Quản lý thuế và tuân thủ thuế: Một số kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam
KINH NGHIEÄM NÖÔÙC NGOAØI
Quaûn Lyù thueá vaø tuaân thuû thueá:
moät soá kinH ngHieäm quoác teá
vaø baøi Hoïc cHo vieät nam
BùI THị THU THẢO*
ục đích của bài viết nhằm tóm tắt và phân tích những nội dung chính trong quản
lý thuế nhằm nâng cao mức tuân thủ thuế tự nguyện diễn ra ở một số nước, để rút
ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Bài viết đề cập đến những nét nổi bật
M
trong quản lý thuế theo mục tiêu nâng cao mức độ tuân thủ thuế tại Australia, New
Zealand, Anh và Canada. Kết quả nghiên cứu đề xuất một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong
việc nâng cao mức tuân thủ thuế, bao gồm: (i) tập trung nghiên cứu và thực hiện quản lý thuế theo mức độ
tuân thủ của đối tượng nộp thuế; (ii) xác định đối tượng nộp thuế là khách hàng; (iii) tăng cường đầu tư
phát triển công nghệ thông tin trong quản lý thuế và (iv) tăng cường chủ động hỗ trợ đối tượng nộp thuế.
Từ khóa: quản lý thuế, tuân thủ thuế
Tax administration and tax compliance: International experiences and lessons for Vietnam
e purpose of the paper is to summarize and analyze the main contents of tax administration to improve
voluntary tax compliance in some countries and draw study lessons for Vietnam. e article addresses the
key features of tax administration to improve tax compliance in Australia, New Zealand, the UK and Canada.
e study results suggest some lessons for Vietnam in raising tax compliance levels, including: i) focusing
on research and tax administration according to the level of compliance of taxpayers; (ii) identify taxpayers
as customers; (iii) increasing investment in information technology development in tax administration and
(iv) enhancing initiative in supporting taxpayers.
keywords: Tax administration, tax compliance
Giới thiệu
chính sách thuế một cách hiệu quả. Sự tồn tại của
hệ thống quản lý thuế để đảm bảo đối tượng nộp
thuế tuân thủ luật thuế. Do đó, một trong những
mục tiêu và nhiệm vụ trọng yếu của quản lý thuế là
thúc đẩy và nâng cao mức tuân thủ thuế của các đối
tượng nộp thuế. Mỗi quốc gia có môi trường pháp
Vito (1991) cho rằng quản lý thuế đóng vai trò
trọng yếu trong việc xác định hiệu quả của hệ thống
thuế. Cùng quan điểm này, Erard và Feinstein
(1994) cho rằng quản lý tốt hệ thống thuế là điều
kiện tiên quyết để đảm bảo tuân thủ và thực thi
* Trường Bồi dưỡng Cán bộ Tài chính
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
Số 135 - tháng 1/2019 55
KINH NGHIEÄM NÖÔÙC NGOAØI
lý, thông lệ và văn hóa khác nhau, nên có các chiến
lược và thực thi hoạt động quản lý thuế khác nhau.
Tuy nhiên, sự phát triển và cải cách quản lý thuế
ở các quốc gia cũng có những điểm tương đồng
đáng học hỏi với mục tiêu chung là thúc đẩy mức
tuân thủ thuế của đối tượng nộp thuế. Vì vậy, tác
giả thực hiện nghiên cứu một số kinh nghiệm quốc
tế về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế để
rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam hiện nay.
Nguyên tắc này được thể hiện trên hai phương
diện chủ yếu: nếu đối tượng nộp thuế sẵn sàng và
tự nguyện tuân thủ pháp luật thuế thì cơ quan thuế
sẽ tạo điều kiện thuận lợi tối đa thông qua các hoạt
động, dịch vụ hỗ trợ, ưu đãi để các đối tượng này
tuân thủ thuế thuận lợi nhất; nếu đối tượng nộp
thuế không có ý định tuân thủ thì cơ quan thuế sẽ
áp dụng các biện pháp chế tài theo pháp luật để bắt
buộc các đối tượng này tuân thủ.
Một số kinh nghiệm quốc tế
Mô hình tuân thủ thuế bao gồm hai phần. Phần
bên trái mô hình phản ánh các yếu tố tác động đến
hành vi tuân thủ của đối tượng nộp thuế, bao gồm
năm nhóm yếu tố chính: đặc điểm kinh doanh
(Business), đặc điểm ngành (Industry), đặc điểm
xã hội (Socialogical), đặc điểm kinh tế (Economic)
và đặc điểm tâm lý (Psychological) – gọi tắt là
BISEP. Phần kim tự tháp bên phải thể hiện thái độ
và hành vi của đối tượng nộp thuế (từ mức độ sẵn
sàng tuân thủ đến mức độ quyết định không tuân
thủ), và các biện pháp ứng đối của cơ quan thuế (từ
tạo điều kiện thuận lợi cho tuân thủ đến áp dụng
toàn bộ các biện pháp theo pháp lý).
Australia
Cơ quan thuế Australia xây dựng thành công
một trong những mô hình tuân thủ thuế hiệu quả
nhất được ứng dụng trong công tác quản lý thuế,
thường được gọi là Mô hình tuân thủ ATO. Mô
hình ATO được xây dựng vào những năm 1990,
dựa trên nghiên cứu về hành vi tuân thủ thuế của
Braithwaite (Braithwaite và cộng sự, 1994). Mô
hình này được cải cách nhiều lần để áp dụng quản
lý thuế theo mức độ tuân thủ của các đối tượng
nộp thuế. Quản lý tuân thủ là sự quản lý dựa trên
ý thức tuân thủ pháp luật của đối tượng nộp thuế.
56 Số 135 - tháng 1/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
Mô hình tuân thủ thuế ATO
Mục đích vận dụng mô hình là để nghiên cứu
nghệ hiện đại để cung ứng dịch vụ thuế ngày càng
tốt hơn.
New Zealand đã học hỏi và vận dụng mô hình
tuân thủ thuế ATO trong quản lý thuế từ năm 2001.
ứng dụng mô hình tuân thủ thuế giúp cho cơ quan
thuế đạt được các mục tiêu nâng cao mức tuân
thủ thuế tự nguyện, giảm thiểu chi phí tuân thủ,
quản lý thu thuế hiệu quả hơn, hướng đến sự bền
vững lâu dài của hệ thống thuế và đạt được sự tin
tưởng của cộng đồng đối với quản lý thuế (Morris
và Lonsdale, 2004).
sâu sát về động lực, hoàn cảnh và đặc điểm thái độ,
hành vi của đối tượng nộp thuế để cơ quan thuế
điều chỉnh các biện pháp đối ứng phù hợp với từng
mức độ tuân thủ, nhằm thúc đẩy mức độ tuân thủ
thuế. Các biện pháp ứng đối thích hợp của cơ quan
thuế sẽ có tác động tích cực lên hành vi tuân thủ
thuế của đối tượng nộp thuế. Mục tiêu cuối cùng
của cơ quan thuế là thúc đẩy càng nhiều đối tượng
nộp thuế xuống đáy kim tự tháp của mô hình –
mức độ tuân thủ tự nguyện. Mô hình sẽ tạo ra môi
trường khuyến khích tuân thủ thuế và góp phần
nâng cao mức độ tuân thủ thuế về lâu dài (Morris
và Lonsdale, 2004). Kinh nghiệm áp dụng mô hình
tuân thủ thuế ATO được nhiều nước chia sẻ và học
hỏi trong công tác quản lý thuế, trong đó có Anh,
New Zealand, Canada, Bungari, ái Lan, các nước
trong khối thịnh vượng chung Châu á, Châu Phi,
Nam ái Bình Dương (Braithwaite, 2003). Một số
quốc gia trên đã áp dụng hoặc ứng dụng mô hình
này trong công tác quản lý thuế.
Trong các chương trình hiện đại hóa hệ thống
quản lý thuế của New Zealand, có một chương
trình dài hạn, gồm nhiều giai đoạn, gọi là Lộ trình
chuyển đổi kinh doanh, với mục tiêu giúp cho các
dịch vụ của cơ quan thuế được thực hiện nhanh
chóng và thuận lợi hơn (Sawyer, 2016). Lộ trình
này bao gồm bốn giai đoạn, đó là (i) đảm bảo an
toàn dịch vụ thuế điện tử, (ii) nâng cao hiệu quả
quy trình thuế thu nhập và kinh doanh, (iii) nâng
cao hiệu quả chính sách, và (iv) hoàn thành hệ
thống thu thuế hiện đại hóa. Lộ trình này giúp
cho các khách hàng được hưởng dịch vụ thuế chất
lượng cao, nhanh chóng, hiệu quả, giảm thiểu thủ
tục quản lý thuế, đồng thời nâng cao mức độ tuân
thủ của hệ thống quản lý thuế.
New Zealand
Chính phủ và cơ quan thuế New Zealand tiến
hành cải cách và đơn giản hóa hệ thống quản lý
thuế từ đầu những năm 1990. Cơ quan thuế New
Zealand xác định đối tượng nộp thuế là khách
hàng của họ và đặt mục tiêu chiến lược nâng cao
hiệu quả và hiệu suất trong quản lý thuế bằng cách
vận dụng mô hình quản lý thuế và ứng dụng công
Bên cạnh đó, cơ quan thuế New Zealand tích
cực ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý
thuế. Điển hình là dự án phần mềm kế toán giúp các
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
Số 135 - tháng 1/2019 57
KINH NGHIEÄM NÖÔÙC NGOAØI
doanh nghiệp nộp tờ khai thuế hàng hóa và dịch vụ
(Goods and Service Tax – GST) trực tuyến được thí
điểm thành công vào năm 2015. Trong cuộc khảo
sát 422 doanh nghiệp thí điểm, 64% doanh nghiệp
cho rằng phần mềm làm giảm chi phí tuân thủ
thuế và 76% doanh nghiệp cho biết phần mềm này
giúp họ đảm bảo độ chính xác thông tin nộp thuế
thuận tiện hơn. Phần mềm đã chính thức đưa vào
sử dụng từ giữa năm 2016 (OECD, 2017). Ngoài
ra, cơ quan thuế New Zealand còn ứng dụng nhiều
phần mềm quản lý và hỗ trợ quy trình thuế để tạo
điều kiện thuận lợi cho cơ quan thuế quản lý hiệu
quả và khách hàng nộp thuế dễ dàng và thuận lợi.
điện tử để thực hiện các giao dịch với cơ quan thuế.
Khách hàng cung cấp thông tin về thuế và cập nhật
hàng quý trên tài khoản thuế điện tử. Tài khoản
thuế điện tử sẽ tự động tính toán số thuế phải nộp,
dựa trên những thông tin được cung cấp, tại thời
điểm nhận được các thông tin này, mà không phải
đợi đến thời hạn kê khai quyết toán thuế (HMRC,
2017). Chức năng này giúp đối tượng nộp thuế
tránh được nhiều lỗi sai khi tính thuế và có thể có
kế hoạch hoàn thành nghĩa vụ thuế trước thời hạn.
Chương trình này giúp nâng cao mức độ tuân thủ
tự nguyện của khách hàng, giảm sai sót trong kê
khai nộp thuế, cũng như tạo ra môi trường thuận
lợi cho các doanh nghiệp phát triển và lớn mạnh.
Anh
Bên cạnh việc hiện đại hóa hệ thống quản lý thuế,
cơ quan thuế Anh chú trọng việc cung cấp và nâng
cao dịch vụ tư vấn cho các đối tượng nộp thuế. eo
nghiên cứu và báo cáo của Văn phòng Kiểm toán nhà
nước Anh năm 2016, chất lượng dịch vụ tư vấn và hỗ
trợ về thuế của cơ quan thuế Anh tác động tích cực
đến mức độ tuân thủ của các đối tượng nộp thuế. Do
đó, cơ quan thuế Anh luôn không ngừng nâng cao
và hoàn thiện dịch vụ cung cấp cho các khách hàng
nộp thuế, thông qua những chương trình, phần mềm
quản lý hiện đại hóa và những hướng dẫn, hỗ trợ chủ
động, trực tiếp từ cơ quan thuế.
Một trong những nội dung được Cơ quan thuế
Anh chú trọng trong quản lý thuế là đầu tư chuyển
đổi hệ thống quản lý thuế điện tử. Cơ quan thuế
Anh đầu tư 1,3 tỉ Bảng Anh (GBP) để phát triển
và ứng dụng chương trình quản lý thuế thuận
tiện, nhanh chóng và đơn giản hơn (OECD, 2017).
Chương trình quản lý thuế điện tử mang đến rất
nhiều lợi ích cho cơ quan thuế và làm giảm gánh
nặng chi phí tuân thủ của đối tượng nộp thuế – đối
tượng được xem là khách hàng của dịch vụ thuế.
Các đối tượng nộp thuế sử dụng tài khoản thuế
58 Số 135 - tháng 1/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
Canada
mức độ tuân thủ để thiết kế, thực hiện các chiến
lược, kế hoạch hỗ trợ, nâng cao mức tuân thủ thuế
tự nguyện và ngăn chặn, xử lý các hành vi không
tuân thủ. Quản lý theo mức độ tuân thủ tạo ra sự
công bằng trong ứng đối với các đối tượng nộp
thuế và cũng là một phương pháp quản lý rủi ro
hiệu quả của cơ quan thuế. Hiện nay, hầu hết các
cơ quan thuế ở các quốc gia trên thế giới đều ứng
dụng phương pháp quản lý theo tuân thủ. Các tổ
chức quốc tế như Tổ chức Hợp tác và Phát triển
Kinh tế (OECD), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân
hàng ế giới (WB)... đều có nhiều nghiên cứu về
lĩnh vực quản lý thuế và tuân thủ thuế để hỗ trợ các
nước trong quá trình cải cách và nâng cao mức độ
tuân thủ thuế và hiệu quả quản lý thuế.
Cơ quan thuế Canada đặt mục tiêu chiến lược
là tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng nộp thuế
tuân thủ tự nguyện bằng cách cung cấp đầy đủ và
kịp thời các thông tin và dịch vụ cần thiết. Cơ quan
thuế liên kết và đặt mình trong vai trò đối tượng
nộp thuế để hiểu rõ và đáp ứng nhu cầu về dịch vụ
thuế của họ.
Một trong những điểm đáng chú ý là cơ quan
thuế nước này cung cấp dịch vụ hỗ trợ riêng biệt
cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, bằng cách hỗ trợ
và tập huấn về những nội dung chính trong vòng
đời hoạt động kinh doanh cho các doanh nghiệp
từ năm 2015 (OECD, 2017). Viên chức của cơ quan
thuế trực tiếp gặp gỡ để hướng dẫn, hỗ trợ các
doanh nghiệp, tạo nên mối quan hệ gắn kết giữa cơ
quan thuế và các doanh nghiệp. Bằng cách giải đáp
trực tiếp, kịp thời các câu hỏi và vấn đề phát sinh
ngay từ giai đoạn đầu phát triển doanh nghiệp, các
doanh nghiệp có sự chuẩn bị tốt kiến thức về thuế
và thuận lợi trong việc tuân thủ nghiêm chỉnh các
nghĩa vụ về thuế. ông qua dịch vụ hỗ trợ này, cơ
quan thuế Canada thay đổi giải pháp nâng cao mức
tuân thủ thuế, từ xử lý hành vi không tuân thủ sang
phương pháp chủ động hơn, bằng cách tập trung
giải quyết các nguyên nhân có thể dẫn đến hành vi
không tuân thủ.
ứ hai, xác định đối tượng nộp thuế là khách
hàng.
Quan điểm xem đối tượng nộp thuế là khách
hàng nhận dịch vụ từ cơ quan thuế đã được áp
dụng nhiều ở các nước phát triển. Quan điểm này
phù hợp với xu hướng phát triển dịch vụ công của
các nước. Khi xác định đối tượng nộp thuế là khách
hàng, là đối tượng mang lại nguồn thu cho ngân
sách nhà nước, cơ quan thuế sẽ cải thiện thái độ
và cách hành xử trong quá trình quản lý thuế. Để
tạo thuận lợi cho khách hàng tuân thủ, cơ quan
thuế cần nâng cao chất lượng dịch vụ bằng cách
cung cấp thông tin cần thiết kịp thời, hướng dẫn
cụ thể, mẫu tờ khai đơn giản dễ hiểu, trợ giúp đúng
thời điểm. Khi được đối xử và tôn trọng như khách
hàng, đối tượng nộp thuế sẽ dễ dàng chấp nhận
và tin tưởng cơ quan thuế trong các giao dịch liên
quan đến thuế, góp phần nâng cao mức độ tuân thủ
tự nguyện của họ.
Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Từ những nội dung quản lý thuế hướng đến
nâng cao mức tuân thủ thuế tại Úc, New Zealand,
Anh và Canada, Việt Nam có thể học hỏi một số
kinh nghiệm trong quá trình nâng cao quản lý thuế
như sau:
ứ nhất, nghiên cứu và thực hiện quản lý thuế
ứ ba, tăng cường đầu tư phát triển công nghệ
theo mức độ tuân thủ của đối tượng nộp thuế.
thông tin trong quản lý thuế.
Nghiên cứu nguyên nhân, yếu tố tác động đến
hành vi tuân thủ thuế giúp cho cơ quan thuế hiểu
rõ nguyên nhân dẫn đến hành vi tuân thủ hoặc
không tuân thủ của đối tượng nộp thuế. Trên cơ sở
đó, cơ quan thuế phân loại đối tượng nộp thuế theo
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách
mạng công nghiệp, công nghệ thông tin được ứng
dụng trong tất cả các ngành, quản lý thuế cũng
không ngoại lệ. Hệ thống quản lý thuế của nhiều
nước phát triển được hiện đại hóa, chủ yếu là các
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
Số 135 - tháng 1/2019 59
KINH NGHIEÄM NÖÔÙC NGOAØI
phần mềm quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ, quản lý
thông tin đối tượng nộp thuế, các bước trong quy
trình quản lý thuế... Đây là bước phát triển tất yếu
để nâng cao hiệu quả trong hệ thống quản lý thuế.
Việc ứng dụng hệ thống quản lý thuế hiện đại giúp
cho cơ quan thuế dễ dàng hơn trong việc quản lý
rủi ro và xử lý vi phạm, giúp đối tượng nộp thuế
giảm chi phí tuân thủ và giảm sai sót trong kê khai,
nộp thuế. Do đó, mức độ tuân thủ thuế tự nguyện
cũng được nâng lên.
quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế hiện
nay, bao gồm: (i) tập trung nghiên cứu và thực hiện
quản lý thuế theo mức độ tuân thủ của đối tượng
nộp thuế; (ii) xác định đối tượng nộp thuế là khách
hàng; (iii) tăng cường đầu tư phát triển công nghệ
thông tin trong quản lý thuế và (iv) tăng cường chủ
động hỗ trợ đối tượng nộp thuế. Tuy nhiên, các bài
học kinh nghiệm chỉ mang tính định hướng bao
quát. Để ứng dụng các giải pháp cụ thể trong thực
tiễn, cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn
trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam để mang lại hiệu
quả hơn trong quản lý thuế.
ứ tư, tăng cường chủ động hỗ trợ đối tượng
nộp thuế.
Đểnângcaomứcđộtuânthủthuếtựnguyện, đối
tượng nộp thuế cần được hỗ trợ thông tin đầy đủ từ
khi phát sinh nghĩa vụ thuế đến khi kê khai, hoàn
thành nghĩa vụ thuế. Sự hỗ trợ trực tiếp và kịp thời
từ cơ quan thuế sẽ giúp đối tượng nộp thuế có kiến
thức đầy đủ, tự tin hơn trong quá trình thực hiện
nghĩa vụ thuế, đồng thời tăng hiệu quả dịch vụ hỗ
trợ, tối thiểu hóa chi phí tiếp cận thông tin và thúc
đẩy mức độ tuân thủ thuế tự nguyện. Bài học kinh
nghiệm từ dịch vụ hỗ trợ riêng biệt cho các doanh
nghiệp vừa và nhỏ của cơ quan thuế Canada rất
đáng nghiên cứu và học hỏi. Cơ quan thuế không
chỉ thụ động trong việc hỗ trợ đối tượng nộp thuế
mà có thể chủ động hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ
họ trước khi họ thực hiện nghĩa vụ thuế, để ngăn
chặn, giảm thiểu những sai sót về thủ tục, cách tính
thuế có thể phát sinh. Như vậy, cơ quan thuế và đối
tượng nộp thuế sẽ có mối quan hệ tương đối chặt
chẽ, giảm thiểu cơ hội không tuân thủ của các đối
tượng nộp thuế, đồng thời tăng mức độ tuân thủ tự
nguyện hoặc không tự nguyện.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Braithwaite, V., Braithwaite, J. Gibson, D.
and Makkai, T. (1994), ‘Regulatory Styles,
Motivational Postures and Nursing Home
Compliance’, Law and Policy, vol. 16(4), pp.
363-94;
2. Braithwaite, Valerie (2003) ‘Dancing with
tax authorities: Motivational postures and
noncompliantactions’. InValerieBraithwaite
(Ed.) Taxing democracy. Understanding
tax avoidance and tax evasion (pp. 15-39).
Aldershot, UK: Ashgate;
3. Erard, B., and Feinstein, J. S. (1994), Honesty
and evasion in the tax compliance game, Rand
Journal of Economics, Vol. 25, No. 1, pp. 1-20;
4. Her Majesty’s Revenue and Custom – HMRC
(2017), Overview of Making Tax Digital,
Polycy Paper, UK Government Publications;
5. Morris, Tony and Lonsdale, Michele (2004)
‘Translating the Compliance Model into
Practical Reality’, e IRS Research
Bulletin: Proceedings of the 2004 IRS
Research Conference: 57-75;
6. OECD (2017), e Changing Tax
Compliance Environment and the Role of
org/10.1787/9789264282186-en;
7. Sawyer, Adrian. (2016). Complexity of Tax
Simplification: A New Zealand Perspective.
110-132. 10.1057/9781137478696_6;
8. Vito, Tanzi (1991), Public Finance in
Developing Countries, Aldershot, UK:
Edward Elgar.
kết luận
Bài viết đã tóm tắt và phân tích những nội dung
chính trong quản lý thuế nhằm mục tiêu thúc đẩy
tuân thủ thuế tự nguyện của một số nước có hệ
thống quản lý thuế phát triển mạnh như Úc, New
Zealand, Anh và Canada. Dựa trên những kinh
nghiệm quốc tế, bài viết đề xuất bốn bài học kinh
nghiệm cho Việt Nam trong quá trình nâng cao
60 Số 135 - tháng 1/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
6 trang
8580
Free
Bạn đang xem tài liệu "Quản lý thuế và tuân thủ thuế: Một số kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- quan_ly_thue_va_tuan_thu_thue_mot_so_kinh_nghiem_quoc_te_va.pdf
