Regional linkages of the agroforestry production value chain in the Kon and Ba river basin
VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
Original Article
Regional Linkages of the Agroforestry Production
Value Chain in the Kon and Ba River Basin
Nguyen Huu Xuan1,*, Nguyen An Thinh2
1Quy Nhon University, 170 An Duong Vuong, Quy Nhon, Vietnam
2VNU University of Economics and Business, 144 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam
Received 17 October 2020
Revised 25 February 2021; Accepted 25 February 2021
Abstract: This research aims to set a foundation for the establishment of the Ba and Kon river
basins’ regional linkages between the Central Highlands and the South Central region according to
the value chain of plantation timber and sugarcane. The research uses data collection and statistical
analysis methods to establish a database for linking planting, processing, and consumption of
plantation timber and sugarcane. The research adopts the Rural Rapid Assessment (RRA) method
to assess the efficiency of wood linkages along the value chain of plantation timber goods and uses
SWOT analysis to assess strengths, weaknesses, opportunities and challenges for regional linkages
of the plantation timber value chain. The research results show that the Ba and Kon river basins
have great potentials for the production of sugarcane and plantation timber. In these basins, there
have been many models linking along the value chain of goods, linking the stages of production,
purchase, transportation, processing, and consumption in order to increase the value of goods. The
study has established areas specializing in sugarcane cultivation and concentrated planted forest
areas with wood processing factories, and sugar factories in these two river basins. Regional
linkages in the basins of the Ba and Kon rivers for the plantation timber and sugar cane value chain
are established according to a number of major traffic routes such as national roads 19, 19C, 25
and 29.
Keywords: Regional linkages, value chain, agroforestry production, Ba river, Kon river.
D*
_______
* Corresponding author.
E-mail address: [email protected]n
101
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
102
Liên kết vùng của chuỗi giá trị hàng hóa nông lâm nghiệp
trên lưu vực sông Ba, sông Kôn
Nguyễn Hữu Xuân1,*, Nguyễn An Thịnh2
1Trường Đại học Quy Nhơn, 170 An Dương Vương, Thành phố Quy Nhơn, Việt Nam
2Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngày 17 tháng 10 năm 2020
Chỉnh sửa ngày 25 tháng 02 năm 2021; Chấp nhận đăng ngày 25 tháng 02 năm 2021
Tóm tắt: Nghiên cứu này xác lập cơ sở cho việc hình thành liên kết vùng lưu vực sông Ba, sông
Kôn giữa vùng Tây Nguyên và Nam Trung Bộ theo chuỗi trị giá gỗ rừng trồng và mía đường.
Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập, phân tích số liệu thống kê nhằm xác lập cơ sở dữ liệu
cho liên kết về trồng, chế biến, tiêu thụ gỗ rừng trồng và mía đường; sử dụng phương pháp đánh
giá nhanh nông thôn (RRA) cho đánh giá hiệu quả liên kết gỗ rừng trồng theo chuỗi giá trị hàng
hóa; sử dụng phương pháp SWOT để đánh giá về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức cho
liên kết vùng của chuỗi giá trị gỗ rừng trồng. Kết quả nghiên cứu cho thấy lưu vực sông Ba, sông
Kôn có tiềm năng lớn về nguồn nguyên liệu mía đường, gỗ rừng trồng. Trong lưu vực đã hình
thành nhiều mô hình liên kết theo chuỗi giá trị hàng hóa gắn kết các khâu sản xuất, thu mua, vận
chuyển, chế biến và khâu tiêu thụ nhằm gia tăng giá trị hàng hóa. Nghiên cứu đã xác định được các
vùng chuyên canh mía lớn, vùng rừng trồng tập trung gắn với các nhà máy chế biến gỗ rừng trồng,
nhà máy đường trên hai lưu vực sông. Liên kết vùng theo lưu vực sông Ba, sông Kôn cho chuỗi
giá trị gỗ rừng trồng và mía đường được xác lập theo tuyến giao thông chính như quốc lộ 19, 19C,
25, 29,...
Từ khóa: Liên kết vùng, chuỗi giá trị, sản xuất nông lâm nghiệp, sông Ba, sông Kôn.
1. Đặt vấn đề *
tiểu vùng và giữa các lưu vực với nhau theo liên
kết nội vùng hoặc ngoại vùng.
Liên kết vùng là hình thành các không gian
Tại Việt Nam, thúc đẩy hợp tác liên vùng
và mở rộng liên kết vùng đã được khẳng định
trong nhiều chiến lược, quy hoạch, kế hoạch
phát triển tầm quốc gia và vùng. Ngoài ra, một
số nghiên cứu đã bàn về liên kết vùng và chuỗi
giá trị liên quan đến phạm vi thực hiện của bài
viết này. Cụ thể, Nguyễn Văn Huân (2007) đã
làm rõ các thuật ngữ, hình thức, đặc điểm liên
kết vùng gồm nội vùng và ngoại vùng [1]. Trần
Thị Thu Hương (2015) trên cơ sở tổng quan các
kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Trung
Quốc đã nêu ra bài học đối với phương thức
liên kết vùng tự nguyện và mô hình tổ chức bộ
máy liên kết vùng tại Việt Nam. Nghiên cứu đề
cập tới liên kết vùng và định hướng liên kết
vùng trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế ở
Việt Nam [2]. Nguyễn Chiến Thắng (2013) đề
kinh tế để thúc đẩy sự phát triển với lựa chọn
các cực phát triển ban đầu, xóa bỏ ranh giới địa
lý hành chính nhằm giải phóng tiềm lực địa
phương và khả năng phối kết hợp giữa các địa
phương, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
đất nước. Liên kết vùng theo lưu vực sông giữa
Tây Nguyên và Nam Trung Bộ đảm bảo mối
liên kết lãnh thổ của lưu vực (từ thượng lưu,
đến trung và hạ lưu sông) của các sản phẩm chủ
lực như gỗ rừng, cây công nghiệp lâu năm, cây
lương thực,... nhằm phát huy thế mạnh của từng
_______
* Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected].vn
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
103
- lâm sản khác, chế biến nông sản trong lưu vực
sông Ba, sông Kôn;
cập tới hệ thống liên kết vùng và thể chế liên
kết vùng tại Việt Nam từ nghiên cứu kinh
nghiệm quốc tế [3]. Hoàng Vũ Quang (2016)
cũng làm rõ một số bài học quốc tế và kinh
nghiệm cho Việt Nam về liên kết vùng, các chủ
trương, cơ chế chính sách, thể chế phát triển
kinh tế vùng và liên kết vùng, tái cơ cấu kinh tế,
chuyển đổi mô hình tăng trưởng cũng như liên
kết theo chuỗi của một số sản phẩm chính về
nông nghiệp giữa Tây Nguyên và Đồng bằng
Sông Cửu Long [5]. Có thể thấy, các nghiên
cứu này đã thể hiện tương đối rõ nội hàm liên
kết vùng cũng như các khía cạnh liên kết vùng
phục vụ cho các mục đích phát triển kinh tế - xã
hội. Tuy vậy, chưa có nghiên cứu nào đề cập
đến chuỗi giá trị gỗ rừng trồng và mía đường
cho việc hình thành chuỗi liên kết theo lưu vực
sông và mang tính chất liên vùng.
Lưu vực sông Ba và sông Kôn trong phạm
vi lãnh thổ các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Phú Yên
và Bình Định đóng vai trò quan trọng trong việc
cung cấp tài nguyên thiên nhiên cho phát triển
kinh tế - xã hội. Đây là vùng sản xuất nông
nghiệp khá phát triển và có sự chuyển dịch
mạnh mẽ theo hướng sản xuất nông sản hàng
hóa. Trong liên kết vùng Tây Nguyên - Nam
Trung Bộ theo lưu vực sông, việc xây dựng và
phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông lâm
nghiệp có tác dụng huy động các nguồn lực,
nâng cao chất lượng và giá trị hàng hóa, tăng
cường hội nhập quốc tế. Bài viết xác lập quy
trình mô hình tổ chức lãnh thổ liên vùng gồm:
i) Phân tích thế mạnh cho xây dựng mô hình
liên kết vùng; ii) Tính toán chi phí lợi ích, hiệu
quả kinh tế của chuỗi giá trị trong liên kết;
iii) Xác định không gian liên kết xây dựng và
phát triển chuỗi giá trị; và iv) Bước đầu xác lập
nguyên tắc và khả năng phối hợp triển khai thực
hiện mô hình liên kết của các chủ thể tham gia
chuỗi giá trị hàng hóa gỗ rừng trồng và chuỗi
giá trị mía đường.
ii) Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn
(RRA): Kết hợp với khảo sát thực địa, phỏng
vấn trực tiếp các hộ nông dân trồng rừng, hộ gia
đình làm dịch vụ khuyến nông, quản lý nhà
máy, doanh nghiệp (đại diện cơ sở buôn bán vật
tư, thu mua, vận chuyển gỗ rừng), phỏng vấn
nhanh theo bảng hỏi, ghi nhận kết quả và xử lý
theo yêu cầu. Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát
30 trang trại, hộ dân trồng rừng, 4 công ty lâm
nghiệp và 2 công ty chế biến gỗ. Nội dung tập
trung vào: Quy mô trồng; hiệu quả sản xuất
(kinh tế, xã hội, môi trường) của trồng rừng;
thực trạng liên kết; hiệu quả, khó khăn và thách
thức của liên kết theo chuỗi giá trị gỗ
rừng trồng);
iii) Phương pháp phân tích số liệu: Xử lý
chuỗi dữ liệu thống kê lâm nghiệp, cây trồng
của 37 huyện, thị thuộc 4 tỉnh và dữ liệu khảo
sát, điều tra thực tế của doannh nghiệp, hộ gia
đình trên lưu vực sông Ba và sông Kôn;
iv) Phương pháp phân tích SWOT: Phân
tích điểm mạnh (S), điểm yếu (W), cơ hội (O)
và thách thức (T) của liên kết theo chuỗi giá trị
gỗ rừng trồng trên lưu vực sông Ba, sông Kôn;
v) Phương pháp phân tích không gian ứng
dụng công cụ GIS: Nghiên cứu sử dụng phần
mềm ArcGIS 10.6 để phân tích không gian xác
định vùng phân bố diện tích rừng trồng, trích
xuất dữ liệu hiện trạng rừng trồng năm 2017
theo các đơn vị hành chính của 2 lưu vực; tính
toán vùng nguyên liệu mía của một số nhà máy
đường lớn trên lưu vực sông Ba, sông Kôn. Các
số liệu, dữ liệu được đối chiếu, kiểm tra với dữ
liệu thống kê cấp huyện về rừng trồng,
mía đường.
3. Kết quả nghiên cứu
3.1. Lý luận về liên kết vùng và chuỗi giá trị
nông lâm sản
3.1.1. Hội nhập vùng
Hội nhập vùng là quá trình gắn kết các
lãnh thổ đơn lẻ trong một khu vực thành một
tổng thể lãnh thổ có quy mô lớn hơn, hướng
tới giải quyết các vấn đề chung về kinh tế, an
ninh, chính trị, văn hóa, xã hội và môi trường
[6]. Hội nhập vùng bao gồm liên kết vùng,
hợp tác vùng và quản trị hội nhập vùng phục
2. Phương pháp nghiên cứu
i) Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp:
Thu thập từ các báo cáo sản xuất - kinh doanh
của một số công ty, từ niên gián thống kê cấp
huyện của 37 huyện, thị xã để có số liệu về sản
xuất nông lâm nghiệp, công nghiệp chế biến gỗ
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
104
vụ phát triển. Bản chất của hội nhập vùng là
cách thức tiếp cận và kết nối các vùng lân
cận, tạo ra mối liên kết về không gian và các
lĩnh vực trong khu vực [7].
trong các khâu chế biến, đóng gói, bảo quản,
vận chuyển và phân phối” [10].
Theo hình thức quản trị, chuỗi giá trị nông
sản có thể được chia thành 3 chuỗi cơ bản:
i) Chuỗi không liên kết hay quản trị bằng quan
hệ thị trường; ii) Chuỗi giá trị có hợp đồng
nông sản (hợp đồng thu mua, hợp đồng liên kết
sản xuất và tiêu thụ nông sản, hợp đồng đầu
tư,...); và iii) Chuỗi giá trị nhất thể hóa dọc
trong đó các hoạt động từ sản xuất, chế biến,
phân phối,... thuộc phạm vi hoạt động trong nội
bộ doanh nghiệp. Việc phân tích chuỗi giá trị
nông sản giúp xác định những lợi thế, bất lợi
của từng khâu trong chuỗi, từ đó có các giải
pháp khắc phục để sản phẩm đáp ứng yêu cầu
của thị trường và phát triển bền vững.
3.1.2. Liên kết vùng
Liên kết vùng hoặc kết nối vùng được tạo ra
bởi sự khác biệt địa phương giữa các vùng về
các nguồn lực tự nhiên, chính sách, con người
và các hoạt động phát triển,..., từ đó dẫn tới nhu
cầu hình thành mối liên hệ giữa các vùng, trở
thành điều kiện quan trọng để hình thành kinh
tế địa phương và là động lực cho những thay
đổi về kinh tế, văn hóa, xã hội và chính trị. Liên
kết vùng được hiểu theo hai khía cạnh: i) liên
kết về không gian (theo dòng giao thông, dòng
chảy vật chất, dòng thông tin,…); và ii) liên kết
giữa các lĩnh vực (sản xuất nông nghiệp và dịch
vụ, xây dựng và môi trường,...) [8].
Liên vùng - liên kết giữa hai hay nhiều
vùng (một dạng liên kết vùng) xây dựng mô
hình sản xuất bền vững về nông lâm nghiệp sẽ
khai thác hiệu quả tài nguyên nhằm phát huy
thế mạnh nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội
của các tiểu vùng/vùng, là sự phối hợp hoạt
động giữa các khâu của chuỗi/quy trình sản
xuất - chế biến - tiêu thụ nông lâm sản trong
vùng và liên vùng, góp phần định hướng, điều
chỉnh quy hoạch/tổ chức sản xuất, bảo vệ, phục
hồi, cải thiện tài nguyên môi trường trong bối
cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.
3.2. Chuỗi giá trị nông lâm sản
Trong khung phân tích của Porter, khái
niệm chuỗi giá trị chỉ áp dụng trong kinh
doanh. Phân tích chuỗi giá trị chủ yếu nhằm hỗ
trợ các hoạt động quản lý, điều hành đưa ra các
quyết định mang tính chiến lược theo sơ đồ:
Nhà cung ứng đầu vào → Nhà sản xuất → Nhà
chế biến → Nhà phân phối → Người tiêu
dùng [9].
Hình 1. Lưu vực sông Ba, sông Kôn trong mối quan
hệ không gian giữa Tây Nguyên - Nam Trung bộ [10].
Theo FAO (2010): “Chuỗi giá trị nông sản
bao gồm tập hợp các tác nhân và hoạt động đưa
một sản phẩm nông sản từ sản xuất đến người
tiêu dùng cuối cùng, theo đó, giá trị của sản
phẩm được gia tăng trong mỗi khâu trung gian.
Một chuỗi giá trị có thể là một liên kết dọc hay
một mạng lưới các tác nhân độc lập với nhau
3.2. Khái quát lãnh thổ nghiên cứu và cơ hội
liên kết vùng của lưu vực sông Ba, sông Kôn
3.2.1. Khái quát lãnh thổ nghiên cứu
Lưu vực sông Ba, sông Kôn thuộc các tỉnh
Gia Lai, Đắk Lắk (của vùng Tây Nguyên) và
các tỉnh Phú Yên, Bình Định của vùng Duyên
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
105
hải Nam Trung Bộ. Tổng diện tích tự nhiên
toàn vùng nghiên cứu là 17.547 km2 (Hình 1).
Sản xuất nông lâm nghiệp là lĩnh vực kinh
tế chính của 2 lưu vực. Năm 2010, GRDPN,L,TS
đạt 29.256 tỷ đồng, đến năm 2018 tăng lên
57.590 tỷ đồng (giá thực tế). Tốc độ tăng
trưởng GRDPN,L,TS đạt 2,9%/năm. Giá trị sản
xuất ngành nông lâm nghiệp của lưu vực Kôn
năm 2010 đạt 6.735,0 tỷ đồng, năm 2018 đạt
13.403,6 tỷ đồng (giá thực tế). Tốc độ tăng
trưởng GRDPN,L,TS đạt 3,0%/năm [10].
ii) Liên kết vùng trong việc phát huy thế
mạnh đặc thù của từng vùng: Tây Nguyên, Nam
Trung Bộ đều có những thế mạnh đặc thù trong
sản xuất nông lâm nghiệp. Tây Nguyên có lợi
thế về cây công nghiệp lâu năm (cao su, cà phê,
tiêu, điều), cây ăn quả đặc sản (sầu riêng, bơ,
mít,…), chăn nuôi gia súc lớn, phát triển trồng
rừng,… Nam Trung Bộ có lợi thế về sản xuất
lúa, trồng cây hàng năm (mía, sắn,…), nuôi
trồng và khai thác thủy hải sản. Việc mỗi vùng
tập trung cho phát triển cây con đặc thù sẽ phát
huy tối đa lợi thế của vùng thông qua trao đổi
hàng hóa liên vùng;
3.2.2. Nhu cầu cấp thiết tăng cường liên kết
vùng theo chuỗi giá trị nông lâm sản
Ở Tây Nguyên - Nam Trung Bộ nói chung
và lưu vực sông Ba, sông Kôn nói riêng đã
bước đầu hình thành một số liên kết theo chuỗi
giá trị đối với một số sản phẩm nông nghiệp
chủ lực của vùng, trước hết là cây công nghiệp
lâu năm (cà phê, hồ tiêu), cây hàng năm
(cây mía, sắn,…) và rừng trồng trên cơ sở liên
kết giữa các doanh nghiệp, các cơ sở, các hộ sản
xuất kinh doanh từ cung ứng các yếu tố đầu vào
đến sản xuất và chế biến sâu, tạo ra sản phẩm tiêu
dùng cuối cùng có giá trị gia tăng và chất lượng
cao, có sức cạnh tranh trên thị trường.
Tuy nhiên, các mô hình liên kết giữa các
doanh nghiệp (cung ứng phân phối giống, vật tư
nông nghiệp, cung cấp kỹ thuật, kiểm soát quá
trình sản xuất,…) với hộ nông dân (thực hiện
đúng quy trình theo hướng dẫn của doanh
nghiệp) còn rất lỏng lẻo. Do đó, cần xác định
việc doanh nghiệp tổ chức sản xuất - thu mua
các sản phẩm và phân phối dưới các thương
hiệu khác nhau để nâng cao giá trị và đảm bảo
quyền lợi của các bên là khâu then chốt cho
chuỗi giá trị.
3.2.3. Cơ hội liên kết vùng trên lưu vực
sông Ba, sông Kôn
Trong lưu vực sông Ba, sông Kôn có các cơ
hội liên kết vùng như sau:
i) Liên kết vùng cho phát triển sản xuất,
nâng cao giá trị nông lâm sản cho các địa
phương có sự tương đồng, có lợi thế canh tranh
của vùng Tây Nguyên - Nam Trung Bộ với
những vùng khác: Trong mối liên kết liên vùng
Tây Nguyên - Nam Trung Bộ theo lưu vực sông
Ba, sông Kôn cho phát triển nông lâm nghiệp,
cần tập trung vào sản phẩm chính: gỗ rừng
trồng, cây mía, cây mì, cây công nghiệp lâu
năm như cao su, cà phê, tiêu,…;
iii) Liên kết vùng trong việc sử dụng hợp lý
nguồn nước, giảm nhẹ thiên tai: Trong lưu vực
sông Ba, sông Kôn, sự biến động nguồn nước
trên 2 lưu vực theo mùa, theo không gian rất
lớn. Vào mùa khô, tình trạng thiếu nước, hạn
hán xảy ra nghiêm trọng trên toàn lưu vực
(nhất là vùng trung và hạ lưu sông Ba); ngược
lại, vào mùa mưa, tình trạng lũ lụt, sa bồi thủy
phá vùng bãi bồi dọc sông, vùng đồng bằng ven
biển đòi hỏi phải có cơ chế đảm bảo điều tiết,
sử dụng hợp lý nguồn nước, giảm thiểu tối đa
tác động của thủy tai đến môi trường, hoạt động
sản xuất và đời sống vùng Tây Nguyên - Nam
Trung Bộ.
3.3. Liên kết vùng lưu vực sông Ba, sông Kôn
theo chuỗi giá trị nông sản gỗ rừng trồng
Trồng rừng, khai thác và chế biến gỗ rừng
trồng đã được định hình ở lưu vực sông Ba,
sông Kôn. Những năm qua, rừng trồng là loại
cây đem lại hiệu quả kinh tế cao, ổn định hơn
so với tất cả các cây trồng khác trên những
vùng đất dốc, nghèo dinh dưỡng của các địa
phương của lưu vực sông Ba và sông Kôn.
3.3.1. Thực trạng trồng rừng trên lưu vực
sông Ba, sông Kôn
Trồng rừng đang phát triển rất nhanh tại
nhiều địa phương của 2 lưu vực sông (Bảng 1).
Chỉ tính riêng lưu vực sông Kôn (phần thuộc
tỉnh Bình Định), diện tích rừng trồng đạt 82,33
nghìn ha (năm 2017), trong đó diện tích rừng có
trữ lượng khai thác tới 49,1 nghìn ha (Bảng 2).
Rừng trồng có nhiều loại cây như keo lai, bạch
đàn Urô được trồng phổ biến; keo lá tràm, xoan
ta, bời lời đỏ trồng rải rác. Quy mô trồng chủ
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
106
yếu theo hộ gia đình. Mỗi hộ có từ 1-2 ha rừng
trồng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh
doanh. Thống kê rừng giai đoạn 2000-2017 cho
thấy rừng trồng tăng rất nhanh, nhất là lưu vực
sông Kôn (tăng 5,3 lần) [10].
trồng, cá biệt có hộ trồng hơn 100 ha. Ngoài ra,
các công ty lâm nghiệp có diện tích rừng trồng
lớn bước đầu hình thành chuỗi giá trị rừng
Bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lượng gỗ rừng trồng và số lượng cơ sở chế biến,
xuất khẩu gỗ rừng trên lưu vực sông Ba, sông Kôn năm 2017
Diện tích
gỗ rừng
trồng* (ha)
Năng suất
trung bình
(tấn/ha)
Sản lượng
Số nhà máy/
Đầu mối
Lưu vực
gỗ rừng trồng cơ sở chế biến xuất khẩu
(m3)
gỗ rừng trồng
(cảng biển)
Sông Ba
63,210
31,762
13,241
18,207
50,624
49,146
1,478
52,7
64,3
38,5
55,3
71,8
72,3
66,2
61,8
3,838,097
2,176,597
534,399
1,127,101
3,910,488
3,812,644
97,844
12
5
1
Tỉnh Gia Lai
Tỉnh Đắk Lắk
Tỉnh Phú Yên
Sông Kôn
3
4
1
1
1
17
16
1
Tỉnh Bình Định
Tỉnh Gia Lai
Tổng
113,834
7,748,584
29
2
Nguồn: Tính toán từ bản đồ hiện trạng rừng các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Gia Lai, Đắk Lắk năm 2017.
* Tính riêng cho loại rừng trồng trên núi đất (đã thành rừng, trong chu kỳ khai thác).
Kết quả tính toán cho thấy: lưu vực sông
Kôn có diện tích rừng trồng rất lớn (82,768 ha),
chiếm 29,3% diện tích rừng toàn lưu vực. Rừng
trồng tập trung chủ yếu ở huyện Vân Canh
(32,357,0 ha), chiếm 39,1% tổng diện tích rừng
trồng toàn lưu vực; huyện Tây Sơn (17,355,8
ha) chiếm 21% và thành phố Quy Nhơn
(8.966,0 ha) chiếm 10,8%. Rừng trồng ở Quy
Nhơn, Tuy Phước, nhất là dải ven biển chủ yếu
là bạch đàn. Trong khi đó, các huyện Vân Canh,
Tây Sơn, Vĩnh Thạnh chủ yếu trồng keo lai.
Năng suất gỗ rừng trồng của tỉnh thuộc loại
trung bình (72,3 tấn/ha) với chu kỳ kinh doanh
rừng 5 năm. Sản lượng gỗ rừng trồng (chỉ tính
riêng rừng trên núi đất) là 3,8 triệu tấn (keo lai,
bạch đàn,…), riêng huyện Vân Canh với sản
lượng 1,7 triệu tấn (chiếm 45% sản lượng gỗ
toàn lưu vực). Các huyện Tây Sơn, thành phố
Quy Nhơn cũng có trữ lượng gỗ rừng trồng lớn.
Với diện tích rừng trồng lớn, tăng nhanh,
chu kỳ kinh doanh rừng trồng từ 5-7 năm đã tạo
ra trữ lượng gỗ khai thác hàng năm khoảng 1,5-
2 triệu tấn. Đây là nguồn cung nguyên liệu lớn
của các địa phương trên 2 lưu vực và cần có
đầu ra ổn định, hiệu quả.
Quản lý rừng bền vững thông qua việc
chứng thực tiêu chuẩn quản lý rừng của quốc
gia phù hợp theo các đặc điểm và điều kiện địa
phương, áp dụng cho việc đánh giá cấp chứng
nhận quản lý rừng trong phạm vi quốc gia đó
đảm bảo việc quản lý rừng tốt, gỗ và lâm sản
ngoài gỗ được chứng nhận (theo PEFC) được
sản xuất theo chuẩn sinh thái, xã hội và đạo đức
cao nhất. Hiện nay, ở Việt Nam, Tổng cục Lâm
nghiệp đang áp dụng cả 2 loại chứng chỉ, gồm:
FSC (Forest Stewardship Council) gồm các loại
chứng chỉ FSC-FM (quản lý rừng), FSC-CoC
(chuỗi hành trình sản phẩm) và FSC-CW
(nguồn gỗ có kiểm soát FSC); PEFC
(Programme for the Endorsement of Forest
Certification - Chương trình chứng thực chứng
nhận rừng) gồm 2 loại chứng nhận là chứng
nhận quản lý rừng PEFC-FM (forest
management) và chứng nhận chuỗi hành trình
sản phẩm PEFC-CoC (chain of custody). Bảng
3 thể hiện hiệu quả kinh tế của các mô hình
trồng rừng tại huyện Vân Canh trên lưu vực
sông Kôn.
Có thể thấy, các hộ trồng rừng được cấp
chứng chỉ FSC có hiệu quả kinh tế cao hơn so
với các hộ trồng rừng không có chứng chỉ FSC.
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
107
Tuy vậy, diện tích rừng trồng có chứng chỉ FSC
ở Vân Canh hạn chế (tập trung ở các công ty
Lâm nghiệp Hà Thanh, Công ty TNHH Trồng
rừng Quy Nhơn). Tại Vân Canh, diện tích rừng
trồng keo lai với chu kỳ ngắn, rất ngắn (từ 5-6
năm) có diện tích và tỷ trọng khá lớn (khoảng
65% diện tích rừng trồng) [10, 11]. Do thiếu
vốn, mức giá thu mua biến động nên người dân
tính toán rút ngắn chu kỳ kinh doanh rừng
trồng. Tuy mức lợi nhuận trung bình năm cao
hơn chu kỳ 7 năm nhưng tác động của việc rút
ngắn chu kỳ trồng rừng đến xói mòn, thoái hóa
đất đai rất nghiêm trọng.
Bảng 2. Hiệu quả kinh tế của các mô hình trồng rừng có chứng chỉ FSC
và không có chứng chỉ FSC tại Vân Canh
Mô hình
Hộ trồng rừng có
chứng chỉ FSC
Hộ trồng rừng không có chứng chỉ FSC
Yếu tố
Trồng rừng
5 năm
Chu kỳ khai thác
7-9 năm
6 năm
Keo lai BV10
1,800-2,5000
Cây giống
Keo lai cấy mô
Keo lai BV10
1,600-2,200
Mật độ trồng (cây/ha)
1,400-2,000
Hiệu quả sản xuất
Giá trị/1 ha rừng (triệu đồng)
Thấp nhất
Cao nhất Thấp nhất
Cao nhất Thấp nhất
Cao nhất
Thu từ bán gỗ tỉa thưa năm
thứ 4 hoặc 5
4
6
-
-
Thu từ bán gỗ cuối chu kỳ
Tổng thu
150
154
175
181
95
95
115
115
77
77
95
95
43
Tổng chi phí
42,5
111,5
12,4
55
38
57
9,5
48
32
45
9
Tổng lợi nhuận
126
14,0
67
52
Lợi nhuận trung bình/năm
11,2
10,4
Nguồn: Kết quả điều tra xã hội tại các xã Canh Hiển, Canh Vinh, Canh Hiệp, Canh Liên năm 2018.
3.3.2. Các tác nhân hình thành chuỗi giá trị
gỗ rừng trồng
Một số nhà máy quy mô lớn trong vùng gồm:
i) Nhà máy MDF Gia Lai thuộc Công ty MDF
Vinafor Gia Lai, công suất 54,000 m3 ván
MDF/năm, vùng nguyên liệu 5,000 ha;
ii) Công ty TNHH dăm gỗ Hào Hưng Phát
chuyên chế biến dăm gỗ, công suất từ 500,000-
800,000 BDMT/năm.
Sản phẩm đầu ra của gỗ rừng trồng (dăm
gỗ, viên nén, gỗ công nghiệp) chủ yếu xuất
khẩu sang thị trường Trung Quốc, Nhật Bản,
Tây Âu qua cảng Quy Nhơn. Với lợi thế là cảng
lớn nhất miền Trung, năm 2018, tổng khối
lượng hàng hóa qua cảng Quy Nhơn đạt
8,316,499 tấn, trong đó dăm gỗ xuất khẩu tới
3,8 triệu tấn. Cảng Quy Nhơn là cảng xuất khẩu
dăm gỗ lớn của khu vực và cả nước. Đây là cơ
sở rất quan trọng của chuỗi giá trị hàng hóa gỗ
rừng trồng của lưu vực sông Ba, sông Kôn.
Chuỗi giá trị gỗ rừng trồng trên lưu vực
sông Ba, sông Kôn thể hiện ở cả 3 dạng quản
trị, gồm: Chuỗi không liên kết (theo thị trường);
chuỗi giá trị có hợp đồng nông sản giữa nhà
máy/nông lâm trường (Công ty CP Lâm nghiệp
Quy Nhơn, Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông
Kôn,…) và chuỗi giá trị nhất thể hóa dọc trong
đó các hoạt động từ sản xuất, chế biến, phân
phối,... thuộc phạm vi hoạt động trong nội bộ
doanh nghiệp (Công ty MDF Gia Lai, Công ty
Hà Thanh, Pisico Bình Định,…). Sơ đồ tác
nhân hình thành chuỗi giá trị thể hiện ở Hình 2.
Trên lưu vực sông Ba, sông Kôn hiện có 29
nhà máy chế biến gỗ rừng trồng, tập trung ở lưu
vực sông Kôn (tỉnh Bình Định có 16 cơ sở, nhà
máy chế biến dăm gỗ, viên nén) cho xuất khẩu.
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
108
Hình 2. Sơ đồ các tác nhân hình thành chuỗi giá trị gỗ rừng trồng [10]
3.3.3. Một số vấn đề đặt ra trong tổ chức
lãnh thổ liên vùng của chuỗi giá trị gỗ rừng
trồng trên lưu vực sông Ba, sông Kôn
Yên), An Lão, Vĩnh Thạnh (Bình Định). Điều
này không chỉ đe dọa nỗ lực bảo tồn đa dạng
sinh học mà còn gây ra tác động tiêu cực tới
nguồn nước ngầm trong khu vực; là nguyên
nhân ảnh hưởng tới mục tiêu bảo vệ tài nguyên
rừng đầu nguồn, rừng đặc dụng của khu vực.
Những thách thức trong liên kết trồng rừng
nguyên liệu gồm: cạnh tranh thu mua gỗ rừng
trồng đang diễn ra gay gắt; gỗ rừng trồng trong
lưu vực có nhiều hạn chế về chất lượng (chủ
yếu là gỗ có đường kính nhỏ, thích hợp cho làm
dăm gỗ, năng suất gỗ/ha thấp; Phần lớn gỗ rừng
chưa có chứng chỉ FSC - chứng chỉ gỗ rừng hợp
pháp mới có thể xuất sang thị trường EU, Hoa
Kỳ,… (hiện vùng chỉ có 10% diện tích rừng
trồng có chứng chỉ FSC).
Những “điểm sáng” trong chuỗi chế biến gỗ
rừng trồng trong lưu vực, đó là: bên cạnh việc
chế biến dăm, gỗ ván ép (MDF), gần đây đã có
nhiều cơ sở chế biến gỗ viên nén (công ty
TNHH Nông Trại Xanh,…), đẩy mạnh xuất
khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản, góp phần mở
rộng thị trường, tăng giá trị đầu ra và đa dạng
hoá sản phẩm chế biến của ngành gỗ ở các địa
phương trong vùng.
Hiện nay, nhu cầu chuyển đổi rừng tự nhiên
sang rừng trồng đang tăng nhanh trong lưu vực.
Quy trình trồng - thu hoạch - bán gỗ - trồng
rừng đòi hỏi quỹ đất, nguồn vốn và vấn đề thị
trường. Để đáp ứng yêu cầu về cấp chứng chỉ
rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC, PEFC đòi
hỏi phải có quy hoạch và đảm bảo thực hiện
đúng quy hoạch trồng rừng cho các địa phương
trong lưu vực. Bảng 3 thể hiện phân tích SWOT
về liên kết theo chuỗi giá trị gỗ rừng trồng trên
lưu vực sông Ba, sông Kôn.
Vấn đề phát triển quá nóng không theo quy
hoạch, phá rừng tự nhiên chuyển đất lâm
nghiệp sang phát triển rừng trồng đòi hỏi phải
có chứng chỉ gỗ rừng,… Vấn đề khai thác gỗ và
chế biến lâm sản: chủ yếu là sơ chế (dăm gỗ),
sự cạnh tranh quyết liệt giữa các nhà máy trong
vùng nguyên liệu, giữa các tỉnh (Phú Yên -
Bình Định - Gia Lai). Các điểm nóng về khai
thác gỗ, lấn chiếm đất rừng trái phép thuộc địa
bàn Krông Năng, Ea H’Leo, (Đắk Lắk), Mang
Yang, K’Bang (Gia Lai), Krông Trai (Phú
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
109
Bảng 3. Phân tích SWOT về liên kết theo chuỗi giá trị gỗ rừng trồng trên lưu vực sông Ba, sông Kôn
Điểm mạnh (S)
Điểm yếu (W)
- Lợi thế về đất đai, khí hậu cho - Quy mô sản xuất nhỏ lẻ,
Bên trong
phát triển trồng rừng trên quy mô
lớn: đất đồi núi, khí hậu nhiệt đới
gió mùa ẩm,…
- Nguồn nhân lực dồi dào, có kinh
nghiệm trồng và khai thác gỗ
rừng trồng.
manh mún.
- Thiếu vốn và kỹ thuật trồng
rừng, chế biến sâu các sản
phẩm gỗ rừng trồng.
- Liên kết sản xuất rất lỏng lẻo
(chế tài xử lý).
- Đã hình thành cơ sở chế biến gỗ
(dăm, viên nén, MDF,...): 29 cơ
sở chế biến.
- Có cảng lớn cho xuất khẩu sản
phẩm gỗ chế biến (cảng Quy
Nhơn, Vũng Rô, Vân Phong,…).
- Kỹ thuật chế lâm sản lạc hậu,
hiệu quả kinh tế thấp.
- Chưa có liên kết vùng theo
chuỗi giá trị gỗ rừng trồng
giữa các địa phương.
Bên ngoài
Cơ hội (O)
Chiến lược (S-O)
Chiến lược (W-O)
- Chính sách của Nhà nước và địa - Sử dụng hiệu quả nguồn lực lao - Tăng cường đầu tư cho phát
phương cho trồng rừng.
động, đất đai,…
- Phát triển rừng bền vững; Trồng
triển giao thông đường bộ,
kết nối liên huyện, liên xã.
rừng gỗ lớn theo quy mô trung - Hỗ trợ, đầu tư xây dựng và
- Chủ trương trồng rừng gỗ lớn
- Thị trường xuất khẩu dăm gỗ, viên
nén mở rộng.
- Hỗ trợ hình thành vùng nguyên liệu
có chứng chỉ FSC.
- Vai trò của các Hiệp hội Chế biến
gỗ và lâm sản về trồng, chế biến,
xuất khẩu gỗ rừng trồng.
bình và hộ gia đình.
- Đầu tư hình thành các vùng rừng
có chứng chỉ FSC.
- Tạo sản phẩm OCOP có tính
cạnh tranh cao.
thực hiện mô hình trồng rừng
bền vững.
- Đầu tư cho chế biến gỗ theo
chiều sâu.
Thách thức (T)
Chiến lược (S-T)
Chiến lược (W-T)
- Hiệu quả trồng rừng, chế biến lâm - Hình thành thị trường gỗ cạnh - Sử dụng hiệu quả nguồn vôn
sản thấp.
tranh (hình thức đấu thầu gỗ
rừng trồng).
- Phát triển rừng bền vững gắn với
đầu tư của các dự án, chương
trình kinh tế của Nhà nước
và doanh nghiệp.
- Thiếu chế tài cho phát triển rừng
bền vững.
xóa đói giảm nghèo theo các - Tăng cường bảo vệ rừng
- Tình trạng phá rừng tự nhiên lấy đất
trồng rừng.
- Cạnh tranh không lành mạnh về
nguồn cung nguyên liệu cho chế biến
gỗ; cạnh tranh về thị trường xuất
khẩu dăm gỗ, viên nén,… từ các
dự án đầu tư của nhà nước và
doanh nghiệp.
phòng hộ, đầu nguồn; thực
thi có hiệu quả chính sách
“Chi trả dịch vụ môi trường
rừng”.
- Hình thành liên kết liên vùng
theo chuỗi giá trị gỗ rừng trồng.
vùng khác.
o
3.4. Liên kết vùng phát triển chuỗi giá trị cây
mía lưu vực sông Ba, sông Kôn
- Thu mua/vận chuyển: Nhà máy đường
hoặc “đầu nậu”, hợp tác xã (HTX) nông nghiệp
ở địa phương.
- Dịch vụ phát triển cây mía - đường
(giống/phân bón/thuốc bảo vệ thực vật/thu
hoạch,…): Đây là yếu tố đầu vào quan trọng
trong chuỗi giá trị ngành mía đường, giống mía
được người dân tự sản xuất (tự lấy giống của
các niên vụ trước), một số hộ dân mua giống từ
người quen, hàng xóm, nhà doanh nghiệp (từ
3.4.1. Các tác nhân và các khâu trong chuỗi
giá trị mía đường
- Sản xuất mía - người trồng mía: Các nông
hộ với quy mô diện tích, mức đầu tư cho trồng
mía khác nhau. Nông hộ có thể được nhà máy
đường đầu tư giống, vốn cho vùng nguyên liệu
qua hình thức hợp đồng bao tiêu sản phẩm mía.
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
110
khi bắt đầu hình thành cánh đồng lớn). Đối với
ép giá. Hình thức này chiếm tỷ trọng nhỏ trong
liên kết dọc.
phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì phần lớn
mua tại các cửa hàng bán lẻ địa phương, hoặc
hợp đồng mua bán với người thu mua mía (hình
thức mượn vốn, sau này người thu mua tới
ruộng mua mía). Đối với nông cụ chủ yếu mua
từ các cửa hàng bán lẻ, một số gia đình tự gia
công các trang thiết bị làm đất, thu hoạch.
- Chế biến đường: Chế biến mía thủ công
tại nông hộ (rất hạn chế). Chế biến mía đường
công nghiệp với các nhà máy đường quy mô
nhỏ đến lớn. Trên lưu vực sông Ba có 5 nhà
máy đường, trong đó nhà máy đường An Khê
có quy mô lớn nhất, công suất đạt 18.000 tấn
mía cây/ngày (lớn nhất Việt Nam). Các sản
phẩm chế biến khá đa dạng gồm mật rỉ, đường
tinh luyện, cồn, bã mía, phân vi sinh hữu cơ,
điện sinh khối,... [10].
Liên kết ngang: Được thực hiện bởi nhóm
các hộ nông dân trồng mía; nhóm dịch vụ
chặt/vận chuyển mía; nhóm nhà cung cấp phân
bón/thuốc bảo vệ thực vật cho cây mía,… Liên
kết ngang dựa trên sự uy tín, quen biết giữa các
hộ dân sản xuất mía với hộ dân làm dịch vụ và
người lao động. Mặc dù vậy, liên kết ngang
cũng tạo ra nhiều lợi thế: giảm chi phí sản xuất,
kinh doanh cho từng thành viên, qua đó tăng lợi
ích kinh tế, liên kết sản xuất quy mô lớn với
loại giống chất lượng, năng suất cao,…
3.4.3. Thực trạng liên kết chuỗi mía đường
trên lưu vực sông Ba, sông Kôn
Các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Gia Lai đều
có thế mạnh cho phát triển cây mía. Năm 2005,
vùng nguyên liệu mía của nhà máy đường Bình
Định có diện tích quy hoạch gần 10.000 ha. Tuy
nhiên, do làm ăn thua lỗ, hiện vùng mía chỉ còn
700-1000 ha. Nhà máy đường Bình Định hiện
đã ngừng hoạt động. Vùng nguyên liệu mía
đông Gia Lai bao gồm 4 huyện, thị (An Khê,
Kông Chro, KBang, Đắk Pơ gia tăng rất nhanh,
đạt 26.000 ha. Do nhu cầu lớn về nguyên liệu,
năm 2016, Công ty Đường An Khê đã được
tỉnh Bình Định cho phép hỗ trợ nông dân Bình
Định trồng mía, đảm bảo đầu ra cho sản xuất,
phát triển ngành mía đường Bình Định [11].
Trong phạm vi lãnh thổ nghiên cứu, mỗi
tỉnh có 1-2 nhà máy đường với vùng nguyên
liệu riêng. Mặc dù các huyện nằm liền kề nhau
có thể hình thành vùng nông nghiệp tập trung
và gắn với doanh nghiệp chế biến có quy mô đủ
lớn, có khả năng tiêu thụ hết nguyên liệu của
vùng đã được quy hoạch nhưng tình trạng tranh
mua mía vẫn xảy ra, khiến mối liên kết nông
dân - nhà máy không bền và ổn định. Tình trạng
tranh mua đầu vụ ép khiến vận tải mía quá xa
làm tăng chi phí vận chuyển. Điều đó đã gây
nên sự lãng phí do không sử dụng hết công suất
nhà máy.
- Tiêu thụ: Sản phẩm chế biến đường mía
được tiêu thụ chủ yếu trong nước. Việc xuất
khẩu sản phẩm đường tinh luyện rất hạn chế.
3.4.2. Hình thức liên kết chuỗi mía đường
Liên kết dọc: Gồm 2 hình thức liên kết giữa
người dân trồng mía và các nhà máy đường.
Hình thức 1: Nhà máy đầu tư và bao tiêu
sản phẩm cho nông hộ trồng mía theo thỏa
thuận và cam kết giữa 2 bên. Người trồng mía
nhận đầu tư giống, phân bón, vận chuyển từ nhà
máy và bán mía cho nhà máy. Đây là mối liên
kết rất chặt chẽ được thể hiện qua hợp đồng
mua bán giữa các bên, quy định và thống nhất
mức hỗ trợ đối với doanh nghiệp, tổ chức đại
diện của nông dân và nông dân nhằm khuyến
khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn
với tiêu thụ nông sản.
Hình thức 2: Liên kết giữa nông dân với
nhà máy đường qua khâu trung gian là HTX
nông nghiệp. HTX có nhiệm vụ ký hợp đồng và
đảm bảo việc tư vấn giống mía, cung ứng
giống, các loại nông cụ, thuốc trừ sâu, phân
bón,… đến các hộ dân trong quá trình sản xuất.
Khi thu hoạch người nông dân thông qua HTX
liên hệ với nhà máy đường để bán mía nguyên
liệu, trong trường hợp này người dân sẽ yên
tâm sản xuất hoặc khi có dịch bệnh xảy ra sẽ có
hướng khắc phục và tính thất thoát, hao hụt mía
ít hơn, đồng thời tính minh bạch trong xác định
chữ đường sẽ khách quan, người dân không bị
Mô hình liên kết vùng mía - đường - điện
cũng đang được các nhà máy đường lớn trong
vùng như KCP (Phú Yên), Thành Thành Công
(AyunPa - Gia Lai) triển khai thực hiện có hiệu
quả. Tuy nhiên, liên kết về cây mía giữa Phú
Yên, Gia Lai, Đắk Lắk chưa được quan tâm,
tình trạng tranh mua nguyên liệu mía diễn ra rất
phổ biến, nhất là vào đầu vụ ép mía.
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
111
khoảng 30.000 ha cung cấp nguyên liệu cho nhà
máy đường An Khê. Vùng mía thung lũng sông
Ayun (Phú Thiện, Ayun Pa, Ia pa), diện tích
11.000 ha cung cấp nguyên liệu cho nhà máy
đường Thành Thành Công và vùng mía trung,
hạ lưu sông Ba (Sông Hinh, Tây Hòa, Sơn Hòa)
khoảng 18.000 ha cung cấp nguyên liệu mía
cho nhà máy đường KCP, Tuy Hòa, Vạn Phát.
Có thể xác lập hướng liên kết của chuỗi các nhà
máy đường theo quốc lộ 25, 29 và đường Đông
Trường Sơn (Hình 3).
3.5. Xác lập không gian liên kết vùng của chuỗi
giá trị gỗ rừng trồng và mía đường lưu vực
sông Ba, sông Kôn
Kết quả nghiên cứu cho thấy: Đối với trồng
rừng, vùng rừng trồng tập trung nhất trên lưu
vực sông Kôn thuộc huyện Vân Canh, Vĩnh
Thạnh, Tây Sơn và một phần thành phố Quy
Nhơn. Trên lưu vực sông Ba, vùng rừng trồng
có diện tích khá lớn và tập trung ở dọc quốc lộ
19 thuộc An Khê, Đắk Pơ và Mang Yang (Gia
Lai), huyện Phú Hòa, Tây Hòa (Phú Yên),
huyện M’Đrắk (Đắk Lắk). Trồng rừng toàn lưu
vực có xu hướng tăng cả về diện tích và sản
lượng gỗ khai thác hàng năm. Dọc theo các
tuyến quốc lộ 19, 19C, quốc lộ 26, 25 và 29 đã
có 29 cơ sở chế biến gỗ lâm sản. Các yếu tố đó
cho phép xác lập khả năng liên kết vùng cho
chuỗi giá trị gỗ rừng trồng (Hình 3).
3.5. Giải pháp tăng cường liên kết vùng theo
chuỗi giá trị nông lâm sản
- Để tạo thế cạnh tranh của nông lâm sản
trong vùng, cần tạo thương hiệu mạnh cho
ngành, có sự liên kết chặt chẽ giữa cơ sở chế
biến và người nông dân trên cơ sở đảm bảo hài
hòa lợi ích các bên. Người dân cần mở rộng quy
mô sản xuất, quỹ đất và đảm bảo đầu ra; nhà
máy cần tối ưu hóa khâu thu mua, vận chuyển,
chế biến, tạo liên kết chặt chẽ với nhau để ổn
định đầu ra của thị trường nông sản.
- Để kết nối liên vùng Tây Nguyên - Nam
Trung Bộ theo lưu vực sông cho phát triển bền
vững nông lâm nghiệp, trước hết phải thực hiện
tốt khâu quy hoạch vùng nguyên liệu và cơ sở
chế biến ở cấp liên vùng. Xác định không gian
liên kết xây dựng và phát triển mô hình tổ chức
lãnh thổ liên vùng theo chuỗi giá trị gỗ rừng
trồng và chuỗi giá trị mía đường dựa trên quy
hoạch và thực trạng sản xuất gỗ rừng, mía
đường với hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường
cao nhất.
- Xây dựng thể chế, xác lập nguyên tắc và
khả năng phối hợp của các chủ thể tham gia
thực hiện mô hình tổ chức lãnh thổ liên vùng
cho phát triển chuỗi giá trị gỗ rừng trồng và
chuỗi giá trị mía đường.
- Đối với lưu vực sông Ba và sông Kôn,
giao thông vận tải là yếu tố cốt lõi kết nối các
khâu trong chuỗi giá trị hàng hóa. Để tăng
cường kết nối liên vùng, hệ thống giao thông
đường bộ thì đường, cầu, bến bãi, kết nối vận
tải thủy (cảng biển như Quy Nhơn, Vũng Rô,
Dung Quất).
- Thúc đẩy tập quán canh tác bền vững,
trong đó chú ý đến các vấn đề cải thiện cảnh
quan nông lâm nghiệp và bảo vệ tài nguyên
thiên nhiên, nhất là rừng đặc dụng.
Hình 3. Bản đồ tài nguyên rừng sông Ba, sông Kôn
và hướng liên kết vùng theo chuỗi giá trị
gỗ rừng trồng và mía đường [10]
Vùng trồng mía tập trung chủ yếu trên lưu
vực sông Ba gồm vùng mía Đông Gia Lai (An
Khê, Đăk Pơ, Kông Chro, Kbang) với diện tích
N.H. Xuan, N.A. Thinh / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 37, No. 1 (2021) 101-112
112
4. Kết luận
Mục tiêu của liên kết vùng theo chuỗi giá trị
Tài liệu tham khảo
[1] N.V. Huan, Regional linkage - From theory to
practice, Vietnam Institute of Economics, Hanoi,
2012 (in Vietnamese).
[2] T.T.T. Huong, L.V. Thai, “Regional linkage and
orienting Regional linkage in the process of
restructuring the Vietnamese economy”, Journal of
ngành hàng nông sản là thúc đẩy tập quán canh
tác bền vững, khuyến khích đầu tư sản xuất quy
mô lớn, định hướng công nghệ cao và liên kết
chuỗi toàn cầu với sự tham gia của các doanh
nghiệp lớn. Trong lưu vực sông Ba, sông Kôn,
việc hình thành và phát triển liên kết theo chuỗi
giá trị đối với một số sản phẩm nông nghiệp
chủ lực của vùng là yêu cầu khách quan, cấp
thiết. Tuy vậy, hiện nay mô hình liên kết hoạt
động giữa các doanh nghiệp, tổ chức phân phối
giống, vật tư nông nghiệp, cung cấp kỹ thuật,
kiểm soát quá trình sản xuất,… đến hộ nông
dân thực hiện các quy trình theo hướng dẫn của
doanh nghiệp còn hạn chế, hiệu quả thấp.
Xây dựng mô hình tổ chức lãnh thổ liên
vùng phát triển chuỗi giá trị hàng hóa gỗ rừng
trồng và chuỗi giá trị mía đường gắn với phát
triển nông lâm nghiệp bền vững của lưu vực
sông Ba, sông Kôn phải dựa trên sự phân tích
cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý trong liên kết
vùng. Hình thành, phát triển liên kết nội và
ngoại vùng của chuỗi giá trị hàng hóa gỗ rừng
trồng, chuỗi giá trị mía đường phải dựa trên
tính toán chi phí lợi ích, hiệu quả kinh tế, môi
trường của từng mô hình liên kết.
Economic
Research
11
(2015)
69-76
(in Vietnamese).
[3] N.C. Thang, “Regional link system in Vietnam -
Suggestions from experience”, Vietnam’s Socio-
Economic Development 73 (2013) 58-71
(in Vietnamese).
[4] World Bank, Vietnam Development Report 2016,
Transforming Vietnam's Agriculture: Increasing
Value, Decreasing Inputs, Hong Duc Publishing
House, 2016 (in Vietnamese).
[5] V.H. Quang, “Regional linkages by agricultural
value chains in the Mekong Delta and Central
Highlands, proposing mechanisms and policies to
promote regional linkages in agriculture”,
Proceedings of the International Conference
“Regional linkages in the process of economic
restructuring and growth model transformation of
Vietnam”, 2016, pp. 897-913.
[6] Hass, R. Capella, “Intergration and Regional
Linkage”, Papers of Harvard University, 2006.
[7] E.B. Haas, “The Study of Regional Integration:
Reflections on the Joy and Anguish of
Pretheorizing”, In Leon N.L. and Stuart A.S.,
“Regional Integration: Theory and Research”,
Harvard University Press, 1971, pp. 3-44.
[8] P.T. Van, “Some issues of Regional linkages in the
Central Highlands in terms of decentralization for
investment”, Journal of Human Resources, Social
Sciences, number 2 (2015) 39-46 (in Vietnamese).
[9] M.N. Nga, “Linkage between enterprises and
farmers in the value chain of sugarcane products in
Khanh Hoa province”, Journal of Human
Nghiên cứu đã phát huy ưu điểm của GIS
trong phân tích không gian liên kết, mô hình
hóa bằng bản đồ cho các kết quả nghiên cứu về
liên kết vùng của chuỗi giá trị gỗ rừng trồng và
mía đường. Tuy nhiên, cần có những dữ liệu cụ
thể cho từng tiểu lưu vực, từng địa phương làm
hạt nhân để nghiên cứu sâu hơn, từ đó những
đánh giá, nhận định hay xác lập không gian,
hướng liên kết sẽ có độ tin cậy cao hơn.
Geographic Research 4(23)
(in Vietnamese).
(2018) 34-46
[10] N.H. Xuan, Thematic reports of the National
Project “Research to build models of interregional
territorial organization between the Central
Highlands and the South Central region, Vietnam
according to river basins for the sustainable
development of Agriculture - Forestry”, Project
TN18/T11, The Central Highlands Program 2016-
2020, 2019 (in Vietnamese).
[11] N.H. Xuan, N.T.T. Chung, “Links for the
development of sugar cane production in the value
chain of goods in An Khe town, Gia Lai province”,
Proceedings of the 11th National Geographic
Science Conference, Hue City, Book 1 (2019)
314-324 (in Vietnamese).
Lời cảm ơn
Nhóm tác giả xin cảm ơn Ban chủ nhiệm
Chương trình Tây Nguyên 2016-2020, Chủ
nhiệm đề tài khoa học và công nghệ cấp quốc
gia TN18/T11 “Nghiên cứu xây dựng mô hình
tổ chức lãnh thổ liên vùng Tây Nguyên - Nam
Trung Bộ theo lưu vực sông nhằm phát triển
bền vững nông lâm nghiệp” đã cung cấp kinh
phí và nguồn tư liệu phục vụ cho nghiên
[12] K. Raphael, M. Mike (Translated by Kim Chi),
Value chain research handbook, Fulbright
Economics Teaching Program 2011-2013, 2009.
cứu này.
k
12 trang
16180
Free
Bạn đang xem tài liệu "Regional linkages of the agroforestry production value chain in the Kon and Ba river basin", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- regional_linkages_of_the_agroforestry_production_value_chain.pdf
