Luận văn Xét hỏi của kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm từ thực tiễn Viện Kiểm sát Nhân dân quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
TRẦN HÀ NGỌC CHÂU
XÉT HỎI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ
SƠ THẨM TỪ THỰC TIỄN VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
QUẬN TÂN PHÚ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ
HÀ NỘI, năm 2018
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
TRẦN HÀ NGỌC CHÂU
XÉT HỎI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA
HÌNH SỰ SƠ THẨM TỪ THỰC TIỄN VIỆN KIỂM SÁT
NHÂN DÂN QUẬN TÂN PHÚ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8 38 01 04
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VĂN ĐIỆP
HÀ NỘI, năm 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “Xét hỏi của Kiểm sát viên tại phiên tòa
hình sự sơ thẩm từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân quận Tân Phú, thành
phố Hồ Chí Minh” là công trình do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học
của Tiến sĩ Nguyễn Văn Điệp. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung
thực.
Tác giả luận văn
Trần Hà Ngọc Châu
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Viện kiểm sát nhân dân................................................................................. 7
tụng hình sự Việt Nam ................................................................................ 18
Việt Nam ..................................................................................................... 20
Tiểu kết Chương 1......................................................................................... 26
Tiếu kết Chương 2......................................................................................... 45
sự sơ thẩm của Kiểm sát viên ..................................................................... 51
tòa hình sự sơ thẩm ..................................................................................... 56
Tiểu kết Chương 3......................................................................................... 58
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BLHS
: Bộ luật hình sự
BLTTHS
HĐXX
: Bộ luật tố tụng hình sự
: Hội đồng xét xử
TAND
: Tòa án nhân dân
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hiến pháp năm 2013 cũng như Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân
năm 2014 đã quy định Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hiện các chức
năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Sự tham gia của
Viện kiểm sát đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực thi đúng pháp
luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cũng như đảm bảo Tòa án xét xử
đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Hiện nay, nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển, từng bước đổi
mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì càng đòi hỏi một xã hội với nền pháp
chế xã hội chủ nghĩa được chú trọng. Chính vì vậy, Bộ chính trị đã ban hành
nhiều Nghị quyết để nâng cao chất lượng hoạt động của nền tư pháp, từ Nghị
quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công
tác tư pháp trong thời gian tới” trong đó có nội dung: “Viện kiểm sát các cấp
thực hiện tốt chức năng công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong
hoạt động tư pháp” đến Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/05/2015 về
“Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm
2010, định hướng đến năm 2020” và Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/06/2005
về: “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”, trong đó có nội dung chỉ rõ:
“Viện kiểm sát nhân dân giữ nguyên chức năng như hiện nay là thực hành
quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Viện Kiểm sát nhân dân được
tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức của Tòa án nhân dân”.
Để đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa
thì việc cải cách tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư
pháp, trong đó có Viện kiểm sát là một đòi hỏi mang tính cấp bách trong giai
đoạn hiện nay nhất là trong hoạt động tố tụng hình sự.
1
Qua thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm
2003, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 hiện hành nói riêng và pháp luật tố
tụng hình sự nói chung trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, bên cạnh
những chuyển biến tích cực thì vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế: Kiểm
sát viên tham gia phiên tòa hình sự chưa chủ động xét hỏi, tranh luận, việc đối
đáp còn mang nặng tính hình thức, thậm chí có nhiều vụ án Kiểm sát viên
không tranh luận với người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác,
tình trạng Viện kiểm sát truy tố nhưng Tòa án tuyên không phạm tội hay cấp
sơ thẩm tuyên bố bị cáo phạm tội nhưng đến cấp phúc thẩm lại tuyên bố bị
cáo không phạm tội vẫn còn xảy ra, gây oan sai, bỏ lọt tội phạm, làm mất lòng
tin của nhân dân, không thể hiện tính công bằng của pháp luật.
Nhằm góp phần đảm bảo cho việc xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đúng
quy định của pháp luật, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội,
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức và của Nhà
nước, cần tăng cường các kỹ năng nghiệp vụ của những người tiến hành tố
tụng nói chung và của Kiểm sát viên nói riêng, đặc biệt là kỹ năng xét hỏi.
Cho nên, tác giả chọn đề tài “Xét hỏi của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự
sơ thẩm từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân quận Tân Phú, thành phố Hồ
Chí Minh”.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Viện
kiểm sát, những năm qua đã có một số công trình nghiên cứu khoa học, nhiều
bài viết liên quan đến vấn đề này. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu và
bài viết chủ yếu tập trung nghiên cứu các vấn đề chính như sau:
Nghiên cứu về việc đổi mới, tổ chức hoạt động của Viện kiểm sát nhân
dân như: tác giả Khuất Văn Nga với bài viết: “Những chủ trương của Đảng
và Nhà nước ta về cải cách tư pháp và tổ chức hoạt động của Viện kiểm sát
2
nhân dân trong thời kỳ đổi mới”, Tạp chí Kiểm sát, số 15/2005; tác giả Đỗ
Văn Đương với bài viết: “Cơ quan thực hành quyền công tố trong cải cách tư
pháp ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 79 tháng 07/2006;
tác giả Nguyễn Đức Mai với bài viết: “Tổ chức và hoạt động của Viện công
tố ở Việt Nam trong giai đoạn cải cách tư pháp”, Tạp chí Nhà nước và Pháp
luật số 10/2007; tác giả Nguyễn Thái Phúc với bài viết: “Viện kiểm sát hay
Viện công tố”, Tạp chí khoa học pháp lý số 02/2007; tác giả Lê Hữu Thể với
bài viết:“Tổ chức bộ máy và chức năng nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong tiến
trình cải cách tư pháp”, Tạp chí Kiểm sát, số 16/2008.
Nghiên cứu về chức năng, nhiệm vụ, vai trò của Viện kiểm sát nhân
dân như: tác giả Nguyễn Tất Viễn với bài viết: “Một số suy nghĩ về cơ quan
Công tố ở Việt Nam trong thời kỳ cải cách tư pháp”, Tạp chí Kiểm sát số
14/2007; tác giả Phạm Hồng Hải với bài viết:“Đổi mới tổ chức và hoạt động
của cơ quan thực hiện chức năng thực hành quyền công tố đáp ứng yêu cầu
cải cách tư pháp”, Tạp chí Kiểm sát số 14 (Tháng 7/2007); Tác giả Mai Văn
Thùy với Luận văn thạc sỹ: “Chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn
xét xử vụ án hình sự, Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội năm 2012” …
Đối với vấn đề về việc xét hỏi của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự
sơ thẩm, sơ thẩm thì chưa có nhiều công trình khoa học, các bài viết đề cập
đến. Đây cũng là một vấn đề cần quan tâm trong việc thực hiện chức năng
công tố của Viện kiểm sát.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu:
Việc nghiên cứu của luận văn nhằm góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận
về chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
nhất là việc xét hỏi nhằm làm sáng tỏ nội dung vụ án và đưa ra các giải pháp
nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về chức năng của Viện kiểm sát
3
nhân dân cũng như chất lượng trong việc xét hỏi của Kiểm sát viên tại phiên
toà trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, đáp ứng yêu cầu của cải
cách tư pháp.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ: Phân tích và làm rõ
khái niệm thực hành quyền công tố tại phiên tòa xét xử hình sự sơ thẩm; để
làm sáng tỏ bản chất pháp lý và những nội dung cơ bản của nguyên tắc này
theo quy định của Bộ Luật tố tụng hình sự.
Nghiên cứu, đánh giá việc áp dụng nguyên tắc thực hành quyền công tố
và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong phiên tòa hình sự sơ thẩm. Nhiệm
vụ của Kiểm sát viên khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự, lập hồ sơ kiểm sát,
chuẩn bị câu hỏi, dự kiến tình huống để xét hỏi khi tham gia phiên tòa hình sự
sơ thẩm. Chỉ ra nguyên nhân của những bất cập, hạn chế trong việc xét hỏi
của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ phẩm hình sự, từ đó đề ra những giải pháp
nâng cao kỹ năng xét hỏi của Kiểm sát viên.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn bao gồm các vấn đề lý luận và
thực tiễn áp dụng nguyên tắc thực hành quyền công tố trong hoạt động
xét xử hình sự sơ thẩm, cụ thể là: khái niệm, nội dung, phạm vi, chủ thể
của hoạt động thực hành quyền công tố tại phiên tòa hình sự sơ thẩm.
Nghiên cứu những vấn đề thực tiễn về việc xét hỏi trong phiên tòa
hình sự sơ thẩm của Kiểm sát viên. Từ thực trạng đó xây dựng các giải
pháp nhằm nâng cao kỹ năng xét hỏi của Kiểm sát viên.
Phạm vi nghiên cứu:
Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nguyên
tắc thực hành quyền công tố tại phiên tòa hình sự sơ thẩm dưới góc độ
4
của BLTTHS, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, đồng thời, luận văn cũng
có đề cập đến một số quy phạm pháp luật có liên quan nhằm hỗ trợ cho việc
giải quyết nhiệm vụ và đối tượng nghiên cứu.
Về thời gian, luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp
luật tố tụng hình sự Việt Nam có liên quan đến việc thực hiện nguyên tắc thực
hành quyền công tố tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, việc xét hỏi của Kiểm sát
viên tại Viện kiểm sát nhân dân quận Tân Phú trong giai đoạn từ năm 2013-
2017.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận:
Luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về đấu tranh phòng và chống
tội phạm, cũng như thành tựu của các chuyên ngành khoa học pháp lý như:
lịch sử pháp luật, lý luận về Nhà nước và pháp luật, xã hội học pháp luật, luật
hình sự, tội phạm học, luật tố tụng hình sự và triết học những luận điểm khoa
học trong các công trình nghiên cứu, sách tham khảo và các bài viết đăng trên
tạp chí pháp lý Việt Nam.
Tổng hợp những số liệu thống kê về một số chỉ số hoạt động nghiệp vụ
được tổng kết hàng năm trong các báo cáo của Viện kiểm sát nhân dân quận
Tân Phú, cũng như những thông tin trên mạng internet để phân tích, tổng hợp
các tri thức khoa học luật tố tụng hình sự và luận chứng các vấn đề tương ứng
được nghiên cứu trong luận văn.
Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu luận văn sử dụng phương pháp lịch sử, so
sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê; v.v... tổng hợp kết hợp với phương pháp
khảo sát thực tiễn để kế thừa và chọn lọc những ưu khuyết điểm trong việc xét
hỏi của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm
5
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Trên cơ sở đánh giá kỹ năng xét hỏi của Kiểm sát viên tham gia xét xử
tại các phiên tòa hình sự sơ thẩm, để tìm ra nguyên nhân, hạn chế, đồng thời
rút ra các kinh nghiệm hoạt động nghiệp vụ, xác định các giải pháp nhằm góp
phần nâng cao kỹ năng xét hỏi của Kiểm sát viên, nâng cao chất lượng tranh
tụng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và thực hiện BLHS, BLTTHS.
7. Kết cấu của luận văn
Luận văn có kết cấu gồm 03 chương bên cạnh phần mở đầu, kết luận và
danh mục tài liệu tham khảo như sau:
Chương 1: Những quy định về hoạt động xét hỏi của Kiểm sát viên tại
phiên tòa hình sự sơ thẩm.
Chương 2: Thực trạng hoạt động xét hỏi của Kiểm sát viên tại phiên
tòa hình sự sơ thẩm từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân quận Tân Phú, thành
phố Hồ Chí Minh.
Chương 3: Những giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động xét hỏi của
Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm.
6
Chương 1
NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HOẠT ĐỘNG XÉT HỎI CỦA KIỂM SÁT
VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM
1.1. Mối quan hệ giữa hoạt động xét hỏi với thực hành quyền công
tố của Viện kiểm sát nhân dân
1.1.1. Khái niệm chức năng và nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân
* Về chức năng:
Trước hết, có nhiều quan niệm định nghĩa chức năng chính là những
phương diện hoạt động mang tính chất cơ bản, xuất phát từ bản chất của sự
vật, hiện tượng, có ý nghĩa xã hội của việc giải quyết các nhiệm vụ được đặt
ra, là phương diện hoạt động để thực hiện nhiệm vụ của mình.
Chức năng của cơ quan nhà nước là những phương diện hoạt động chủ
yếu có tính chất cơ bản và lâu dài của riêng cơ quan đó nhằm thực hiện những
mục tiêu nhất định trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn luật định để phục vụ
việc thực hiện chức năng chung của bộ máy nhà nước. Cũng như nhiều cơ
quan nhà nước khác ở từng thời kỳ phát triển kinh tế xã hội khác nhau thì Nhà
nước cũng giao cho chức năng khác nhau.
Hiến pháp 1946, quy định cơ quan công tố nằm trong hệ thống tổ chức
của tòa án. Các công tố viên có thẩm quyền tư pháp cảnh sát (điều tra hình
sự). Chức năng chính của cơ quan công tố là nhân danh công quyền để buộc
tội đối với người phạm tội. Khi tham gia phiên tòa, các công tố viên có phải
thi hành mọi phương thức để chứng tỏ sự thật của vụ án.
Đến Hiến pháp năm 1959, hệ thống cơ quan Công tố được tách dần
khỏi hệ thống cơ quan Tòa án và sự ra đời của của tên gọi Viện kiểm sát nhân
dân. Tiếp sau đó, năm 1960 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký lệnh công bố Luật tổ
chức Viện kiểm sát nhân dân. Đây là hệ thống cơ quan nhà nước chịu sự lãnh
7
đạo thống nhất của Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Độc lập với hệ thống cơ
quan xét xử và các cơ quan hành chính khác. Viện kiểm sát có nhiệm vụ thực
hành quyền công tố trong việc giải quyết các vụ án hình sự như cơ quan Công
tố trước đây, đồng thời kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan
thuộc Hội đồng chính phủ, cơ quan nhà nước ở địa phương, các nhân viên
Nhà nước và công dân.
Tiếp đó tại các bản Hiến pháp 1980 và 1992 từng bước có quy định rõ
ràng hơn về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát. Đó là Viện kiểm sát
nhân dân có chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan nhà
nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, các nhân viên
Nhà nước, công dân; thực hành quyền công tố và bảo đảm cho pháp luật được
chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất còn gọi là kiểm sát chung.
Điều kiện kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, quá trình hội nhập
kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng đòi hỏi chức năng của các cơ quan nhà
nước cũng phải thay đổi cho phù hợp với hoạt động trong tình hình mới.
Trong đó hệ thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân. Điều đó được thể hiện
qua Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội
về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 1992, tại Điều 2 Hiến
pháp năm 1992 có ghi nhận: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân
công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền
lập pháp, hành pháp và tư pháp". Trong đó chức năng của Viện kiểm sát được
điều chỉnh theo hướng đề cao chức năng công tố so với giai đoạn trước đây và
thu hẹp chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan nhà
nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân bằng chức
năng kiểm sát các hoạt động tư pháp. Theo đó, tại điều 137 Hiến pháp 1992
(sửa đổi, bổ sung năm 2001) quy định: Viện kiểm sát nhân dân có chức năng
"thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp". Từ quy định
8
của Hiến pháp, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002 có nội dung
thể hiện “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát các
hoạt động tư pháp theo quy định của pháp luật”.
Theo tiến trình cải cách tư pháp của Bộ Chính trị trong đó cải cách cải
cách các cơ quan tư pháp nhằm mục đích xây dựng Nhà nước pháp quyền
Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Với việc ban hành Nghị quyết số 08/2002 của Bộ
Chính trị về những nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian
tới. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm
2005 về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, trong đó nêu rõ: “Trước
mắt, Viện kiểm sát vẫn giữ nguyên chức năng như hiện nay là thực hành
quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp” [2, tr. 6]. Nội dung này lại
tiếp tục được quy định trong Hiến pháp năm 2013 (khoản 1 Điều 107) và Luật
Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 (Điều 2).
Hoạt động “Thực hành quyền công tố” của Viện kiểm sát là một hoạt
động mang tính quyền lực nhân danh nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự
đối với người phạm tội ra trước Tòa án và hoạt động thực hành quyền công tố
tại phiên tòa là giai đoạn trung tâm thể hiện rõ nhất, đầy đủ nhất bản chất của
chức năng thực hành quyền công tố, được thể hiện bằng bản cáo trạng truy tố
bị cáo trước Tòa án. trách nhiệm của Kiểm sát viên là phải bảo vệ và chứng
minh sự buộc tội đó, thông qua đó Viện kiểm sát giáo dục những người tham
dự phiên tòa.
Thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát, là một hoạt động Thông
qua hoạt động thực hành quyền công tố tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự, Viện kiểm sát giáo dục những người tham dự phiên tòa.
Trong tố tụng hình sự Việt Nam, hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình
sự của Tòa án, được coi là giai đoạn trung tâm của quá trình tố tụng, bởi:
Theo quy định tại Điều 31 Hiến pháp 2013 quy định: “Người bị buộc tội được
9
coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có
bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”. Trình tự luật định ở đây
chính là việc xét xử của Tòa án và bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.
Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động mà trong đó có bao gồm kiểm
sát hoạt động xét xử hình sự sơ thẩm của Tòa án “Kiểm sát việc tuân theo
pháp luật trong hoạt động xét xử hình sự sơ thẩm của Tòa án”. Đây là một
hoạt động mang tính đặc trưng thuộc chức năng của Viện kiểm sát nhân dân
để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét
xử hình sự sơ thẩm của Tòa án nhằm đảm bảo cho pháp luật hình sự được
thực hiện nghiêm minh, công bằng và khách quan.
Quá trình xây dựng và phát triển của Nhà nước ta từ năm 1945 đến nay,
Viện kiểm sát nhân dân được Quốc hội giao thực hiện chức năng kiểm sát
hoạt động xét xử hình sự sơ thẩm của Tòa án, để phát hiện các hành vi vi
phạm pháp luật trong hoạt động xét xử hình sự sơ thẩm của Tòa án, xử lý
những vi phạm đó.
Nhà nước ta hiện đang thực hiện ba chức năng gồm lập pháp, hành
pháp và tư pháp được tổ chức không phân lập nhưng lại có sự phân công
phối hợp để cùng thực hiện quyền lực Nhà nước. Vì vậy, Đảng và Nhà nước
ta giao cho Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan duy nhất thực hiện đồng thời
hai chức năng theo hiến định là hoàn toàn hợp lý, phù hợp tình hình thực tế.
Để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa ở đất nước ta hiện nay, Viện kiểm sát nhân dân cần phải
nâng cao vai trò trách nhiệm, cụ thể là chức trách, vài trò, địa vị pháp lý của
Kiểm sát viên, đảm bảo cho Kiểm sát viên đủ thực quyền chủ động, độc lập
khi làm nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp
luật trong hoạt động xét xử của Tòa án.
10
Hiểu đúng chức năng Nhà nước của Viện kiểm sát nhân dân trong bộ
máy Nhà nước, là cơ sở lý luận hết sức quan trọng, để chúng ta hoàn thiện
chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong bộ máy Nhà nước cũng như
trong tố tụng hình sự.
Quan điểm của tác giả, Nhà nước tiếp tục giao chức năng thực hành
quyền công tố và chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật cho Viện kiểm
sát nhân dân trong đó bao gồm kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm của Tòa án
như quy định của Bộ luật tố tụng hiện hành. Vì Viện kiểm sát là cơ quan nắm
rõ tình hình, diễn biến của vụ án từ khi tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm đến
điều tra, khởi tố, truy tố, xét xử đến khi chấp hành xong abrn án, nên việc
kiểm sát sẽ được thực hiện có hiệu quả hơn.
* Về nhiệm vụ:
Nhiệm vụ có thể được hiểu là những công việc phải làm, phải gánh vác,
hay nói cách khác là những việc phải làm vì một mục đích trong một thời gian
nhất định. Dó đó, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân chính là những hoạt
động nhằm thực hiện nhiệm vụ chung của cả bộ máy nhà nước trên cơ sở quy
định của Hiến pháp và pháp luật cụ thể là Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân
dân.
Theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Luật tổ chức VIỆN KIỂM SÁTND
năm 2014: “Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp
luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ
nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá
nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống
nhất”. Nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật xuất phát từ chức năng của
Viện kiểm sát nhân dân sẽ được đặt lên hàng đầu cũng là nhiệm vụ chủ yếu
của Viện kiểm sát nhân dân và là cơ sở thực hiện các nhiệm vụ khác.
11
Viện kiểm sát nhân dân phải đảm bảo mọi hành vi xâm phạm đến lợi
ích của Nhà nước, của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đều bị
phát hiện và xử lý kịp thời, đúng pháp luật. Để làm được điều này thì Viện
kiểm sát trước tiên phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, không được tha
thứ cho hành vi vi phạm pháp luật với bất kỳ lý do gì.
1.1.2. Thực hành quyền công tố trong pháp luật tố tụng hình sự Việt
Nam
Trong khoa học tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay chưa có sự thống
nhất về khái niệm “quyền công tố”. Cụm từ “quyền công tố” xuất hiện lần đầu
trong Hiến pháp 1980 (Điều 138). Sau đó, được tiếp tục ghi trong Hiến pháp
1992 (Điều 137) và các đạo luật liên quan về sau như Bộ luật Tố tụng hình sự
năm 1988, 2003; Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân các năm 1981, 1992,
2002; Pháp lệnh Kiểm sát viên… Trong thực tế, việc thực hiện quyền công tố
đã được Nhà nước thống nhất giao cho Viện công tố sau này đổi tên thành
Viện kiểm sát đảm nhiệm từ năm 1945 đến nay.
Trong cuốn từ điển luật học của Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm
2006 có định nghĩa quyền công tố là “quyền buộc tội nhân danh Nhà nước đối
với người phạm tội”. Khái niệm này đã đưa ra phác họa chung nhất về quyền
công tố. Tuy nhiên, ngành luật vẫn còn đang được bàn luận với nhiều quan
điểm tập trung ở các khía cạnh sau:
Quan điểm thứ nhất cho rằng “Quyền công tố là quyền đại diện cho
Nhà nước để đưa các vụ việc vi phạm trật tự pháp luật ra cơ quan xét xử để
bảo vệ lợi ích Nhà nước, bảo vệ trật tự pháp luật”, phạm vi thực hành quyền
công tố bắt đầu từ khi khởi tố vụ án và được tiến hành trong khi thực hiện các
công tác kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử hình sự, kiểm sát tạm giữ, tạm
giam và thi hành án hình sự. Đây là quan điểm chung của ngành Kiểm sát từ
trước năm 1980, với khái niệm này thì phạm vi quyền công tố rất rộng, nó
12
không chỉ bao gồm hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự mà còn cả hoạt
động kiểm sát hoạt động tư pháp. Quan điểm nêu trên cho thấy có sự không
hợp lý, vì nó có phạm vi quá rộng, xóa nhòa ranh giới giữa thực hành quyền
công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật.
Quan điểm thứ hai, tác giả Lê Cảm cũng đưa ra một khái niệm về quyền
công tố như sau: “Quyền công tố là quyền nhân danh nhà nước thực hiện các
chức năng do luật TTHS quy định” [5, tr. 1]. Khái niệm này có phạm vi giới
hạn hơn quan điểm thứ nhất, là chỉ trong phạm vi tố tụng hình sự nhưng cũng
chưa phân định giữa ranh giới của thực hành quyền công tố và kiểm sát điều
tra, kiểm sát xét xử của Viện kiểm sát nhân dân, đã đồng nhất chức năng thực
hành quyền công tố vào trong chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật,
coi quyền công tố chỉ là một hình thức thực hiện chức năng kiểm sát tuân theo
pháp luật, hai chức năng này là khác nhau của Viện kiểm sát nhân dân, chúng
tồn tại độc lập với nhau tuy rằng có liên hệ mật thiết với nhau, bổ sung cho
nhau, nhưng hoàn toàn không phải là một.
Sau này, Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 đã có sự phân biệt khi quy định
thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra thành hai điều luật riêng biệt.
Điều 112 nói về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền
công tố trong giai đoạn điều tra, còn Điều 113 nói về nhiệm vụ, quyền hạn
của Viện kiểm sát khi kiểm sát điều tra đã góp phần chứng minh cho sự tồn
tại độc lập của hai chức năng này.
Quan điểm thứ ba, tác giả Lê Hữu Thể đưa ra định nghĩa “Quyền công tố
là quyền của Nhà nước giao cho một cơ quan thực hiện (ở Việt Nam là cơ
quan Viện kiểm sát nhân dân truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người
phạm tội”. [27, tr.3].
Tác giả Trần Văn Độ cũng đưa ra một khái niệm tương tự “Quyền công
tố là quyền của cơ quan nhà nước được Nhà nước ủy quyền thực hiện việc
13
Tải về để xem bản đầy đủ
72 trang
22720
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Xét hỏi của kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm từ thực tiễn Viện Kiểm sát Nhân dân quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_xet_hoi_cua_kiem_sat_vien_tai_phien_toa_hinh_su_so.pdf
