sống kinh tế đã nhanh chóng đưa nền kinh tế của đất nước thoát khỏi

tình trạng trì trệ, khủng hoảng, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt;

sức mạnh tổng hợp của quốc gia được tăng lên, tạo ra thế và lực mới cho

đất nước tiếp tục phát triển.

- Dân chủ trong Văn hóa - xã hội

Nhà nước bảo đảm cho nhân dân các quyền cơ bản, như quyền

được thông tin, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng, tự

do sáng tạo... Hệ thống chính sách pháp luật ngày càng được hoàn

thiện. Công tác giảm nghèo ngày càng được quan tâm, chú trọng.

Nhân dân có quyền thảo luận và giám sát các dự án về an sinh xã hội,

về xóa đói, giảm nghèo, về hỗ trợ do thiên tai. Quyền tự do sáng tạo,

truyền bá, văn hóa, văn học, nghệ thuật được tôn trọng. Quyền tự do

tín ngương, tôn giáo và sinh hoạt tâm linh của người dân được pháp

luật bảo vệ và được tôn trọng.

2.2.2. Hạn chế

- Dân chủ về chính trị

Vẫn còn tình trạng dân chủ hình thức, chưa thực sự trở thành

biểu tượng và động lực mạnh mẽ định hướng và thúc đẩy phát triển

dân chủ trong xã hội. Còn mất dân chủ trong Đảng. Dân chủ không đi

đôi với kỷ luật, kỷ cương, nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít;

chấp hành nghị quyết của Đảng, pháp luật Nhà nước không nghiêm.

Chế độ trách nhiệm của người đứng đầu và tổ chức đảng, chính

quyền chưa được quy định rõ, thực hiện chưa nghiêm, dẫn đến tình

trạng “tranh công đổ lỗi”, thành tích thì cá nhân nhận, khuyết điểm

thì do tập thể. Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền còn những bất

cập, chưa đáp ứng đầy đủ các nguyên tắc cơ bản. Cải cách hành

chính chưa đạt yêu cầu đề ra, thủ tục hành chính còn gây phiền hà

cho xã hội và công dân. Tình trạng quan liêu, tiêu cực của bộ máy

hành chính làm cho việc dân chủ hóa quản lý các quá trình kinh tế -

15

xã hội và phát huy quyền làm chủ của nhân dân chưa nhanh, nhạy,

hiệu quả không cao. Quyền làm chủ nhân dân ở một số nơi, một số

lĩnh vực vẫn còn bị vi phạm. Nguyên tắc “Đảng lãnh đạo – Nhà nước

quản lý – nhân dân làm chủ” chưa được thể chế hóa cụ thể và rành

mạch thành cơ chế đồng bộ để nhân dân thực sự là chủ và làm chủ.

- Dân chủ về kinh tế

Còn bất bình đẳng trong đối xử với các chủ thể kinh tế, các

thành phần kinh tế về thuế, vay vốn, lãi suất cho vay, về thủ tục xuất

nhập khẩu.Thể chế kinh tế thị trường gồm cả hệ thống pháp luật và

các chính sách của Nhà nước còn thiếu đồng bộ, nhất quán. Việc

triển khai, thực thi đường lối, chính sách kinh tế có biểu hiện thiếu

dân chủ. Việc đổi mới, phát triển, nâng cao hiệu quả của kinh tế nhà

nước và kinh tế tập thể còn nhiều hạn chế. Tình trạng quan liêu, quản

lý lỏng lẻo, gây thất thoát, lãng phí chưa được xử lý nghiêm. Trong

xã hội xuất hiện không ít người giàu lên bằng con đường làm ăn phi

pháp. Hiện tượng lợi dụng chức quyền tham ô, tham nhũng, lãng phí

vẫn là vấn đề nhức nhối.

- Dân chủ về văn hoá - xã hội

Những vấn đề bức xúc về văn hóa – xã hội vẫn chưa được giải

quyết triệt để, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội còn nhiều hạn chế;

tiêu cực xã hội, tệ nạn xã hội, tai nạn xã hội, tội phạm xã hội có chiều

hướng gia tăng. Công tác giảm nghèo còn thiếu bền vững. Một số

bức xúc xã hội chậm được giải quyết. Một số vấn đề mới nảy sinh

liên quan đến giai cấp, dân tộc, tôn giáo, đất đai,...chưa có giải pháp

khắc phục hiệu quả. Xuất hiện nhiều điểm nóng, tình trạng khiếu kiện

đông người vẫn thường xuyên xảy ra.

Đời sống văn hóa tinh thần ở nhiều nơi con nghèo nàn, đơn

điệu; sự chênh lệch về hạ tầng văn hóa, thiết chế văn hóa giữa miền

núi, hải đảo, vùng sâu, vùng xa với đô thị chậm được rút ngắn. Điều

kiện sáng tạo, hoạt động và thụ hửng văn hóa của đồng bào dân tộc

16

thiểu số, của nông dân, công nhân...còn nhiều khó khăn, thiếu thốn.

Công tác quản lý báo chí, xuất bản còn nhiều bất cập. Giáo dục - đào

tạo, khoa học – công nghệ đổi mới còn chậm; các biểu hiện “bệnh

thành tích”, hình thức... chưa được khắc phục.

2.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA

Thứ nhất, việc thực hiện dân chủ về kinh tế phải được bảo đảm

về thực chất để các thành phần kinh tế và được bình đẳng trước pháp

luật.

Thứ hai, làm thế nào để trong tiến trình phát triển, quyền làm

chủ về kinh tế của người lao động được bảo đảm trên thực tế? là một

thách thức

Thứ ba, tình trạng phân hóa giàu nghèo, phân hóa về thu

nhập... cũng là một thách thức lớn.

Thứ tư, tình trạng quan liêu, xa dân, tham ô, tham nhũng, lãng

phí vẫn còn là vấn nạn và ngày càng nghiêm trọng.

Thứ năm, làm thế nào để Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức

chính trị - xã hội của nhân dân có vị trí độc lập, tự chủ nhất định, có

cơ chế để giám sát, phản biện tất cả các vấn đề đối với Đảng, Nhà

nước trong quá trình thực thi nhiệm vụ của mình.

Thứ sáu, kịp thời phê phán, đấu tranh, ngăn chặn, làm thất bại

những âm mưu thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch. Đây

cũng là thách thức lâu dài không thể xem thường trong tiến trình xây

dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Thứ bảy, thực hiện và phát huy dân chủ trong tổ chức, sinh

hoạt Đảng, để Đảng thực sự trở thành đầu tàu của dân chủ chính là

nhiệm vụ, thử thách lớn hiện nay.

17

TIỂU KẾT CHƢƠNG 2

Tóm lại, dân chủ là quyền làm chủ của nhân dân. Đây là một

dạng quyền lực đặc biệt trong một xã hội dân chủ, là sự khẳng định

nhân dân là chủ thể của quyền lực và tất cả quyền lực trong xã hội

đều thuộc về nhân dân.

Xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam là sự nghiệp to lớn, lâu dài.

Hơn 30 năm qua, mặc dù còn không ít hạn chế, khuyết điểm nhưng

những thành tựu của việc xây dựng, phát huy dân chủ xã hội chủ

nghĩa là to lớn, quan trọng. Điều đó khẳng định giá trị và sức sống

của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và di

sản lý luận dân chủ của V.I.Lênin nói riêng.

18

CHƢƠNG 3

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DÂN CHỦ CỦA V.I.LÊNIN

NHẰM THỰCHIỆNDÂNCHỦỞ NƢỚC TAHIỆN NAY

3.1. PHƢƠNG HƢỚNG

3.1.1.Tiếp tục phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm

tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân

Dân chủ phải được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc trên tất cả các

lĩnh vực của đời sống xã hội. Bảo đảm để nhân dân tham gia ở tất cả

các khâu của quá trình đưa ra những quyết định liên quan đến lợi ích,

cuộc sống của nhân dân”.

Để phát huy dân chủ trong Đảng, một nhiệm vụ quan trọng là

thực hiện việc giám sát trong Đảng, nhất là giám sát đảng viên giữ

các chức trách quan trọng trong Đảng và Nhà nước.

3.1.2 Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, vận

động nhân dân thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nƣớc

mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Không ngừng mở rộng các hình thức dân chủ đại diện, dân chủ

trực tiếp; thực hiện tốt pháp lệnh thực hiện dân chủ ở cơ sở trên tất cả

các lĩnh vực đời sống xã hội. Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân

dân và các hội quần chúng không ngừng đổi mới nội dung, phương

thức và nâng cao chất lượng hoạt động. Coi trọng công tác dân vận

gắn chặt với công tác xây dựng Đảng và xây dựng chính quyền nhà

nước trong sạch, vững mạnh, thực sự là của dân, do dân và vì dân.

3.1.3. Nâng cao đời sống mọi mặt, đảm bảo ngày một tốt

hơn quyền làm chủ của nhân dân lao động

Khuyến khích quần chúng nhân dân ý thức được trách nhiệm

của mình, tự chủ, tự do sáng tạo tìm kiếm lợi ích, nhằm nâng cao đời