Chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp
Kinh tế & Chính sách
CHI TRẢ DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG Ở VIỆT NAM:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Phạm Hồng Lượng
Tổng cục Lâm nghiệp
Bài báo trình bày tóm tắt kết quả tình hình thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam theo
Nghị Định 99/2010/NĐ-CP. Sử dụng các nguồn tài liệu thứ cấp, bài báo đã tổng hợp được những kết quả nổi
bật của việc thực thi chính sách từ năm 2011 đến 2016. Sau 6 năm triển khai, tổng nguồn thu DVMTR là
6.510,6 tỷ đến từ ba đối tượng sử dụng dịch vụ là cơ sở thủy điện, cung cấp nước sạch và kinh doanh du lịch,
trong đó phần lớn nguồn thu là từ các cơ sở thủy điện (97,04%). Chính sách chi trả DVMTR đã góp phần quản
lý và bảo vệ hiệu quả 5.875 triệu ha rừng, góp phần xóa đói giảm nghèo và thúc đẩy xã hội hóa nghề rừng.
Trong giai đoạn sắp tới, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng sẽ tiếp tục tăng lên và cơ cấu nguồn thu sẽ đa
dạng hơn, do mức thu được điều điều chỉnh tăng theo Nghị định147/2016/NĐ-CP và tham gia các thị trường
mua bán tín chỉ carbon.
Từ khóa: Chi trả, chính sách, dịch vụ môi trường rừng.
thuỷ điện, nước sạch và du lịch) trong vai trò là
bên sử dụng dịch vụ môi trường. Bài báo trình
bày tóm tắt kết quả đánh giá thực trạng triển
khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường
rừng và dự kiến triển khai trong thời gian tới ở
Việt Nam.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sau khi thí điểm thành công chi trả dịch vụ
môi trường rừng (DVMTR) tại 2 tỉnh Sơn La
và Lâm Đồng trong giai đoạn từ năm 2008 đến
2010, ngày 24/9/2010 Chính phủ đã chính thức
ban hành Nghị định số 99/2010/NĐ-CP về
chính sách chi trả DVMTR để triển khai áp
dụng thống nhất trên phạm vi cả nước kể từ
ngày 01/01/2011. Đây là một bước tiến mới,
thể hiện sự thay đổi đột phá, có tính chiến lược
không chỉ trong tư duy, nhận thức mà còn cả
hành động trong suốt quá trình thiết kế, xây
dựng, ban hành và thực thi chính sách kinh tế
đối với ngành Lâm nghiệp ở Việt Nam; chuyển
hướng tiếp cận hoàn toàn dựa vào nguồn ngân
sách nhà nước theo truyền thống sang tăng
cường huy động các nguồn vốn đầu tư ngoài
ngân sách nhà nước, nguồn vốn xã hội cho
phát triển ngành. Lần đầu tiên, một chính sách
kinh tế mới trong Lâm nghiệp được thiết lập,
vận hành ở tầm quy mô quốc gia, được các
cấp, các ngành và người dân địa phương rất
ủng hộ; có tác động lan toả, tạo ra hiệu ứng
tích cực, phù hợp với quy luật của nền kinh tế
thị trường, mang lại động lực, lợi ích chung
cho cộng đồng; tạo ra mối quan hệ chặt chẽ
giữa các chủ rừng trong vai trò là bên cung ứng
dịch vụ với các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh
doanh hưởng lợi từ môi trường rừng (cơ sở
II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Bài báo sử dụng các nguồn số liệu thứ cấp
như sau:
- Các báo cáo đánh giá và kết quả thực thi
chính sách chi trả DVMTR của Quỹ Bảo vệ và
Phát triển rừng Trung ương và địa phương;
- Số liệu tài chính hàng năm về cơ cấu
nguồn thu và chi của các bên liên quan về
DVMTR;
- Các văn bản và chính sách liên quan về
DVMTR.
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Tình hình thực hiện chính sách chi trả
dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam
3.1.1. Những kết quả chủ yếu trong thực hiện
chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng
Ngày 10/4/2008, Thủ tướng Chính Phủ ban
hành quyết định 380/QĐ-TTg, về thí điểm
chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại
tỉnh Sơn La và Lâm Đồng. Thông qua Quyết
định thí điểm này, một cơ chế tài chính giữa
người cung ứng DVMTR và người sử dụng
DVMTR ủy thác qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển
198
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2018
Kinh tế & Chính sách
rừng được hình thành và được Chính phủ, các
bên liên quan đánh giá cao về hiệu quả mang lại.
Ngày 24/9/2010, Chính phủ đã ban hành
Nghị định số 99/2010/NĐ-CP về chính sách
chi trả DVMTR có hiệu lực từ ngày
01/01/2011. Ba loại DVMTR đã thực hiện chi
trả từ năm 2011 đến nay, gồm: (1) Dịch vụ bảo
vệ đất, hạn chế xói mòn, bồi lắng lòng hồ, lòng
sông, lòng suối; (2) Dịch vụ điều tiết và duy trì
nguồn nước cho sản xuất và đời sống xã hội;
(3) Dịch vụ bảo vệ cảnh quan tự nhiên và bảo
tồn đa dạng sinh học của các hệ sinh thái rừng
phục vụ cho dịch vụ du lịch, cụ thể: Các nhà
máy thủy điện chi trả cho dịch vụ bảo vệ đất,
hạn chế xói mòn, bồi lắng lòng hồ, lòng sông,
lòng suối: 20 đồng/kwh điện thương phẩm;
Các cơ sở cung ứng nước sạch chi trả cho dịch
vụ điều tiết và duy trì nguồn nước cho sản xuất
và đời sống xã hội: 40 đồng/m3 nước thương
phẩm; Các cơ sở kinh doanh du lịch có sử
dụng môi trường rừng chi trả cho dịch vụ bảo
vệ cảnh quan tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh
học của các hệ sinh thái rừng phục vụ cho dịch
vụ du lịch: 1% - 2% tổng doanh thu trong kỳ.
Từ năm 2011 đến nay, Quỹ Bảo vệ và Phát
triển rừng các cấp với vai trò là tổ chức nhận
uỷ thác, kết nối giữa các bên cung ứng và sử
dụng dịch vụ đã đàm phán, ký được 474 hợp
đồng uỷ thác chi trả DVMTR.
Tổng thu tiền DVMTR toàn quốc đến
30/12/2016 là 6.510,6 tỷđồng; cơ cấu thu như sau:
- Theo cấp quản lý: Quỹ Trung ương thu
4.768,5 tỷ đồng (chiếm 73,2%), Quỹ tỉnh thu
1.742,2 tỷ đồng (chiếm 26,8%).
- Theo loại dịch vụ: Thu từ cơ sở sản xuất
thủy điện là 6.318,4 tỷ đồng (chiếm 97,04%),
thu từ cơ sở sản xuất và cung ứng nước sạch là
178,4 tỷ đồng (chiếm 2,73%), thu từ dịch vụ
du lịch là 13,868 tỷ đồng (chiếm 0,23%).
- Theo thời gian: Năm 2011 thu 282,928 tỷ
đồng, năm 2012 thu 1.183,915 tỷ đồng, năm
2013 thu 1.096,389 tỷ đồng, năm 2014 thu
1.335,013 tỷ đồng, năm 2015 thu 1.327,779 tỷ
đồng, năm 2016 thu 1.284,66 tỷ đồng, năm
2017 dự kiến khoảng 1.700 tỷ đồng.
ĐVT: Tỷ đồng
Hình 01. Nguồn thu dịch vụ môi trường rừng qua các năm
Việc thực hiện chính sách chi trả DVMTR
trong thời gian qua đã góp phần:
phạm và diện tích rừng bị thiệt hại trong toàn
quốc. Cải thiện thu nhập cho trên 500 ngàn hộ
dân sống trong và gần rừng, phần lớn họ là
đồng bào dân tộc thiểu số nghèo tham gia nhận
khoán bảo vệ rừng; mức chi trả bình quân
Nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ cho hơn
5,875 triệu ha rừng, chiếm 44% tổng diện tích
rừng toàn quốc, góp phần làm giảm số vụ vi
199
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2018
Kinh tế & Chính sách
chung cả nước khoảng trên
2
triệu
cấp đầy đủ, kịp thời và công khai các thông tin
cho các bên quan tâm tới chính sách.
đồng/hộ/năm, góp phần tạo sinh kế ổn định và
nâng cao đời sống. Thúc đẩy xã hội hóa nghề
rừng, giải quyết một phần khó khăn về kinh
phí hoạt động quản lý, bảo vệ rừng cho các chủ
rừng trong bối cảnh phải dừng khai thác chính
gỗ từ rừng tự nhiên và bổ sung kinh phí đáng
kể cho các Ban quản lý rừng, chủ rừng tổ chức
và các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn, trong đó:
208 Ban quản lý rừng đặc dụng và phòng hộ;
81 Công ty Lâm nghiệp; 467 UBND cấp xã;
195 chủ rừng khác là các đơn vị công an, bộ
đội, doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu;
115.138 chủ rừng là cá nhân, hộ gia đình, cộng
đồng. Ngoài ra, việc thực hiện chính sách đã
tạo ra nguồn tài chính bền vững, giảm áp lực
chi ngân sách nhà nước; trong giai đoạn 5 năm,
từ 2011 đến 2015, tiền DVMTR đóng góp
khoảng trên 20% tổng mức đầu tư cho ngành
Lâm nghiệp.
3.2. Bối cảnh thực thi chính sách chi trả
dịch vụ môi trường rừng trong thời gian tới
3.2.1. Những thay đổi trong hệ thống chính
sách có liên quan
Nhận thức rõ được một số bất cập, tồn tại
nêu trên, trong thời gian qua, Bộ Nông nghiệp
và Phát triển nông thôn đã tham mưu cho
Chính phủ ban hành Nghị định số
147/2016/NĐ-CP ngày 02/11/2016 về sửa đổi
bổ sung một số điều của Nghị định số
99/2010/NĐ-CP, ngày 24/9/2010 về chính sách
chi trả DVMTR. Theo đó, lần điều chỉnh giá
điện bán lẻ bình quân đầu tiên tính từ thời điểm
01/01/2017 cho phép đơn giá tiền DVMTR đối
với các nhà máy thủy điện sẽ được tăng từ 20
đ/kwh lên 36 đ/kwh điện thương phẩm; đối với
các nhà máy cung ứng nước sạch, đơn giá sẽ
tăng từ 40 đồng/m3 lên 52 đồng/m3 nước sạch.
Ngày 15/11/2017 vừa qua, Quốc Hội đã
thông qua Luật Lâm nghiệp với tổng số 12
chương, 108 điều, trong đó dành hẳn một mục
trong Chương VI, từ Điều 61 đến Điều 65 quy
định về dịch vụ môi trường rừng. Việc thể chế
hoá các quy định này trong Luật Lâm nghiệp
đã thiết lập khuôn khổ pháp lý vững chắc, tạo
điều kiện cho các văn bản hướng dẫn thi hành
Luật sớm được ban hành đi vào thực tiễn. Theo
quy định của Luật, ngoài các đối tượng đã
được cụ thể hoá trong Nghị định số
99/2010/NĐ-CP trước đây, Điều 63 của Luật
quy định cụ thể: Tổ chức, cá nhân có hoạt động
sản xuất kinh doanh gây phát thải khí nhà kính
lớn phải trả tiền dịch vụ về hấp thụ và lưu giữ
các bon của rừng và các đối tượng khác theo
quy định của pháp luật. Cũng tại Điều 63 của
Luật, Quốc hội giao Chính phủ quy định chi
tiết về đối tượng, hình thức chi trả, mức chi trả
DVMTR và điều chỉnh, miễn giảm mức chi trả
DVMTR; quản lý sử dụng tiền DVMTR.
3.1.2. Những tồn tại hạn chế trong thực hiện
chính sách chi trả dich vụ môi trường rừng
Những kết quả trên rất ấn tượng, tuy nhiên
trong quá trình triển khai thực hiện chính sách
cũng còn không ít những tồn tại và hạn chế, cụ
thể như:
- Nguồn thu và đối tượng thu còn hạn chế,
mức thu còn thấp so với tiềm năng; một số quy
định đối với cơ sở du lịch, công nghiệp, thủy
sản và cơ sở sử dụng dịch vụ hấp thụ các bon
chưa được hướng dẫn cụ thể.
- Nguồn thu toàn quốc lớn, nhưng mức chi
cho từng chủ rừng còn chưa cao; người làm
nghề rừng chưa sống được bằng nghề rừng,
chưa thực sự yên tâm để bảo vệ, phát triển rừng.
- Ý thức chấp hành chính sách chi trả
DVMTR ở một số đơn vị sử dụng dịch vụ còn
chưa nghiêm túc; vẫn còn một số đơn vị trì
hoãn, chậm thực hiện nghĩa vụ chi trả theo cam
kết trong hợp đồng.
- Hệ thống quy định, hướng dẫn về tiêu chí,
chế độ báo cáo giám sát, đánh giá còn chưa cụ
thể, thống nhất; do vậy, chưa đảm bảo cung
Như vậy, với việc sửa đổi, nâng mức chi trả
đối với cơ sở thủy điện, nước sạch theo quy
200
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2018
Kinh tế & Chính sách
định tại Nghị định số 147/2016/NĐ-CP của
Chính phủ và việc bổ sung, cụ thể hóa một số
đối tượng sử dụng dịch vụ trong Luật Lâm
nghiệp mới được Quốc hội Khoá XIV, Kỳ họp
thứ tư thông qua, trong thời gian tới nguồn thu
từ DVMTR sẽ tăng lên khoảng 2.000 - 2.500 tỷ
đồng/năm, qua đó tiếp tục khẳng định, nâng
cao vai trò, giá trị của rừng; góp phần bảo vệ,
phát triển rừng bền vững; đóng góp vào công
cuộc xóa đói, giảm nghèo, nâng cao thu nhập,
cải thiện đời sống của đồng bào sống trong và
gần rừng gắn liền với phát triển nông thôn mới
ở các khu vực miền núi.
hoàn thiện các điều kiện sẵn sàng thực thi
REDD+ theo quy định, hướng dẫn của Uỷ ban
liên chính phủ Công ước khung của Liên hợp
quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC).
3.3. Giải pháp hoàn thiện công tác thực thi
chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng
ở Việt Nam
- Tổ chức tuyên truyền, phổ biến nội dung
Nghị định 147/2016/NĐ-CP, ngày 02/11/2016
của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều
của Nghị định số 99/2010/NĐ-CP, ngày
24/9/2010 của Chính phủ về chính sách chi trả
dịch vụ môi trường rừng cho các bên cung
ứng, bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng và
đối tượng liên quan.
3.2.2. Tiềm năng hợp tác quốc tế về lĩnh vực
dịch vụ môi trường rừng
Song song với việc thực thi các cơ chế,
chính sách trong nước, hiện nay ngành Lâm
nghiệp Việt Nam đã và đang tích cực, chủ
động hưởng ứng các sáng kiến quốc tế, kết nối,
gia nhập thị trường mua bán tín chỉ các bon
thông qua các chương trình, dự án “Giảm phát
thải khí nhà kính thông qua hạn chế mất và suy
thoái rừng; bảo tồn, nâng cao trữ lượng các
bon và quản lý bền vững tài nguyên rừng” (gọi
tắt là REDD+). Dự kiến cuối năm 2017, Việt
Nam sẽ trình Quỹ đối tác các bon trong Lâm
nghiệp (FCPF/WB) văn kiện Dự án giảm phát
thải thông qua nỗ lực giảm mất rừng và suy
thoái rừng vùng Bắc Trung Bộ, tại 6 tỉnh gồm:
Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình,
Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Theo tính toán,
việc thực hiện dự án này sẽ góp phần giảm hơn
24 triệu tấn các bon; trong đó phía FCPF/WB
dự kiến cam kết mua 10,3 triệu tấn với tổng
kinh phí khoảng 51,5 triệu USD.
- Tăng cường công tác chỉ đạo, điều hành
đảm bảo thu đúng, thu đủ các loại dịch vụ đã
quy định đối tượng thu, mức thu; kịp thời xử
lý, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát
sinh ở địa phương.
- Đôn đốc các đơn vị thực hiện nghiêm túc
việc thu nộp tiền DVMTR và các khoản đóng
góp bắt buộc theo quy định.
- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát
thực hiện chính sách chi trả DVMTR; giải
ngân tiền DVMTR kịp thời, đầy đủ.
IV. KẾT LUẬN
Chi trả DVMTR là một chính sách đột phá
của ngành Lâm nghiệp trong việc huy động các
nguồn vốn đầu từ ngoài ngân sách nhà nước,
nguồn vốn xã hội cho bảo vệ và phát triển rừng.
Chính sách chi trả DVMTR được triển khai trên
cả nước từ năm 2011, đã thu được nhiều thành
quả to lớn, góp phần quản lý, bảo vệ hơn 5,875
triệu ha rừng, thúc đẩy xã hội hóa nghề rừng,
giảm áp lực chi ngân sách nhà nước. Tổng nguồn
thu DVMTR đến hết năm 2016 là 6.510,6 tỷ từ 3
nhóm đối tượng sử dụng dịch vụ. Trong đó, phần
lớn nguồn thu là từ các cơ sở sản xuất thủy điện
(97,04%), nguồn thu từ cơ sở sản xuất nước sạch
chiếm 2,73%, nguồn thu từ du lịch chiếm 0,23%.
Trong giai đoạn sắp tới, chính sách chi trả
DVMTR sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả hơn
Ngoài ra, một kênh huy động tiềm năng, rất
cạnh tranh, Việt Nam có thể tranh thủ tham gia
vào Chương trình thí điểm chi trả dựa trên kết
quả của Quỹ Khí hậu xanh (GCF) với giá mua
5 USD/tấn CO2 và tổng kinh phí cam kết dành
cho các dự án thí điểm khoảng 500 triệu USD.
Để làm được điều này, trong giai đoạn từ nay
đến năm 2020, Việt Nam cần khẩn trương
201
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2018
Kinh tế & Chính sách
nữa, mức thu DVMTR được điều chỉnh tăng
lên theo Nghị định 147/2016/NĐ-CP, Luật
Lâm nghiệp ban hành bổ sung các điều khoản
quy định về dịch vụ môi trường rừng. Nguồn
thu từ DVMTR sẽ tiếp tục tăng lên, góp phần
nâng cao vai trò và giá trị của rừng, xóa đói
giảm nghèo và quản lý hiệu quả tài nguyên
rừng. Ngoài ra, với việc tích cực tham gia thị
trường mua bán tín chỉ các bon, sẽ mở ra tiềm
năng rất lớn cho Việt Nam trong việc nâng cao
nguồn thu từ DVMTR.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2017).
Báo cáo trình bày tại Hội nghị phát triển dịch vụ môi
trường rừng bền vững, tháng 3/2017.
2. Quốc hội Khóa XIV, Kỳ họp thứ tư (2017). Hồ
sơ Dự án Luật Lâm nghiệp, tháng 11/2017.
3. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2017).
Văn kiện Dự án giảm phát thải thông qua nỗ lực giảm
mất rừng và suy thoái rừng vùng Bắc Trung Bộ. Tài liệu
trình bày tại Hội thảo tháng 11/2017, Đà Nẵng.
4. Quỹ Khí hậu xanh (GCF) (2017). Quyết định
GCF/B.18/23 ngày 22/10/2017 của Hội đồng quản lý
Quỹ tại phiên họp thứ 18 họp từ ngày 30/9 đến ngày
02/10/2017, trang 8.
PAYMENTS FOR FOREST ENVIRONMENTAL SERVICES
IN VIETNAM: SITUATION AND SOLUTION
Pham Hong Luong
Vietnam Administration of Forestry
This paper presents a summary of the results of implementation of Payment for Forest Environmental Services
(PFES) policy in Vietnam under Decree 99/2010/ ND-CP. Using secondary data sources, the article
summarizes the results of implementing PFES policy from 2011 to 2016. After 6 years of implementation, total
FES revenue is 6,510.6 billion VND coming from three service users: hydropower plants, clean water supply
and tourism business. Of which, most of the revenues come from hydropower plants (97.04%). PFES policy
has contributed to effective management and protection of 5.875 million ha of forests, contributing to poverty
reduction and promoting the socialization of forestry. In the coming period, revenues from forest environmental
services will continue to increase and more diversify, as the fee of payment for forest environmental services is
adjusted in accordance with Decree 147/2016/NĐ-CP and participation in carbon creditstrading markets.
Keywords: Forest environmental services, payments, policy.
Ngày nhận bài
: 27/11/2017
: 25/12/2017
: 02/01/2018
Ngày phản biện
Ngày quyết định đăng
202
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1-2018
5 trang
16380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- chi_tra_dich_vu_moi_truong_rung_o_viet_nam_thuc_trang_va_gia.pdf
