Tính GRDP xanh bằng các phương pháp tính toán tổng giá trị kinh tế: Trường hợp điển cứu tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
Bài Nghiên cứu
Open Access Full Text Article
Tính GRDP xanh bằng các phương pháp tính toán tổng giá trị kinh
tế: Trường hợp điển cứu tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn
Cần Giờ
Lê Đức Tuấn*
TÓM TẮT
Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển để hội nhập quốc tế, chính phủ định hướng vấn đề phát
triển kinh tế - xã hội ở nước ta phải là phát triển bền vững chứ không phải là phát triển bằng mọi
Use your smartphone to scan this
QR code and download this article
giá. Điều này thể hiện cụ thể qua việc các Bộ, Ngành đã điều chỉnh chính sách và các chương trình
mục tiêu nhằm đạt mục tiêu thiên niên kỷ do Liên Hiệp Quốc đề ra phục vụ cho kế hoạch hành
động vì sự phát triển bền vững của cả nước. Đứng trên quan điểm phát triển bền vững, nhiều nước
trên thế giới đã tính GDP xanh thay vì GDP thông thường để thấy được phát triển kinh tế phải gắn
bó chặt chẽ với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.
Qua nhiều năm nghiên cứu về tổng giá trị kinh tế của một hệ thống tài nguyên môi trường, đặc
biệt là tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần
Giờ, tác giả nhận thấy có sự tương đồng trong cách tính toán GRDP xanh và Tổng giá trị kinh tế của
một khu vực địa lý. Mục tiêu của bài báo là đưa ra khung khái niệm tính GRDP xanh cho Khu Dự
trữ Sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, bằng các phương pháp tính tổng giá trị kinh tế. Tác giả
liên kết các văn bản của Liên Hiệp Quốc và Luật Thống kê cùng các văn bản hướng dẫn thi hành
luật của Chính phủ Việt Nam để hình thành khung khái niệm tính toán GRDP xanh có vận dụng
phương pháp tính tổng giá trị kinh tế.
Tính GRDP xanh của Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ bằng các phương pháp tính
tổng giá trị kinh tế như là một trướng hợp minh họa nhằm thuyết phục giá trị của Khung lý thuyết
về tính toán GRDP xanh. Mong rằng, sẽ có nhiều ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học và nhà quản
lý nhằm có thể thống nhất cách tính GRDP xanh cho các khu vực rừng ngập mặn và tiến đến tính
GRDP xanh cho nền kinh tế cả nước, với mục đích quản lý cân bằng giữa ``bảo tồn để phát triển''
và ``phát triển để bảo tồn'' theo xu thế phát triển bền vững.
Từ khoá: Tổng giá trị kinh tế, hệ sinh thái nhân văn, GRDP xanh, GDP xanh
Trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, ĐHQG-HCM
sử dụng chỉ tiêu tổng giá trị kinh tế để tính toán sơ bộ
ĐẶT VẤN ĐỀ
hiệu quả của việc quản lý hệ sinh thái nhân văn Khu
Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ theo thời
gian, nhằm mục đích đặt ra vấn đề để có thể vận dụng
trong tính toán GRDP xanh cho huyện Cần Giờ. Bài
viết đưa ra một khung khái niệm trong việc tính toán
GRDP xanh cho một vùng hệ sinh thái rừng ngập mặn
trong việc quản lý nền kinh tế vùng hệ sinh thái này
với các mục tiêu phát triển bền vững. Đồng thời cũng
có kết quả là tổng giá trị kinh tế (giá trị bằng tiền) của
hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh quyển rừng
ngập mặn Cần Giờ cung ứng cho xã hội hàng năm.
Liên hệ
eo Luật ống kê số 89/2015/QH13 được Quốc hội
thông qua ngày 23/11/2015 và có hiệu lực thi hành từ
01/07/2016, trong Danh mục chỉ tiêu thống kê quốc
gia ở Mục 05 Tài khoản quốc gia có chỉ tiêu Tổng
sản phẩm trong nước xanh (green GDP: green Gross
Domestic Product). Đây là một chỉ tiêu quan trọng
có khả năng phản ảnh được sự phát triển bền vững
của Việt Nam, tuy nhiên đến nay chưa có hướng dẫn
chính thức nào về cách tính chỉ tiêu này. eo Quyết
định số 715/QĐ-Ttg ngày 22/05/2015 của ủ tướng
Chính phủ Phê duyệt Đề án đổi mới quy trình biên
soạn số liệu tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh, thành
phố trực thuộc Trung ương thì có chỉ tiêu Tổng sản
phẩm khu vực GRDP xanh (Green Gross Regional
Domestic Product). Ngoài ra còn có các văn bản
Lê Đức Tuấn, Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM
Email: [email protected]
Lịch sử
• Ngày nhận: 20/2/2020
• Ngày chấp nhận: 10/12/2020
• Ngày đăng: 18/12/2020
DOI : 10.32508/stdjssh.v4i4.613
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
Bản quyền
© ĐHQG Tp.HCM. Đây là bài báo công bố
mở được phát hành theo các điều khoản của
the Creative Commons Attribution 4.0
International license.
Nội dung
hướng dẫn của các bộ, ngành đã được ban hành, Nội dung chính của bài báo là tính toán tổng giá trị
đặc biệt là về các phương pháp lượng giá kinh tế tài kinh tế các loại hàng hóa dịch vụ môi trường của hệ
nguyên môi trường. Trong nghiên cứu này, chúng tôi sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập
Trích dẫn bài báo này: Tuấn L D. Tính GRDP xanh bằng các phương pháp tính toán tổng giá trị kinh
tế: Trường hợp điển cứu tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ. Sci. Tech. Dev. J. - Soc. Sci.
Hum.; 4(4):638-648.
638
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
mặn Cần Giờ tại các thời điểm 1999, 2005 và 2012.
Kết quả cho người đọc thấy được các thành phần cấu
thành tổng giá trị kinh tế đối với các loại hàng hóa có
giá trị sử dụng trực tiếp và một phần các loại hàng hóa
có giá trị sử dụng gián tiếp trong tổng giá trị kinh tế
là tương tự với các thành phần trong tính toán GRDP.
Qua đó, tác giả gợi ý để xây dựng khung khái niệm
tính toán GRDP xanh của hệ sinh thái nhân văn này
với việc cộng thêm các giá trị còn lại: giá trị gián tiếp
do chức năng hệ sinh thái rừng ngập mặn), giá trị di
sản và giá trị tồn tại.
Hệ thống tài khoản Quốc gia SNA, chỉ số GDP
và GRDP
Hệ thống tài khoản quốc gia SNA
eo Cơ quan ống kê Liên Hiệp Quốc (UNSD,
Quốc gia là cung cấp một khái niệm toàn diện và
khung tính toán để biên soạn và báo cáo các thống
kê vĩ mô cho việc phân tích và đánh giá biểu hiện của
một nền kinh tế.
Phiên bản đầu tiên của SNA là báo cáo năm 1947
của Phân ban ống kê u nhập Quốc gia của Liên
đoàn Ủy ban Chuyên gia ống kê của các nước
dưới sự lãnh đạo của Richard Stone. Trong phần đầu
năm 1947, Ủy ban ống kê Liên Hiệp Quốc (UNSC:
United Nations Statistical Commission). eo quan
điểm nhấn mạnh các tiêu chuẩn thống kê quốc tế qua
lịch sử của Ủy ban, các tiêu chuẩn tài khoản quốc gia
sau đây đã được sản sinh:
- Hệ thống Tài khoản Quốc gia 1953 được ấn hành
dưới sự bảo trợ của UNSC. Hệ thống Tài khoản này
bao gồm một Bộ 6 tài khoản tiêu chuẩn và 1 Bộ 12
bảng tiêu chuẩn giới thiệu chi tiết các xếp loại đan xen
nhau các luồng chu chuyển sản phẩm và tiền tệ trong
nền kinh tế. Các khái niệm và định nghĩa về các tài
khoản có thể áp dụng rộng rãi cho hầu hết các nước,
bao gồm cả các nước đang phát triển. Có 2 ấn phẩm
điều chỉnh chút ít SNA 1953 đã phát hành.
Năm 1960, bản xem xét lại lần đầu phản ảnh các nhận
xét dựa trên kinh nghiệm các nước trong việc thực
hiện SNA 1953. Đến năm 1964, bản xem xét lại lần 2
đã cải tiến tính nhất quán với Cẩm nang anh toán
trong Cân đối của Quỹ Tiền Tệ ế Giới (the Inter-
national Monetary Fund’s Balance of Payments Man-
ual). Đến năm 1968, Hệ thống Tài Khoản Quốc Gia
đã mở rộng phạm vi của các tài khoản quốc gia về
thực chất bằng bổ sung các tài khoản đầu vào – đầu ra
và các bảng cân đối tài khoản, tạo chú ý thêm để ước
tính theo giá cố định và tạo ra một nỗ lực toàn diện
để kéo lại gần nhau hơn Hệ thống Tài khoản Quốc gia
(SNA) và Hệ thống Sản phẩm Vật chất (MPS: Material
Product System).
Phương pháp nghiên cứu
Cách tiếp cận Vì tài nguyên môi trường của một khu
vực sinh thái là một hệ thống, cũng như hệ thống tài
khoản quốc gia trong đó có chỉ số GDP, GRDP xanh
là một hệ thống nên bài viết này được hình thành trên
phương pháp luận tiếp cận hệ thống và phân tích hệ
thống.
Phương pháp nghiên cứu
- u thập và xử lý số liệu từ niên giám thống kê huyện
Cần Giờ 1975 – 2012, phân tích số liệu thống kê để có
tổng sản lượng các loại hàng hóa có giá trị trực tiếp
của huyện Cần Giờ.
- Các phương pháp tính toán giá trị kinh tế hàng hóa
dịch vụ tài nguyên môi trường
+ Đối với các loại hàng hóa có giá trị sử dụng trực tiếp
như lâm sản, nông sản, thủy sản, muối, tính toán theo
công thức:
Tổng giá trị = Σ (Qi x Pi)/năm
Qi: tổng lượng sản phẩm bình quân năm loại hàng
hóa i;
Pi: đơn giá loại sản phẩm hàng hóa i tại thị trường gần
nhất.
+ Đối với các loại hàng hóa dịch vụ có giá trị sử dụng
gián tiếp như cảnh quan môi trường phục vụ cho du
lịch, cố định carbon ..., sử dụng các phương pháp tính:
chi phí du hành, giá trị tích lũy gỗ.
+ Đối với giá trị sử dụng lựa chọn và giá trị tồn tại: sử
dụng phương pháp lượng giá ngẫu nhiên qua phiếu
phỏng vấn để xác định ý muốn chi trả của cộng đồng
người dân – chuyên gia – khách du lịch.
- Phương pháp liên văn bản: kết nối nội dung các
văn bản có liên quan nhau để xác định Hệ thống tài
khoản quốc gia có cách tính toán GDP của Việt Nam
phù hợp với Quy định trong sách Hệ thống Tài khoản
Quốc gia do Liên Hiệp Quốc ấn hành năm 2008.
- Năm 1993, Hệ thống Tài khoản Quốc Gia 1993 giới
thiệu một cải tiến quan trọng trong kế toán quốc gia và
biểu hiện kết quả của sự hài hòa Hệ thống Tài khoản
Quốc gia (SNA) và các tiêu chuẩn thống kê quốc tế
khác hoàn thiện hơn các phiên bản trước đây.
- Năm 2008, Hệ thống Tài khoản Quốc gia 2008 là
phiên bản cập nhật của SNA 1993, chỉ ra các vấn đề
mang lại bởi các thay đổi trong môi trường kinh tế, cải
tiến trong nghiên cứu phương pháp luận và các nhu
cầu của người sử dụng. Phiên bản 2008 thuôc bản
quyền của Ủy ban Châu Âu (European Commission),
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO
LUẬN
Các khái niệm và phương pháp tính toán có
liên quan
639
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
Quỹ Tiền Tệ ế giới (International Monetary Fund),
Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (Organisation
for Economic Co-operation and Development), Liên
Hiệp Quốc (United Nations), và Ngân hàng ế giới
(World Bank).
Các chỉ tiêu cân đối trong SNA gồm tổng sản phẩm
trong nước (GDP), thu nhập quốc gia (GNI), thu nhập
quốc gia khả dụng (NDI) và để dành (savings) của các
khu vực thể chế.
- Phương pháp sử dụng (xét về góc độ nhu cầu tiêu
dùng), GRDP là tổng cầu của nền kinh tế, công thức
tính như sau:
GRDP = C + G + I + (X – M)
C (consumption): Tiêu dùng cuối cùng của hộ gia
đình.
G (government spending): tiêu dùng cuối cùng của
các cơ quan nhà nước.
I (Investment): đầu tư của các nhà kinh doanh hay
tích lũy tài sản.
(X – M) (export – import): chênh lệch xuất nhập khẩu
hàng hoá và dịch vụ.
- Phương pháp thu nhập (xét về góc độ thu nhập),
GRDP gồm: thu nhập của người lao động, thuế sản
xuất, khấu hao tài sản cố định dùng cho sản xuất và
giá trị thặng dư sản xuất trong kỳ; công thức tính như
sau:
GRDP = I + T + A + S
I (Income): thu nhập của người lao động từ sản xuất.
T (Tax): uế sản xuất.
A (Amortization): Khấu hao tài sản cố định dùng
trong sản xuất trong kỳ.
S (Surplus): Giá trị thặng dư sản xuất trong kỳ hoặc
thu nhập hỗn hợp.
- Phương pháp sản xuất (xét về góc độ sản xuất),
GRDP bằng giá trị sản xuất trừ đi chi phí trung gian
cộng thuế sản xuất trừ trợ cấp sản xuất (nếu có), công
thức tính như sau:
Tổng sản phẩm trong nước (GDP) và Tổng sản phẩm
khu vực (GRDP)
eo cơ quan ống Kê Liên Hiệp Quốc (UNSD,
- Tổng sản phẩm trong nước (GDP): Trong kinh tế
học, tổng sản phẩm trong nước, hay tổng sản phẩm
quốc nội và thường gọi GDP là giá trị thị trường của
tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra
trong phạm vi một lãnh thổ nhất định (thường là quốc
gia) trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).
- Tổng sản phẩm khu vực (GRDP): còn gọi là tổng sản
phẩm trên địa bàn, theo Tổng cục ống kê hướng
dẫn và khái niệm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản
ánh: “Toàn bộ kết quả cuối cùng của các hoạt động
sản xuất của tất cả các đơn vị thường trú trong nền
kinh tế của tỉnh trong một thời kỳ nhất định (thường
là một năm); phản ánh các mối quan hệ trong quá
trình sản xuất, phân phối thu nhập, sử dụng cuối cùng
sản phẩm hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế địa
phương”.
GRDP = VA + T – S
Tổng sản phẩm trên địa bàn theo giá thực tế thường
được dùng để nghiên cứu về cơ cấu và sự biến động về
cơ cấu kinh tế theo các ngành, các nhóm ngành, theo
loại hình kinh tế, mối quan hệ giữa kết quả sản xuất
với phần huy động vào ngân sách nhà nước và phúc lợi
xã hội. Tổng sản phẩm trên địa bàn theo giá so sánh
dùng để đánh giá tốc độ tăng trưởng của toàn bộ nền
kinh tế địa phương, của các ngành, các loại hình, các
khu vực, nghiên cứu sự thay đổi về khối lượng hàng
hóa và dịch vụ mới được tạo ra theo thời gian.
Phương pháp tính và nội dung tính của chỉ tiêu GDP
và GRDP là hoàn toàn giống nhau, chỉ khác nhau ở
phạm vi. Ý nghĩa của GRDP: Tổng sản phẩm trên địa
bàn (GRDP tính toán cho phạm vi cấp tỉnh) là chỉ tiêu
đánh giá đúng đắn nhất, tổng hợp quan trọng phản
ánh kết quả sản xuất cuối cùng của tỉnh hay khu vực
trong một năm. GRDP còn là chỉ tiêu được dùng để
VA (Value added): Giá trị tăng thêm của tất cả các
ngành kinh tế.
T (Product Tax): uế sản phẩm
S (Subsidize): Trợ cấp sản phẩm
ông thường đối với địa phương hay khu vực người
ta áp dụng phương pháp tính GRDP theo phương
pháp sản xuất.
GDP xanh và GRDP xanh
eo Luật ống kê của nước ta và các văn bản chính
xanh và GRDP xanh, tuy nhiên các nhà thống kê vẫn
chưa đưa ra khái niệm chính thức cũng như chưa xây
dựng được nội dung và phương pháp tính cụ thể về
chỉ tiêu này.
Trong Hệ thống Tài khoản quốc gia (SNA: e System
đánh giá sự phát triển kinh tế theo thời gian và so sánh of National Accounts - 1993), có nêu ra hệ thống tài
quốc tế.
khoản kinh tế về môi trường (SEEA: e system of en-
vironmental economic accounts) mang tính chất tổng
quát. eo đó, tài sản không do sản xuất có nguồn gốc
từ tự nhiên là loại tài sản liên quan đến môi trường.
Nó được phân chia làm 2 nhóm trong cấu trúc của hệ
thống SEEA: Nhóm thứ nhất ghi ảnh hưởng của các
Cách tính GRDP
eo nhiều góc độ khác nhau, Tổng sản phẩm trên địa
định theo 3 phương pháp:
640
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
hoạt động kinh tế lên các tài sản không do sản xuất tế có liên quan đến môi trường tự nhiên cấu thành bởi
nguyên sinh… Nhóm thứ hai gồm các khoản mục về
sử dụng các tài sản không do sản xuất có nguồn gốc
từ tự nhiên làm cho nó cạn kiệt hoặc xuống cấp và
tích lũy các tài sản không do sản xuất có nguồn gốc
từ tự nhiên. Song trong SNA chưa nêu lên nội dung
và phương pháp tính của tài khoản này mà coi như số
tích lũy và sử dụng ở đầu ra cân bằng với chi phí về tài
nguyên và môi trường của đầu vào.
Tuy nhiên, chúng ta có thể suy luận theo tên chỉ tiêu
GDP xanh hoặc GRDP xanh, rằng Tổng sản phẩm
quốc nội xanh hoặc Tổng sản phẩm trên địa bàn xanh
hàm ý bền vững về mặt môi trường. Có nghĩa là
GDP xanh = GDP ꢀ (Tác động tích cực, tiêu cực tới
môi trường quy ra tiền)
Đơn vị tính của Tổng giá trị kinh tế là đồng/năm, tổng
giá trị kinh tế của một hệ thống tài nguyên môi trường
hoặc một hệ sinh thái nhân văn là tổng giá trị bằng
tiền của các loại hàng hóa dịch vụ môi trường mà hệ
thống đó có khả năng cung ứng cho xã hội hàng năm.
Tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái nhân
văn Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn
Cần Giờ
ĐặcđiểmkhuvựcKhuDựtrữsinhquyểnrừng
ngập mặn Cần Giờ
Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ nằm
gọn trong huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh,
có vị trí địa lý:
GRDP xanh = GRDP ꢀ (Tác động tích cực, tiêu cực
- Vĩ độ Bắc: 100 22 ’14” - 100 37’39”
tới môi trường quy ra tiền)
- Kinh độ Đông: 1060 46’12” - 1070 00’59” Phía
Bắc giáp huyện Nhà Bè, phía Đông giáp huyện Long
ành, Đồng Nai, phía Tây giáp huyện Cần Giuộc,
Long An và phía Nam giáp biển Đông. Giới hạn bởi
các đoạn sông, rạch, tắc: sông Soài Rạp - sông Vàm
Sát - rạch Đôn - tắc An Nghĩa - sông Lòng Tàu - tắc
Rổi - sông Đồng Tranh - tắc Nước Hội - sông ị Vải
- sông Gò Gia - sông Cái Mép và Biển Đông. Từ Bắc
xuống Nam dài 28 km, từ Đông sang Tây dài 30 km.
Tổng diện tích 70.445,34 ha bao gồm toàn bộ diện tích
trên 30.000 ha rừng phòng hộ và diện tích hành chính
còn lại của huyện Cần Giờ. Vùng lõi và vùng đệm
thuộc rừng phòng hộ Cần Giờ. Vùng chuyển tiếp gồm
01 thị trấn Cần ạnh và 06 xã thuộc huyện Cần Giờ:
Bình Khánh, Tam ôn Hiệp, An ới Đông, Long
Hòa, Lý Nhơn và xã đảo ạnh An. Tổng diện tích tự
nhiên của toàn khu Dự trữ sinh quyển chiếm 1/3 tổng
diện tích toàn thành phố Hồ Chí Minh.
Nếu theo phương pháp sản xuất, thì các hoạt động
sản xuất có tác động tích cực đến môi trường, làm
tăng chất lượng môi trường thì được cộng thêm giá
trị tạo ra tác động tích cực vào GRDP để có GRDP
xanh > GRDP. Ngược lại, các hoạt động sản xuất có
tác động tiêu cực đến môi trường làm giảm chất lượng
môi trường hoặc giảm lượng tài nguyên thì phải khấu
trừ giá trị giảm đi vào GRDP để thấy GRDP xanh <
GRDP.
Trong thực tế, đã có nhiều nước quan tâm và nghiên
cứu để tính GDP xanh như Nhật Bản, Trung Quốc,
Indonesia ..., nhìn chung các nghiên cứu này chỉ mới
lưu ý đến việc thiết lập tài khoản xanh (SEEA) và
thường là trừ đi các khoản tác động tiêu cực, mang
tính gây hại cho môi trường trong quá trình sản xuất
như chi phí khắc phục ô nhiễm, chi phí thiệt hại
giảm thiểu tài nguyên thiên nhiên ... Do đó GDP
xanh thường thấp hơn GDP. Trong khi đó, theo Liên
Hiệp Quốc giới thiệu có 3 phương pháp đánh giá
môi trường trong hệ thống SEEA: định giá nguồn tài
nguyên theo giá thị trường; định giá việc bảo vệ, phục
hồi tài sản môi trường; định giá dịch vụ môi trường
theo phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (CVM: con-
tingent value method). Các nghiên cứu của các nước
trước đây, chưa đưa phương pháp định giá dịch vụ
eo kết quả điều tra dân số năm 2018, dân số huyện
Cần Giờ tức là trên toàn địa bàn Khu DTSQ RNM Cần
Giờ là 75.700 người. Là một huyện ngoại thành có mật
độ dân số thấp nhất thành phố (108 người/km2), tỷ lệ
tăng dân số tự nhiên 0,73%, dân cư của huyện phân
bố không đồng đều giữa các đơn vị hành chính cấp xã;
tập trung cao nhất ở xã Bình Khánh và thấp nhất là xã
môi trường theo phương pháp đánh giá ngẫu nhiên đảo ạnh An. Dân cư chủ yếu sinh sống tập trung
vào tính toán. ở những vùng đất cao (các giồng cát, bờ sông…), các
Riêng Việt Nam, đã có vài nghiên cứu về cách tính trục lộ giao thông – thủy bộ và các trung tâm hành
GDP xanh, nhưng hiện nay vẫn chưa đi đến thống
nhất để hình thành chi tiết hệ thống tài khoản SEEA
để chính thức thông qua và ban hành bởi chính phủ.
chính xã – huyện.
Vùng lõi và vùng đệm của Khu Dự trữ sinh quyển
rừng ngập mặn Cần Giờ không có dân cư sinh sống,
chỉ có các hộ dân giữ rừng (168 hộ), cán bộ lâm nghiệp
và một số ít người dân sinh sống bằng nghề nuôi trồng
Tổng giá trị kinh tế
một hệ thống tài nguyên môi trường các giá trị kinh trong vùng chuyển tiếp trên địa bàn hành chính của 6
641
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
Hình 1: Tổng giá trị kinh tế của một hệ thống tài nguyên môi trường
xã và 1 thị trấn. Nghề nghiệp chủ yếu là nông nghiệp, Áp dụng các phương pháp tính tổng giá trị kinh tế,
cụ thể cho trường hợp các loại hàng hóa dịch vụ tài
nguyên môi trường cho trường hợp Cần Giờ
+ Đối với các loại hàng hóa có giá trị sử dụng trực tiếp
như lâm sản, nông sản, thủy sản, muối, tính toán theo
công thức:
Tổng giá trị = å (Qi x Pi)/năm
Qi: tổng lượng sản phẩm bình quân năm loại hàng
hóa i;
nuôi trồng thủy sản, đánh bắt cá, làm muối, buôn bán
Kết quả tính toán Tổng giá trị kinh tế của hệ
sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh quyển
rừng ngập mân Cần Giờ
Tác giả vận dụng khái niệm tổng giá trị kinh tế của
Pearce để xác định các thành phần cấu thành tổng giá
trị kinh tế của hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh
tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái nhân văn Khu Dự
trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ gồm:
+ Giá trị sử dụng trực tiếp: được cấu thành do giá trị
kinh tế của bốn loại sản phẩm là lâm sản, nông sản,
thủy sản và muối khai thác được bình quân hàng
năm từ hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ Sinh quyển
rừng ngập mặn Cần Giờ.
Pi: đơn giá loại sản phẩm hàng hóa i tại thị trường gần
nhất.
+ Đối với các loại hàng hóa dịch vụ có giá trị sử dụng
gián tiếp như cảnh quan môi trường phục vụ cho du
lịch giải trí, cố định carbon, sử dụng các phương pháp
tính lần lượt là chi phí du hành và giá trị tích lũy gỗ
bình quân năm.
+ Đối với giá trị sử dụng lựa chọn và giá trị tồn tại:
sử dụng phương pháp định giá ngẫu nhiên qua phiếu
phỏng vấn để xác định ý muốn chi trả của cộng đồng
người dân – chuyên gia – khách du lịch.
Đồng thời, xem xét các thành phần cấu thành Tổng giá
trị kinh tế của hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh
quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, chúng ta thấy gồm
giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp, giá
trị di sản, giá trị tồn tại. Tổng giá trị của hệ sinh thái
nhân văn này chính là bao gồm GRDP (giá trị sử dụng
trực tiếp + một phần giá trị sử dụng gián tiếp = Tổng
lợi ích do phát triển) cộng với tác động cộng thêm về
giá trị tích cực của môi trường (một phần của giá trị
gián tiếp + giá trị di sản + giá trị tồn tại = Tổng lợi ích
do bảo tồn) mà hệ sinh thái nhân văn rừng ngập mặn
Cần Giờ cung ứng cho xã hội hàng năm.
Qua ba thời điểm nghiên cứu ở các năm 1999, 2005
và năm 2012, kết quả tính toán căn cứ trên số liệu
phỏng vấn (200 phiếu điều tra cho một đợt khảo sát
hàng năm vào các năm trên về giá trị lựa chọn, giá
trị di sản và giá trị tồn tại của hệ sinh thái nhân văn
Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ) bằng
loại hàng hóa trong niên giám thống kê huyện Cần
+ Giá trị sử dụng gián tiếp: được cấu thành do giá trị
của hai loại hàng hóa dịch vụ môi trường của hệ sinh
thái rừng ngập mặn Cần Giờ là cảnh quan môi trường
phục vụ cho du lịch và khả năng cố định carbon của
cây rừng Đước trồng và rừng tự nhiên tái sinh. Ngoài
ra còn có các giá trị khác do chức năng tự nhiên tạo
ra như phòng chống xói lở, cố định đất ... nhưng chưa
đưa vào tính toán trong nghiên cứu này.
+ Giá trị sử dụng lựa chọn: cấu thành do ý muốn
chi trả của công chúng để giữ gìn hệ sinh thái rừng
ngập mặn Cần Giờ, phục vụ cho mục đích tiêu khiển
cá nhân trong tương lai.
+ Giá trị di sản: cấu thành do chi phí sẵn lòng trả
của xã hội cho mục đích bảo tồn thiên nhiên hệ sinh
thái rừng ngập mặn Cần Giờ hàng năm để các thế hệ
tương lai được thừa hưởng như thế hệ hiện nay được
hưởng.
+ Giá trị tồn tại: cấu thành do chi phí sẳn lòng trả
của công chúng để bảo tồn đa dạng sinh học của hệ
sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ.
642
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
Hình 3: Sơ đồ tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ10
.
Qua Bảng 1, ta thấy giá trị chưa sử dụng gồm giá trị di tài khoản hạch toán SEEA trong SNA về những tác
động tiêu cực của nền kinh tế, như sự suy giảm tài
nguyên thiên nhiên, chi phí khắc phục ô nhiễm môi
trường ... dẫn đến GDP < GDP xanh. Chỉ đến khi
có SNA 2008 mới mở rộng SEEA có tài khoản để tính
toán yếu tố tích cực trong bảo vệ môi trường.
Trường hợp Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn
Cần Giờ, chúng ta thấy các hoạt động kinh tế đều ưu
tiên bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn trong khu vực
này, với mục tiêu cân bằng giữa bảo tồn để phát triển
và phát triển để bảo tồn. Do đó, tác giả đưa ra gợi ý về
thiết lập tài khoản trong SEEA về yếu tố bảo vệ tốt tài
nguyên môi trường trong tính toán GRDP xanh của
Cần Giờ.
sản và giá trị tồn tại theo thời gian tăng lên rất đáng
kể, do nhận thức về bảo vệ môi trường của người dân
ngày càng cao và việc bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập
mặn ngày càng chặt chẽ góp phần tăng đa dạng sinh
học của Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần
Giờ. Trong khi đó giá trị sử dụng trực tiếp và giá trị sử
dụng gián tiếp chỉ tăng trong giới hạn cho phép của
khả năng cung ứng sản phẩm của hệ sinh thái nhân
văn này.
Thảo luận về Khung khái niệm về GRDP
xanh của Hệ Sinh thái nhân văn Khu Dự trữ
Sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ
Nhìn vào sơ đồ Tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái
nhân văn Khu Dự trữ Sinh quyển rừng ngập mặn Cần
Giờ và áp dụng các khái niệm về GRDP xanh, ta có thể
xây dựng khung khái niệm về GRDP xanh như sau:
GRDP xanh = GRDP ꢀ (Tác động tích cực, tiêu cực
Trong phạm vi bài báo này, tác giả không đi sâu
phân tích về các phương pháp tính GRDP xanh, vì
các phương pháp tính GRDP và GRDP xanh là tương
đồng. Tuy nhiên, các nước đã tính GRDP xanh trong
thời gian qua hầu hết chỉ mới quan tâm đến xác định tới môi trường quy ra tiền)
644
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
Bảng 1: Tổng giá trị kinh tế hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn
Các loại giá trị
Năm 1999 (đ)
Năm 2005 (đ)
Năm 2012 (đ)
I. Giá trị sử dụng
1. Giá trị sử dụng trực tiếp
1.1. Lâm sản
2.637.900.000
31.704.803.230
85.653.850.000
10.860.200.000
3.291.540.000
40.762.957.552
422.103.433.800
15.422.630.000
5.334.512.000
71.944.802.700
927.765.650.840
45.485.688.000
1.2. Nông sản
1.3. ủy sản
1.4. Muối
2. Giá trị sử dụng gián tiếp
2.1. Du lịch giải trí
2.2. Cố định carbon
II. Giá trị chưa sử dụng
1. Giá trị lựa chọn
2. Giá trị di sản
5.802.128.264
23.294.440.000
263.857.440.000
32.140.829.235
960.757.560.000
39.195.747.755
Chưa tính toán
5.621.317.500
Chưa tính toán
13.521.547.500
Chưa tính toán
36.729.888.560
3. Giá trị tồn tại
TỔNG CỘNG
2.801.798.429.357
2.967.373.068.351
5.775.072.357.535
6.566.172.735.622
64.467.665.824.963
66.554.879.674.818
Trong đó:
Tổng lợi ích bảo tồn
Tổng lợi ích phát triển
2.807.419.746.857
159.953.321.494
5.788.593.905.035
777.578.830.587
64.504.395.713.523
2.050.483.961.295
= Tổng lợi ích do phát triển + Tổng lợi ích do bảo của các loại hàng hóa dịch vụ mà nền kinh tế hoặc hệ
tồn = TEV thống sinh thái nhân văn cung ứng cho xã hội.
Xem xét ý nghĩa của cách tính GRDP xanh, các thành Sự sai khác của GRDP xanh và TEV:
phần cấu thành GRDP xanh là giá trị tổng sản lượng - Trong thực tiễn TEV thường có giá trị cao hơn
của nền kinh tế khu vực hàng năm cộng hoặc trừ với GRDP xanh vì tính toán luôn cả giá trị gián tiếp về
các giá trị tăng thêm hoặc giảm đi về chất lượng và số mặt chức năng, giá trị di sản và giá trị tồn tại của hệ
lượng của các thành phần môi trường. Chỉ số này cho thống môi trường trong nền kinh tế trong vùng lãnh
thấy tính bền vững của nền kinh tế khi bảo vệ được thổ, xác định mục tiêu phát triển bền vững rõ ràng
môi trường.
hơn.
Như thế, GRDP xanh của hệ sinh thái nhân văn Khu - TEV của các khu vực đã phát triển thường cao hơn
Dự trữ sinh quyển tương ứng với Tổng giá trị kinh tế so với khu vực đang phát triển vì nhận thức về môi
(TEV: Total Economic Value) của hệ sinh thái nhân trường cao hơn và ý muốn chi trả của công chúng về
văn này.
môi trường cũng cao hơn.
với một khu vực địa lý hoặc một đơn vị hành chánh,
KẾT LUẬN
khi tính GRDP xanh bằng tổng giá trị kinh tế sẽ cho Tổng giá trị kinh tế là tổng giá trị tiền tệ của tất cả
thấy nỗ lực bảo vệ môi trường tự nhiên sẽ có GRDP các loại hàng hóa và dịch vụ của Hệ sinh thái Khu Dự
xanh cao hơn GRDP:
Sự tương đồng của GRDP xanh và TEV:
trữ Sinh quyển rừng ngập mặn cung ứng cho xã hội
hàng năm. Chúng ta thấy theo cách tính GRDP xanh
- Giá trị: Cả hai đều tính giá trị tổng sản lượng hàng thì các loại giá trị trực tiếp và một phần giá trị gián
năm của các loại hàng hóa, dịch vụ tài nguyên môi tiếp góp phần cấu thành GRDP của huyện Cần Giờ,
trường của nền kinh tế hoặc hệ thống sinh thái nhân và một phần giá trị gián tiếp cùng các loại giá trị lựa
văn cung ứng cho xã hội.
chọn – giá trị di sản – giá trị tồn tại còn lại là phần
- Phương pháp tính: các phương pháp tính toán cụ thể mang lại lợi ích do bảo tồn chính là phần giá trị tăng
đều nhằm xác định giá trị lợi ích gia tăng hàng năm thêm hàng năm cộng vào GRDP để có GRDP xanh
645
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
Hình 4: Khung khái niệm cách tính GRDP xanh bằng TEV
cho khu vực này. Điều này thể hiện cụ thể sự cân bằng SNA (System of National Account): Hệ thống tài
giữa bảo tồn để phát triển và phát triển để bảo tồn, với
xu hướng thiên về bảo tồn hơn phát triển. Như thế
GRDP xanh của hệ sinh thái nhân văn Khu Dự trữ
sinh quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ năm nào chính
là tương đương với Tổng giá trị kinh tế của hệ sinh
thái nhân văn này ở cùng năm đó, với tổng lợi ích do
bảo tồn là phần tăng thêm mang tính tích cực của việc
bảo tồn tốt hệ sinh thái rừng ngập mặn.
Về triển vọng, tác giả cho rằng việc đưa giá trị tích cực
của việc bảo vệ môi trường hạch toán vào hệ thống
SEEA trong SNA là thực sự cần thiết trong tính toán
GRDP xanh, tiếp đến tính toán GDP xanh cho toàn
bộ nền kinh tế nước ta. Đặc biệt, đối với các khu vực
bảo tồn thiên nhiên và môi trường tốt cần phải tính
đến giá trị này trong GRDP xanh, để giá trị GRDP
xanh thực sự đầy đủ hơn cho thấy tính bền vững về
môi trường sẽ tạo ra GRDP xanh > GRDP.
Mong rằng khung khái niệm nêu trong bài viết sẽ
được các nhà chuyên môn về kinh tế, môi trường,
thống kê, quản lý, góp nhiều ý kiến để đi đến thống
nhất cách tính GRDP xanh cho Việt Nam trong tương
lai, nhằm cụ thể hóa các văn bản pháp quy của nhà
nước đã ban hành có liên quan đến vấn đề này. Việc
nghiên cứu và chuẩn hóa các cách tính GRDP xanh
cho cả nước sẽ góp phần tích cực cho việc quy hoạch,
đánh giá và dự báo phát triển kinh tế xã hội trong các
chính sách quản lý nhà nước, phục vụ cho các giới
chức có thẩm quyền đưa ra các quyết sách theo định
hướng phát triển bền vững.
Cách tính GRDP xanh theo TEV chính là thực hiện
phương pháp định giá dịch vụ môi trường theo
phương pháp ngẫu nhiên đúng với khuyến nghị của
Liên Hiệp Quốc trong hệ thống SEEA, đặc biệt là đối
với những khu vực làm tốt việc bảo tồn thiên nhiên.
khoản quốc gia
SEEA (e System of Environmental Economic Ac-
counts): Hệ thống tài khoản kinh tế môi trường
MPS (Material Product System): Hệ thống Sản phẩm
Vật chất
UNSD (United Nations Statistic Department): Cơ
quan ống kê Liên Hiệp Quốc
UNSC (United Nations Statistic Commission): Ủy
ban ống kê Liên Hiệp Quốc
Qi: tổng lượng sản phẩm bình quân năm loại hàng
hóa i;
Pi: đơn giá loại sản phẩm hàng hóa i tại thị trường gần
nhất.
GNI (Gross National Income): thu nhập quốc gia
NDI (National Disposible Income): thu nhập quốc gia
khả dụng
C (consumption): Tiêu dùng cuối cùng của hộ gia
đình.
G (government spending): tiêu dùng cuối cùng của
các cơ quan nhà nước.
I (Investment): đầu tư của các nhà kinh doanh hay
tích lũy tài sản.
(X – M) (export – import): chênh lệch xuất nhập khẩu
hàng hoá và dịch vụ.
I (Income): thu nhập của người lao động từ sản xuất.
T (Tax): uế sản xuất.
A (Amortization): Khấu hao tài sản cố định dùng
trong sản xuất trong kỳ.
S (Surplus): Giá trị thặng dư sản xuất trong kỳ hoặc
thu nhập hỗn hợp.
VA (Value added): Giá trị tăng thêm của tất cả các
ngành kinh tế.
T (Product Tax): uế sản phẩm
S (Subsidize): Trợ cấp sản phẩm
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
GDP (Gross Domestic Product): Tổng sản phẩm
trong nước
GRDP (green Gross Domestic Product): Tổng sản
phẩm trong nước xanh
TEV (Total economic value): Tổng giá trị kinh tế
UV (Use value): Giá trị sử dụng
NUV (Non-use value): Giá trị không sử dụng
DUV (Direct use value) : Giá trị sử dụng trực tiếp
IUV (Indirect use value) : Giá trị sử dụng gián tiếp
646
Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):638-648
OV (Option value) : Giá trị lựa chọn
EV (Existence value) : Giá trị tồn tại
23/11/2015. 2015;.
4. Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nghị
định số 94/2016/NĐ-CP ngày 01 tháng 7 năm 2016 của Chính
phủ, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của
Luật Thống kê. 2016;.
5. Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nghị
định số 97/2016/NĐ-CP ngày 01 tháng 7 năm 2016 của Chính
phủ, quy định nội dung chỉ tiêu thống kê thuộc hệ thống chỉ
tiêu thống kê quốc gia. 2016;.
TUYÊN BỐ XUNG ĐỘT LỢI ÍCH
Tác giả không có bất kỳ xung đột lợi ích nào trong
công bố bài báo này.
TUYÊN BỐ ĐÓNG GÓP CỦA TÁC GIẢ
Tác giả đã sưu tầm tài liệu, thống kê, tính toán và viết
bài báo cáo này.
6. Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quyết
định số 54/2016/QĐ-TTg ngày 19/12/2016 của Thủ tướng
Chính phủ về việc ban hành Hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp
tỉnh, cấp huyện, cấp xã. 2016;.
7. Chính phủ nước cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quyết
định số 715/QĐ-TTg ngày 22/5/2015 của Thủ tướng Chính
phủ phê duyệt Đề án đổi mới quy trình biên soạn số liệu tổng
sản phẩm trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
2015;.
8. Turner RK, Pearce D, Bateman I. Environmental Economics,
nhà xuất bản Harvester Wheatsheaf, England. 1994;.
9. Tuấn LD, Oanh TTK, Thành CV, Quý ND. Khu Dự trữ Sinh quyển
rừng ngập mặn Cần Giờ, nhà xuất bản Nông nghiệp. 2002;.
10. Tuấn LD. Tài nguyên môi trường Hệ sinh thái nhân văn Khu Dự
trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ. Nhà xuất bản Nông
nghiệp. 2014;.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. European Commission, International Monetary Fund, Organ-
isation for Economic Co-operation and Development OECD,
United Nations, World Bank, System of National Accounts
2008, European Commission, International Monetary Fund
Print stock code SNA EA 2008 001, Organisation for Economic
Co-operation and Development OECD Code 302009191P1,
United Nations Sales No. E.08.XVII.29, document symbol
ST/ESA/STAT/SER.F/2/Rev.5, World Bank. Printed at the United
Nations, New York. 2009;.
2. United Nations Statistics Division. Historic Versions of the Sys-
tem of National Accounts. 2019;.
3. Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật
Thống kê số 89/2015/QH13 được Quốc hội thông qua ngày
11. Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ. Niên giám thống kê huyện
Cần Giờ từ năm 1975 - 2012. 2012;.
647
Science & Technology Development Journal – Social Sciences & Humanities, 4(4):638-648
Research Article
Open Access Full Text Article
Green GRDP calculation by total economic value methods: Case
study in Cần Giờ mangrove biosphere reserve
Le Duc Tuan*
ABSTRACT
In the context that Vietnam develops for international integration, the government has oriented
socio-economic development to develop in a sustainable way, not kind of development at all costs.
Use your smartphone to scan this
QR code and download this article
This is clearly shown through the fact that ministries and governmental institutions have adjusted
policies and target programs to achieve the millennium goal set by the United Nations to serve
the action plan for the sustainable development of the entire nation. From the point of view of
sustainable development, many countries around the world have calculated green GDP instead
of normal GDP to see that economic development must be closely linked to social progress and
environmental protection. Throughout many years of research on the total economic value of a
system of environmental resources, especially the total economic value of the humanistic ecology
system of Can Gio Mangrove Biosphere Reserve, the author found that there are similarities in the
calculation of green GRDP and that of the total economic value of a geographic area. This paper
aims to present a conceptual framework to calculate the green GRDP for the Can Gio Mangrove
Biosphere Reserve, using total economic value methods. The author also links the United Nations
documents and the Statistics Law with the Government of Vietnam's guiding documents for imple-
menting the law to formulate a green GRDP calculation conceptual framework using the methods
of total economic value calculation. To calculate the Green GRDP of Can Gio Mangrove Biosphere
Reserve by using the total economic value methods is an illustration to convince the validity of the
Green GRDP Conceptual Framework. Hopefully there will be many comments from scientists and
managers to be able to unify how to calculate green GRDP for mangrove areas and to move to-
wards calculating green GRDP for the national economy, in order to manage the balance between
"conservation for development" and "development for conservation" according to the trend of sus-
tainable development.
Key words: total economic value, humanistic ecology system, GRDP, green GRDP
University of Social Sciences and
Humanities – Viet Nam National
University Ho Chi Minh City
Correspondence
Le Duc Tuan, University of Social
Sciences and Humanities – Viet Nam
National University Ho Chi Minh City
Email: [email protected]du.vn
History
• Received: 20/2/2020
• Accepted: 10/12/2020
• Published: 18/12/2020
DOI : 10.32508/stdjssh.v4i4.613
Copyright
© VNU-HCM Press. This is an open-
access article distributed under the
terms of the Creative Commons
Attribution 4.0 International license.
Cite this article : Tuan L D. Green GRDP calculation by total economic value methods: Case study in
Cần Giờ mangrove biosphere reserve. Sci. Tech. Dev. J. - Soc. Sci. Hum.; 4(4):638-648.
648
11 trang
9200
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tính GRDP xanh bằng các phương pháp tính toán tổng giá trị kinh tế: Trường hợp điển cứu tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tinh_grdp_xanh_bang_cac_phuong_phap_tinh_toan_tong_gia_tri_k.pdf
