Ngôn ngữ trong giao tiếp gia đình của người Chăm ở thành phố Hồ Chí Minh
33
TAÏP CHÍ KHOA HOÏC XAÕ HOÄI SOÁ 11(183)-2013
VAÊN HOÏC - NGOÂN NGÖÕ HOÏC - NGHIEÂN CÖÙU VAÊN HOÙA - NGHEÄ THUAÄT
NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP GIA ĐÌNH
CỦA NGƯỜI CHĂM Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN
và quan trọng nhất của các thành viên
trong cộng đồng người. Nhờ có ngôn ngữ
mà con người có diễn đạt làm cho người
khác hiểu được tư tưởng, tình cảm, trạng
thái và nguyện vọng của mình. Ngôn ngữ
cũng chính là phương tiện để truyền lại
những kinh nghiệm, tri thức, trí tuệ… làm
nên giá trị văn hóa của mỗi tộc người. Nhờ
có ngôn ngữ, các cộng đồng người được
gắn kết với nhau, là tác nhân để duy trì,
củng cố niềm tin, tập quán và những quy
định của cộng đồng.
TÓM TẮT
Bài viết đề cập đến giao tiếp trong phạm vi
gia đình của người Chăm tại TPHCM trong
bối cảnh cuộc sống đô thị hóa đang diễn ra
mạnh mẽ tạo điều kiện cho sự giao thoa
tiếp xúc ngôn ngữ. Trạng thái song ngữ
tiếng Việt-tiếng Chăm được coi là trạng
thái chủ đạo, trong đó tiếng Chăm chiếm ưu
thế trong đời sống cộng đồng của người
Chăm. Bằng các số liệu khảo sát định
lượng và định tính tại phường 17, quận Phú
Nhuận, TPHCM trong năm 2012, bài viết
giúp chúng ta nhận diện được các nhân tố
ảnh hưởng đến ngôn ngữ trong giao tiếp
của người Chăm thông qua các tiêu chí:
giới tính, tuổi tác, học vấn và nghề nghiệp.
Mỗi con người (ngoại trừ những trường
hợp hết sức đặc biệt) đều được sinh ra và
lớn lên từ một gia đình. Mỗi một gia đình
lại hợp nhau thành cộng đồng làng xóm,
rộng hơn là Tổ quốc. Trong lịch sử phát
triển của xã hội, gia đình bao giờ cũng là
giá trị hạt nhân. Những giá trị về văn hóa
gia đình là một bộ phận không thể thiếu để
làm nên những giá trị văn hóa chung của
văn minh nhân loại.
DẪN NHẬP
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp cơ bản
Trần Phương Nguyên. Thạc sĩ. Viện Khoa học
Xã hội vùng Nam Bộ.
Trong gia đình, con người sử dụng ngôn
ngữ đầu đời của mình là tiếng mẹ đẻ. Đây
chính là sợi dây gắn kết giữa các thành
viên trong gia đình và cộng đồng, là tình
cảm ngôn ngữ thiêng liêng, gần gũi, góp
phần hình thành và phát triển nhân cách
mỗi người. Với chức năng là phương tiện
Bài viết là một phần kết quả nghiên cứu của
đề tài cấp Bộ “Một số vấn đề chính sách ngôn
ngữ đối với công đồng người Chăm trong sự
phát triển bền vững vùng Nam Bộ, 2011-
2012”. Chủ nhiệm đề tài: Trần Phương
Nguyên. Chủ trì: Viện Phát triển bền vững
vùng Nam Bộ
34
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
giao tiếp quan trọng nhất của con người,
ngôn ngữ là phương tiện đích thực để con
người truyền lại tri thức cho đời sau.
Những tri thức bản địa cùng với tri thức
hiện đại sẽ góp phần quan trọng vào việc
phát triển xã hội bền vững.
người của một dân tộc. Thế giới ngôn ngữ
của con người được hình thành từ hai nửa:
một nửa là năng lực ngôn ngữ (thuộc
phạm trù tâm lý) và một nửa khác là sự
vận dụng ngôn ngữ (thuộc phạm trù xã
hội).
Xét ở góc độ ngôn ngữ, những cá nhân
trong cộng đồng các dân tộc thiểu số
(trong đó gia đình là nền tảng) phải đồng
thời sử dụng tốt cả tiếng mẹ đẻ và ngôn
ngữ quốc gia là tiếng Việt, bởi vì muốn
phát triển kinh tế và khoa học công nghệ
cần hội nhập với thế giới, và do đó cần
phải giảm bớt các rào cản về ngôn ngữ. Ở
trường hợp người Chăm, tiếng Việt sẽ
mang lại cơ hội về giáo dục, nắm bắt khoa
học kỹ thuật, những lợi ích kinh tế và cả
địa vị xã hội. Tiếng Chăm sẽ là cầu nối để
bảo lưu và phát huy các giá trị văn hóa dân
tộc. Nếu chỉ vì lợi ích trước mắt mà không
coi trọng việc học tiếng mẹ đẻ sẽ làm mai
một và mất dần bản sắc văn hóa của một
tộc người, của một quốc gia đa dân tộc và
xét về lâu dài, sẽ là sự phát triển thiếu bền
vững.
Năng lực giao tiếp có thể hiểu là năng lực
vận dụng ngôn ngữ để tiến hành giao tiếp
xã hội. Khái niệm năng lực giao tiếp là sự
kết hợp linh hoạt của ba tham tố gồm: cấu
trúc ngôn ngữ, vận dụng ngôn ngữ và đời
sống xã hội (Dell Hymes, 1964, dẫn theo
Nguyễn Văn Khang, 2009, tr. 183).
Năng lực giao tiếp bao gồm năng lực tạo
mã (vận dụng) và giải mã (lý giải) được thể
hiện ở các mặt của hành vi nói năng, đó là
việc sử dụng biến thể ngôn ngữ thích hợp
với bối cảnh giao tiếp.
Trong nghiên cứu của mình, Dell Hymes
(1964) nhấn mạnh đến khả năng giao tiếp
(communicative competence) của thành
viên trong cộng đồng không chỉ là khả
năng phát âm, hiểu từ vựng và dùng đúng
quy luật cú pháp, mà còn là sự hiểu biết về
những quy luật xác định mối tương quan
giữa ngôn từ và cảnh huống. Nói cách
khác, khả năng giao tiếp còn có thêm yếu
tố sử dụng ngôn từ thích hợp trong một
cảnh huống cụ thể.
1. QUAN HỆ GIAO TIẾP VÀ CÁC HÌNH
THỨC GIAO TIẾP
Trong xã hội, giao tiếp có nhiều phương
tiện và phương thức khác nhau (tín hiệu,
ký hiệu, âm thanh, hình vẽ, ánh sáng…)
nhưng giao tiếp bằng ngôn ngữ là quan
trọng nhất, được hình thành sớm nhất,
xuất hiện cùng với ý thức và mang tính
bản năng.
J. Fishman (1968, dẫn theo Nguyễn Văn
Khang, 2012, tr. 45) đã cho rằng, trong xã
hội đa ngữ, từ vô số bối cảnh giao tiếp
đồng dạng có thể khái quát thành “lĩnh
vực” như gia đình, giáo dục, tôn giáo…
Trong từng lĩnh vực lại có thể chia nhỏ
thành các tiểu lĩnh vực. Ví dụ, lĩnh vực gia
đình có thể chia thành ba đời, bốn đời.
Giao tiếp ngôn ngữ là hoạt động cơ bản,
tự nhiên, thiết yếu cho sự sinh tồn và phát
triển của con người trong các mối quan hệ
với tự nhiên và xã hội. Nó chính là tình
cảm giao tiếp giữa con người với con
Đồng quan điểm trên, W. Labov (1966) cho
rằng, vấn đề cơ bản của ngôn ngữ học xã
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
35
hội là phải tìm hiểu xem ai nói, vì sao nói
và nói như thế nào. Sau này các nhà ngôn
ngữ học phân tích thành 6 yếu tố cụ thể: Ai
nói (Who), nói với ai (Whom), nói ở nơi
nào (Where), nói khi nào (When), vì sao
nói (Why) và nói gì (What) (Nguyễn Văn
Khang, 2012, tr. 45). Theo đó, nội dung cơ
bản của mô thức về biến đổi xã hội của
W.Labov gồm hai mặt: Sự biến đổi xã hội
và sự biến đổi phong cách. “Sự biến đổi xã
hội” được hiểu là ngôn ngữ thay đổi theo
thuộc tính xã hội của người sử dụng” còn
“biến đổi phong cách” được hiểu là ngôn
ngữ thay đổi theo ngữ cảnh. Labov (1967)
cho rằng cùng một sự vật, hiện tượng
nhưng tồn tại cách nói khác nhau. Sở dĩ
người nói sử dụng phong cách nói này mà
không sử dụng phong cách nói kia là có
liên quan đến bối cảnh xã hội của người
nói và ngữ cảnh khi nói.
gia đình) nói chung. Nói cách khác, ngôn
ngữ có vai trò trong việc tái tạo cảnh
huống giao tiếp và tái tạo lại cấu trúc xã
hội-văn hóa vĩ mô (giới, giai tầng xã hội,
ranh giới các dân tộc).
Một cộng đồng ngôn từ có thể sử dụng
nhiều ngôn ngữ khác nhau để giao tiếp và
trong trường hợp này, có những quy luật
tương đối rõ rệt về việc khi nào sử dụng
ngôn ngữ này và khi nào sử dụng ngôn
ngữ kia. Đó chính là sự lựa chọn ngôn ngữ.
Có thể chọn một ngôn ngữ hoặc đồng thời
cả 2, 3 ngôn ngữ để giao tiếp hay giao tiếp
theo hướng trộn mã. Chọn cách giao tiếp
nào là phụ thuộc vào hàng loạt các nhân tố
xã hội như: ý thức tự giác tộc người, năng
lực giao tiếp hay mục đích và chiến lược
giao tiếp.
2. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VỀ GIA ĐÌNH
NGƯỜI CHĂM Ở TPHCM
Một cộng đồng xã hội khi lựa chọn ngôn
ngữ để sử dụng trong một ngữ cảnh nhất
định đều thể hiện một mô thức khá nghiêm
chỉnh, có liên quan mật thiết đến sự đánh
giá chủ quan đối với ngôn ngữ của cộng
đồng xã hội.
Gia đình là một thiết chế xã hội có đặc thù
liên kết con người lại với nhau, nhằm thực
hiện việc duy trì nòi giống, chăm sóc và
giáo dục con cái. Sự liên kết ít nhất là hai
người dựa trên cơ sở huyết thống, hôn
nhân và nhận con nuôi. Những người này
có thể sống khác hoặc cùng mái nhà với
nhau (Đặng Cảnh Khanh, Lê Thị Quý,
2009, tr. 54).
Austin (1975, dẫn theo Lương Văn Hy, 2000,
tr. 12) cũng nhận định, khi con người giao
tiếp với nhau không thể không xem xét đến
bối cảnh giao tiếp, một lời nói nào đó chỉ
có thể có được hiệu quả và phù hợp khi
đặt nó ở trong một bối cảnh giao tiếp cụ
thể. Điều này có nghĩa là nghiên cứu ngôn
ngữ phải nghiên cứu mối quan hệ giữa
hành động ngôn từ với bối cảnh hiện thực.
Như vậy, gia đình là một khái niệm bao
gồm nhiều yếu tố: sinh học, tâm lý, văn
hóa, kinh tế,… Từ mỗi góc độ nghiên cứu,
khi xem xét về gia đình đều có thể đưa ra
một khái niệm cụ thể, phù hợp với nội
dung nghiên cứu.
Gia đình người Chăm ở Việt Nam trước
đây theo chế độ mẫu hệ, nhưng dưới tác
động của các nhân tố xã hội trong đó có
tôn giáo, thiết chế dòng họ của người
Như vậy, ngôn từ có một chức năng nhất
định trong việc định hình giao tiếp và quan
hệ xã hội, cũng như trong việc hình thành
và tái tạo cấu trúc xã hội (gồm cả cấu trúc
36
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
Chăm Islam đã biến đổi, kéo theo sự thay
đổi về văn hóa xã hội của người Chăm.
Hiện nay người Chăm ở TPHCM theo chế
độ phụ hệ. Điều này được thể hiện qua
việc thừa kế tài sản và đặt tên con(1). Mặc
dù vị trí của nam giới luôn được coi trọng,
nhưng người mẹ vẫn có vai trò đặc biệt
nhất, tuy không đưa ra quyết định chính
thức nhưng lại có sự chi phối lớn trong
những quyết định của thành viên khác,
nhất là đối với các con. Điều này có ảnh
hưởng đến việc sử dụng ngôn ngữ trong
gia đình, thường thì người mẹ nói ngôn
ngữ nào thì những đứa con sẽ nói ngôn
ngữ đó thậm chí cả người chồng cũng có
sự thay đổi ngôn ngữ theo vợ (kết quả
phỏng vấn định tính của đề tài năm 2012).
với một cặp vợ chồng chưa có con, là
nhóm người thể hiện mối quan hệ của
chồng và vợ với các con. Do vậy, cũng có
thể có gia đình nhỏ đầy đủ và gia đình nhỏ
không đầy đủ. Gia đình nhỏ đầy đủ là loại
gia đình chứa trong nó đầy đủ các mối
quan hệ (chồng, vợ, các con); ngược lại,
gia đình nhỏ không đầy đủ là loại gia đình
không đầy đủ các mối quan hệ đó, nghĩa là
trong đó chỉ tồn tại quan hệ của người vợ
với người chồng hoặc chỉ của người bố
hoặc người mẹ với các con. Gia đình nhỏ
là dạng gia đình đặc biệt quan trọng, là
kiểu gia đình của tương lai và ngày càng
phổ biến trong xã hội công nghiệp hiện đại.
Cấu trúc các dạng gia đình trong cộng
đồng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử
dụng ngôn ngữ bởi vì sau hôn nhân, các
gia đình được chia tách dường như có mối
quan hệ xa dần với các thế hệ trước đó,
các yếu tố văn hóa truyền thống dần bị chi
phối bởi môi trường đô thị hóa trong đó có
ngôn ngữ. Thêm vào đó, tình trạng hôn
nhân đa ngôn ngữ trong các gia đình khi bị
chia tách nhỏ, sẽ làm mai một và thay đổi
dần yếu tố ngôn ngữ truyền thống, đã
được xây dựng trong gia đình từ thế hệ
này sang thế hệ khác. Điều này cho thấy
tầm quan trọng sống còn của ngôn ngữ
trong môi trường gia đình. Colin Baker
(2008, tr. 115) cho rằng: môi trường gia
đình trở thành nguyên nhân trực tiếp cho
sự sụp đổ, sự phục hồi, sự duy trì của
ngôn ngữ thiểu số.
Gia đình người Chăm ở TPHCM tồn tại
dưới 2 dạng: gia đình lớn và gia đình nhỏ.
– Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia
đình mở rộng) thường được coi là gia đình
truyền thống liên quan tới mô hình gia đình
trong quá khứ. Đó là một nhóm người ruột
thịt vài thế hệ sống chung với nhau dưới
một mái nhà, thường từ ba thế hệ trở lên,
tất nhiên trong phạm vi của nó còn có cả
những người ruột thịt từ tuyến phụ. Dạng
cổ điển của gia đình lớn là gia đình trưởng
lớn, có đặc tính tổ chức chặt chẽ. Nó liên
kết ít nhất vài gia đình nhỏ và những người
lẻ loi. Ngày nay, gia đình lớn thường gồm
cặp vợ chồng, con cái và bố mẹ của họ.
Trong gia đình này, quyền hành không ở
trong tay của người lớn tuổi nhất.
3. SỬ DỤNG NGÔN NGỮ GIAO TIẾP
TRONG GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI CHĂM Ở
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
– Gia đình nhỏ (gia đình cá thể hoặc gia
đình hạt nhân) Hiện nay dạng gia đình này
trở nên phổ biến, chiếm tới 61%(2) trong
tổng số hộ được khảo sát trong đó 58% là
tiểu gia đình trọn vẹn và 3% là tiểu gia đình
Hoàn cảnh giao tiếp gắn liền với địa bàn
sử dụng, tình trạng sử dụng ngôn ngữ,
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
37
dẫn đến sự giao thoa, tiếp xúc ngôn ngữ,
do tiếp xúc tộc người.
thái độ tích cực đối với ngôn ngữ của cộng
đồng. Có thể nói, đặc điểm tôn giáo, một
yếu tố hợp thành cảnh huống ngôn ngữ của
tiếng Chăm Nam Bộ đã nâng cao vị thế
của tiếng Chăm trong giao tiếp cộng đồng,
làm cho xã hội Chăm trở nên bền chặt.
3.1. Bối cảnh giao tiếp của người Chăm ở
TPHCM
Bối cảnh, môi trường giao tiếp của người
Chăm ở TPHCM là cuộc sống sôi động
của đô thị đang phát triển nhanh, giao tiếp
gia đình phụ thuộc vào các yếu tố xã hội,
liên quan đến môi trường song ngữ, đa
ngữ, chủ yếu là tiếng Việt phổ thông và
tiếng Việt Nam Bộ, tiếp theo là tiếng Khmer,
tiếng Anh, tiếng Hoa…
Xét ở bình diện giao tiếp xã hội, người
Chăm ở TPHCM đều sử dụng song ngữ
Chăm-Việt. Nhiều trường hợp người Chăm
còn sử dụng cả tiếng Khmer và tiếng Hoa.
Nhưng trong cộng đồng người Chăm, sử
dụng tiếng Chăm trở thành một quy ước
trong cộng đồng. Hầu như 100% người
Chăm đều nói được tiếng Chăm và dùng
tiếng Chăm trong giao tiếp gia đình. Ngoài
ra, người Chăm còn sử dụng tiếng Chăm
(Arab) để đọc kinh Coran và trau dồi giáo lý.
Phạm vi giao tiếp trong gia đình và xã hội
của người Chăm tại TPHCM sẽ gợi mở
những vấn đề liên quan đến việc sử dụng
tiếng mẹ đẻ (bản ngữ). Yếu tố thuần Chăm
có phần nổi trội hơn mặc dù chỉ ở mức
tương đối.
Tiếng Việt là ngôn ngữ phổ thông, đây là
cầu nối để các cộng đồng người dân tộc
thiểu số có thể hưởng thụ được các nhu
cầu khác của xã hội như tiếp thu kiến thức
khoa học kỹ thuật, phát triển kinh tế, giáo
dục và cả cơ hội việc làm. Biết tiếng Việt,
người Chăm có cơ hội hòa nhập cộng
đồng và có điều kiện phát triển. Trong khi
đó, tiếng Chăm giúp cho việc bảo tồn các
giá trị văn hóa, củng cố bản sắc cộng đồng,
làm cho sự phát triển trở nên toàn diện và
bền vững. Sự phân công chức năng giao
tiếp (hay môi trường giao tiếp) giữa tiếng
Chăm và tiếng Việt khá rõ ràng. Vì thế, có
thể nói người Chăm ở TPHCM không thể
thiếu đi một trong hai ngôn ngữ trong cuộc
sống hàng ngày của họ.
Xét về mặt dân số, người Chăm có số dân
không đông so với các dân tộc khác ở
Nam Bộ cũng như TPHCM (đứng thứ 4,
sau người Kinh, người Hoa và Khmer).
Điều này ít nhiều có sự bất lợi trong việc
duy trì và phát triển tiếng Chăm trong mối
quan hệ với các cộng đồng có số dân lớn
hơn, làm giảm khả năng hành chức của
ngôn ngữ vì thiếu môi trường giao tiếp.
Tuy nhiên với lợi thế là phương tiện truyền
bá kinh thánh của một tôn giáo (đạo Islam),
tiếng Chăm có một vị trí quan trọng trong
đời sống văn hóa tâm linh của người
Chăm theo đạo Islam. Nó không những
được sử dụng như một công cụ giao tiếp
mà còn là sợi dây liên kết giữa những
người Chăm trong văn hóa tâm linh của họ. Khảo sát tại địa bàn TPHCM thì có tới 98%
Từ việc cầu nguyện hàng ngày, cho đến
các nghi lễ tang ma, cưới hỏi, hay trong
các lễ hội, họ đều sử dụng tiếng Chăm làm
phương tiện biểu đạt. Điều này, thể hiện
người Chăm biết tiếng Việt, một số người
còn biết cả tiếng Anh và và tiếng Melayu.
Đây chính là cầu nối để họ tìm kiếm cơ hội
giáo dục tốt nhất cho mình. Người Chăm
38
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
tiếp nhận tiếng Việt qua giao tiếp hàng
ngày và qua giáo dục. Những người lớn
tuổi trong cộng đồng biết tiếng Việt do giao
tiếp ngoài cộng đồng, còn trẻ em thì do
được đến trường từ rất sớm. Môi trường
giáo dục ở TPHCM được coi là ít có sự
khác biệt với trẻ em các dân tộc so với ở
vùng nông thôn. Tuy các em không thông
thạo tiếng Việt bằng những trẻ em người
Kinh nhưng khả năng nói tiếng Việt của
các em đều đạt trình độ giao tiếp chấp
nhận được. Một điều đáng chú ý là người
Chăm có thể chuyển mã một cách thành
thạo từ tiếng Việt sang tiếng Chăm và
ngược lại khi giao tiếp.
Tuy nhiên, trong hoàn cảnh cụ thể, người
Chăm vẫn phải lựa chọn ngôn ngữ cho
phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, hoặc là
sử dụng tiếng Chăm, tiếng Việt và cả tiếng
Khmer, hoặc là tiếng Melayu, tiếng Anh.
Sự lựa chọn ấy phụ thuộc vào môi trường
giao tiếp trong gia đình hay ngoài xã hội.
3.2. Đặc điểm giao tiếp ngôn ngữ trong gia
đình của người Chăm ở TPHCM
Ở trong bối cảnh giao tiếp này có hai
trường hợp xảy ra, đó là giao tiếp với các
thành viên trong gia đình và giao tiếp với
khách. Ở mỗi hoàn cảnh giao tiếp khác
nhau, người Chăm sử dụng ngôn ngữ
khác nhau cho phù hợp.
Một số lượng lớn người Chăm ở TPHCM
do mưu sinh đã phải bươn chải làm ăn bên
ngoài cộng đồng, vì thế đã tạo ra những
mối liên hệ khác trong xã hội, sử dụng các
ngôn ngữ khác nhau, trong đó tiếng Việt là
chủ yếu, ngoài ra còn có cả tiếng Anh,
Khmer và một vài
Giao tiếp trong gia đình bao gồm bố, mẹ,
ông, bà, anh, chị, em, cô, dì, chú, bác…
hầu hết người Chăm đều sử dụng tiếng
mẹ đẻ. Trong quá trình đi điền dã, chúng
tôi nhận thấy rằng, mặc dù trong gia đình
Biểu đồ 1: Tình trạng sử dụng tiếng Chăm khi giao tiếp trong gia đình
trường hợp là tiếng
Hoa. Việc sử dụng
đa ngôn ngữ, ngoài
lý do làm ăn buôn
bán, còn vì có một
số người Chăm kết
hôn với người dân
tộc khác, chủ yếu
là người Khmer.
Mặc dù trong bối
cảnh ngôn ngữ
không thuần nhất,
nhưng người Chăm
ở TPHCM luôn ý
thức cao về việc
sử dụng tiếng nói
của dân tộc mình.
Nguồn: Kết quả điều tra định lượng đề tài năm 2012.
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
39
có những cặp hôn nhân khác dân tộc,
chẳng hạn như kết hôn với người Kinh,
Khmer hoặc người Hoa thì những người
ngoại tộc đó đều phải học tiếng Chăm và
thường sử dụng tiếng Chăm. Nhưng vì
trong gia đình có người khác dân tộc sinh
sống nên đôi khi các thành viên trong gia
đình vẫn có sử dụng tiếng Việt trong giao
tiếp, chẳng hạn như khi xem ti vi hoặc bàn
luận một vấn đề gì đó của gia đình. Tuy
nhiên, nét chủ đạo ở đây vẫn là tiếng
Chăm. Trạng thái ngôn ngữ phổ biến ở thế
hệ ông bà là đơn ngữ (tiếng mẹ đẻ). Ở các
thế hệ sau như bố, mẹ, con, cháu, trạng
thái ngôn ngữ là song ngữ (tiếng Chăm và
tiếng Việt). Tình trạng này có xu hướng
tăng dần ở các thế hệ tiếp theo.
là cộng đồng Chăm ở phường 17) với 117
người. Đây là địa bàn tập trung người
Chăm đông thứ 2 ở TPHCM (771 người,
chiếm 20,45%), nằm ngay trục giao thông
chính của quận Phú Nhuận. Toàn bộ
người Chăm đều theo đạo Hồi (Islam),
cuộc sống sinh hoạt mang những nét đặc
thù. Họ mưu sinh chủ yếu bằng nghề buôn
bán-dịch vụ và làm thuê.
Trong mẫu khảo sát xét nam là 53 người
(45,3%) và nữ là 64 người (54,7%). Về
nhóm tuổi, số người từ 15 đến 18 tuổi là 8
người (6,8%), từ 19 đến 30 tuổi là 66
người (56,4%), từ 31 đến 60 tuổi là 43
người (36,8%) và trên 60 tuổi không có. Về
nghề nghiệp, mẫu có 18 người làm công
việc nội trợ (15,4%), 76 người hoạt động
buôn bán-dịch vụ (65,%), 16 người là học
sinh, sinh viên, công nhân viên (13,7%) và
7 người làm các công việc khác (6%) như
bảo vệ, giáo viên dạy thể dục nhịp điệu, kỹ
sư xây dựng,… Buôn bán-dịch vụ là nghề
nghiệp nổi trội của người Chăm trong mẫu
khảo sát. Về học vấn, số người chưa và
không đi học là 12 người (10,3%), người
có trình độ tiểu học là 3 người (2,6%), trình
độ cấp 2 là 42 người (35,9%), trình độ cấp
3 là 44 người (37,6%) và trình độ đại học
là 16 người (13,7%).
Khi giao tiếp với khách trong gia đình, nếu
là khách quen (hàng xóm) cùng dân tộc,
người Chăm sử dụng tiếng Chăm và tiếng
Việt, tiếng Chăm là 50,5%, vừa Việt vừa
Chăm là 47,9%. Có một vài trường hợp sử
dụng tiếng Khmer do trước đây họ có một
thời gian dài sinh sống và làm ăn buôn bán
với người Khmer, hoặc có vợ hay chồng là
người Khmer.
Đối với khách quen là người khác dân tộc
thì hầu như họ sử dụng tiếng Việt trong
giao tiếp, trừ khi họ không biết nhiều về
tiếng Việt mà trong khi đó người khách lại
biết nói tiếng Chăm và chủ động giao tiếp
bằng tiếng Chăm trước. Cách sử dụng
ngôn ngữ này không chỉ với người Việt mà
cả với người Khmer và người Hoa.
3.3.1. Giao tiếp với các thành viên trong
gia đình
Các tiêu chí về nhân khẩu xã hội bao gồm:
giới tính, tuổi tác, học vấn và nghề nghiệp.
Đây là những đặc điểm quan trọng tạo ra
sự khác biệt căn bản về giai tầng. Qua
khảo sát sẽ giúp chúng ta nhận diện
những nhân tố đã làm nên sự khác nhau
trong giao tiếp gia đình của người Chăm ở
TPHCM.
3.3. Một số đặc điểm trong giao tiếp gia
đình qua khảo sát các tiêu chí nhân khẩu
học
Tại TPHCM, nhóm đề tài lựa chọn quận
Phú Nhuận làm địa bàn nghiên cứu (cụ thể
40
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
Xét về giới tính, khi giao tiếp với bố mẹ và
cô dì chú bác, nam giới sử dụng tiếng
Chăm thấp hơn nữ giới nhưng không đáng
kể (với bố mẹ: 92,5%; 86,8%); (với cô dì,
chú bác: 93,7%; 93%). Số người nam sử
dụng song ngữ (Chăm-Việt) để giao tiếp
cao hơn nữ (nam: 7,5%; nữ: 4,7%). Khi
giao tiếp với con cái, nam giới cũng ít sử
dụng tiếng Chăm hơn là nữ, mức độ chênh
lệch là 3,5%. Trong khi đó, mức độ sử
dụng hoàn toàn bằng tiếng Chăm của nữ
giới cũng cao hơn nam giới (45,3% so với
30,2%). Xét trong toàn bộ mối quan hệ gia
đình thì tỉ lệ nói tiếng Chăm của nữ nhiều
hơn nam giới nhưng không đáng kể: (nam:
76%; nữ: 73,6%). Mức độ sử dụng song
ngữ của nữ cũng nhiều hơn nam: 11,3%
so với 1,6%.
19-30 sử dụng ở mức 93,9% (51,5% và
42,4%); nhóm tuổi từ 31-60 là 97,7%
(53,5% và 44,2%).
Trong 3 nhóm tuổi kể trên thì nhóm tuổi từ
31-60 nói tiếng Chăm nhiều nhất, nói ít
hơn rơi vào nhóm tuổi 13-18 và ở nhóm
này tỉ lệ dùng song ngữ Chăm-Việt cũng
cao hơn hẳn các nhóm còn lại (12,5% so
với 6,1% và 4,1%).
Số liệu nói trên cho thấy có sự khác nhau
trong việc lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp
giữa các thế hệ trong gia đình. Đa số đều
sử dụng tiếng Chăm trong giao tiếp
nhưng tỉ lệ nói tiếng Chăm nhiều nhất là
lứa tuổi trung niên trở lên. Điều này cho
thấy những người lớn tuổi có xu hướng
lưu giữ các giá trị truyền thống. Trong khi
đó các thành viên ở độ tuổi thiếu niên và
thanh niên có xu hướng sử dụng tiếng
Việt nhiều hơn và trạng thái song ngữ
Chăm-Việt được sử dụng cao nhất so với
các nhóm tuổi khác. Có thể do nhóm tuổi
này chịu ảnh hưởng của giáo dục nhiều
hơn, tính cách năng động hơn, dễ tiếp thu
các yếu tố mới trong môi trường giao tiếp
xung quanh với tuyệt đại đa số là người
Việt.
Số liệu khảo sát trên cho thấy, người
Chăm khi giao tiếp với người thân ở các
thế hệ (ông bà, bố mẹ, cô dì, chú bác, con
cái) đa số dùng tiếng Chăm để giao tiếp.
Tình trạng sử dụng phần lớn tiếng Việt và
hoàn toàn tiếng Việt trong giao tiếp với
người thân là không có, trạng thái đa ngữ
ít, nữ dùng tiếng Chăm để giao tiếp với
người thân nhiều hơn nam. Điều này cho
thấy trong gia đình người Chăm, người mẹ
có vị trí quan trọng. Mặc dù hiện nay người
Chăm ở TPHCM theo chế độ phụ hệ
nhưng tàn dư của chế độ mẫu hệ vẫn còn
có ảnh hưởng nhất định(3).
Xét về nghề nghiệp, người Chăm ở
TPHCM làm nhiều nghề để mưu sinh
nhưng nhiều nhất là nhóm buôn bán dịch
vụ. So với một số dân tộc ít người cùng
sinh sống trong địa bàn ở TPHCM thì
người Chăm dù làm bất cứ nghề nghiệp
nào khi giao tiếp với người thân trong gia
đình cũng đều dùng tiếng Chăm. Tỉ lệ tuy
không giống nhau nhưng cũng không tạo
nên sự cách biệt quá lớn.
Xét về lứa tuổi, ở độ tuổi càng cao thì tỉ lệ
sử dụng tiếng Chăm để giao tiếp với người
thân trong gia đình càng cao. Trong số
mẫu được hỏi thì ở nhóm tuổi từ 13-18,
việc sử dụng hoàn toàn tiếng Chăm và
phần lớn tiếng Chăm trong giao tiếp với
ông bà là 75% (50% và 25%); nhóm tuổi từ
Trong các nhóm nghề, nhóm buôn bán
dịch vụ có tỉ lệ sử dụng tiếng Chăm cao
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
41
nhất trong tất cả các quan hệ giao tiếp
(với ông bà bố mẹ, cô dì chú bác, anh chị
em, vợ chồng và con cái, lần lượt là
96,1%; 94,7%; 85,5%; 77,6%). Nhóm sử
dụng tiếng Chăm ít hơn là nhóm học sinh
sinh viên (dao động từ 87-93%) và cũng
là nhóm sử dụng song ngữ Chăm-Việt
nhiều hơn các nhóm khác trong giao tiếp
với ông bà bố mẹ (12,5%). Có thể do
nhóm buôn bán dịch vụ có giao tiếp xã hội
nhiều, do họ thường xuyên tiếp xúc bên
ngoài xã hội nên họ luôn lựa chọn ngôn
ngữ sử dụng phù hợp với các đối tượng,
hoàn cảnh giao tiếp khác nhau. Nhóm học
sinh-sinh viên do tiếp cận với giáo dục
(tiếng Việt là ngôn ngữ quốc gia, ngôn
ngữ sử dụng bắt buộc trong các hệ thống
giáo dục quốc dân) nên nhóm này sử
dụng cả tiếng Việt và tiếng Chăm để giao
tiếp trong gia đình.
nhất là nhóm học đại học (79%) và cao
nhất là nhóm học sinh tiểu học và cấp 2:
(100%).
Trong giao tiếp vợ chồng, nhóm có trình độ
học vấn cấp 3 sử dụng song ngữ nhiều
nhất trong các nhóm (9,1%) cũng như sử
dụng tiếng Việt nhiều nhất trong giao tiếp
(6,8%).
Tiếng Chăm là ngôn ngữ dùng để giao
tiếp trong gia đình của người Chăm ở
TPHCM. Dù ở trình độ nào thì người
Chăm cũng có thể dùng tiếng Chăm để
giao tiếp với những người thân của mình.
Trong các mối quan hệ gia đình thì với
ông bà, cha mẹ và anh chị em ruột, tiếng
Chăm được sử dụng nhiều nhất. Trong
mối quan hệ vợ chồng, tỉ lệ sử dụng tiếng
Chăm có giảm. Trong xu hướng phát triển
hiện nay, kiểu gia đình hạt nhân trở nên
phổ biến. Các cặp vợ chồng trẻ tách ra ở
riêng, do tiếp xúc với bạn bè và các
phương tiện nghe nhìn nhiều nên họ giao
tiếp với nhau bằng tiếng Việt nhiều hơn.
Nhìn ở góc độ học vấn, thì nhóm người
có trình độ tiểu học nói tiếng Chăm nhiều
nhất và giảm dần ở những người có trình
độ cao hơn.
Xét về trình độ học vấn, khi giao tiếp với
ông bà, các nhóm ở mọi trình độ học vấn
đều có tỉ lệ sử dụng tiếng Chăm cao, dao
động từ 91,17% đến 100%. Ngoài xu
hướng trân trọng các giá trị truyền thống
không loại trừ khả năng sử dụng tiếng
Việt của ông bà không tốt bằng những
nhóm còn lại nên hầu như họ chỉ sử dụng
tiếng Chăm.
3.3.2. Giao tiếp với khách
Khi giao tiếp với người quen cùng dân tộc,
người Chăm ở TPHCM thường dùng tiếng
Chăm để giao tiếp..
Trong giao tiếp với bố mẹ, các nhóm sử
dụng tiếng Chăm cũng rất cao từ 93 % đến
100%. Bên cạnh đó thì nhóm có trình độ
cấp 3 và đại học có tỉ lệ sử dụng song ngữ
cao hơn so với các nhóm khác: 11,4% và
12,5%. Ngôn ngữ mẹ đẻ là sợi dây gắn kết
tình cảm, tạo sự gắn bó yêu thương nhiều
hơn trong gia đình.
Đối với khách lạ dù là người dân tộc nào,
người Chăm thường sử dụng tiếng Việt để
giao tiếp. Nếu khách là người Khmer,
người Chăm có thể nói tiếng Khmer nhưng
trường hợp này không nhiều.
Giao tiếp với anh chị em của nhóm chưa đi
học trong gia đình thì tiếng Chăm vẫn giữ
vai trò chủ đạo. Sử dụng tiếng Chăm thấp
Trong những phỏng vấn người Chăm ở
TPHCM, khi được hỏi “Có khách tới nhà
ông bà thường sử dụng tiếng Việt hay
42
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
tiếng Chăm để giao tiếp?” thì được trả lời:
“Nếu là người Chăm thì dĩ nhiên mình nói
tiếng Chăm à còn thì nói tiếng Việt”(4). Kết
quả khảo sát cho thấy đối với những người
khách không phải là người Chăm thì người
Chăm không sử dụng tiếng Chăm để giao
tiếp, trừ khi người khách biết tiếng Chăm
và chủ động nói tiếng Chăm trước. Nhưng
trường hợp này ít xảy ra. Trường hợp
dùng cả tiếng Việt và tiếng Chăm trong
giao tiếp chiếm tỉ lệ cao nhất và nghiêng về
nam giới (nam: 66%; nữ: 60,9%). Số
người nói hoàn toàn bằng tiếng Việt đối
với nam là 22,6% và với nữ là 17,2%.
tiếng Việt trong giao tiếp khá cao: 27,9%
so với hai nhóm còn lại (19-30: 13,6%; 13-
39: 25%). Điều này có thể lý giải, lứa tuổi
19-30 là lứa tuổi năng động, nhanh nhạy
với những thay đổi của môi trường xung
quanh nên có cách ứng xử linh hoạt. Còn
những người ở nhóm tuổi từ 31-60 thì xu
hướng sử dụng tiếng Việt nhiều hơn. Có lẽ
đây là nhóm tuổi có nhiều trải nghiệm trong
cuộc sống, tiếp xúc bên ngoài cộng đồng
nhiều hơn nên khả năng tiếng Việt tốt hơn
và sử dụng nhiều hơn.
Xét theo tiêu chí học vấn, người Chăm dù
ở trình độ nào khi gặp khách là người khác
dân tộc đều dùng tiếng Việt để giao tiếp
như đã nói ở phần trên. Cho dù không đi
học, nhưng nhóm người này vẫn sử dụng
tiếng Việt tương đối tốt. Khả năng song
ngữ Chăm-Việt của họ so với các nhóm
khác thấp hơn không nhiều (66,7% so với
75%). Tỉ lệ nói phần lớn tiếng Việt và hoàn
toàn tiếng Việt là 25%. Đối với nhóm có
trình độ tiểu học thì khi giao tiếp với khách
lạ họ dùng 100% tiếng Việt để giao tiếp.
Có thể lý giải những người lớn tuổi này tuy
không đi học nhưng họ có sự trải nghiệm
bên ngoài cộng đồng nhiều nên khả năng
giao tiếp linh hoạt.
Điều này có thể lý giải nam giới thường ra
ngoài nhiều hơn, tham gia các công việc
ngoài xã hội nhiều hơn, còn nữ giới chủ
yếu giao tiếp trong nội bộ cộng đồng. Điều
này một phần do sự phân công lao động
trong gia đình, nam giới thường đảm nhận
các công việc bên ngoài, còn nữ giới chủ
yếu đảm nhận công việc nội trợ. Sự khác
nhau về điều kiện tiếp xúc dẫn đến việc sử
dụng tiếng Việt khác nhau.
Xét theo tiêu chí nhóm tuổi, nhóm từ 13-18
tuổi sử dụng song ngữ để giao tiếp với
khách lạ là 62,5%; ngoài ra tỉ lệ sử dụng
tiếng Việt và phần lớn tiếng Việt trong
giao tiếp với khách lạ khá cao (37%). Đây
là độ tuổi đến trường, thường xuyên tiếp
xúc với thầy, cô, bạn bè là người Việt nên
khả năng sử dụng tiếng Việt tốt là điều dễ
hiểu.
Đối với nhóm người học cấp 2 và cấp 3 thì
tỉ lệ giao tiếp sử dụng song ngữ Việt-
Chăm tương đương các nhóm khác
(61,9%; 63,6%). Nhưng tỉ lệ sử dụng hoàn
tiếng Việt để giao tiếp với khách lạ cao
nhất trong các nhóm (21,4%).
Trong ba nhóm tuổi thuộc mẫu khảo sát thì
nhóm từ 19-30 sử dụng song ngữ Việt-
Chăm chiếm tỉ lệ cao nhất: 71,2%. Nhóm
tuổi 13-18: 62,5%; nhóm ít sử dụng song
ngữ nhất là nhóm 31-60 (51,2%), nhưng
nhóm này lại là nhóm sử dùng hoàn toàn
Nhóm người có trình độ đại học phần lớn
sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp với
khách. Trong mẫu trả lời tỉ lệ lựa chọn là
100% (hoàn toàn tiếng Việt: 75%; phần lớn
tiếng Việt: 12,5%; song ngữ: 12,5%).
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
43
Như vậy, người Chăm ở TPHCM sử dụng
khá tốt cả tiếng Việt và tiếng Chăm. Tình
trạng sử dụng song ngữ Chăm-Việt để
giao tiếp với khách khá đồng đều (dao
động trong khoảng từ 61,9%-75%). Trừ
những người đi chưa đi học và học vấn
cấp 1 sử dụng tiếng Việt tốt như đã lý giải
ở trên, còn lại mức độ giao tiếp bằng tiếng
Việt tăng theo trình độ học vấn.
có chung đặc điểm là không sử dụng tiếng
Chăm khi giao tiếp với khách lạ.
4. KẾT LUẬN
Trong đời sống xã hội, người Chăm
TPHCM sử dụng ngôn ngữ ở trạng thái
song ngữ: Việt-Chăm; Việt-Khmer; Việt-
Chăm-Melayu; Việt-Hoa; trong đó song
ngữ Chăm-Việt là trạng thái chủ đạo và
bền vững trong đời sống cộng đồng. Đây
là đặc điểm nổi bật của cảnh huống ngôn
ngữ vùng người Chăm TPHCM.
Xét theo tiêu chí nhóm nghề, trong số 4
nhóm nghề thì nhóm học sinh sinh viên-
công nhân viên sử dụng song ngữ để giao
tiếp với khách nhiều nhất, nhóm này cũng
sử dụng tiếng Việt để giao tiếp với khách
cao hơn những nhóm còn lại. Đây là nhóm
có trình độ học vấn cao, có một khoảng
thời gian dài thường xuyên sử dụng tiếng
Việt trong học tập. Đối với công nhân viên
thì họ làm việc trong môi trường hầu hết là
người Việt nên sử dụng tiếng Việt cao là
điều dễ hiểu.
Đa số người Chăm TPHCM đều sử dụng
tốt tiếng Chăm trong giao tiếp, không có
trường hợp nào không biết tiếng mẹ đẻ.
Đó là ngôn ngữ sử dụng trong gia đình.
Người Chăm ở TPHCM sử dụng tốt tiếng
Chăm trong gia đình bên cạnh việc sử
dụng tốt tiếng Việt ở bên ngoài cộng đồng.
Xét về giới tính, nữ giới thường sử dụng
tiếng Chăm tốt hơn. Về tuổi tác, những
người ở nhóm tuổi từ 31-60 sử dụng tiếng
Chăm cao nhất so với các nhóm còn lại.
Xét về tiêu chí nghề nghiệp, nhóm buôn
bán dịch vụ là nhóm sử dụng tốt nhất hai
ngôn ngữ Chăm-Việt vì thường xuyên có
quan hệ buôn bán cả ngoài và trong cộng
đồng. Dựa trên tiêu chí học vấn cho thấy
nhóm người Chăm có học vấn cao có khả
năng giao tiếp tiếng Việt nhiều hơn.
Những người làm công việc nội trợ sử
dụng chủ yếu tiếng Việt trong giao tiếp với
khách là 33%; sử dụng song ngữ Chăm-
Việt là 50%; hoàn toàn Việt là 11,1%. Đây
là nhóm ít sử dụng tiếng Việt nhất so với
hai nhóm còn lại vì môi trường giao tiếp
chủ yếu trong gia đình và cộng đồng.
Những người trong nhóm buôn bán dịch
vụ sử dụng chủ yếu tiếng Việt trong giao
tiếp với khách là 5,3%; hoàn toàn sử dụng
tiếng Việt là 17,1%; sử dụng song ngữ
Chăm-Việt là 63,2%; Đây là nhóm không
có học vấn cao như nhóm học sinh sinh
viên-công nhân viên nhưng do công việc
buôn bán thường xuyên tiếp xúc với người
ngoài cộng đồng nên họ sử dụng cả tiếng
Việt và tiếng Chăm tương đối tốt. Những
người thuộc nhóm nghề khác nhau cũng
Ở môi trường có tính chất đặc thù như gia
đình thì tiếng mẹ đẻ chiếm ưu thế. Còn
trong một số trường hợp nhất định như ở
những nơi công cộng, trong sáng tác văn
học nghệ thuật người Chăm linh hoạt
trong sử dụng ngôn ngữ. Tùy theo điều
kiện cụ thể, họ dùng cả tiếng Việt lẫn tiếng
Chăm. Trong một số trường hợp đôi khi họ
còn sử dụng cả tiếng Khmer hay tiếng
Melayu.
44
TRẦN PHƯƠNG NGUYÊN – NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP…
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Hiện tượng trộn mã (một số yếu tố từ vựng
tiếng Việt, Khmer, Melayu trong sử dụng
tiếng Chăm), chuyển mã đang diễn ra và
ngày càng trở lên phổ biến. Sự pha trộn
này phản ánh sự biến chuyển của đời
sống xã hội, trong đó giao tiếp văn hóa
giữa các cộng đồng dân cư (chủ yếu là
người Việt) ngày càng tăng. Đối với cộng
đồng người Chăm thì vị trí sau tiếng Việt là
tiếng Chăm. Tính chất song ngữ không thể
hiện đều khắp ở các phạm vi và các đối
tượng giao tiếp. Sự phân bố chức năng
trong sử dụng ngôn ngữ (Việt-Chăm)
không đồng đều. Điều này bị chi phối bởi
các đặc điểm nhân khẩu, xã hội.
1. Austin, John. 1975. How to Do Thing With
Words. J.O. Urmson and M. Sbisa (eds),
Cambridge: Harvard University Press.
2. Baker, Colin. 2008. Những cơ sở của giáo
dục song ngữ và vấn đề song ngữ. TPHCM:
Nxb. Đại học Quốc gia TPHCM.
3. Đặng Cảnh Khanh, Lê Thị Quý. 2009. Gia
đình học. Hà Nội: Nxb. Chính trị-Hành chính.
4. Lương Văn Hy. 2000. Ngôn từ giới và
nhóm xã hội từ thực tiễn tiếng Việt. Hà Nội:
Nxb. Khoa học Xã hội.
5. Nguyễn Văn Khang. 2009. Khảo sát,
nghiên cứu vai trò của tiếng nói chữ viết
Chăm trong đời sống xã hội của người Chăm
hiện nay, Đề tài nghiên cứu cấp Bộ do Viện
Ngôn ngữ học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã
hội Việt Nam) chủ trì.
CHÚ THÍCH
(1) Xem thêm Trần Phương Nguyên, 2013, Sự
phân biệt giới tính trong cách đặt tên của người
Chăm ở Nam Bộ. Tạp chí Dân tộc học, tr. 75.
Và Nguyễn Văn Luận, 1974, Người Chăm Hồi
giáo miền Tây Nam Phần Việt Nam, tr. 75-81.
6. Nguyễn Văn Khang. 2012. Ngôn ngữ học
xã hội. Hà Nội: Nxb Giáo dục Việt Nam.
7. Nguyễn Văn Luận. 1974. Người Chăm Hồi
giáo miền Tây Nam Phần Việt Nam. Sài Gòn:
Bộ Văn hóa Giáo dục và Thanh niên xuất
bản.
(2) Số liệu điền dã 2012.
(3)
Đại bộ phận người Chăm Islam ở Nam Bộ
trong đó có TPHCM có nguồn gốc ở tỉnh Ninh
Thuận và Bình Thuận, trải qua những biến
thiên của lịch sử đã đưa đẩy họ đến vùng đất
Nam Bộ
8. Vũ Dũng chủ biên. 2008. Từ điển tâm lý
học. Hà Nội: Nxb. Từ Điển Bách Khoa.
9. Vương Xuân Tình. 2010. Biến đổi văn hóa
các tộc người vùng Đông Bắc từ góc nhìn sử
dụng ngôn ngữ, Tạp chí Dân tộc học, số 5.
(4) M. K. phường 17, quận Phú Nhuận, TPHCM.
12 trang
21180
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ngôn ngữ trong giao tiếp gia đình của người Chăm ở thành phố Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ngon_ngu_trong_giao_tiep_gia_dinh_cua_nguoi_cham_o_thanh_pho.pdf
