Thực trạng và giải pháp phát triển cây bóng mát đường phố trên địa bàn thành phố Thanh Hoá
Lâm học
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÂY BÓNG MÁT ĐƯỜNG PHỐ
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THANH HOÁ
Đặng Văn Hà
TS. Trường Đại học Lâm nghiệp
TÓM TẮT
Thành phần loài cây bóng mát đường phố trên địa bàn thành phố Thanh Hóa hiện có 40 loài. Trong số 40 loài
cây điều tra được, có 16 loài không phù hợp với trồng trên đường phố, trong đó một số loài chiếm số lượng lớn
như Cau vua (287 cây), Vông đồng (18 cây), Trứng cá (17 cây), Sữa (88 cây), Bàng (47 cây). Trên cơ sở kết
quả điều tra thành phần loài cây bóng mát đang trồng trên các tuyến đường phố và khảo sát tại các địa bàn lân
cận, đã chọn lựa được 26 loài cây có thể trồng cho hệ thống đường phố thành phố Thanh Hóa. Tác giả đã đề
xuất được một số giải pháp nhằm phát triển hệ thống cây xanh cho thành phố Thanh Hoá: giải pháp chọn loài,
giải pháp quy hoạch tổng thể hệ thống cây xanh, giải pháp cải tạo hệ thống cây xanh hiện có, giải pháp quản lý
và duy trì hệ thống cây xanh thành phố Thanh Hoá.
Từ khoá: Cây bóng mát, cây xanh đường phố, chọn loài cây trồng, quy hoạch cây xanh.
xây dựng thành phố xanh, sạch, đẹp, thành phố
Thanh Hóa đã xác định quy hoạch cải tạo và
phát triển mới hệ thống cây xanh đô thị nói
chung và cây xanh đường phố nói riêng là một
trong những nhiệm vụ quan trọng trong giai
đoạn tới. Nghiên cứu chọn loài cây trồng phù
hợp với đặc điểm môi trường và tạo được nét
đặc sắc riêng cho thành phố Thanh Hoá là vấn
đề cần được quan tâm nghiên cứu.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cây xanh đường phố là một bộ phận không
thể thiếu trong hệ thống cây xanh và cảnh quan
đô thị. Hệ thống này mang những ý nghĩa đặc
thù khác với các yếu tố cảnh quan khác ở chỗ,
đây là một hệ sinh thái nhân tạo, có tác dụng
làm sạch môi trường, tăng cường sức khỏe và
chất lượng cuộc sống của cư dân. Tuy nhiên,
so với các loại hình cây xanh cảnh quan khác,
cây xanh đường phố do không gian sinh trưởng
bị hạn chế, đồng thời lại thường xuyên bị tác
động bởi các yếu tố con người, công trình nên
tiêu chuẩn chọn cây và hình thức tổ chức trồng
cây xanh đường phố cũng có những yêu cầu
đặc thù riêng.
II.NỘIDUNG,PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
2.1. Nội dung nghiên cứu
- Hiện trạng hệ thống cây bóng mát và hình
thức tổ chức trồng cây bóng mát trên các tuyến
phố tại thành phố Thanh Hoá;
- Tuyển chọn tập đoàn cây bóng mát đường
phố cho thành phố Thanh Hoá;
Ở thành phố Thanh Hóa, những năm trước
đây, cây xanh đường phố được trồng với mục
đích chủ yếu là tạo bóng mát và một bộ phận là
theo sở thích cá nhân nên có hiện tượng trên
cùng một tuyến phố cùng tồn tại nhiều loài
cây, trong đó nhiều loài không đáp ứng được
tiêu chuẩn cây trồng đường phố như cây Trứng
cá, Vông đồng... Toàn Thành phố chỉ có một
số tuyến đường đã được cải tạo như: đại lộ Lê
Lợi, đường Phan Chu Trinh, đường Hạc
Thanh, các tuyến phố còn lại gần như chưa
được quy hoạch lại. Vì thế, thực hiện mục tiêu
- Đề xuất giải pháp phát triển cây xanh bóng
mát cho các tuyến đường phố chính trên địa
bàn thành phố Thanh Hoá.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp kế thừa: Các tài liệu, bản đồ
quy hoạch, thiết kế hệ thống giao thông Thành
phố Thanh Hóa; các quyết định, thông tư, công
trình nghiên cứu liên quan đến cây xanh đô thị
trên địa bàn thành phố Thanh Hóa; danh lục
thực vật một số vườn quốc gia và khu bảo tồn
3
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
thiên nhiên khu vực tỉnh Thanh hóa.
- Phương pháp ngoại nghiệp:
+ Phương pháp điều tra:
tiến hành phỏng vấn người dân một số nội
dung liên quan đến cây xanh: Vai trò chính của
cây xanh đường phố, những tác động của con
người có ảnh hưởng đến tình hình sinh trưởng,
phát triển của cây xanh, mong muốn của người
dân về vấn đề cây xanh đường phố, vai trò của
người dân trong bảo vệ và duy trì hệ thống cây
xanh… để làm cơ sở cho đề xuất giải pháp
phát triển hệ thống cây bóng mát đường phố
thành phố Thanh Hoá.
Hệ thống cây bóng mát đường phố thành
phố Thanh Hoá: Điều tra thành phần loài, số
lượng, đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng của hệ
thống cây bóng mát (Hvn, Dt, D1.3, Hdc) bằng
sào kết hợp với thước dây, thước kẹp kính.
Tình hình sinh trưởng của cây được quan sát
và đánh giá bằng mắt thường.
- Phương pháp nội nghiệp: Các số liệu điều
tra được tổng hợp, phân tích bằng phần mềm
Excel.
Hình thức tổ chức trồng cây bóng mát trên
các tuyến phố: Hình thức trồng cây trên các
tuyến phố được quan sát, đánh giá bằng mắt
thường, khoảng cách cây – cây, khoảng cách
cây – công trình kiến trúc, khoảng cách cây -
lòng đường được đo bằng thước dây.
III. KẾTQUẢNGHIÊNCỨUVÀTHẢOLUẬN
3.1. Hiện trạng hệ thống cây bóng mát trên
các tuyến phố tại thành phố Thanh Hoá
Tài nguyên thực vật thành phố Thanh Hoá:
Để bổ sung thêm thành phần loài cây trồng
bóng mát cho thành phố Thanh Hóa, nhóm
nghiên cứu tiến hành khảo sát thực tế tại các
khu vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên
lân cận với thành phố Thanh Hóa, gồm: Khu
Bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên và Vườn quốc
gia Bến En.
3.1.1. Hiện trạng thành phần loài cây bóng
mát đường phố thành phố Thanh Hoá
Theo kết quả khảo sát, toàn thành phố
Thanh Hoá có 30.612 cây trên tổng số 60 tuyến
phố chính, với nhiều chủng loại cây khác nhau
như: Sấu, Xà cừ, Phượng vĩ, Sao đen, Bằng
lăng, Sữa… và một số lượng nhỏ do dân tự
trồng như: Bàng, Trứng cá, Vú sữa, Vông
đồng, Xoài.
+ Phương pháp phỏng vấn: Ngoài ý kiến
chuyên gia, trong quá trình điều tra, chúng tôi
Bảng 01. Thành phần loài cây bóng mát phổ biến được trồng trên đường phố
thành phố Thanh Hóa
Tên Loài
Tên khoa học
Ficus religiosa Linn.
Tên loài
Tên khoa học
Cassia siamea Lam.
STT
STT
Tên Việt Nam
Bồ đề
Tên Việt Nam
Muồng đen
Muồng hoa
vàng
1
2
21
22
Bằng lăng
Lagerstroemia calyculata Kurz.
Cassia splendida Vogel.
3
4
Bông gòn
Bàng
Ceiba pentandra Gaertn.
Terminalia ctappa Linn.
23
24
Móng bò
Ngọc lan
Banhinia purpureaes L.
Michelia alba De.
Bischofia trifoliate
(Rixb) Hook.f
Delonix regia (Bojer ex
Hook.) Raf.
5
6
Cau vua
Roystonia regia.
25
26
Nhội
Côm tầng
Elaeocarpus dubius L.
Phượng vĩ
Casuarina equisetifolia
Forst.
Hopea odorata Roxb
Dracontomelum
duperreanum Pierre.
Alstonia scholaris (L.) R. Br
7
8
Dẻ sồi
Lithocarpus pseudosundaicus.
Cocos nucifera L.
27
28
29
30
Phi lao
Sao đen
Sấu
Dừa
9
Dâu da xoan
Đa lông
Spondias lakonensis.
Ficus pilosa Rein.
10
Sữa
4
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
11
Đa búp đỏ
Ficus elastica Roxb.
31
Sanh
Ficus indica L.
Acacia auriculiformis A.Cunn
ex Benth.
Acacia mangium Willd.
12
13
14
15
16
Keo lá tràm
Keo tai tượng
Lát hoa
32
33
34
35
36
Si
Ficus benjamina Linn.
Tếch
Tectona graudis Linn.f.
Callistemon
citrinusSkeels.
Muntingia calabura L.
Chysophyllum cainito
Linn.
Chukrasia tabularis A. Juss.
Tràm bông đỏ
Trứng cá
Vú sữa
Lim xanh
Lim xẹt
Erythrophloeum fordii Oliver.
Peltophorum pterocarpum (DC)
K.Heyne.
Cinnamomum camphora (L.) J.
Presl
17
18
19
20
Long não
Lộc vừng
Me
37
38
39
40
Vông đồng
Viết
Hura crepitans L.
Manilkara kauki (L.)
Dubard.
Khaya senegalensis
A.Juss.
Barringtoria racemosa Roxb
Tamarindus indica L.
Cassia fistula L.
Xà cừ
Xoài
Muồng hoàng
yến
Mangifera indica L.
Theo kết quả điều tra, trong số 40 loài cây
bóng mát hiện đang trồng trên các tuyến đường
thuộc địa bàn Thành phố Thanh Hóa, có tới 16
loài không phù hợp với trồng trên đường phố
gồm: Bồ đề, Sanh, Si, Đa lông, Đa búp đỏ,
Bàng, Dâu da xoan, Cau vua, Dừa, Keo tai
tượng, Kéo lá tràm, Phi lao, Sữa, Trứng cá.
Nguyên nhân những cây này không thích hợp
trồng đường phố chủ yếu là do cây Bồ đề,
Sanh, Si, Đa lông, Đa búp đỏ độ cao phân cành
thấp, rễ ăn nổi phá vỡ vỉa hè; Bàng, Dâu da
xoan thường xuất hiện nhiều sâu róm gây dị
ứng da; Cau vua, Dừa có bẹ lá và quả rụng gây
nguy hiểm cho người đi đường; cây Keo tai
tượng, Keo lá tràm, Vông đồng, Bông gòn tuổi
thọ ngắn và dễ gẫy đổ khi mưa bão; Phi lao
cho bóng mát ít; Sữa mùi hoa và túm lông ở
hạt ảnh hưởng đến hệ hô hấp khi hít vào cơ
thể; Trứng cá nhiều sâu róm và quả rụng hấp
dẫn ruồi nhặng gây ô nhiễm môi trường.
Thanh Hóa, đó là đại lộ lớn và hiện đại nhất
với tổng chiều dài là 1.750 m, rộng 24 m, dải
phân cách rộng 2,5 m, vỉa hè 2 bên mỗi bên
rộng 7,5 m và cao hơn 20 cm so với mặt
đường, có đoạn chỉ giới đường đỏ rộng 4 m.
Đường Nguyễn Trãi là tuyến giao thông
huyết mạch của thành phố, dọc tuyến đường có
các trụ sở của tỉnh như sở thủy sản, sở văn hóa
thông tin, tỉnh ủy, ngoài ra còn có bến xe nội
tỉnh, chợ Tây Thành, chợ Phú Thọ, công viên
Thanh Quảng. Tuyến đường có tổng chiều dài
2750 m, rộng 16 m, vỉa hè mỗi bên trung bình
rộng 4 m.
Đường Phan Chu Trinh nằm phía trước
Quảng trường Lam Sơn, giao cắt với quốc lộ
1A, đường dài 988 m, rộng 20 m bao gồm vỉa
hè mỗi bên 5 m và lòng đường 10 m.
Đường Hạc Thành là tuyến đường mới được
thí điểm trồng cây Sao đen, dài 960 m rộng 20
m, là đường 2 chiều, không có dải phân cách,
lòng đường rộng 10 m, vỉa hè rộng 5 m.
Đường Hà Văn Mao là đoạn đường ngắn,
chỉ dài 300 m, tuy nhiên cần phải quy hoạch hệ
thống cây xanh sao cho tạo cảnh quan đẹp mắt
vì tại đó tập trung các trụ sở hành chính, giáo
dục của Tỉnh như: Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở
Văn hóa thông tin…
3.1.2. Tình hình sinh trưởng, phát triển của
hệ thống cây bóng mát
Do phạm vi thành phố khá rộng nên chúng tôi
tiến hành điều tra, khảo sát tình hình sinh trưởng
của hệ thống cây bóng mát trên 3 tuyến đường
chính đô thị (đại lộ Lê Lợi, đường Nguyễn Trãi,
đường Phan Chu Trinh) và 2 tuyến đường khu
vực (Hạc Thành và Hà Văn Mao).
Kết quả điều tra tình hình sinh trưởng của hệ
thống cây bóng mát được tổng hợp trong bảng 02.
Đại lộ Lê Lợi nằm ở trung tâm thành phố
5
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
Bảng 02. Tình hình sinh trưởng của hệ thống cây bóng mát trên một số tuyến đường phố chính
trên địa bàn thành phố Thanh Hoá
Số lượng
(Cây)
D13
Hvn
(m)
Dt
Hdc
(m)
STT
Tên loài
Sinh trưởng
(cm)
(m)
I. Đại lộ Lê Lợi
1
2
Cau vua
Bàng
227
17
12
134
4
36,64
21,42
18,62
16,37
16,38
22,56
14,56
36,02
17,50
32,56
20,69
21,13
21,87
37,82
25,56
14,25
14,45
16,78
8,26
7,34
6,48
6,84
5,42
7,28
6,04
12,45
5,82
11,82
7,28
10,89
11,23
14,46
5,37
3,25
5,69
4,74
4,85
5,85
5,54
5,87
4,86
7,48
4,56
5,74
3,52
7,05
6,41
5,42
7,60
9,48
3,29
2,12
2,89
3,56
5,48
3,07
2,36
2,28
2,03
2,57
3,12
5,67
3,05
4,80
2,78
3,65
4,45
4,11
2,78
2,01
3,68
2,90
T
T
3
Sấu
TB
TB
TB
T
4
Lát hoa
Vú sữa
Vông đồng
Sao đen
Đa lông
Lim xẹt
Đề
5
6
7
7
4
T
8
10
57
2
TB
T
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
TB
T
Sữa
35
15
31
11
12
5
Tếch
T
Phượng vĩ
Xà cừ
T
TB
TB
TB
TB
TB
Muồng đen
Tràm bông đỏ
Nhội
10
191
Bằng lăng
II. Đường Nguyễn Trãi
1
2
Trứng cá
Sao đen
Vú sữa
Sữa
17
71
7
10,25
11,26
12,54
14,46
10,25
21,42
20,42
21,36
32,06
28,23
11,5
4,79
5,41
5,53
6,02
4,58
7,54
7,56
9,27
11,35
14,50
5,42
13,25
6,87
6,26
6,51
6,90
5,56
12,05
4,58
4,72
3,86
6,07
3,25
6,87
6,58
5,62
7,92
4,02
3,58
8,53
3,56
6,15
7,60
6,32
5,42
5,46
2,56
1,86
2,02
2,71
3,56
2,81
2,75
2,89
3,78
3,57
3,42
3,59
2,68
2,44
2,38
2,85
2,59
3,89
TB
T
3
TB
TB
T
4
47
32
25
11
2
5
Sấu
6
Bàng
TB
T
7
Vông đồng
Si
8
T
9
Bông gòn
Dừa
6
T
10
11
12
13
14
15
16
17
18
2
T
Lim xẹt
Xà cừ
12
3
TB
TB
T
30,52
15,50
9,32
Lộc vừng
Bằng lăng
Phượng vĩ
Lát hoa
Dâu da xoan
Đa lông
4
4
TB
T
5
19,23
13,61
12,36
17,56
5
TB
TB
T
3
2
III. Đường Hạc Thành
1
2
3
Sao đen
Phượng vĩ
Lát hoa
153
8
11,64
15,64
18,42
6,04
5,78
6,82
4,84
4,86
6,02
2,01
1,94
2,75
T
TB
T
4
6
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
IV. Đường Hà Văn Mao
1
2
3
4
5
6
7
Ngọc lan
Lộc vừng
Long não
Me chua
Phượng vĩ
Sữa
15
16
3
15,34
15,24
22,36
14,78
20,64
17,54
10,25
5,84
6,78
6,84
5,74
6,78
6,84
5,78
4,24
3,84
4,28
3,76
4,20
3,80
2,50
3,20
2,86
3,86
2,35
1,94
2,15
2,35
T
T
T
3
T
12
3
TB
TB
T
Côm tầng
3
V. Đường Phan Chu Trinh
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Cau vua
Muồng hoàng yến
Viết
60
151
84
3
35,20
16,24
15,63
15,68
24,50
25,80
20,15
21,50
19,60
12,5
4,68
4,56
7,83
5,60
12,5
10,05
8,30
7,25
3,56
2,12
2,23
4,12
4,50
8,45
3,60
6,32
4,42
8,56
2,50
2,45
2,51
3,50
2,89
3,50
2,58
3,45
T
TB
T
Bằng lăng
Muồng đen
Phượng vĩ
Sao đen
TB
T
5
4
TB
TB
T
36
3
Sữa
Bàng
5
T
Nhìn chung, trên các tuyến đường nghiên
cứu, các loài cây bóng mát đều sinh trưởng và
phát triển bình thường. Có một số loài lại thể
hiện sự thích nghi cao như: Sao đen, Sấu, Lát
hoa, Sữa, Xà cừ, Phượng vĩ… Trong đó một số
loài chiếm số lượng lớn không phù hợp với
trồng trên các tuyến đường phố như: Cau vua
(287 cây), Vông đồng (18 cây), Trứng cá (17
cây), Sữa (88 cây), Bàng (47 cây).
như: Lim xẹt, Xà cừ, Phượng vĩ, Sữa…
- Tán cây thường gặp một số vấn đề như:
Tán bị lệch do vị trí trồng quá sát nhà dễ đổ
gãy khi mưa bão; tán bị chặt phá, cắt tỉa quá
nhiều do vướng dây điện, vướng nhà; lá bị phá
do côn trùng, nấm bệnh; lá vàng úa, khô, còi
cọc do thiếu nước, dinh dưỡng khoáng. Các
loài thường gặp như: Lim xẹt, Phượng vĩ, Sữa,
Bằng lăng, Bàng…
- Hầu hết trên các tuyến đường, cây xanh
được trồng theo hình thức vỉa hè một hàng cây,
khoảng cách trung bình giữa các cây từ (5 - 7) m.
Một số tuyến đường do chưa được quy hoạch
cụ thể và quản lý cây xanh chưa được tốt nên
dẫn đến các loài cây trồng đa chủng loài và
kích cỡ khác nhau, không thuần nhất, ảnh
hưởng đến mỹ quan đô thị. Do tình trạng lấn
chiếm vỉa hè, chặt phá cây để xây dựng các
công trình nên một số đoạn đường không có
cây xanh điển hình như trên đường Nguyễn
Trãi, Tống Duy Tân.
Qua quá trình điều tra, chúng tôi nhận thấy
hệ thống cây bóng mát đường phố còn một số
tồn tại sau:
- Các loài cây thường gặp như: Lim xẹt, Xà
cừ, Sữa, Phượng vĩ…
- Một số cây rễ ăn nông trên bề mặt, bị hạn
chế không gian dinh dưỡng do bê tông hóa sát
gốc, gốc cây bị biến dạng do u bướu, bong vỏ,
bị đục đẽo…
- Một số loài cây không phù hợp cho trồng
đường phố như: Cau vua, Vông đồng, Bông
gòn, Dừa, Trứng cá.
Theo Thông tư số 20/2005/TT-BXD ngày
20 tháng 12 năm 2005 của Bộ Xây dựng,
chúng tôi có nhận xét như sau:
- Trên thân cây thường bị găm những đinh
sắt, biển quảng cáo, dây điện. Đây cũng là
nguyên nhân làm cho các thân cây bị thối, bị
nấm mục, vỏ bong ra. Các loài thường gặp
- Ở đường chính khu vực cây gỗ lớn và cây
gỗ trung bình được trồng cách nhau với
7
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
khoảng cách (6 - 7) m là chưa đúng quy định,
điều này dẫn đến tán cây giao nhau sẽ che
khuất ánh sáng, ảnh hưởng đến khả năng sinh
trưởng và phát triển của cây và định kỳ cắt tỉa
cành nhánh phải tiến hành thường xuyên.
cây có khả năng thích ứng tốt với điều kiện ô
nhiễm môi trường đô thị, thích ứng tốt với
những yếu tố bất lợi về thổ nhưỡng, không khí
và tính kháng cao đối với các loại côn trùng,
bệnh hại, có sức chịu đựng với gió bão.
- Khoảng cách tối thiểu của cây đối với lề
đường trên các tuyến phố đúng với yêu cầu
kỹ thuật.
3) Kết hợp hợp lý giữa cây mọc nhanh và
cây mọc chậm:
Cây mọc nhanh sớm phát huy tác dụng
nhưng tuổi đời lại ngắn, thường chỉ tồn tại
khoảng 50 đến 70 năm. Cây mọc chậm, phát
huy hiệu quả chậm và tuổi thọ kéo dài. Do đó,
khi tuyển chọn cần chú ý tỷ lệ thích hợp giữa
cây mọc nhanh với cây mọc chậm. Trong thời
kỳ xây dựng ngắn hạn, các loài cây trồng chọn
cho những đô thị mới xây dựng cần ưu tiên
trồng những cây mọc nhanh trên các dãy phố,
đồng thời có kế hoạch phối kết thêm một lượng
cây mọc chậm có giá trị.
- Trên một số tuyến đường nội bộ, khoảng
cách trồng tối thiểu với lề đường và chiều rộng
vỉa hè không hợp lý. Theo yêu cầu kỹ thuật đối
với cây gỗ lớn là 1 m và trên 5 m, nhưng khi
đo thực tế là 1,3 m và 4,5 m, vậy khoảng cách
tối thiểu trung bình của cây với lề đường chiếm
gần 1/3 vỉa hè. Với cách trồng theo khoảng
cách này tán cây xanh sẽ bị ảnh hưởng, hạn
chế bởi các công trình xây dựng như nhà ở và
tỷ lệ tán cây che phủ lòng đường thấp.
4) Ngoài ra cần chú ý một số đặc điểm khi
tiến hành lựa chọn các loài cây đó là:
3.2. Tuyển chọn tập đoàn cây bóng mát cho
các tuyến đường chính trên địa bàn thành
phố Thanh Hoá
- Cây cần có tán rộng, hình khối rõ ràng,
chiều cao tầng tán dày, tán lá dày, lá thường
xanh, độ kín tầng tán cao, lá rụng ít gây ô
nhiễm môi trường;
3.2.1. Đề xuất tiêu chí chọn loài cây bóng mát
cho các tuyến đường chính trên địa bàn
thành phố Thanh Hoá
- Rễ cây cần có rễ cọc phát triển sâu để
chống đổ gãy, rễ chìm, gốc không có bạnh vè
để tránh đội hỏng đường xá, hè phố;
Khi tiến hành chọn loài cây gỗ, cây thân gỗ
trồng đường phố cần phải đảm bảo nguyên tắc
chọn cây phù hợp với các quy luật tự nhiên cơ
bản và các quy luật tự nhiên vùng địa lý của
thảm thực vật rừng. Từ kết quả điều tra, đánh
giá hiện trạng hệ thống đường phố, hiện trạng
cây bóng mát đường phố thành phố Thanh
Hoá, chúng tôi đề xuất một số tiêu chí chọn
loài cây bóng mát đường phố cho thành phố
Thanh Hoá như sau:
- Cây có màu sắc hoa, lá đẹp, hương thơm
không gây ô nhiễm;
- Hoa quả rơi rụng không gây ô nhiễm
môi trường.
3.2.2. Kết quả khảo sát thành bổ sung
thành phần loài cây bóng mát cho thành
phố Thanh Hóa
1) Ưu tiên các loài cây bản địa:
Theo số liệu thống kê được về thành phần
loài thực vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân
Liên, có khoảng 752 loài thực vật bậc cao
thuộc 440 chi, 130 họ (trong đó có 38 loài thực
vật có tên trong sách đỏ Việt Nam và thế giới,
4 loài đặc hữu hẹp của Việt Nam là Vù hương
(Cinamomum balanseae), Chông (Colona
poilanei), Cù đèn bon (Crofon boniana), Mã
Cây bản địa không những thích nghi tốt với
điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu địa phương
mà còn thể hiện sự đặc trưng cảnh quan cây
xanh của vùng.
2) Tuyển chọn những loài cây có sức đề
kháng mạnh:
Cây có sức đề kháng mạnh là những loài
8
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
rạng Balansa (Macaranga balansae) (Đặng
Ngọc Vũ và cộng sự, 2015); Vườn Quốc gia
Bến En có khoảng 597 loài thực vật bậc cao,
trong đó các loài chiếm số lượng lớn như Lim
xanh, Săng lẻ, Lát hoa, Trai lý, Vù hương,
Vàng tâm, Chò chỉ, Gội nếp (Vườn Quốc gia
Bến En, 2014).
Trên cơ sở tài liệu về tình hình loài thực vật
đã thống kê được từ các địa bàn ở trên kết hợp
với kết quả điều tra phỏng vấn và khảo sát thực
tế, nhóm nghiên cứu thu được kết quả về các
loài cây triển vọng có thể dẫn giống bổ sung
cho danh mục các loài cây có thể trồng trên địa
bàn thành phố Thanh Hóa như sau:
Bản 03. Danh mục các loài cây có thể dẫn giống bổ sung cho danh mục cây trồng bóng mát
trên địa bàn thành phố Thanh Hóa
Tên loài cây
Tên khoa học
Tên loài cây
Tên khoa học
STT
STT
Tên Việt Nam
Vàng anh
Mý
Tên Việt Nam
Đinh
1
2
Saraca dives Pierre.
8
9
Markharmia stipulata Schum.
Pongamia pinnata (L.) Pierre.
Lysidice rhodostegia Hance.
Bánh dày
Madhuca pasquieri
H.J.Lam
Cinamomum obtusifolium
Nees.
Parashorea chinensis H.
Wang
3
4
Sến mật
10
11
Re gừng
Chò chỉ
Bời lời xanh
Litsea garretii Pers.
5
6
Sảng nhung
Gội trắng
Sterculia lanceolata CaV.
12
13
Côm tầng
Lim xanh
Elaeocarpus griffithii Marst.
Erythrophleum fordii Oliv.
Aphanamixis grandiflora BL.
Liquidambar formosana
Hance.
7
Sau sau
14
Giổi xanh
Michelia mediocris Dandy
thực vật tại Vườn quốc gia Bến En và Khu Bảo
tồn thiên nhiên Xuân Liên, cũng như kết qủa
nghiên cứu điều kiện tự nhiên thành phố Thanh
Hoá, chúng tôi đề xuất danh mục cây trồng bóng
đường phố cho thành phố Thanh Hoá như sau:
3.2.3. Đề xuất danh mục cây bóng mát đường
phố cho thành phố Thanh Hoá
Từ kết quả điều tra, đánh giá hiện trạng hệ
thống cây bóng mát đường phố thành phố
Thanh Hoá và kết quả khảo sát nguồn giống
Bảng 04. Danh mục cây bóng mát đề xuất trồng trên hệ thống đường phố thành phố Thanh Hoá
Tên loài cây
Tên khoa học
Lagerstroemia calyculata
Tên loài cây
Tên Việt Nam
STT
STT
20
Tên Việt Nam
Tên khoa học
Callistemon
1
2
3
4
5
6
7
Bằng lăng
Tràm bông đỏ
Vú sữa
Kurz.
citrinusSkeels.
Chysophyllum cainito
Linn.
Côm tầng
Dẻ sồi
Elaeocarpus dubius L.
21
Lithocarpus
pseudosundaicus.
Manilkara kauki (L.)
Dubard.
22
Viết
Khaya senegalensis
A.Juss.
Lát hoa
Chukrasia tabularis A. Juss.
23
Xà cừ
Erythrophloeum fordii
Oliver.
Peltophorum pterocarpum
(DC) K.Heyne.
Cinnamomum camphora
(L.) J. Presl.
Barringtoria racemosa
Roxb.
Lim xanh
Lim xẹt
Long não
24
Xoài
Mangifera L.
Vàng anh
Saraca dives Pierre.
25
Mý
Lysidice
Hance.
rhodostegia
pasquieri
26
Sến mật
Madhuca
H.J.Lam.
8
9
Lộc vừng
Me
27
28
29
Bời lời xanh
Sảng nhung
Tamarindus indica L.
Litsea garretii Pers.
Muồng hoàng
yến
Sterculia lanceolata CaV.
10
Cassia fistula L.
9
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
Gội trắng
Sau sau
Đinh
Aphanamixis grandiflora
BL.
11
12
13
14
15
Muồng đen
Cassia siamea Lam.
Cassia splendida Vogel.
Banhinia purpureaes L.
Michelia alba De.
30
31
32
33
34
Muồng hoa
vàng
Liquidambar
Hance.
Markharmia
Schum.
formosana
stipulata
Móng bò
Ngọc lan
Nhội
Bánh dày
Re gừng
Chò chỉ
Pongamia pinnata (L.)
Pierre.
Cinamomum obtusifolium
Nees.
Parashorea chinensis H.
Wang
Bischofia trifoliate (Rixb)
Hook.f
Delonix regia (Bojer ex
Hook.) Raf.
16
17
Phượng vĩ
Sao đen
35
36
Côm tầng
Lim xanh
Giổi xanh
Elaeocarpus
griffithii
Hopea odorata Roxb.
Marst.
Dracontomelum
duperreanum Pierre.
Erythrophleum fordii Oliv.
18
19
Sấu
37
38
Michelia mediocris Dandy
Tếch
Tectona graudis Linn.f.
nên hệ thống cây xanh ở đô thị. Do đó, phải
dựa vào đặc tính sinh thái loài cây sao cho phù
hợp với môi trường và cuộc sống của từng
vùng, cụ thể đây là môi trường ở thành phố
Thanh Hóa.
3.3. Đề xuất giải pháp phát triển cây xanh
đường phố cho thành phố Thanh Hoá
3.3.1. Giải pháp quy hoạch phát triển tổng
thể cây xanh đường phố
Để có một hệ thống cây xanh hài hoà với
quy hoạch tổng thể chung của thành phố, công
tác quy hoạch cần có mối quan hệ mật thiết
giữa các nhà kiến trúc đô thị với các nhà trồng
cây để đảm bảo sự hài hòa giữa loài cây trồng
với đặc điểm của đường phố và các công trình
xây dựng. Ngoài ra, cần thiết phải có sự bố trí
phối cảnh giữa màu sắc của hoa lá với màu sắc
của các công trình xây dựng; giữa hình dáng cây,
tán lá với cảnh quan chung của đường phố; giữa
đặc điểm sinh trưởng của cây với những kiến
trúc ngầm dưới đất... Từ đó chúng tôi đề xuất
một số quan điểm định hướng phát triển hệ
thống cây xanh đường phố thành phố Thanh
Hoá trong thời gian tới như sau:
2) Quan điểm kiến trúc cảnh quan:
Trong nhiều công trình cảnh quan thì cây
xanh vật liệu chính tham gia xây dựng cảnh
quan. Cơ sở của kiến trúc cảnh quan là cảnh
quan địa lý bao gồm các yếu tố như thực vật,
địa hình, thổ nhưỡng, sông nước và không gian
xung quanh. Sự bố trí hài hòa giữa các yếu tố
này trong một khung cảnh nhất định sẽ tạo nên
những cảnh quan kiến trúc đẹp. Ở Thanh Hóa
những tuyến đường phố có bố trí cây trồng phù
hợp đã tạo ra khung cảnh đẹp và tạo nên nét
riêng của thành phố thể hiện qua từng mùa rõ
rệt. Nhưng cũng không ít tuyến đường phố vấn
đề kiến trúc cảnh quan còn bị coi nhẹ làm ảnh
hưởng đến mỹ quan chung của đô thị.
1) Quan điểm sinh thái học:
Cây xanh đường phố phải thiết kế hợp lý để
đạt được hiệu quả trang trí, phân cách, chống
bụi, chống ồn, phối kết kiến trúc, tạo cảnh
quan đường phố, cải tạo vi khí hậu, vệ sinh
môi trường, chống nóng, không gây độc hại,
nguy hiểm cho khách bộ hành, an toàn cho
giao thông và không ảnh hưởng tới các công
trình hạ tầng đô thị (đường dây, đường ống, kết
cấu vỉa hè mặt đường).
Quan điểm: “Đất nào, cây ấy” trong quy
hoạch trồng cây xanh đường phố là tiêu chí để
lựa chọn cây trồng. Đây chính là sự thích nghi
ban đầu và thể hiện mối quan hệ giữa cây xanh
với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng của đô thị.
Có thể điều kiện môi trường sinh thái đô thị
thay đổi do các hoạt động xã hội của con
người, nhưng chính con người chủ động tạo
10
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
3) Quan điểm hệ thống:
tiêu chuẩn và chất lượng để từng bước thay thế
những loài cây chất lượng kém hiện đang tồn
tại trên các tuyến đường phố;
Cây xanh đường phố là một bộ phận của cây
xanh đô thị, do đó hệ thống cây xanh đường phố
bên cạnh việc phải đảm bảo có sự liên hệ chặt
chẽ với nhau, còn phải kết nối chặt chẽ với các
thành phần cây xanh khác trong đô thị.
- Việc triển khai công tác cải tạo nên tiến
hành dần dần từng bước và phù hợp với điều
kiện về kinh phí đầu tư. Những tuyến đường
chính của thành phố nên ưu tiên thực hiện trước.
4) Quan điểm đảm bảo an toàn giao thông
trong đô thị:
Dựa vào đặc điểm hiện trạng các tuyến
đường nghiên cứu và các tiêu chí về lựa chọn,
trồng các loài cây đường phố đã nêu ở trên,
hướng cải tạo lâu dài đối với các tuyến đường
đó là loại bỏ hoàn toàn các loài cây không phù
hợp trồng làm cây xanh đường phố như: Vông
đồng, Dâu da xoan, Bông gòn, Trứng cá, Cau
vua thay vào đó là lựa chọn các loài thích hợp
có giá trị cảnh quan cao như Muồng hoàng yến,
Muồng hoa vàng, Nhội, Sấu, Bằng lăng…
Trong giới hạn nghiên cứu, tôi đã đưa ra giải
pháp lựa chọn loài cây phù hợp cho những tuyến
đường nghiên cứu như sau:
Cây xanh trồng trên đường phố không được
che khuất tầm nhìn của người, phương tiện
tham gia giao thông và phải cách xa các biển
báo, đèn tín hiệu giao thông.
Từ các quan điểm trên cần chú ý những
điểm sau:
+ Xác định đối tượng đường phố để trồng
cây: Là đường cao tốc hay đường giao thông
nội thị cấp Thành phố, đường giao thông trong
khu vực chính đô thị hay đường liên khu. Tùy
theo độ rộng vỉa hè để bố trí trồng cây.
+ Lựa chọn loài cây thích hợp: Mỗi loại
đường lựa chọn một số loài cây, đường vành
đai là những cây gỗ lớn sống lâu năm, đường
cấp thành phố cây gỗ nhỡ hay lớn. Loài cây có
thể luân phiên thay đổi trên các tuyến phố.
+ Đại lộ Lê Lợi:
Hiện nay trên tuyến đường này đã được
thiết kế mang tính đối xứng 2 bên, do vậy nếu
quy hoạch lại không nên làm phá vỡ quy hoạch
cũ. Trước hết cần thay thế những cây bị sâu
bệnh, sinh trưởng kém bằng những cây mới
khoẻ mạnh như: Lát hoa, Bằng lăng. Đoạn từ
trung tâm thương mại đến cầu Đông Hương
dài gần 4 km, mật độ trung bình 10cây/100m,
để tăng mật độ lên 20cây/100m cần trồng thêm
ở 2 bên 2 hàng muồng hoa vàng với số lượng
là 400 cây, khoảng cách trồng là 10 m. Đoạn
cuối từ cầu Đông Hương đến hết tuyến trồng
thêm 27 cây Bằng lăng để bù vào các khoảng
đất trống chưa có cây. Khoảng cách giữa các
cây là 5 m.
+ Thiết kế bố trí trồng cây: Đây là nội dung
cuối cùng trong công tác quy hoạch trồng cây.
Việc thiết kế phải xác định được loại cây trồng,
cự ly trồng và tiêu chuẩn cây đem trồng.
Những nhà thiết kế phải hình dung được hàng
cây ổn định sau vài chục năm, cũng đồng nghĩa
phải nắm được đặc điểm sinh thái và sinh
trưởng của loài cây bố trí trồng.
3.3.2. Giải pháp cải tạo hệ thống cây xanh
đường phố hiện có
Để đảm bảo yêu cầu về mỹ quan đô thị và
phát huy tốt hiệu quả của cây xanh đối với môi
trường, giải pháp cải tạo cho hệ thống cây xanh
đường phố như sau:
+ Đường Nguyễn Trãi:
Đường Nguyễn Trãi có bến xe nội tỉnh và
chợ Tây Thành, do đó là khu vực có nhiều
người tham gia giao thông, tiếng ồn và khói
bụi luôn là những nhân tố có tác động xấu
nhiều nhất tới những người sống gần tuyến
- Thành phố cần tiến hành lập quy hoạch
tổng thể cây xanh đường phố;
- Lập kế hoạch chuẩn bị nguồn cây giống đủ
11
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
đường này. Tuy nhiên có điểm khác biệt là lề
đường đã hẹp nhưng các hộ dân lại làm nhà,
mở cửa hàng lấn hết ra mặt đường khiến cho
chiều rộng vỉa hè bị thu lại rất hẹp, có chỗ chỉ
còn (1 - 1,5) m, cây xanh bị đốn hạ khá nhiều.
Vì vậy, để tránh phải giải tỏa mặt bằng gây ảnh
hưởng đến quá trình phát triển kinh tế, đối với
tuyến đường này thay vì trồng cây bóng mát,
cây gỗ thì cây lựa chọn là các loài hoa leo, bám
như: Hoa giấy, Huỳnh anh.
Rút kinh nghiệm từ những đường phố đã
trồng cây xanh, việc trồng cây trên các tuyến
đường phố mới cần phải tuân thủ đúng những
quy định liên quan đến cây xanh đô thị nói
chung và cây xanh đường phố nói riêng, phải
phù hợp với quy hoạch tổng thể về cây xanh.
Mỗi tuyến đường tùy theo độ dài có thể lựa
chọn các phương thức phối kết trồng cây khác
nhau sao cho mỗi tuyến đường đều có một sắc
thái cảnh quan đặc trưng và phát huy tốt hiệu
quả của nó đối với môi trường.
Khu vực bến xe nội tỉnh phía Tây và chợ
Tây Thành cần có khoảng trống rộng để buôn
bán nên chỉ trồng thêm 6 cây Vàng anh, mỗi
cây cách nhau 15 m. Từ Bến xe nội tỉnh đến
ngã 4 Phú Sơn trồng Sao đen thuần loài. Hàng
cây Vàng anh vừa tạo bóng mát vừa mang lại
màu sắc rực rỡ cho thành phố khi đến mùa hoa
nở còn hàng Sao đen với dáng hình khối rõ ràng
tạo sự bề thế uy nghi cho cửa ngõ phía Tây của
thành phố đồng thời tạo ra không gian cảnh
quan đặc trưng cho tuyến đường.
3.3.4. Giải pháp về quản lý, duy trì hệ thống
cây xanh đường phố
Bên cạnh việc lựa chọn cây trồng phù hợp,
các giải pháp kỹ thuật liên quan đến việc thiết
kế, quản lý, duy trì cây trồng là rất cần thiết.
Cây xanh đường phố phải được quản lý một
cách có hệ thống. Nội dung của công việc tổ
chức quản lý cây xanh bóng mát bao gồm:
+ Sử dụng những khoảng trống trên các vỉa
hè còn có khả năng trồng cây để gia tăng số
lượng cây trên đường phố;
+ Đường Hạc Thành:
Thay thế 8 cây Phượng vĩ và 4 cây Lát hoa
bằng 12 cây Sao đen để đồng bộ hóa hàng Sao
đen trên tuyến đường (các cây mới phải có độ
tuổi và chiều cao tương đương với các cây đã
trồng trước đó)
+ Loại bỏ và thay thế những cây không đạt
tiêu chuẩn, thay thế các cây già cỗi hay sâu
bệnh có nguy cơ đổ ngã vì gió bão;
+ Thiết kế bố trí trồng cây trên các đường phố
mới với các chủng loại cây đã được xác định;
+ Đường Hà Văn Mao:
+ Tổ chức chăm sóc, bảo dưỡng, bón phân
cho các hàng cây đến giai đoạn sinh trưởng
ổn định;
Thay thế những cây Phượng vĩ và Sữa sinh
trưởng trung bình và kém bằng những cây
Lộc Vừng.
+ Tổ chức chăm sóc tỉa tán cây theo định kỳ
và đặc điểm từng loài cây, tạo dáng cây giảm
bớt thiệt hại do gió bão gây ra.
+ Đường Phan Chu Trinh:
Đường Phan Chu Trinh hiện nay đã được
quy hoạch, vì vậy không cần quy hoạch lại hệ
thống cây xanh cho tuyến đường này. Mặt
khác về khâu quản lý và chăm sóc, các cây
trồng đều ở độ tuổi còn non do vậy cần chăm
bón, cắt tỉa thường xuyên.
Để nâng cao hiệu quả trong công tác quản
lý, trồng cây, chăm sóc, tạo hình, tạo tán, đội
ngũ làm công việc trực tiếp cần nâng cao trình
độ chuyên môn về các loại hình cây xanh
đường phố, kỹ thuật cắt tỉa và tạo cảnh.
3.3.3. Giải pháp quy hoạch thiết kế cây xanh
cho hệ thống đường mới đã được phê duyệt
trong quy hoạch
IV. KẾT LUẬN
- Hệ thống cây bóng mát đường phố thành
phố Thanh Hoá đa dạng về thành phần loài,
12
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
Lâm học
với các loài cây chủ yếu là: Sấu, Xà cừ,
Phượng vĩ, Sao đen, Bằng lăng, Sữa… và một
số loài do dân tự trồng như: Bàng, Trứng cá,
Vông đồng, Cau vua.
đường phố, giải pháp cải tạo hệ thống cây xanh
đường phố hiện có, giải pháp về quản lý, duy
trì hệ thống cây xanh đường phố hiện có.
- Đề xuất được danh mục cây trồng đường
phố cho thành phố Thanh Hoá gồm 26 loài.
- Phần lớn các tuyến đường ở thành phố
Thanh Hoá chưa có quy hoạch về hệ thống cây
xanh, vì thế còn tồn tại nhiều loài cây trồng
không phù hợp với tiêu chuẩn cây đường phố.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Võ Văn Chi (2003). Từ điển thực vật thông dụng.
NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
2. Đặng Ngọc Vũ và cộng sự (2015). Đa dạng thành
phần loài thực vật ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên,
tỉnh Thanh Hóa. Kỷ yếu Hội nghị khoa học toàn quốc về
sinh thái và tài nguyên sinh vật lần thứ 6 (1006 -1012).
- Phần lớn các loài cây trồng trên các tuyến
đường điều tra tại thành phố Thanh Hoá sinh
trưởng, phát triển bình thường, chỉ có số ít loài
đang bị sâu bệnh cần được thay thế.
3. Vườn Quốc gia Bến En (2014). Điều tra bổ sung,
lập danh lục động, thực vật rừng Vườn quốc gia Bến En,
tỉnh Thanh Hóa. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh.
- Để có hệ thống cây xanh đường phố phù
hợp với quy hoạch tổng thể chung, Thanh Hoá
cần có một số giải pháp sau: Giải pháp quy
hoạch phát triển tổng thể hệ thống cây xanh
đường phố, giải pháp chọn loài cây trồng
4. Ahern, Jack (1995). Greenways as a planning
strategy, volum: 12, pp 30 - 35.
5. Konijnendijk et al. (2005). Urban Forests and
Trees. Springer, Heidelberg.
CURRENT STATUS AND DEVELOPMENT SOLUTION SHADE TREES
FOR STREET SYSTEM IN THANH HOA CITY
Dang Van Ha
SUMMARY
Shade tree species composition on street road system in Thanh hoa City currently has 40 species. Among the
40 species surveyed, having 16 plant species that do not suit to plant on the street, in which a large number of
species accounted for as Roystonia regia (Kunth) O. F. Cook (287 trees), Hura crepitans L. (18 trees),
Muntingia calabura L. (17 trees), Alstonia scholaris (L.) R. Br (88 trees), Terminalia ctappa Linn (47 trees).
Based on the results of the investigation on shade tree species composition that planted along the roads in
Thanh Hoa city and surveys in neighbouring areas, selected 26 plants can be planted for street system in Thanh
Hoa city. The author have proposed some of solutions to develop the system of trees for Thanh Hoa city,
including: solution selected species, the solution to overall planning for road trees system, the solutions to
improving the existing system of trees, the solutions to management and maintain road trees system in Thanh
Hoa city.
Keywords: Plant species selecttion, shade tree, street trees, trees planning.
Người phản biện
Ngày nhận bài
: TS. Nguyễn Thị Yến
: 10/3/2016
Ngày phản biện
Ngày quyết định đăng
: 16/3/2016
: 20/3/2016
13
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2016
11 trang
11020
Free
Bạn đang xem tài liệu "Thực trạng và giải pháp phát triển cây bóng mát đường phố trên địa bàn thành phố Thanh Hoá", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- thuc_trang_va_giai_phap_phat_trien_cay_bong_mat_duong_pho_tr.pdf
