Tóm tắt Luận án Phát triển mối liên kết kinh tế giữa nông nghiệp Thủ đô Hà Nội với nông nghiệp các tỉnh phụ cận

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Tr-êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n

------------

Người hướng dẫn khoa học:

1. pgs.ts ph¹m v¨n kh«i

HOµNG M¹NH HïNG

2. PGS.TS nguyÔn v¨n ¸ng

Phản biện 1: PGS. TS Nguyễn Đình Long

PH¸T TRIÓN LI£N KÕT KINH TÕ GI÷A N¤NG NGHIÖP

THñ §¤ Hµ NéI VíI N¤NG NGHIÖP C¸C TØNH PHô CËN

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn

Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Khắc Thanh

Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ n«ng nghiÖp

M· sè:

62 62 01 15

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước,

họp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân,

Vào hồi ........ giờ, ngày ....... tháng ........ năm 201

Có thể tìm hiểu luận án tại

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Hµ néi, n¨m 2014

LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận. (2) Những vấn đề thực tiễn trong

và ngoài nước là bài học kinh nghiệm cho phát triển LKKT giữa NN Thủ đô Hà

Nội với NN các tỉnh phụ cận. (3) Thực trạng phát triển các mối quan hệ liên kết về

kinh tế giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận. (4) Những thời cơ, thách thức

mới trong phát triển các mối quan hệ liên kết về kinh tế giữa NN Hà Nội với NN

các tỉnh phụ cận đến 2020.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Hà Nội là Thủ đô của cả nước, với vị trí địa lý nằm trong vùng trung tâm vùng

Đồng bằng Bắc Bộ (ĐBBB) nên giữ vị trí hết sức quan trọng đối với cả nước, với

các tỉnh ĐBBB, nhất là các tỉnh phụ cận.

Đối với Hà Nội, nông nghiệp (NN) giữ vai trò cung cấp nông sản đáp ứng nhu

cầu đa dạng, phong phú và ngày càng tăng của dân cư. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hoá

(ĐTH) nhanh làm thu hẹp đất sản xuất NN, những vấn đề về môi trường, lao động

việc làm ở các huyện ngoại thành đã và đang đặt ra…đòi hỏi NN Hà Nội LKKT

với NN các tỉnh phụ cận.

Những năm qua, nhất là từ khi mở rộng về địa giới, mối liên kết kinh tế

(LKKT) giữa NN Hà Nội với 7 tỉnh phụ cận đã được thiết lập từ tự phát đến từng

bước chủ động, tự giác. Sự hỗ trợ của NN các tỉnh trong cung cấp nông sản, hình

thành các vành đai lượng thực, thực phẩm đến hình thành các vành đai rừng, hồ

điều hoà tạo lập môi trường, cảnh quan cho Thủ đô Hà Nội trở thành “Thành phố

xanh, hoà bình”…. Ngược lại, NN Thủ đô Hà Nội với ưu thế gần trung tâm khoa

học đã trở thành những hình mẫu trong việc tiếp cận các khoa học công nghệ, trong

sản xuất các loại giống quý… đối với NN các tỉnh phụ cận.

Trong những năm tới, quá trình ĐTH sẽ diễn ra mạnh mẽ, NN Hà Nội tiếp tục

bị thu hẹp về quy mô đất đai, nhưng nhu cầu nông sản càng tăng lên về số lượng,

chất lượng, chủng loại và an toàn vệ sinh thực phẩm, những vấn đề về môi trường,

về lao động việc làm càng trở nên gay gắt. Vì vậy, mở rộng mối LKKT giữa NN

Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận là yêu cầu cấp thiết. Xuất phát từ những vấn đề

trên của thực tế, tác giả chọn vấn đề: “Phát triển mối liên kết kinh tế giữa NN Thủ

đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sỹ kinh tế.

2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án

Nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực tiễn và đánh giá thực trạng LKKT giữa NN

Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận, từ đó đề xuất phương hướng và các giải pháp đẩy

mạnh phát triển LKKT giữa NN Thủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận đến 2020.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

- Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu mối quan hệ giữa NN Thủ đô Hà

Nội với NN của 7 tỉnh phụ cận, gồm: Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Bắc Ninh, Thái

Nguyên, Hưng Yên, Hà Nam và Hòa Bình.

- Phạm vi về thời gian: Đề tài đánh giá trong thời gian từ 2000 đến nay, trong

đó tập trung vào giai đoạn 2008-2012 (giai đoạn Hà Nội đã mở rộng).

4. Phương pháp nghiên cứu

4.1. Phương pháp tiếp cận

- Tiếp cận đối tượng nghiên cứu: Luận án đã tiếp cận LKKT với 2 vế liên kết

là “NN Thủ đô Hà Nội” và “NN các tỉnh phụ cận”; trong đó, các vấn đề LKKT đã

được tiếp cận theo chiều ngang và theo chiều dọc. Tiếp cận chủ thể liên kết thông

qua các hoạt động quản lý của nhà nước như: quy hoạch, kế hoạch, các cam kết, sự

phối hợp quản lý và giữa các chủ thể kinh doanh thông qua liên doanh, hợp đồng

kinh tế…Ngoài ra, luận án đã tiếp cận và nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến

các mối LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận.

- Tiếp cận theo không gian nghiên cứu: Luận án đã tiếp cận mối liên kết theo

không gian kinh tế 2 chiều, một bên là NN Thủ đô Hà Nội, bên kia là NN của các

tỉnh phụ cận. Luận án không nghiên cứu mối quan hệ liên kết của NN giữa các tỉnh

phụ cận, LKKT trong nội bộ NN Hà Nội hay nội bộ NN các tỉnh.

4.2. Các phương pháp nghiên cứu

Ngoài các phương pháp luận nghiên cứu chung (như phương pháp duy vật biện

chứng và duy vật lịch sử dùng để nghiên cứu, xem xét sự vật và hiện tượng trong

trạng thái vận động, khoa học, khách quan), luận án sử dụng các phương pháp

nghiên cứu cụ thể như: Chuyên gia, chuyên khảo, tổng hợp, phân tích và xử lý số

liệu, điều tra xã hội học.

5. Những đóng góp mới của luận án

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống hóa và phân tích cơ sở khoa học về LKKT NN, từ đó đã cụ thể hóa và

tìm ra những đặc thù của LKKT NN giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận.

Điều tra, khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng LKKT giữa NN Hà Nội với NN

các tỉnh phụ cận qua 2 giai đoạn (trước và sau mở rộng địa giới); đã rút ra được các

kết quả, những hạn chế của LKKT, những ảnh hưởng của nó đến sản xuất và đời

sống, chỉ ra các nguyên nhân. Đề xuất được quan điểm, phương hướng và các giải

pháp đẩy mạnh LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận đến năm 2020.

6. Kết cấu của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các mối quan hệ LKKT của NN Hà Nội

với NN các tỉnh phụ cận, theo hình thức, tính chất và lĩnh vực liên kết… Ngoài ra,

luận án còn nghiên cứu đến các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành và tổ chức

thực hiên các mối quan hệ LKKT như các đặc điểm đặc thù của các chủ thể liên

kết, vai trò của quản lý vĩ mô, sự tác động của CNH, HĐH, đặc biệt là mức độ

ĐTH của Thủ đô Hà Nội và các tỉnh phụ cận.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: (1) Luận án nghiên cứu các vấn đề chủ yếu như: Những

vấn đề lý luận về LKKT vùng, kinh tế vùng NN; những biểu hiện của nó trong

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục,

luận án được bố cục thành 04 chương.

1

2

CHƯƠNG 1

quan hệ về kinh tế giữa sản xuất, cung ứng, chế biến, tiêu thụ nông sản hàng hóa;

chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và mối quan hệ về quản lý của chính quyền,

các tổ chức giữa Thủ đô và các tỉnh phụ cận.

Tuy nhiên, tính Thủ đô là sự khác biệt trong mối quan hệ liên kết giữa NN Thủ

đô với NN các tỉnh phụ cận, trong đó tính chủ động của NN Thủ đô, tính phối hợp

trong liên kết; sự khắt khe của chất lượng nông sản của thị trường có sức mua cao,

là bộ mặt của cả nước trong giao dịch quốc tế là những đặc điểm tạo sự khác biệt

trong LKKT theo vùng NN.

2.1.3. Nguyên tắc của LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận

LKKT NN theo vùng và LKKT giữa NN thủ đô và NN các tỉnh phụ cận đều là

liên kết giữa các chủ thể kinh tế. Vì vậy, chúng dựa trên những nguyên tắc của

LKKT và có những biểu hiện đặc thù ở những cấp độ liên kết kinh tế. Cụ thể:

(1) Đảm bảo sản xuất kinh doanh của các chủ thể tham gia liên kết phát triển và

có hiệu quả ngày càng tăng. (2) LKKT giữa NN thủ đô với NN các tỉnh phụ cận

cần dựa trên nguyên tắc tự nguyện và tự chịu trách nhiệm giữa các bên tham gia.

2.1.4. Vai trò của LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ LIÊN KẾT KINH TẾ GIỮA

NÔNG NGHIỆP THỦ ĐÔ VỚI NÔNG NGHIỆP CÁC TỈNH PHỤ CẬN

LKKT NN theo vùng là một trong các vấn đề có tính quy luật và ảnh hưởng

nhiều đến sản xuất và đời sống, vì vậy nhận được sự quan tâm của các nhà khoa

học, các nhà quản lý trong và ngoài nước. Luận án tổng quan các nghiên cứu về

LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận trong và ngoài nước từ các nghiên

cứu của các nhà kinh điển đến các nhà kinh tế kế hoạch hiện đại, từ dạng thức thể

hiện qua các công trình công bố chuyên khảo đến các kết quả học tập nghiên cứu

của các luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ và những bài nghiên cứu đăng trên các tạp

chí, báo chí. Qua nghiên cứu, luận án đã đưa ra kết luận: LKKT giữa NN thủ đô với

NN các tỉnh phụ cận hầu như chưa được nghiên cứu ở ngoài nước. Ở trong nước,

nghiên cứu về LKKT giữa NN Thủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận chưa được

nghiên cứu cứu một cách đầy đủ theo quy mô của một đề tài khoa học; còn nhiều

khoảng trống cho nghiên cứu của luận án và công trình nghiên cứu không trùng lắp

với các công trình đã công bố mà tác giả luận án được biết.

Từ kết luận, luận án xác định vấn đề đặt ra cho các nghiên cứu tiếp như sau: (1)

Hệ thống hóa và làm rõ, đưa ra các chính kiến về các vấn đề lý luận về LKKT theo

vùng, trong đó tập trung làm rõ cơ sở khách quan của LKKT NN, các vấn đề cơ

bản của LKKT NN theo vùng. (2) Cụ thể hóa các vấn đề về LKKT NN theo vùng

cho phát triển mối liên kết giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận. (3) Sử dụng

khung phân tích lý thuyết vào phân tích thực trạng phát triển mối LKKT giữa NN

Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận. So sánh các vấn đề mang tính lý thuyết và các đặc

điểm đặc thù của môi trường LKKT với thực trạng phát triển các mối LKKT giữa

NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận. (4) Các nghiên cứu không dừng ở đánh giá

thực trạng của liên kết đặc thù của không gian cụ thể, tìm ra nguyên nhân nào gây

nên thực trạng đó và các giải pháp khắc phục chúng.

- Về kinh tế: Nhờ LKKT, NN các tỉnh phụ cận tiếp cận được thị trường rộng

lớn của Thủ đô, với quy mô lớn, sức mua cao, NN các tỉnh phụ cận tiêu thụ được

nông sản với giá cao và lượng tiêu thụ lớn. Ngược lại, NN Thủ đô có sự hỗ trợ của

các tỉnh phụ cận về nông sản nên cơ hội đi vào những mặt hàng cao cấp để nâng

cao hiệu quả sản xuất; giúp doanh nghiệp và các bên tham gia phản ứng nhanh

nhạy hơn với những thay đổi của môi trường kinh doanh, nhất là NN của các tỉnh

phụ cận; giúp các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp chuyển giao công nghệ cho

nhau với chi phí thấp và rút ngắn thời gian do tin cậy lẫn nhau và cùng vì mục đích;

giúp doanh nghiệp san sẻ rủi ro trong hoạt động sản xuất, nhất là trong điều kiện thị

trường toàn cầu với nhiều biến động phức tạp.

Tuy nhiên, LKKT cũng có mặt hạn chế của nó, như khuyến khích độc quyền,

hạn chế cạnh tranh giữa các chủ thể tham gia thị trường, dẫn đến gây thiệt hại cho

người mua (do độc quyền bán) hoặc thiệt hại cho người cung cấp (do độc quyền

mua). Ngoài ra, LKKT cũng có nguy cơ dẫn đến tình trạng sụp đổ, có khi thành

phản ứng dây chuyền, khi một trong các chủ thể liên kết bị phá sản, có thể gây mất

ổn định cho nền kinh tế.

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LIÊN KẾT KINH TẾ GIỮA NÔNG

NGHIỆP THỦ ĐÔ VỚI NÔNG NGHIỆP CÁC TỈNH PHỤ CẬN

2.1. Cơ sở lý luận về LKKT giữa NN Thủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ

cận

2.1.1. Các lý thuyết cơ bản làm cơ sở cho LKKT NNtheo vùng

- Về xã hội và môi trường: LKKT góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập

cho người lao động nông nghiệp, cả khi doanh nghiệp hay địa phương gặp thuận lợi

và khó khăn. Đáp ứng khả năng cung ứng và tiêu dùng hàng hóa trên thị trường góp

phần bình ổn thị trường, nhất là thị trường Thủ đô. Gắn kết các tổ chức, cá nhân và

doanh nghiệp với nhau. Thực thi một cách đồng nhất các chính sách của nhà nước.

Môi trường tự nhiên được khai thác, bảo vệ và phát triển hợp lý.

Luận án hệ thống và phân tích các lý thuyết về chuỗi giá trị ngành hàng nông

sản và phân công lao động làm rõ cơ sở của LKKT NN theo vùng và theo ngành

trên phạm vi vùng; lý thuyết về cực tăng trưởng làm cơ sở cho xác định vai trò và

xác định các đặc thù của LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận.

2.1.2. Khái niệm về LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận

Luận án đi từ LKKT đưa ra khái niệm LKKT NN theo vùng và từ khái niệm

LKKT NN theo vùng, luận án cho rằng, LKKT giữa NN thủ đô với NN các tỉnh

phụ là một dạng đặc thù của LKKT NN theo vùng. Về thực chất, đó cũng là mối

2.1.5. Nội dung của LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận

3

4

LKKT được thể hiện trên 2 phương diện: Liên kết giữa các cơ quan quản lý nhà

nước về ngành hàng NN và LKKT giữa các tác nhân trong ngành hàng nông sản.

Cụ thể:

này có thể tồn tại ở khâu sơ chế nông sản, hoặc khâu chế biến thủ công truyền

thống.

- Liên doanh giữa các doanh nghiệp độc lập: Bao gồm liên doanh giữa các

doanh nghiệp trong nước với nhau hoặc giữa doanh nghiệp trong nước với doanh

nghiệp nước ngoài. Đối với ngành hàng nông sản, đó có thể là các doanh nghiệp

cùng sản xuất, chế biến hay tiêu thụ với nhau để hình thành các bạn hàng, tăng

nguồn cung nông sản để đáp ứng yêu cầu lớn, ví dụ: liên kết giữa các hộ nông dân

nuôi lợn sữa để có lượng hàng lớn hàng chục ngàn tấn đáp ứng đơn hàng xuất khẩu

ở một thời điểm nhất định.

- Hình thức hiệp hội: Đây là hình thức liên kết khá đa dạng giữa các doanh

nghiệp, hộ gia đình, cá nhân mang tính tự nguyện cao. Hiệp hội ngành nghề, được

hình thành từ các doanh nghiệp cùng kinh doanh trong một ngành nghề nhất định

như: Hiệp hội Cà phê - Ca cao, Hiệp hội nuôi trồng và chế biến thủy sản…

2.1.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ

cận

Luận án tập trung phân tích các nhân tố: (1) các chính sách kinh tế; (2) Các

nguồn lực tự nhiên; (3) Thị trường; (4) Công nghệ; (5) Tâm lý, tập quán người sản

xuất và tiêu dùng; (6) Các nhân tố vốn, loại hình tổ chức sản xuất. Các ảnh hưởng

được xem xét theo 2 chiều tích cực và tiêu cực. Luận án kết luận, cần thấy rõ các

chiều tác động để khai thác các tác động tích cực và hạn chế các tác động tiêu cực.

Có như vậy các mối quan hệ liên kết kinh tế mới diễn ra thuận lợi và có kết quả

mong đợi.

- LKKT của các cơ quan quản lý nhà nước về NN của Thủ đô với các tỉnh phụ

cận theo các nội dung (1) Liên kết trong quy hoạch và tổ chức thực hiện quy hoạch

phát triển NN theo vùng. (2) Liên kết trong xúc tiến thương mại, tiêu thụ nông sản,

nhất là tiêu thụ nông sản phẩm an toàn vào thị trường Thủ đô của các nước. (3)

Liên kết trong phối hợp quản lý nhà nước về NN (bảo vệ thực vật, thú y, quản lý tài

nguyên nước, nghiên cứu trao đổi về khoa học và công nghệ, chính sách…)

- LKKT giữa các chủ thể kinh doanh NN của Thủ đô và các tỉnh phụ cận theo

các nội dung: (1) LKKT trong đầu tư khai thác các nguồn lực, trong đó nguồn lực

NN của các tỉnh còn khá dồi dào, khả năng khai thác các nguồn lực của Thủ đô

thường ưu việt hơn. Vì vậy, ưu việt của mỗi địa phương đều được khai thác.

(2) LKKT trong chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ. Đây cũng là hoạt

động liên kết dựa vào việc khai thác ưu thế của các doanh nghiệp Thủ đô về khoa

học và công nghệ, vào yêu cầu cần đổi mới công nghệ đáp ứng yêu cầu sản xuất,

kinh doanh nông sản của các tỉnh phụ cận.

(3) Liên kết trong sản xuất NN với chế biến nông sản, với đầu tư của các doanh

nghiệp ở Thủ đô về các tỉnh phụ cận để sản xuất tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho

các doanh nghiệp chế biến NN ở Thủ đô.

(4) Liên kết giữa các cơ sở sản xuất nông sản với các cơ sở tiêu thụ nông sản ở

thủ đô: Đây là hoạt động liên kết có tính phổ biến nhất của NN các tỉnh phụ cận với

NN thủ đô trong điều kiện chế biến nông sản quy mô lớn còn hạn hẹp như ở Việt

Nam.

2.1.8. Đánh giá kết quả và hiệu quả của LKKT giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh

phụ cận

2.1.6. Các hình thức liên kết giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận

Có thể tổng kết thành các hình thức điển hình sau:

- Các phương pháp đánh giá: Cần phải đánh giá theo 2 phạm vi: (1) Kết quả

liên kết thể hiện ở quy mô và mức độ liên kết giữa NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ

cận. (2) Đánh giá kết quả, hiệu quả kinh tế của từng hoạt động của các chủ thể tham

gia vào quá trình liên kết. Việc đánh giá thông qua hệ thống các chỉ tiêu về kết quả,

hiệu quả kinh tế nhưng khi tính toán và phân tích các chỉ tiêu cần lưu ý: Cần tính

đúng, tính đủ, không tính trùng để đảm bảo việc tính toán chi phí đạt được kết quả

chính xác nhất. Khi phân tích các chỉ tiêu cần xem xét mối tương quan giữa kết quả

với chi phí và mục đích tổ chức các hoạt động sản xuất, chế biến trong các cơ sở

sản xuất kinh doanh.

- Liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ thành các doanh nghiệp lớn trong ngành

hàng nông sản: Hình thức liên kết này hình thành nên Tổng công ty, các tập đoàn

kinh tế lớn, ở Việt Nam thường là các Tổng công ty 90, 91. Đây là hình thức liên

kết mà dựa vào đó các doanh nghiệp có thể phát huy quy mô về vốn, về kết quả

kinh doanh để cạnh tranh trên thị trường… Liên kết theo hình thức này thường

được tổ chức theo phạm vi rộng, thậm chí theo phạm vi cả nước và theo sản phẩm

hoặc nhóm sản phẩm.

- LKKT dưới hình thức các liên hiệp HTX: LKKT giữa các chủ thể kinh tế chủ

yếu dưới hình thức liên hiệp HTX, trong đó thành viên là các HTX liên kết với

nhau trên tinh thần tự nguyện hoặc thông qua các hợp đồng kinh tế. Trong nền kinh

tế nhiều thành phần, mối quan hệ liên kết không chỉ hình thành giữa các HTX với

nhau mà giữa các HTX với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác.

- Hợp đồng gia công sản phẩm: Hình thức này được áp dụng nhiều trong các

ngành mà LKKT không đòi hỏi tính phức tạp cao. Đối với NN, hình thức liên kết

- Các chỉ tiêu đánh giá:

+ Chỉ tiêu phản ánh mức độ tham gia liên kết xét từng địa phương giữa NN

Thủ đô và các tỉnh phụ cận: (1) Số lượng các chủ thể tham gia LKKT NN so với

tổng thể các chủ thể hoạt động trong ngành hàng nông sản giữa NN Thủ đô với NN

các tỉnh phụ cận. Nó được tính bằng % và có thể chi tiết thành 7 chỉ tiêu thành

phần. (2) Mức độ tham gia các hoạt động liên kết trong hoạt động kinh doanh của

các chủ thể. Nó cũng được tính bằng tỷ lệ % và chi tiết theo từng loại hình tổ chức

kinh doanh NN tham gia liên kết.

5

6

+ Chỉ tiêu phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu liên kết giữa NN Thủ đô với NN

các tỉnh phụ cận gồm: (1) Mức độ đáp ứng yêu cầu nông sản của Thủ đô từ NN các

tỉnh phụ cận. Nó được tính bằng: Tổng số nông sản (từng loại) của các tỉnh phụ cận

cần tiêu thụ /tổng nhu cầu nông sản còn thiếu của Thủ đô. (2) Mức độ đáp ứng yêu

cầu hỗ trợ của NN Thủ đô với NN các tỉnh phụ cận. Nó được tính theo các loại nhu

cầu như: nhu cầu về vốn, về khoa học công nghệ, về phối hợp quản lý…

+ Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả LKKT nông nghiệp, gồm: (1) Chỉ tiêu hiệu

quả kinh tế chung: Phản ánh ở các chỉ tiêu ở nhiệm vụ cung cấp nông sản; xử lý các

vấn đề về môi trường…(2) Chỉ tiêu hiệu quả trong từng cơ sở tham gia liên kết: thể

hiện ở doanh thu, lợi nhuận tăng thêm của chủ thể tham gia so với không tham gia

liên kết.

2.2. Cơ sở thực tiễn về LKKT giữa NNThủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

Nghiên cứu LKKT giữa NN Thủ đô của Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và

của Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh phụ cận, Luận án rút ra một số bài học có

thể vận dụng vào LKKT giữa Thủ đô Hà Nội với các tỉnh phụ cận như:

Thứ nhất, tất cả các địa phương đều lấy quy hoạch vùng, quy hoạch NN làm cơ

sở cho các liên kết. Qua đó xác định được tiềm năng, lợi thế phát triển nông nghiệp,

thấy được những lĩnh vực có thể bổ sung cho nhau để xác định trọng tâm liên kết.

Thứ hai, vai trò của quản lý nhà nước trong LKKT NN khi tập trung vào: tạo

lập môi trường kinh tế và pháp lý cho các hoạt động liên kết.

(3) Mối tương quan giữa tài nguyên, nhất là tài nguyên đất với dân số của Hà

Nội với các tỉnh phụ cận là mối quan hệ nghịch. Đây là điều kiện thuận lợi để Hà

Nội và các tỉnh phụ cận liên kết với nhau trong phát triển NN, nhất là trong sản

xuất và tiêu thụ nông sản.

(4) Hà Nội là thị trường sức mua cao, yêu cầu chất lượng cao. Vấn đề kết nối

giữa sản xuất với tiêu dùng ngày càng cao buộc NN Hà Nội, nhất là tiêu thụ nông

sản Hà Nội phải gắn kết với sản xuất, chế biến và vận chuyển nông sản của các tỉnh

ngày càng chặt chẽ.

(5) Tác động tích cực và tiêu cực của CNH, HĐH đòi hỏi Hà Nội và các tỉnh

phụ cận cần có sự phối hợp giải quyết mới có thể thành công.

- Những khó khăn, hạn chế đến liên kết: (1) Sự mở rộng của Thủ đô Hà Nội

làm cho quy mô của sự liên kết tăng theo, những phức tạp của quan hệ liên kết theo

đó cũng tăng lên.

(2) CNH, ĐTH cao tạo nên sức ép về các vấn đề cần phải giải quyết trong liên

kết; cần nguồn lực lớn, giải quyết khắc phục hậu quả lớn.

(3) Kinh tế thị trường phát triển, vì lợi nhuận người sản xuất có thể sử dụng

phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi nhân tạo nhưng ảnh hưởng

đến chất lượng nông sản tạo nên sức ép trong LKKT giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận.

(4) Trình độ dân trí, nhất là những kiến thức về hội nhập, các vấn đề pháp luật

về kinh tế của người dân, nhất là nông dân các vùng phụ cận còn hạn chế.

3.2. Khái quát tình hình phát triển NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận những năm

đổi mới

Thứ ba, LKKT NN được thực hiện thông qua các chủ thể KTNN. Nước nào có

những chính sách tập trung vào nâng cao năng lực các chủ thể trên các mặt, các

mối quan hệ đó sẽ diễn ra tự giác và đạt kết quả, hiệu quả cao.

Thứ tư, LKKT giữa NN thủ đô với NN các tỉnh phụ cận một mặt phát huy

nguyên tắc tự nguyện; mặt khác cần tạo thế chủ động của NN Thủ đô trong liên kết.

Quốc gia nào giải quyết tốt vấn đề này, LK diễn ra chủ động và hiệu quả liên kết vì

thế cũng cao hơn.

3.2.1. Tốc độ tăng trưởng NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận: Ở giai đoạn trước năm

2000, Hà Nội đã thay đổi địa giới theo hướng mở rộng ra một số huyện của tỉnh Hà

Tây sau đó lại thu hẹp. Tuy nhiên, từ năm 2000 đến 2007, NN Hà Nội tập trung ở 5

huyện Sóc Sơn, Đông Anh, Từ Liêm, Thanh Trì và Gia Lâm. Với phạm vi nguồn

lực, nhất là đất NN hạn hẹp và giảm với tốc độ 1%/năm, song sản xuất NN vẫn

phát triển và tăng trưởng ở mức 1,87%/năm; NN vẫn giữ vị trí quan trọng trong cơ

cấu kinh tế của Thủ đô Hà Nội.

CHƯƠNG 3

THỰC TRẠNG LIÊN KẾT KINH TẾ GIỮA NÔNG NGHIỆP THỦ ĐÔ HÀ

NỘI VỚI NÔNG NGHIỆP CÁC TỈNH PHỤ CẬN

3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội Hà Nội và các tỉnh phụ cận tác động

đến LKKT

So với Hà Nội, các tỉnh phụ cận có mức độ tăng trưởng cao hơn. Tính chung 5

tỉnh, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất NN đạt mức 4,34%, trong đó Bắc Ninh là

tỉnh có mức độ thấp nhất (2,65%/năm), Thái Nguyên là tỉnh có tốc độ tăng trưởng

cao nhất (6,53%/năm).

Giai đoạn 2008-2012, sau khi mở rộng địa giới, nguồn lực NN Hà Nội tăng

nhanh, vì vậy, mức độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2008 - 2012 của Hà Nội cao

hơn giai đoạn 2000 - 2007, hơn 2 lần (3,78%/năm so với 1,87%/năm). Các tỉnh phụ

cận tuy có tăng thêm 3 tỉnh Phú Thọ, Hà Nam và Hòa Bình, bớt đi tỉnh Hà Tây,

nhưng tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn này chỉ đạt 3,54%. Đặc biệt mối

tương quan về giá trị sản xuất NN của các tỉnh phụ cận so với Hà Nội năm 2012 chỉ

còn gấp 2 lần, trong khi năm 2007 là 8,65 lần.

Luận án nghiên cứu các điều kiện về tự nhiên, kinh tế, xã hội của Hà Nội và

các tỉnh phụ cận, rút ra các ảnh hưởng theo 2 chiều hướng, thuận lợi và khó khăn:

- Những thuận lợi, yêu cầu cần liên kết: (1) Hà Nội với tư cách là trung tâm

chính trị, văn hóa và kinh tế của cả nước đã đặt yêu cầu phải được quan tâm hỗ trợ

của các địa phương. Các tỉnh phụ cận với tư cách là các tỉnh cận kề vừa có lợi thế,

vừa có trách nhiệm đối với Hà Nội.

(2) Địa hình và hệ thống sông ngòi chảy qua Hà Nội và các tỉnh phụ cận trải dài

và thoải dần theo hướng Tây Bắc - Đông Nam nên ảnh hưởng đòi hỏi sản xuất NN

và khai thác nguồn nước có sự gắn kết với nhau.

7

8

3.2.2. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu KTNN Hà Nội và các tỉnh phụ cận

- Giai đoạn 2000-2007: Đối với Hà Nội, nông, lâm nghiệp, thủy sản là ngành

chiếm tỷ trọng rất thấp và có xu hướng giảm bình quân 0,2/năm. Cơ cấu nông - lâm

- thuỷ sản chuyển dịch theo chiều hướng tích cực, tỷ trọng ngành chăn nuôi tăng

dần từ 34,1% năm 2000 lên 37,02% năm 2002 và 47,5% năm 2007, tỷ trọng ngành

trồng trọt giảm dần từ 64,7% năm 2000 xuống còn 60.5% năm 2002 và 48,1% năm

2007, dịch vụ NN cũng tăng theo.

Đối với các tỉnh phụ cận, tỷ trọng nông, lâm, thủy sản giảm, ở từng tỉnh phụ

cận có sự khác nhau. Sự biến động của tỷ trọng ngành nông, lâm, thủy sản theo xu

hướng và mức độ nêu trên tạo nên mối tương quan giữa nông, lâm, thủy sản của Hà

Nội với các tỉnh phụ cận và chứng minh về định lượng sự cần thiết phải liên kết

giữa các tỉnh của Vùng.

- Giai đoạn 2008-2012: Đối với Hà Nội, việc mở rộng địa giới đã làm cho

nguồn lực của Hà Nội tăng lên khá nhiều. Nhờ đó, tỷ trọng nông, lâm, thủy sản đã

tăng cơ học trong cơ cấu kinh tế của Thủ đô Hà Nội (6,6% năm 2008 so với 1,75%

năm 2007). Tuy nhiên, sau đó giảm nhanh, năm 2012 còn 5,2%.

- Đối với các tỉnh phụ cận, biến động địa giới hành chính tác động đến quy mô

các tỉnh phụ cận (từ 5 tỉnh lên 7 tỉnh) và thay đổi cơ học tỷ trọng ngành nông, lâm,

thủy sản trong cơ cấu kinh tế chung của các tỉnh phụ cận như Hà Nội. Vì vậy,

tương quan về cơ cấu ít có sự thay đổi.

của NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận (luận án đi sâu phân tích từng loại sản phẩm

chủ yếu ở các tỉnh phụ cận và so sánh với sự phát triển của Hà Nội và các tỉnh của

vùng).

3.2.4. Đánh giá về khả năng liên kết giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

- Khả năng về về quy mô SXNN và nhu cầu nông sản của Hà Nội: hiện nay

SXNN của Hà Nội mới chỉ đáp ứng được 69% nhu cầu thịt gia súc các loại; 32% cá

các loại; 84% trứng gia cầm; 19% sữa; 38% gạo tẻ; 33% rau củ tươi; 18% quả tươi

các loại. Với ưu thế là các tỉnh cận kề Hà Nội, các tỉnh phụ cận có thị trường tiêu

thụ nông sản lý tưởng mà những tỉnh có cự ly xa hơn phải mơ ước. Nếu khai thác

được ưu thế này, NN các tỉnh phụ cận sẽ giải quyết được vấn đề thị trường, một

trong vấn đề gay cấn của NN nước ta hiện nay.

- Mối quan hệ giao lưu hàng hóa NS của các tỉnh đến Hà Nội: Mối quan hệ đó

chủ yếu là mối quan hệ cung cấp lương thực, thực phẩm của NN các tỉnh phụ cận

và chuyển giao công nghệ, giống…, với những đặc điểm: (1) Yêu cầu ngày càng

tăng về số lượng, chất lượng và chủng loại. (2) Đang tồn tại những vấn đề về vệ

sinh thực phẩm đòi hỏi tăng cường sự phối hợp giám sát. (3) Sức cạnh tranh tăng

do hội nhập. Ngoài ra, các vấn đề về vành đai cây xanh, mặt nước điều hòa, khai

thác thế mạnh của Hà Nội cũng là các vấn đề liên kết.

3.3. Thực trạng LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận trong quá

trình ĐTH

3.2.3. Sự phát triển các ngành trong NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận

3.3.1. Thực trạng phát triển các mối quan hệ liên kết giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận giai đoạn trước 2008

- Đối với NN Hà Nội: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng diễn ra theo hướng chuyển

sang các sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Diện tích sản xuất chất lượng cao tăng

dần; sản xuất rau, đậu thực phẩm tăng khá, bước đầu hình thành một số vùng

chuyên rau sạch, hoa, cây ăn quả; một số mô hình công nghệ cao được hình thành.

Tuy quy mô diện tích theo xu hướng giảm, nhưng GTSX ngành trồng trọt vẫn tăng,

tuy chậm.

Ngành chăn nuôi có mức tăng khá giai đoạn 2000-2005 và tăng chậm giai đoạn

2006-2012. Đã xuất hiện một số mô hình chăn nuôi tập trung. Tuy nhiên, các vấn

đề về ô nhiễm môi trường, kiểm soát dịch bệnh đang đặt ra cấp thiết. Nuôi trồng

thủy sản đã có bước phát triển khá. Một số diện tích đất NN trồng lúa một vụ, vùng

trũng đã được chuyển sang nuôi trồng thủy sản hoặc theo mô hình một vụ lúa, một

vụ cá. Vì vậy, sản lượng thủy sản Thủ đô Hà Nội không chỉ tăng do mở rộng địa

giới hành chính mà còn tăng lên do tăng trưởng của ngành những năm sau đó. Diện

tích rừng của Hà Nội không nhiều, sự gia tăng của lâm nghiệp không lớn.

- Đối với NN các tỉnh phụ cận: Sự phát triển của ngành trồng trọt cũng theo xu

hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng để nâng cao hiệu quả sản xuất và chuyển sang

sản xuất hàng hóa. Vì vậy, sản xuất lúa cũng có xu hướng thu hẹp, sản xuất rau,

đậu, các cây công nghiệp, những cây có giá trị kinh tế cao có xu hướng tăng.

Việc chuyển đổi mạnh từ trồng trọt sang chăn nuôi, với việc đẩy mạnh phát

triển chăn nuôi lợn, gia cầm, trâu bò, các loại đặc sản đã tạo sức tăng trưởng mới

- Giai đoạn trước 1990 (Hà Nội bao gồm 11 huyện, 1 thị xã): Đây là giai đoạn

có nhiều biến động về địa giới. Vì vậy, có thể coi việc mở rộng ngoại thành Hà Nội

là biểu hiện của mối quan hệ LKKT trong sản xuất nông sản những năm đó. Mối

quan hệ liên kết được thực hiện một cách trực tiếp thông qua các biện pháp mang

tính hành chính kinh tế trong nội bộ các tỉnh, thành phố (cùng với cơ chế bao cấp,

ngăn sông cấm chợ). Các mối quan hệ trực tiếp giữa các cơ sở kinh doanh NN của

Hà Nội với các tỉnh, thành phố trong vùng hầu như chưa xuất hiện.

- Giai đoạn từ 1991 đến 2000: Năm 1991 ranh giới Hà Nội lại được điều chỉnh,

chuyển lại 5 huyện và 1 thị xã đã lấy của Hà Sơn Bình năm 1978 cho Hà Tây và

Mê Linh được nhập vào tỉnh Vĩnh Phú. Hà Nội còn lại 4 quận nội thành và 5 huyện

ngoại thành, với diện tích đất tự nhiên 924 km². Sự thay đổi địa giới hành chính và

đặc biệt là sự chuyển đổi cơ chế quản lý từ kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị

trường đã thay đổi các mối LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận.

(1) LKKT thông qua các hoạt động quản lý vĩ mô: LKKT thể hiện trong các

quy hoạch chung của vùng ĐBSH, Hà Nội và các tỉnh phụ cận qua việc thành lập

Trung tâm nghiên cứu Hỗ trợ lãnh thổ vùng ĐBSH và Quy hoạch tổng thể phát

triển kinh tế xã hội vùng ĐBSH thời kỳ 1996-2010 được triển khai. Trong quy

hoạch, rất nhiều vấn đề của vùng và liên kết giữa các địa phương trong vùng đã

được đề cập.

9

10

Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội Thành phố Hà Nội và các tỉnh phụ

cận đã đề cập đến sự liên kết trong phát triển kinh tế xã hội với các tỉnh, thành phố

trong vùng ĐBSH và các tỉnh phụ cận.

Trên thực tế, việc triển khai các chủ trương, những ý tưởng được đề cập trong

các Quy hoạch đã được thực hiện. Đặc biệt, những vấn đề chủ yếu trong Quy hoạch về

NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận đã từng bước được triển khai và đạt kết quả khá tốt.

(2) LKKT giữa các cơ sở kinh doanh NN: Đã xuất hiện những mối quan hệ

kiên kết trong sản xuất và cung ứng nông sản, chuyển giao tiến bộ khoa học công

nghệ… Cụ thể:

+ Đã xuất hiện các mô hình LK giữa các cơ sở sản xuất NN với các địa phương

trong vùng như: làn sóng đầu tư của bộ phận dân cư Hà Nội vào các tỉnh Vĩnh

Phúc, Hà Tây, Bắc Ninh, Hưng Yên để phát triển kinh tế trang trại; liên kết trong

đầu tư giữa những người sản xuất, nhất là chế biến nông sản của Hà Nội với những

người sản xuất nông sản của các tỉnh trong vùng. Ví dụ: Liên kết giữa những người

dân sản xuất cốm Vòng với các địa phương của Hà Tây, Hưng Yên, Thái Bình,

Nam Định trong việc cung cấp lúa nếp nguyên liệu.

+ Xuất hiện các mô hình LK Liên kết trong cung ứng các loại nông sản: Đây là

hoạt động LK có tính phổ biến nhất ở giai đoạn này giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận. Tuy nhiên, đây cũng là mối quan hệ liên kết mang tính tự phát, xuất

phát từ lợi ích mỗi bên trong việc khai thác thị trường Thủ đô. Mối quan hệ liên kết

cung ứng hàng hoá cho Hà Nội đã diễn ra với các hình thức đa dạng và khá sống

động. Tuy nhiên trong NN, vai trò trong cung ứng nông sản của các tỉnh cho Thành

phố Hà Nội lại thuộc về các loại hình của kinh tế tư nhân, mà chủ yếu của những

người buôn bán nhỏ.

- Giai đoạn từ 2001 - 2007: Đây là giai đoạn Hà Nội có quá trình đô thị hoá rất

cao, hình thành các quận mới Cầu Giấy, Thanh Xuân năm 1997 và các quận Long

Biên, Hoàng Mai năm 2005; nhiều khu công nghiệp ở Đông Anh, Sóc Sơn, Gia

Lâm đã thu hẹp quy mô sản xuất nông nghiệp; làm tăng thêm sức ép về đẩy nhanh

LK giữa NN Hà Nội với các tỉnh phụ cận. Vì vậy, LKKT giữa NN Hà Nội với NN

các tỉnh phụ cận cũng có những chuyển biến so với trước đó. Cụ thể:

(1) Những vấn đề về LKKT NN Hà Nội với các tỉnh thuộc vùng Hà Nội, nhất

là các tỉnh phụ cận tiếp tục được nhận thức vào trong các Quy hoạch vùng Thủ đô

Hà Nội, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội và các tỉnh phụ cận. Đặc biệt, vai trò

trung tâm, tính chủ động của Thủ đô Hà Nội đã được chú trọng trong LK.

(2) Những hoạt động LK thông qua các văn bản quản lý nhà nước về NN ở

trong giai đoạn khởi động. Trên thực tế, các hoạt động liên kết giữa NN Hà Nội với

các tỉnh phụ cận chưa nhiều. Phần lớn các nội dung trong kế hoạch. Hà Nội có

những dự định lớn hơn, xa hơn trong các hoạt động liên kết như: Liên kết với Lâm

Đồng, Thanh Hoá, hay hợp tác trồng lúa nước tại Môzămbic… Những hoạt động

trong liên kết với các tỉnh thuộc vùng Hà Nội, nhất là với các tỉnh phụ cận Hà Nội

lại chưa chú trọng.

(3) Liên kết giữa các cơ sở kinh doanh: Đây vẫn là hoạt động có tính sôi động

nhất và đã có bước tiến mới so với giai đoạn trước đó. Nổi bật như:

+ Làn sóng đầu tư vào phát triển kinh tế trang trại theo phong trào đã thay thế

bằng các hoạt động đầu tư kinh doanh thực sự của các nhà kinh doanh trong lĩnh

vực nông lâm, thuỷ sản của Hà Nội về các tỉnh, trong đó có các tỉnh phụ cận như:

Đầu tư trồng hoa ở Vĩnh Phúc, Hưng Yên…, đầu tư nuôi trồng thuỷ sản ở Hưng

Yên, Bắc Ninh…đầu tư chế biến nông sản như xí nghiệp giết mổ gia cầm Anh Thái

ở Hà Tây từng bước được mở rộng.

Bảng 3.1: Khối lượng một số mặt hàng nông sản và có nguồn gốc nông sản

của các tỉnh cung cấp thành phố Hà Nội 1995-1998

+ Liên kết trong cung ứng các loại nông sản đã tăng lên về lượng nông sản và

các hình thức cung ứng. Đây vẫn là hình thức LKKT sôi động nhất của LKKT giữa

NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận. Vì thế, quy mô cung cấp nông sản cho Hà

Nội đã tăng lên.

Đơn vị: Tấn

Loại nông sản

1. Lương thực quy gạo

2. Rau tươi

3. Quả tươi

4. Thịt lợn hơi

5. Dầu ăn

1995

1996

1997

1998

Bảng 3.2: Nhu cầu nông sản và mức độ cung ứng nông sản

349.923

160.928

29.750

179.328

11.052

15.120

358.910

165.063

30.163

183.936

11.565

17.430

369.235

170.025

31.853

186.554

11.914

19.610

380.500

175.000

33.000

192.000

12.344

20.480

các tỉnh cho Hà Nội năm 2005

Đơn vị: tấn

TT

1

2

Loại nông sản

Lương thực quy gạo

Thuỷ sản

Nhu cầu Hà Nội

750,0

Hà Nội SX

215,7

Các tỉnh SX

534,3

50,0

10,43

39,57

6. Sản phẩm thuỷ sản

3

Thịt các loại

300,0

120,0

180,0

Nguồn: Sở Thương mại Thành phố Hà Nội.

4

Rau các loại

300,0

125,0

175,0

+ Đối với khoa học và công nghệ, đã xuất hiện các mô hình nghiên cứu về NN

của Hà Nội, nhưng các hoạt động chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ mới

dừng ở mức độ tham quan và khảo nghiệm của các tỉnh phụ cận, các hoạt động LK

dưới hình thức chuyển giao cho các tỉnh chưa được triển khai.

5

Quả các loại

80,0

27,5

52,5

Nguồn: Sở Thương mại Thủ đô Hà Nội.

+ Liên kết trong chuyển giao các tiến bộ khoa học và công nghệ có sự mở rộng

trên cả 2 bình diện: tự phát trong các cơ sở kinh doanh NN, chủ động của các cơ

quan quản lý nhà nước và các tổ chức khuyến nông.

11

12

Đánh giá chung: Giai đoạn trước 1990, mối quan hệ LK được thực hiện trực

tiếp thông qua các biện pháp mang tính hành chính. Giai đoạn 1990-2000, các mối

LKKT giữa NN Hà Nội với các tỉnh phụ cận đã có những cơ hội và bước phát triển

trên các mặt quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh. Trên thực tế, các mối quan

hệ đã mở rộng với các hình thức đa dạng hơn giai đoạn trước theo quan hệ của kinh

tế thị trường.

Giai đoạn 2001 - 2007, yêu cầu liên kết giữa sản xuất kinh doanh của NN Hà

Nội với các tỉnh phụ cận ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, sự chuyển biến của các

mối quan hệ liên kết so với giai đoạn trước chưa có những chuyển biến về chất.

Các hoạt động mang tính tự phát giữa các cơ sở kinh doanh NN vẫn là những hoạt

động chủ yếu.

bệnh, kiểm dịch, kiểm soát giết mổ động vật, sản phẩm động vật và sản xuất, tiêu

thụ rau an toàn với 16 tỉnh, thành phố phía Bắc.

Triển khai Chương trình, Sở NN & PTNT Hà Nội đăng tải các thông tin liên

quan đến xúc tiến thương mại, đầu tư, hợp tác giữa Hà Nội với các tỉnh ký kết để

cung cấp thông tin cho các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân quan tâm. Hà Nội đã

nhận được thông tin của 5 tỉnh về các Chương trình phát triển NN, các chính sách

hỗ trợ, các mô hình kinh doanh công nghệ cao và các đơn vị kinh doanh NN ở các

tỉnh có sản phẩm cần quảng bá.

- Liên kết giữa các cơ sở kinh doanh: Đây vẫn là hoạt động liên kết chính của

liên kết giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận. Tuy nhiên, so với các giai đoạn

trước đã xuất hiện những hình thức hiên kết mới và tính chất của liên kết cũng có

sự thay đổi. Cụ thể:

+ LK đầu tư vào sản xuất kinh doanh ở trạng thái ngưng trệ, vì đầu tư phát triển

kinh tế trang trại thực chất là đầu tư bất động sản. Khi bất động sản ở giai đoạn xấu,

các nhà đầu tư Hà Nội về các tỉnh đều “tháo chạy”, hiện tượng đầu tư thêm hầu như

không xuất hiện. Đầu tư thực sự kinh doanh của Hà Nội vào NN các tỉnh giảm sút

do thiếu sự gắn kết giữa các bên, thiếu môi trường kinh tế và pháp lý, vì hầu như là

các liên kết mang tính tự phát. Những đầu tư này phần lớn là đầu tư với công nghệ

cao, hướng tới sản xuất nông sản sạch.

Tuy nhiên đã xuất hiện hình thức sản xuất trong các ngành NN ở các tỉnh theo

hướng chuyên cung cấp các nông sản cho Hà Nội. Có thể cho đây là hướng triển

khai các quy hoạch phát triển NN của các tỉnh phụ cận có tính đến các đặc thù của

thị trường Hà Nội như trồng đào quất ở Văn Giang, trồng rau an toàn ở xã Yên

Phú, xã Hoàn Long huyện Yên Mỹ Hưng Yên; ở xã Trung Nghĩa thành phố Hưng

Yên…, trồng lúa chất lượng cao ở Hà Nam.

Luận án đã khảo sát khá kỹ các mô hình này ở các tỉnh Hưng Yên, Bắc Ninh,

Hà Nam và thấy rằng, LKKT theo các mô hình này, phần chủ động LK thuộc về

những người sản xuất NN các tỉnh phụ cận. Họ là những người thực thi các phương

án quy hoạch, những phương án này khi thiết kế đã có sự xem xét tới thị trường Hà

Nội. Hà Nội chưa thực sự có những tác động tới họ. Xu hướng trên đã tạo nguồn

nông sản từ các tỉnh phụ cận cung cấp cho Hà Nội, nhưng thực tế đang nảy sinh các

vấn đề về an toàn vệ sinh thực phẩm ở những khâu tiếp theo khi Hà Nội không

giám sát được vấn đề từ gốc.

+ Liên kết trong chế biến và tiêu thụ nông sản ở 2 dạng chủ yếu: sản phẩm tươi

sống cung cấp cho người tiêu dùng chế biến sử dụng (rau tươi, cá, gia cầm sống…);

chế biến hoặc sơ chế cung cấp cho người tiêu dùng chế biến tiếp và sử dụng. Mối

liên thông qua nhiều kênh, nhiều chủ thế chế biến và tiêu thụ. So với giai đoạn

trước, đây vẫn là nội dung liên kết chủ yếu nhất, đa dạng nhất, hiệu quả nhất và

cũng phát sinh nhiều tiêu cực nhất. Cụ thể:

3.3.2. Thực trạng phát triển các mối quan hệ liên kết giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận giai đoạn từ 2008 đến 2012

Đây là giai đoạn mở rộng địa giới Thủ đô Hà Nội, theo đó diện tích tự nhiên Hà

Nội đã tăng lên hơn 3,6 lần và dân số tăng lên 1,8 lần. Đặc biệt, các huyện ngoại

thành Hà Nội đã tăng từ 5 huyện lên 18 huyện nên quy mô sản xuất NN của Hà Nội

cũng tăng theo. Trên thực tế, LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận vẫn

diễn ra theo 2 phạm vi: Liên kết trong các hoạt động quản lý nhà nước và liên kết

giữa các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp. Tuy nhiên, mức độ liên

kết có những biến đổi phức tạp theo cả 2 chiều hướng: tích cực và tiêu cực. Cụ thể:

- Liên kết trong các hoạt động quản lý nhà nước: + Đây là thời kỳ Hà Nội và

các tỉnh phụ cận rà soát quy hoạch, tổ chức quy hoạch cho giai đoạn 2010 - 2020

tầm nhìn 2030 hay 2050. Trong các quy hoạch, các địa phương đều xác định mục

tiêu, định hướng sử dụng các nguồn lực, phát triển các ngành NN và bố trí các

phương án phát triển NN trong mối quan hệ lẫn nhau. Vấn đề LK trong NN được

thể hiện ở xác định chức năng NN của từng địa phương trong vùng; đặc biệt là sự

nhấn mạnh về vai trò NN trong sự phát triển chung của vùng.

Đối với Hà Nội: Quy hoạch xác định, phát triển NN theo hướng hình thành các

vùng sản xuất hàng hóa tập trung chuyên canh, các vành đai xanh, sinh thái và các

khu NN ứng dụng công nghệ cao. Đối với các tỉnh phụ cận, các quy hoạch đều định

hướng sản xuất NN hàng hóa, coi Thủ đô Hà Nội là thị trường cần hướng tới.

LK giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận trong quy hoạch là vấn đề vẫn được

quan tâm. Các quan tâm đó không chỉ thể hiện ở định hướng quy hoạch mà còn thể hiện

trong xây dựng các phương án bố trí sản xuất NN của các địa phương. Ví dụ: Hưng Yên

nhấn mạnh đến vùng cây cảnh, hoa ở Văn Giang, vùng chăn nuôi lợn tập trung ở Khoái

Châu; Hà Nam nhấn mạnh vùng nuôi gia cầm, vùng sản xuất lúa chất lượng cao…

+ Trong xây dựng các chính sách, các hoạt động kiểm tra giám sát lưu thông

nông sản: Tính chủ động của Hà Nội đã được nâng lên. Hà Nội đã ban hành các

chính sách tăng cường LK trong giám sát lưu thông nông sản, kiểm soát dịch bệnh.

Đặc biệt, Hà Nội đã tổ chức ký Chương trình hợp tác phối hợp phòng chống dịch

1) Liên kết trực tiếp giữa người sản xuất nhỏ lẻ ở các tỉnh phụ cận và người

bán lẻ nông sản ở Hà Nội: Họ phần lớn là những người sản xuất nông sản ở quy

13

14

mô nhỏ ở các tỉnh phụ cận (5-7%), nhưng là những người có mối quan hệ với

người thân ở Thủ đô hoặc có phương tiện vận chuyển, có sự năng động nhất định;

trực tiếp vận chuyển nông sản để trao đổi cho người bán lẻ ở chợ đầu mối hoặc đến

các chợ nơi người bán lẻ hoạt động. Họ có lượng nông sản cung ứng nhỏ 30-50 kg

gia cầm, cá, 50-70 kg rau, hoa quả, hoa tươi và cây cảnh… Phương tiện chủ yếu là

xe máy, người mua là những khách hàng quen thuộc.

2) Liên kết giữa người sản xuất với nhóm người tiêu dùng ở Hà Nội: Đó là sự liên

kết những người tiêu dùng trong cùng cơ quan hoặc khu dân cư với người sản xuất

nông sản ở quê, chủ yếu ở các tỉnh phụ cận Hà Nội. Họ đặt hàng với những người thân

sản xuất nông sản ở quê, chuyển về Hà Nội và tiêu thụ theo nhóm cơ quan hoặc dân

phố. Đó là sự liên kết tự phát qua thỏa thuận miệng của người tiêu dùng với người sản

xuất do vai trò quản lý nhà nước buông xuôi về kiểm soát vệ sinh thực phẩm.

3) Liên kết giữa những người sản xuất với những người thu gom, người chế

biến và người bán lẻ nông sản: Đây là kênh phân phối thể hiện sự liên kết trong

toàn chuỗi giá trị nông sản. Nó được thực hiện khá phổ biến trong liên kết giữa sản

xuất và tiêu dùng nông sản giữa NN Hà Nội và nông sản các tỉnh phụ cận. Trong sự

liên kết này, người sản xuất bán nông sản cho những người thu gom, người thu

gom bán cho các cơ sở chế biến đối với các sản phẩm lợn, trâu, bò và gia cầm và

một phần đối với rau, đậu; các sản phẩm chế biến quy mô lớn được phân phối cho

những người bán lẻ và người bán lẻ bán trực tiếp cho người tiêu dùng.

Ưu điểm nổi trội của sự liên kết này là các quan hệ liên kết với quy mô lớn, các

chủ thể tham gia liên kết có tính chuyên môn hóa cao. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất

của mô hình liên kết này là liên kết qua nhiều khâu trung gian nên chi phí thường bị

đội lên nhiều, đặc biệt an toàn vệ sinh nông sản thực phẩm rất khó khống chế và

thực tế đã bị vi phạm nghiêm trọng.

4) Những mối quan hệ liên kết khác như: Liên kết thực hiện Chương trình bình

ổn giá những mặt hàng thiết yếu, các sản phẩm NN của Hà Nội, hoạt động của một

số doanh nghiệp cung ứng nông sản của Trung ương có trụ sở và các đơn vị kinh

doanh trên địa bàn cũng thực hiện sự liên kết trong các hoạt động kinh doanh.

3.3.3 Những kết quả và những hạn chế, những vấn đề đặt ra cần giải quyết của

LKKT giữa NN Hà Nội và NN các tỉnh phụ cận

- Những kết quả đạt được:

(1) Các mối quan hệ liên kết diễn ra trong tất cả các giai đoạn phát triển của

NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận. Mức độ liên kết ngày càng được mở rộng hơn theo

tiến trình chuyển NN từ tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa.

(2) Có sự biến đổi trong quan hệ liên kết và phương thức thực hiện các mối

quan hệ liên kết. Đó là sự chuyển đổi bằng phương thức hành chính thông qua hình

thành các vùng vành đai thực phẩm, lưu thông và tiêu thụ nông sản theo cơ chế thu

mua đến việc quy hoạch các vùng chuyên môn hóa và lưu thông nông sản tự do,

tiêu thụ nông sản theo quan hệ thị trường.

Bảng 3.3: Tổng hợp điều tra cung cấp nông sản tại 4 chợ đầu mối Hà Nội

tháng 5/2013.

(3) Đã có chuyển biến bước đầu trong tổ chức quan hệ LK của quản lý nhà

nước về NN của Hà Nội và các tỉnh phụ cận.

Số lượng/

ngày

(kg, quả)

80

70

280

400

75

30 - 40

50

Số lượng/

tháng

(kg, quả)

2.500

2.100

2.000

8.400

4.000

2.000

800 - 1.200

1.500

Doanh thu/

tháng

(triệu đồng)

225

(4) Đã có sự chủ động liên kết sản xuất nông sản ở các tỉnh phụ cận, thể hiện ở

lựa chọn ngành nghề sản xuất, đặc biệt là định hướng tiêu chuẩn chất lượng sản

phẩm theo yêu cầu thị hiếu tiêu dùng của Hà Nội, như lợn siêu nạc, các nông sản

đặc sản, có chất lượng cao…

(5) Hệ thống cung ứng nông sản cho Hà Nội ngày càng mở rộng, đáp ứng đủ

nhu cầu cư dân Thủ đô Hà Nội, thậm chí dư thừa, kể cả khi nhu cầu tăng cao vào

dịp lễ tết. Kết quả đó đã dẫn đến nhu cầu nông sản cư dân Thủ đô đủ về số lượng,

từng bước đáp ứng về chất lượng. Người sản xuất nông sản ở các tỉnh phụ cận tiêu

thụ được sản phẩm với giá cao, nông sản ít bị ứ đọng do có thị trường có nhu cầu

số lượng lớn, sức mua cao.

(6) LKKT đã mang lại hiệu quả cho người sản xuất, chế biến và cung ứng ở các

tỉnh phụ cận, cho người phân phối ở Hà Nội, đặc biệt là cho người tiêu dùng. Đối

với sản xuất, liên kết đã giúp họ chuyển đổi sang cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh

tế cao, tiêu thụ được nông sản với giá cao hơn. Vì vậy, doanh thu và lợi nhuận của

họ tăng lên so với trước. Mức tăng đối với doanh thu từ 20-30%/năm, mức gia tăng

lợi nhuận do giá bán tăng từ 3-5%.

Phương tiện vận

chuyển

Sản phẩm

1. Thịt bò

Nguồn gốc

Phú Thọ

Hòa Bình

Bắc Ninh

Hưng Yên

Phú Thọ

Bắc Giang

Hà Nam

Xe máy

ô tô

Xe máy

336

180

672

350

140

40

120

90

2. Thịt lợn

3. Gia cầm

Bắc Ninh

50

1.500

10.000

2000 - 5.600 38,0 - 42,0

1.500 - 9.000 20,0 - 45,0 Xe máy, ô tô khách

450 – 2.000 20,0 - 48,0 Xe máy, ô tô khách

3.600 - 7.500 35,0 - 200,0 Xe máy, ô tô khách

800 - 4.400

80.000

Trứng gà, vịt Hưng Yên

1.000

80 - 200

60- 500

150-200

300

30

Phú Thọ

4. Rau đậu

Vĩnh Phúc

Thái nguyên

Hòa Bình

Hưng Yên

Vĩnh Phúc

50 - 350

3.000

25,0 - 56,0 Xe máy, ô tô khách

63,0 Xe máy

Đối với người chế biến và phân phối ở Hà Nội, liên kết giúp họ có nguồn đầu

vào ổn định, có chất lượng. Nhờ đó, công suất chế biến được nâng cao, chất lượng

5. Hoa

Nguồn: Điều tra, phỏng vấn các tư thương ở 4 chợ đầu mối của Hà Nội.

15

16

nông sản chế biến cũng được nâng lên. Doanh thu và lợi nhuận của các cơ sở chế

biến cũng gia tăng.

- Những hạn chế và những vấn đề đặt ra cần giải quyết: Bên cạnh những kết

quả trên, LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận hiện còn những hạn chế,

tồn tại cơ bản sau:

CHƯƠNG 4

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LIÊN KẾT

KINH TẾ GIỮA NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI VỚI CÁC TỈNH PHỤ CẬN

4.1. Những quan điểm và phương hướng phát triển LKKT giữa NN Hà Nội

với NN các tỉnh phụ cận

(1) Sự cần thiết về LKKT giữa NN Thủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận đã

xuất hiện từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung và ngày càng trở nên cấp thiết. Nhưng,

thực tế triển khai các mối quan hệ liên kết dưới góc độ quản lý vĩ mô hết sức chậm

trễ. Các mối quan hệ giữa những chủ thể kinh doanh tham gia LK không bền vững,

chủ yếu thông qua thỏa thuận miệng. Một số quan hệ thông qua hợp đồng, nhưng

tính pháp lý và thực thi pháp lý yếu; các hình thức hợp tác kinh doanh không có cơ

sở kinh tế để tồn tại.

Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức của chính quyền các cấp và các chủ thể liên

kết chưa rõ và chưa đúng về sự cần thiết và vai trò, lợi ích của LKKT giữa NN Thủ

đô Hà Nội và NN các tỉnh phụ cận. Nhận thức và ý thức pháp luật của người dân

chưa cao. Đặc biệt là chậm nhận thức về vai trò chủ động của Hà Nội trong tổ chức

các hoạt động liên kết và xử lý các quan hệ phát sinh trong quá trình liên kết. Vì

vây, nâng cao nhận thức về liên kết và thực thi bền vững liên kết là yêu cầu cấp

bách.

4.1.1. Những quan điểm phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

- LKKT NN cần tuân thủ các quy hoạch của vùng Hà Nội và phát triển NN của

từng địa phương trong vùng.

- Phát huy vai trò chủ động của Hà Nội và sự phối hợp tích cực giữa các địa

phương của vùng trong tổ chức các hoạt động liên kết.

- Đa dạng hóa các hình thức LKKT giữa NN Hà nội với NN các tỉnh phụ cận.

- Cần chú ý đặc biệt đến lợi ích của các bên tham gia liên kết giữa NN Hà Nội

với NN các tỉnh phụ cận

4.1.2. Phương hướng phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với các tỉnh phụ cận

- Phương hướng phát triển NN Hà Nội và NN các tỉnh phụ cận đến 2030, tầm

nhìn 2050:

Quy hoạch vùng Hà Nội đến năm 2030 tầm nhìn 2050 đã xác định: Ổn định

vùng sản xuất NN theo quy hoạch. Phát triển NN gắn chặt với hình thành vành đai

cây xanh, vùng trồng rau sạch, vùng trồng hoa, cây cảnh gắn với hệ thống phân

phối tiện lợi cho người dân. Nâng cao năng suất, chất lượng hàng nông sản, an toàn

thực phẩm; nâng cao hiệu quả sản xuất, giá trị sản xuất/đơn vị diện tích đất nông

nghiệp. Hình thành các vùng sản xuất hàng hoá chuyên canh quy mô lớn: vùng sản

xuất rau, hoa, chăn nuôi, thuỷ sản...

(2) Các hình thức LKKT còn hết sức sơ khai. Những hình thức góp vốn liên

doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh… xuất hiện chưa nhiều và không bền vững.

Quy mô của các liên kết nhỏ và chủ yếu của những người nông dân ở các vùng

chuyên canh ở các tỉnh phụ cận.

Nguyên nhân chủ yếu là sản xuất NN ở các tỉnh phụ cận còn phân tán, nhỏ bé

không đủ các điều kiện về số lượng và chất lượng cho các yêu cầu liên kết. Từ thực

trạng trên, nâng cao năng lực sản xuất của các chủ thể, tăng quy mô liên kết là vấn

đề cần xử lý.

(3) Tính tự phát trong LK giữa các cơ sở sản xuất kinh doanh nông sản cao.

Trong những năm qua, LK đã trợ giúp cho NN Hà Nội giải quyết thiếu hụt nông

sản; góp phần giải quyết vấn đề thị trường nông sản cho các tỉnh trong vùng.

Nhưng nảy sinh những bất cập về dịch bệnh khi lưu thông nông sản, vệ sinh an

toàn thực phẩm và mỹ quan đường phố.

Nguyên nhân chủ yếu do thiếu môi trường pháp lý cho các hoạt động liên kết;

thiếu các văn bản pháp lý tạo lập môi trường kiểm soát và xử lý các bất cập nảy

sinh trong quá trình triển khai.

(4) Chưa chú ý đầy đủ vấn đề lợi ích trong liên kế. Các hoạt động liên kết đều

nhằm giải quyết vấn đề lợi ích của bên chủ động liên kết. Thực trạng đó dẫn đến

các ràng buộc trong liên kết còn lỏng lẻo.

Dự kiến giá trị sản xuất NN bình quân đạt khoảng 215 triệu/ha năm 2015 và

khoảng 245 triệu/ha năm 2030. Tốc độ tăng trưởng giá trị tăng thêm khu vực nông

lâm thuỷ sản đạt bình quân 1,5-2%/năm giai đoạn 2011-2020. Chuyển dịch cơ cấu

nội bộ ngành NN theo hướng giảm tỷ trọng trồng trọt, tăng tỷ trọng chăn nuôi, thủy

sản; đến 2015 cơ cấu trồng trọt - chăn nuôi - thủy sản là 40% - 50% - 10% và đến

2020 là 34,5% - 54% - 11,5%.

- Phương hướng phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận:

+ Phương hướng LKKT giữa Hà Nội với kinh tế các tỉnh phụ cận: Phát huy

mọi tiềm năng, lợi thế của vùng Thủ đô Hà Nội nhằm phát triển Thủ đô Hà Nội có

đủ chức năng và vị thế của một trung tâm đô thị hiện đại trong khu vực và châu Á;

giải quyết những bất cập, mâu thuẫn đang tồn tại ảnh hưởng tới quá trình phát triển

chung cho cả Vùng. Phát triển hài hoà, giảm sự tập trung vào Thủ đô Hà Nội trên

cơ sở xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật diện rộng cấp vùng, tạo điều kiện thuận

lợi để phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm phát triển bền vững cho toàn

vùng. Theo đó LKKT giữa Thủ đô Hà Nội và các tỉnh phụ cận tập trung vào (1) LK

phối hợp trong quy hoạch và tổ chức triển khai phát triển các ngành kinh tế theo

quy hoạch. (2) LK phối hợp trong đầu tư và xây dựng phát triển hệ thống cơ sở hạ

17

18

tầng. (3) LK trong phát triển nguồn nhân lực và trao đổi thông tin. LK trong việc

xây dựng và triển khai các cơ chế chính sách.

năng, lợi thế để phát triển LKKT là cơ sở quan trọng để các địa phương xây dựng

chiến lược hay chương trình LK với Hà Nội.

+ Phương hướng LKKT giữa NN Hà Nội và NN các tỉnh phụ cận: (1) Mở rộng

LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận để đáp ứng các yêu cầu chuyển

mạnh NN của các địa phương sang sản xuất hàng hóa; khai thác triệt để các mối

quan hệ kinh tế của NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận, đáp ứng yêu cầu nông sản của

cư dân thủ đô Hà Nội trong bối cảnh ĐTH và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng

tăng; sức cạnh tranh của nông sản nước ngoài với nông sản nội địa ngày càng trở

nên gay gắt.

(2) Kết hợp giữa giải quyết những vấn đề cấp thiết về an toàn vệ sinh nông sản

đang diễn ra phức tạp và bức xúc, với giải quyết một cách căn bản, từ gốc trong

phối hợp giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản.

(3) Sử dụng tổng hợp các công cụ trong tổ chức các quan hệ LK, chú trọng vai

trò quản lý nhà nước trong tạo lập môi trường kinh tế và pháp lý cho các mối quan

hệ liên kết phát triển. Phát huy sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế trong

các hoạt động liên kết

(4) Đa dạng hóa các mô hình liên kết, các mô hình liên kết chủ yếu trong NN

Hà Nội với các tỉnh phụ cận.

4.2. Các giải pháp đẩy mạnh phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận

4.2.1. Tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức, hiểu biết về LKKT giữa NN Hà

Nội với NN các tỉnh phụ cận đầy đủ, chi tiết

Trên thực tế, LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận một cách đầy đủ

vẫn chưa được nhận thức đúng ở cả cấp vĩ mô đến vi mô. Vì vậy, thông tin tuyên

truyền về mặt nhận thức là giải pháp tiền đề.

Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào sự cần thiết phải liên kết, trong đó làm

rõ lợi ích của LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận; những hậu quả sẽ

phát sinh nếu không có sự liên kết hay liên kết không phù hợp. Việc tuyên truyền,

vận động cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, các nhà quản lý về NN và các

tổ chức chính trị xã hội. Phương thức tổ chức các hoạt động tuyên truyền, vận động

có thể thông qua các lớp, dưới dạng lồng ghép. Nguồn kinh phí cho truyên truyền

cần được đa dạng hóa. Tuy nhiên, kinh phí từ nguồn ngân sách cần được chú trọng.

4.2.2. Rà soát, điều chỉnh quy hoạch, đánh giá tiềm năng và các cơ hội phát triển

mối liên kết của NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

Thủ đô Hà Nội và tất cả các tỉnh phụ cận đều đã hoàn thành các Quy hoạch đến

2020 tầm nhìn 2030 và 2050. Việc triển khai các quy hoạch đã gần được 3 năm, so

với các dự báo một số quy hoạch đã có sự khác biệt. Đặc biệt, trình tự và phê duyệt

các quy hoạch không thật hợp lý. Quy hoạch tổng thể, nhất là quy hoạch tổng thể

vùng Hà Nội mới được phê duyệt, trong khi các quy hoạch của các địa phương lại

được phê duyệt sớm hơn. Tính hệ thống của các quy hoạch không cao. Vì vậy, rà

soát các quy hoạch tạo sự đồng bộ làm cơ sở cho đánh giá các yêu cầu, các tiềm

Để thực thi được các công việc trên, cần thành lập cơ quan quản lý chuyên

ngành có tính chất liên kết giữa các địa phương. Ban này có thể nằm trong ban chỉ

đạo triển khai Quy hoạch vùng Hà Nội; có thể là tổ chức của những người thuộc

các sở NN và PTNT Hà Nội và các sở NN và PTNT ở các tỉnh phụ cận, trong đó

nhân sự lấy từ phòng Quy hoạch và kế hoạch thành lập thành Ban điều phối. Vai

trò thường trực sẽ thuộc về sở NN và PTNT Hà Nội.

4.2.3. Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong phát triển LKKT giữa NN Hà Nội

và NN các tỉnh phụ cận

LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận được thực hiện cả ở cấp vĩ mô

và vi mô. Vai trò của quản lý vĩ mô trong LKKT NN giữa Thủ đô Hà Nội với NN

các tỉnh phụ cận nói riêng đã được xác định rõ. Trên thực tế, quản lý nhà nước về

LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận chưa đáp ứng yêu cầu. Những bất

cập trong LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận chủ yếu do sự yếu kém

trong quản lý nhà nước. Vì vậy, nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong phát triển

LKKT đã trở nên cấp thiết, trong đó tập trung vào:

(1) Thiết lập các tổ chức thực thi các hoạt động quản lý nhà nước về LKKT

giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận; (2) Rà soát lại các quy hoạch, bố trí các

vùng chuyên môn hoá sản xuất NN trong mối quan hệ vùng, trong đó chú ý đến các

vùng cung cấp nông sản cho Hà Nội làm cơ sở cho các hỗ trợ mang tính nhà nước

của Hà Nội cho các tỉnh. (3) Có kế hoạch triển khai các hoạt động liên kết trong sản

xuất nông sản mang tính chất vùng để tạo cho nông sản cung cấp vào Hà Nội, đảm

bảo tính an toàn ngay từ nơi sản xuất và có xuất xứ nguồn gốc nông sản rõ ràng. (4)

Xây dựng cơ chế LKKT giữa NN Thủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận. Hà Nội

phát huy vai trò, vị thế của Thủ đô để chủ động tổ chức xây dựng các cơ chế liên

kết. (5) Tổ chức tốt việc xây dựng các văn bản pháp luật tạo môi trường kinh tế và

pháp lý để LKKT. (6) Phối hợp tốt chức năng kiểm tra giám sát trong sản xuất và

lưu thông nông sản để đảm bảo phòng dịch cho NN Hà Nội, an toàn vệ sinh cho

người tiêu dùng và giữ mỹ quan Thành phố.

4.2.4. Đẩy mạnh gắn kết giữa các chủ thể sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản

giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

Gắn kết giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản vừa là mục tiêu, vừa là

nhiệm vụ của phát triển các mối liên kết giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận.

Sự cần thiết phải thực thi giải pháp này đã được chứng minh. Thực tế quá trình phát

triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận cũng chỉ ra những thành tựu

và những hạn chế, đặc biệt là những tác động tiêu cực phát sinh từ những hạn chế

của những liên kết. Vì vậy, đẩy mạnh gắn kết giữa các chủ thể NN trong mối quan

hệ liên kết là rất cần thiết và tập trung giải quyết các vấn đề chủ yếu sau:

- Các vấn đề gắn kết gồm: Gắn kết giữa những người có vốn, có công nghệ ở

Hà Nội với người sản xuất nông sản ở các tỉnh phụ cận; giữa những người sản xuất

19

20

ở các tỉnh phụ cận với những người chế biến ở Hà Nội; giữa những người thu gom

nông sản ở các tỉnh phụ cận với những người tiêu thụ nông sản ở Hà Nội; giữa

những người sản xuất với chế biến ở các tỉnh phụ cận với người tiêu thụ nông sản ở

Hà Nội; giữa những người sản xuất với những đại diện nhóm tiêu thụ nông sản (cơ

quan, nhóm bạn bè và theo khu ở…) ở Hà Nội.

- Phương thức gắn kết: Có thể thực thi các gắn kết kinh tế giữa các chủ thể nêu

trên theo 2 phương thức: gắn kết trực tiếp thông qua đầu tư chung và gắn kết gián

tiếp thông qua các quan hệ hàng hóa tiền tệ dựa trên các hợp đồng kinh tế.

- Gắn kết bằng cái gì và ai là người thực thi sự gắn kết đó: Gắn kết trực tiếp

dựa trên các quy hoạch và thực thi các gắn kết thông qua liên kết kinh doanh, hình

thành các doanh nghiệp liên kết chung như: Cùng góp vốn hình thành các doanh

nghiệp; hay các thỏa thuận hoặc các hợp đồng kinh tế đối với việc ứng trước vốn,

vật tư hay công nghệ, bao tiêu sản phẩm.

đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân Thủ đô Hà Nội cần phải

được giải quyết triệt để. Vì vậy thiết lập lại trật tự trong hệ thống tiêu thụ nông sản

được coi là giải pháp cho Hà Nội và cần tập trung vào vấn đề sau: (1) Tổ chức và

quản lý tốt chuỗi cung ứng rau trên cơ sở liên kết chặt chẽ giữa sản xuất - chế biến -

tiêu thụ nông sản. (2) Đa dạng hóa các loại chuỗi cung ứng, mở rộng về quy mô,

tăng về số lượng các nhà cung cấp, các công ty kinh doanh nông sản ở trên thị

trường Hà Nội, tăng phương tiện vận chuyển, nhà bảo quản, nhà kho, hệ thống chợ

tiêu thụ, kiểm soát chặt chẽ chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, đảm bảo quyền

lợi cho các tác nhân tham gia trong ngành hàng nông sản. Nông sản an toàn phải có

đăng ký và được kiểm tra chất lượng trước khi đưa vào tiêu thụ ở trên thị trường.

(3) Tăng cường công tác quản lý thị trường. (4) Tổ chức, quản lý thị trường nông

sản bằng các biện pháp điều tiết cung, cầu, giá cả nông sản trên thị trường. Tăng

cường quảng bá, tiếp thị, mở rộng thị trường tiêu thụ các nông sản an toàn; (5)

Tăng cường tuyên truyền quảng bá các nông sản an toàn trên các phương tiện thông

tin đại chúng. Hướng dẫn các chủ doanh nghiệp, trang trại thường xuyên theo dõi

thông tin về sản xuất, tiêu thụ nông sản an toàn của các sở NN và Phát triển nông

thôn Hà Nội và các tỉnh phụ cận. Cập nhật thường xuyên các thông tin về các chính

sách khuyến khích sản xuất nông sản an toàn lên Trang thông tin điện tử của Hà

Nội và các tỉnh phụ cận. Xây dựng chuyên mục về phối hợp sản xuất, chế biến và

tiêu thụ nông sản an toàn giữa Hà Nội và các tỉnh phụ cận.

4.2.5. Đổi mới, hoàn thiện các chính sách tạo các môi trường pháp lý và kinh tế

cho phát triển các mối liên kết

Chính sách được coi là công cụ của quản lý nhà nước về NN. Trên thực tế, các

chính sách LKKT của NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận mới tập trung vào sự phối

hợp trong kiểm soát lưu thông khi có dịch bệnh như kiểm soát giết mổ và lưu thông

nông sản khi có dịch, bệnh. Các chính sách sản xuất và lưu thông các sản phẩm an

toàn như rau an toàn mới được chú ý gần đây. Vì vậy nhiều khả năng khai thác còn

bỏ ngỏ, nhiều hạn chế cần khắc phục.

Mục tiêu của đổi mới và hoàn thiện các chính sách là tạo lập môi trường kinh tế và

pháp lý cho LKKT giữa nông nghiêp Thủ đô Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận phát

triển và phát huy hiệu quả. Việc đổi mới và hoàn thiện chính sách tập trung vào 2 nội

dung: Xây dựng các chính sách và phối hợp tổ chức thực thi các chính sách.

Xây dựng các chính sách phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh

phụ cận cần tập trung vào các chính sách hỗ trợ đầu tư như: đầu tư xây dựng vùng

chuyên môn hóa ở các tỉnh phụ cận, chuyên sản xuất các nông sản cung cấp cho thị

trường Hà Nội. Đầu tư áp dụng khoa học công nghệ nâng cao chất lượng nông sản;

đầu tư phổ biến khoa học công nghệ, thông tin thị trường cho người sản xuất và chế

biến nông sản ở các tỉnh phụ cận…

4.2.7. Phát triển và nâng cao vai trò của các Hiệp hội ngành hàng trong LKKT

giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

Ở Hà Nội và các tỉnh phụ cận các thành viên của Hiệp hội từ cấp tỉnh đến cơ sở

được thành lập và hoạt động khá có Hội sinh vật cảnh, Hiệp hội chè. Các tổ chức

của các hiệp hội khác chưa thực sự phát triển. Vì vậy cần:

- Kiện toàn hệ thống tổ chức cơ sở Hội nghề thuộc ngành nông sản đã có. Hình

thành các chi hội theo ngành hàng theo từng địa phương và có kế hoạch trao đổi

hoạt động giữa các địa phương, nhất là giữa Hà Nội và các tỉnh phụ cận.

- Tuyên truyền vận động các chủ thể sản xuất kinh doanh nông sản chuyên theo

sản phẩm tham gia vào các hội nghề tương ứng.

- Nâng cao vai trò của Hội với một số vấn đề cơ bản như: Tổ chức cho các DN

nghiên cứu thông tin về giá cả, định hướng phát triển thị trường, những quy định

pháp lý của nước sở tại về chống bán phá giá... để các DN kháng kiện có hiệu quả

giảm bớt tổn thất do thiếu thông tin. Xây dựng cơ chế xúc tiến thương mại để mở

rộng thị trường, tăng chủng loại các mặt hàng và tạo thế cạnh tranh với thị trường

thế giới. Phát huy vai trò của các Hiệp hội trong bảo vệ quyền và lợi ích của hội

viên, vừa là cầu nối và nhà tổ chức LK giữa các khâu của sản xuất, giữa các hội

viên với các tổ chức và cơ quan quản lý nhà nước.

Cần tập trung nâng cao tính khả thi của các chính sách kết nối thị trường, giám

sát an toàn vệ sinh nông sản trong tất cả các khâu từ sản xuất đến chế biến và tiêu

thụ nông sản. Khuyến khích các mô hình LKKT các khâu sản xuất, chế biến và tiêu

thụ nông sản giữa các địa phương; tổng kết các mô hình, tuyên truyền và có chính

sách nhân rộng mô hình. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Hà Nội và các địa

phương; lưu ý đến tính kịp thời và tính đồng bộ.

4.2.6. Thiết lập lại trật tự hoạt động liên kết trong hệ thống tiêu thụ nông sản của

các tỉnh phụ cận ở địa bàn Thủ đô Hà Nội

Tiêu dùng nông sản an toàn là nhu cầu chính đáng của mọi người dân, đặc biệt

là cư dân Thủ đô Hà Nội, bởi vì nông sản không an toàn là vấn đề báo động đỏ

21

22

4.2.8. Nâng cao năng lực các cơ sở sản xuất kinh doanh đáp ứng yêu cầu LKKT

giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận

quan hệ liên kết. Xu hướng này ngày càng tăng cùng với mức độ chuyển đổi của

nền kinh tế và mức độ hội nhập kinh tế quốc tế.

Để nâng cao năng lực của các chủ thể sản xuất kinh doanh nông sản cần tập

trung vào các vấn đề chủ yếu sau:

Phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận đã mang lại những

tác động tích cực cho nền kinh tế và trực tiếp là Hà Nội và các tỉnh, thành phố

thuộc vùng Hà Nội. Điểm nổi bật do phát triển LKKT mang lại là NN các tỉnh phụ

cận đã thâm nhập vào thị trường nông sản Hà Nội với ưu thế cận kề, có sức mua

cao, có khả năng mang lại hiệu quả kinh tế lớn. Đặc biệt, NN Hà Nội đã có những

trợ thủ đắc lực thực thi nhiệm vụ cung cấp nông sản cho cư dân Thủ đô với số

lượng đông, với yêu cầu nông sản chất lượng cao trong điều kiện nguồn lực của Hà

Nội cho thực thi các nhiệm vụ đó có nhiều hạn chế.

Tuy nhiên, do những lý do khách quan và chủ quan dẫn đến các mối LKKT

giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận chủ yếu còn tự phát; những tác động tiêu

cực về an toàn vệ sinh nông sản ở trạng thái báo động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến

sức khỏe của người tiêu dùng.

Giai đoạn 2013-2020, các cơ sở khách quan về phát triển LKKT giữa NN Hà

Nội với NN các tỉnh phụ cận ngày càng tăng. ĐTH, CNH, HĐH thu hẹp các nguồn

lực của sản xuất NN Hà Nội; hội nhập kinh tế quốc tế tạo sức căng về cạnh tranh

khi nông sản nước ngoài thâm nhập thị trường Hà Nội, ưu thế của tính phụ cận đối

với NN các tỉnh không còn. Vì vậy, phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận vừa có những cơ hội, vừa có những khó khăn thách thức mới. Trong

bối cảnh đó, để phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận cần

nâng cao nhận thức về vai trò, về sự cần thiết, về các nội dung và phương thức liên

kết của chính quyền và các tổ chức kinh tế, của các tổ chức chính trị xã hội và của

người tiêu dùng nông sản Thủ đô. Cần ra soát quy hoạch, tìm ra những tiềm năng

và lợi thế của từng địa phương để xác định các ngành, lĩnh vực liên kết. Phát huy

vai trò chủ động của Hà Nội, sự phối hợp tích cực của các địa phương trong tổ chức

các hoạt động liên kết. Trước mắt cần chấn chỉnh ngay các hoạt động tiêu thụ nông

sản để đảm bảo an toàn vệ sinh nông sản. Cần đổi mới và hoàn thiện hệ thống

chính sách để tác động hình thành các mối quan hệ liên kết, để chấn chỉnh những

sai lạc trong các hoạt động liên kết hiện có. Những hoạt động đó chủ yếu thuộc về

các nhà quản lý về NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận.

- Tập trung ruộng đất theo mô hình cánh đồng mẫu lớn, tạo các chủ thể sản

xuất NN quy mô lớn. Chú trọng tạo lập môi trường kinh tế để xuất hiện các quan hệ

chuyển nhượng đất đai như: Mở rộng ngành nghề nông thôn để chuyển bộ phận

nông dân sang các ngành nghề phi NN làm xuất hiện nhu cầu chuyển nhượng đất

đai. Khuyến khích hộ nông dân có quy mô lớn về vốn, khoa học công nghệ, tạo

điều kiện các hội chấp nhận tập trung đất đai quy mô lớn… Khuyến khích nông dân

chuyển sang mô hình kinh tế trang trại.

- Rà soát phương hướng kinh doanh đối với các cơ sở NN ở những vùng kinh

doanh chuyên môn hóa theo yêu cầu liên kết. Các cơ sở sản xuất nông sản một mặt

cần dựa trên các quy hoạch phát triển nông, lâm nghiệp, nhất là quy hoạch về phát

triển vùng nông sản cho Hà Nội để xác định mức độ chuyển đổi phương hướng

kinh doanh của cơ sở mình một cách thích hợp. Mặt khác, các cơ sở sản xuất NN ở

các tỉnh phụ cận cần đánh giá lại nguồn lực tự nhiên, khả năng tiếp cận về vốn; đặc

biệt cần đánh giá tình hình sản xuất kinh doanh của cơ sở mình những năm vừa qua

để đưa ra các quyết định về hướng chuyển đổi.

- Áp dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ trong từng chủ thể kinh doanh

đáp ứng yêu cầu của liên kết. Các hướng triển khai được cụ thể cho từng ngành và

từng cây trồng, vật nuôi chủ yếu. Việc áp dụng tiến hành theo 2 cấp (1) từ các cơ sở

nghiên cứu, chuyển giao đến các doanh nghiệp và (2) từ DN đến các thành viên và

người lao động từng DN.

KẾT LUẬN

Phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh phụ cận là yêu cầu bắt

nguồn từ những cơ sở khách quan, trong đó PCLĐ xã hội và chuỗi giá trị ngành

nông sản là những cơ sở trực tiếp. Phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các

tỉnh phụ cận có những đặc điểm khác biệt với sự LKKT NN theo vùng, do vai trò,

đặc điểm của Hà Nội và NN Hà Nội trong mối quan hệ với các tỉnh phụ cận. Ở đây,

lý thuyết về cực phát triển có cơ hội được biểu lộ, vì vậy trong mối quan hệ liên kết

đó, vai trò chủ động của Hà Nội trong mối quan hệ với NN các tỉnh phụ cận cần

được nhấn mạnh.

Từ đặc điểm đó, các vấn đề của phát triển LKKT giữa NN với NN các tỉnh phụ

cận có những điểm của LKKT theo vùng và có những đặc điểm riêng của LKKT

NN vùng Thủ đô. Trên thực tế, phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh

phụ cận có sự thay đổi về phương thức liên kết từ hành chính trực tiếp sang gián

tiếp thông qua các quan hệ của kinh tế thị trường do sự chuyển đổi của nền kinh tế

từ bao cấp sang thị trường. Các mối quan hệ có xu hướng ngày càng tăng lên về

phạm vi của các mối quan hệ liên kết, về chủ thể liên kết và về không gian của các

Bên cạnh đó, từng cơ sở sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản cần điều chỉnh

phương hướng kinh doanh theo hướng tiếp cận thị trường Hà Nội. Đặc biệt đổi mới

công nghệ, thực thi các giải pháp để có các sản phẩm chất lượng, độ an toàn và vệ

sinh thực phẩm cao là những giải pháp quan trong đối với các cơ sở kinh doanh của

NN Hà Nội và các tỉnh phụ cận.

Trong bối cảnh hiện nay, phát triển LKKT giữa NN Hà Nội với NN các tỉnh

phụ cận vừa là trách nhiệm, vừa là thời cơ đòi hỏi các giải pháp phải được thực thi

đồng bộ và hiệu quả mới mang lại kết quả mong muốn.

23

24

NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1. Hoàng Mạnh Hùng (2008), “Nhu cầu thông tin, tư vấn thị trường

hàng nông sản: Những vấn đề đặt ra”, Tạp chí Tài chính doanh

nghiệp, số 4 năm 2008, trang 20 - 22.

2. Hoàng Mạnh Hùng (2008), “Ngành công nghiệp chế biến xuất khẩu

gỗ: Tăng trưởng nhưng vẫn bộc lộ bất ổn”, Tạp chí Tài chính doanh

nghiệp, số 4 năm 2008, trang 26 -27.

3. Hoàng Mạnh Hùng (2011), “Đầu tư phát triển kinh tế nông nghiệp -

Thực trạng và giải pháp”, Tạp chí ngân quỹ quốc gia, số 113 năm

2011, trang 10-13.

4. Hoàng Mạnh Hùng (2011), “Kinh tế nông nghiệp Hà Nội sẽ là mô

hình mẫu”, Kỷ yếu hội thảo khoa học: Nghiên cứu khoa học và đào

tạo nguồn nhân lực ngành kinh tế tài nguyên đáp ứng nhu cầu xã

hội. Đại học kinh tế quốc dân, tháng 11 năm 2011, Hà Nội, trang

163 - 166.