Luận văn Nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận, thành phồ Hồ Chí Minh
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
————————
TRẦN THỊ LIÊN
NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY
TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN PHÚ NHUẬN,
THÀNH PHỒ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
TỘI PHẠM HỌC VÀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM
HÀ NỘI, năm 2018
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
————————
TRẦN THỊ LIÊN
NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY
TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN PHÚ NHUẬN,
THÀNH PHỒ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
Mã số: 8380105
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS TRẦN VĂN LUYỆN
HÀ NỘI, năm 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan những nội dung đã trình bày trong luận văn là những kiến
thức của bản thân tôi có được trong quá trình học tập, tham khảo, nghiên cứu tài
liệu và thực tiễn công tác dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Trần Văn Luyện. Những
nội dung của các tác giả khác đã được trích dẫn, ghi chú theo đúng quy định. Các
số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Trần Thị Liên
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
TỘI VỀ MA TÚY......................................................................................................9
QUẬN PHÚ NHUẬN..............................................................................................32
Phú Nhuận.................................................................................................................35
phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận ....................................................43
THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI...................................................................................53
trên địa bàn quận Phú Nhuận ....................................................................................53
cạnh nhân thân người phạm tội.................................................................................56
KẾT LUẬN..............................................................................................................68
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ANTT
: An ninh trật tự
BLHS
: Bộ luật hình sự
CQTHTT
KCN
: Cơ quan tiến hành tố tụng
: Khu công nghiệp
TAND
: Tòa án nhân dân
TTATXH
VKSND
: Trật tự an toàn xã hội
: Viện kiểm sát nhân dân
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước,trong những năm qua, đất nước ta
đã và đang thực hiện đường lối đổi mới và đã thu được nhiều kết quả: kinh tế luôn
tăng trưởng ở mức cao và ổn định, đời sống của nhân dân dần được cải thiện, an
sinh xã hội được thực hiện ngày càng tốt hơn; an ninh quốc phòng được giữ vững,
chính trị ổn định, quan hệ với nước ngoài cũng được mở rộng. Nhưng bên cạnh
những kết quả đạt được đó, thì việc mở cửa hội nhập cùng xu hướng toàn cầu hóa
cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp trong đời sống xã hội, đặc biệt là tệ nạn về
ma túy. Đây chính là một trong những tệ nạn nhức nhối nhất thu hút sự quan tâm
của toàn xã hội. Nó được coi là tệ nạn đáng sợ nhất vì sức dẫn dụ con người không
kể tuổi tác và khả năng gây nghiện nhanh chóng. Hơn thế nữa, ma túy còn là ngọn
nguồn của những tệ nạn xã hội khác nên đã làm gia tăng tội phạm, khánh kiệt kinh
tế, phá hoại hạnh phúc gia đình, chính ma túy làm băng hoại đạo đức, hủy hoại nhân
cách của một bộ phận những con người lỡ dấn thân vào con đường nghiện ngập, ma
túy làm suy thoái nòi giống dân tộc, là nguyên nhân phát sinh nhiều căn bệnh hiểm
nghèo. Không dừng lại ở đó, ma túy còn như một con sâu đục khoét xã hội. Khiến
cho an ninh, trật tự, quốc phòng bất ổn.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế theo
chiều hướng tích cực, là đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được nâng lên.
Nhưng, dưới góc độ tội phạm học, là mặt trái của sự phát triển, là tình hình tội phạm
ở nước ta cũng gia tăng, trong đó có các tội phạm về ma túy xảy ra ngày càng nhiều
và diễn biến phức tạp, một bộ phận nhân dân có đời sống kinh tế khó khăn, không
việc làm, việc làm không ổn định; sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc và sự
xâm nhập văn hóa độc hại, lối sống thực dụng, các tệ nạn xã hội ngày càng tăng…
đang làm cho tình hình trật tự an toàn xã hội hết sức phức tạp, là điều kiện thuận lợi
làm phát sinh tội phạm nói chung và tội phạm về ma túy nói riêng. Thực tế cho
thấy, trên địa bàn quận Phú Nhuận, tình hình tội phạm về ma túy như mua bán trái
phép chất ma túy, tàng trữ, vận chuyển trái phép chất ma túy đang có diễn biến
phức tạp, gia tăng cả về số vụ, số đối tượng lẫn tính chất nguy hiểm.
1
Nghiên cứu nhân thân người phạm tội chính là tái hiện lại còn đường phạm
tội của người đó, bởi vì nó giữ vai trò quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội. Vì
vậy, để đấu tranh phòng và chống một cách hiệu quả tình hình tội phạm về ma túy
thì cần nhận thức một cách đúng đắn và sâu sắc, đồng thời nghiên cứu làm rõ nhân
thân người phạm tội để xác định thực trạng của tình hình tội phạm tại địa phương,
rồi từ đó để xây dựng các biện pháp phòng ngừa một cách hiệu quả tình hình tội
pham về ma túy nói riêng và tình hình tội phạm nói chung; đó chính là cơ sở cho
việc định tội, định khung, quyết định hình phạt một cách chính xác; và cũng là cơ
sở để đề ra các biện pháp giáo dục, cải tạo hiệu quả đối với người phạm tội cũng
như phòng ngừa tội phạm.
Qua những năm gần đây, trong địa bàn quận Phú Nhuận tình hình tội phạm
về ma túy diễn ra hết sức phức tạp, có chiều hướng ngày càng gia tăng về số vụ, số
đối tượng lẫn tính chất mức độ phạm tội. Để giữ vững tốt tình hình an ninh chính
trị, trật tự an toàn xã hội, trấn áp các tội phạm liên quan đến tội phạm về ma túy
trong địa bàn quận đạt được hiệu quả, Đảng bộ, các cơ quan ban ngành và các cơ
quan tiến hành tố tụng trên địa bàn quận Phú Nhuận đã phối hợp và xây dựng các
giải pháp quản lý, ngăn chặn, phòng ngừa và làm giảm thiểu tình hình tội phạm một
cách đồng bộ, quyết liệt. Lãnh đạo Công an quận Phú Nhuận đã tập trung chỉ đạo
lực lượng cảnh sát, đặc biệt là cảnh sát phòng chống tội phạm về ma túy, Công an,
Dân phòng 15 phường tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, chốt chặn vây bắt
nhiều đối tượng phạm tội về ma túy trên, tuyên truyền vận động quần chúng nhân
dân tích tực cung cấp tin báo người phạm tội, các lực lượng chuyên môn nhanh
chóng xác minh truy bắt các đối tượng phạm tội, thu giữ nhiều vật chứng. Phối hợp
với các cơ quan tiến hành tố tụng điều tra, truy tố và xét xử nghiêm minh đã tạo
niềm tin cho nhân dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật và chính quyền địa
phương trong việc phối hợp tham gia công tác đấu tranh phòng chống tội phạm đạt
hiệu quả cao.
Trên phương diện thực tiễn, các Cơ quan tiến hành tố tụng tại quận Phú
Nhuận từ lâu đã chú trọng sử dụng các đặc điểm nhân thân người phạm tội trong
2
quá trình giải quyết các vụ án về ma túy. Tuy nhiên, việc nghiên cứu chỉ dừng lại ở
mức độ cá nhân, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này dựa
trên tình hình thực tế của địa phương, cũng như vai trò của nó trong nguyên nhân và
điều kiện của loại tội phạm này. Việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma
túy phải gắn với nhiều đặc điểm, trong đó có đặc điểm về không gian, điều kiện
kinh tế - xã hội, truyền thống đạo đức, tập quán, thói quen, văn hóa ... Qua đó sẽ rút
ra được những đặc điểm xấu về nhân thân của người phạm tội để xây dựng các biện
pháp hiệu quả nhất trong hoạt động phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn.
Ý thức được tầm quan trọng của nhân thân trong cơ chế hành vi phạm tội,
định tội danh, định khung và quyết định hình phạt một cách chính xác và xuất phát
từ yêu cầu của hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm và ngăn ngừa tội phạm
về ma túy phát sinh trong thời gian tới, nhằm hoàn thiện hệ thống lý luận về nhân
thân người phạm tội về ma túy, cũng như phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống
tội phạm này trên địa bàn quận Phú Nhuận, tác giả đã lựa chọn đề tài “Nhân thân
người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí
Minh”, làm đề tài luận văn thạc sĩ.
2. Tình hình nghiên cứu
Có một số công trình luật học tiêu biểu nghiên cứu về nhân thân người phạm
tội như:
* Các công trình nghiên cứu nhân thân người phạm tội từ cách tiếp cận của
khoa học Luật Hình sự:
Về lý luận nhân thân người phạm tội có những công trình nghiên cứu sau:
- Giáo trình tội phạm học, của GS. TS. Võ Khánh Vinh chủ biên, Đại học
Huế, năm 2011;
- Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm, của GS.TS. Nguyễn Xuân
Yêm, Nxb. Công an nhân dân, 2007;
- Một số vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam, của PGS.TS. Phạm
Văn Tỉnh, Nxb, Công an nhân dân, 2007;
3
Các tác giả trong các công trình nghiên cứu trên, đã nghiên cứu và làm rõ
nhiều vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội như: Khái niệm nhân thân người
phạm tội, phân biệt khái niệm nhân thân người phạm tội với một số khái niệm có
liên quan, ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội…
* Các công trình nghiên cứu nhân thân người phạm tội từ cách tiếp cận của
Tội phạm học:
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội cướp giật tài sản trên
địa bàn thành phố Hồ Chí Minh của Lê Ngô Phương Thanh (2017), Học viện khoa
học xã hội;
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội cướp giật tài sản trên
địa bàn quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh của Phan Thị Phương Thảo (2017),
Học viện khoa học xã hội;
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội cố ý gây thương tích
hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
của Nguyễn Xuân Bá (2017), Học viện khoa học xã hội;
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội cướp tài sản trên địa
bàn thành phố Hồ Chí Minh của Lê Đình Toàn (2017), Học viện khoa học xã hội;
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội giết người trên địa
bàn thành phố Hồ Chí Minh của Phan Ái nhi (2016), Học viện khoa học xã hội;
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Phòng ngừa tội phạm cướp tài sản trên địa bàn
tỉnh Vĩnh Long từ góc độ nhân thân người phạm tội của Nguyễn Chí Công (2013),
Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh;
- Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội trên địa bàn Quận 7,
thành phố Hồ Chí Minh của Phạm Uyên Thy (2015), Học viện khoa học xã hội;
- Bài viết: “Một số đặc điểm chú ý về nhân thân của người phạm tội về ma
tuý ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Tuyết Mai, Tạp chí Luật học;
- Bài viết: “Một số vấn đề nhân thân người phạm tội” của tác giả Nguyễn
Quang Hạnh, Tạp chí Nghề luật;
4
- Bài viết: “Đặc điểm nhân thân người phạm tội và phương thức thực hiện
tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Gia Lai” của tác giả Lê Văn Định, Tạp chí
Kiểm sát, số 6/2015.
Trong các công trình nghiên cứu này, các tác giả đã phân tích và làm rõ vai
trò của nhân thân người phạm tội trong quyết định hình phạt, trong định tội danh và
trong các quy định liên quan đến các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự. Một
số tác giả đã tập trung đi sâu phân tích đặc điểm nhân thân người phạm tội gắn với
một số loại tội phạm cụ thể, như tội giết người, tội trộm cắp tài sản, các tội phạm về
ma tuý… Một số công trình cũng đã có những nghiên cứu có hệ thống về nhân thân
người phạm tội nói chung hoặc nhân thân người phạm một tội, một nhóm tội trên
một địa bàn nhất định - Những kết quả của các công trình nghiên cứu này là những
tri thức, hiểu biết quan trọng mà tác giả sẽ kế thừa có chọn lọc trong quá trình
nghiên cứu đề tài của mình.
Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nhân thân người
phạm tội về ma túy từ thực tiễn quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh. Cho
nên, tác giả sẽ vận dụng những tri thức lý luận nền tảng, cũng như những tri thức về
nhân thân người phạm tội trong các công trình nghiên cứu mà mình tiếp cận được,
để nghiên cứu về nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ những đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy, phân
tích thực trạng của tình hình phạm tội về ma túy xảy ra trên địa bàn quận Phú
Nhuận, từ đó, luận văn đề xuất các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội
về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận từ khía cạnh nhân thân người phạm tội.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nhiệm vụ cơ bản của Luận văn như sau:
- Trước hết là nghiên cứu để làm rõ những vấn đề lý luận về nhân thân người
phạm tội về ma túy;
5
- Thứ hai là nghiên cứu và phân tích để làm rõ các đặc điểm nhân thân người
phạm tội về ma túy và các yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân người phạm
tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận giai đoạn 2013- 2017;
- Thứ ba, thực trạng từ nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy trên
địa bàn quận Phú Nhuận rút ra những hạn chế, thiếu sót.
- Thứ tư, kiến nghị các giải pháp tăng cường phòng ngừa các tội phạm về ma
túy trên địa bàn quận Phú Nhuận từ khía cạnh nhân thân người phạm tội.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lí luận và thực tiễn từ nhân
thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận giai đoạn 2013-2017.
Để nghiên cứu về nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú
Nhuận, tác giả dựa trên các số liệu thống kê điều tra, truy tố, xét xử hình sự của
Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân quận Phú Nhuận giai đoạn 2013 – 2017
và tổng hợp các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy từ 100 bản án hình
sự sơ thẩm của TAND quận Phú Nhuận giai đoạn 2013 - 2017 được thu thập một
cách ngẫu nhiên.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: đề tài luận văn nghiên cứu về nhân thân người phạm tội về ma
túy trên địa bàn quận Phú Nhuận dưới góc độ Tội phạm học và phòng ngừa tội
phạm.
- Về không gian: đề tài luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu là các vụ án về
ma túy đã được xét xử thực tế tại Tòa án nhân dân quận Phú Nhuận.
- Phạm vi về tội danh: Đề tài chỉ nghiên cứu các tội về ma túy quy định tại
chương XVIII BLHS năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009, gồm Tội Tàng trữ, vận
chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (Điều 194), Tội tổ chức sử
dụng tráp phép chất ma túy (Điều 197*), Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất
ma túy (Điều 198).
- Về thời gian, đề tài nghiên cứu được giới hạn từ năm 2013 đến năm 2017
6
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Đề tài nghiên cứu dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
của triết học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng, pháp
luật của Nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung, và các tội phạm
về ma túy nói riêng; các tri thức khoa học pháp lý của tội phạm học, pháp luật hình
sự, khoa học điều tra hình sự.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù của tội phạm học, cụ
thể như sau:
- Sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý luận kết hợp phương pháp phân
tích, so sánh và bình luận… khi cần làm rõ những vấn đề lý luận chung về nhân
thân người phạm tội về ma túy.
- Sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý luận, phân tích, quy nạp, hệ
thống, diễn dịch, thống kê, đối chiếu, suy luận logic, nghiên cứu tâm lý, nghiên
cứu bản án… khi cần làm rõ các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy và
các yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa
bàn quận Phú Nhuận giai đoạn 2013 – 2017.
- Sử dụng các phương pháp tổng kết kinh nghiệm, phân tích, suy luận
logic… để đưa ra kiến nghị việc hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa tình hình tội
phạm về ma túy từ góc độ nhân thân người phạm tội.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn, yếu tố mới cần đạt được
6.1. Ý nghĩa lý luận của đề tài
Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề tài mang ý nghĩ lý luận là góp phần bổ
sung, hoàn thiện lý luận tội phạm học nói chung và lý luận phòng, chống tội
phạm về ma túy nói riêng, bên cạnh đó, còn dùng làm tài liệu tham khảo trong
nghiên cứu, học tập của các cơ sở đào tạo về luật học.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
- Về lý luận: kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần bổ sung lý luận về
nhân thân người phạm tội về ma túy, nhân thân người phạm tội trong hệ thống lý
luận về Tội phạm học.
7
- Về thực tiễn: dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài, những người làm
công tác pháp luật trên địa bàn quận Phú Nhuận có thể vận dụng vào thực tiễn
công tác phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm về ma túy nói riêng trên
địa bàn.
- Những điểm mới của đề tài: Luận văn là công trình khoa học đầu tiên đi
sâu nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy từ thực tiễn quận Phú Nhuận
giai đoạn 2013 – 2017, nghiên cứu và phân tích cụ thể các đặc điểm nhân thân
người phạm tội về ma túy cùng các yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân
người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận một cách có hệ thống, toàn
diện và chi tiết, từ đó để đưa ra một số giải pháp có tính khả thi nhằm tăng cường
đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận.
7. Kết cấu của luận văn
Bao gồm phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh
mục bảng biểu.
Phần nội dung của luận văn được chia thành ba chương:
Chương 1. Những vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội về ma túy.
Chương 2. Thực trạng nhân thân người phạm tội về ma túy và vận dụng
trong phòng ngừa tội phạm này trên địa bàn quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí
Minh.
Chương 3. Giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa
bàn quận Phú Nhuận từ nghiên cứu nhân thân người phạm tội.
8
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI
VỀ MA TÚY
1.1. Khái niệm, ý nghĩa của nhân thân người phạm tội về ma túy
1.1.1. Khái niệm nhân thân người phạm tội về ma túy
Khái niệm nhân thân người phạm tội, dưới góc độ ngôn ngữ, được hình
thành từ khái niệm “nhân thân” và khái niệm “người phạm tội” [48, tr. 147]. Nên
khi cần phân tích để làm sáng tỏ khái niệm nhân thân người phạm tội, thì chúng ta
phải tìm hiểu về bản chất của con người nói chung với tư cách là một phạm trù lịch
sử - xã hội.
Hiểu một cách tổng quát, cho dù một tội phạm được thực hiện nghiêm trọng
đến đâu đi chăng nữa, thì người phạm tội cũng là con người của xã hội. Do đó, khi
đề cập đến nhân thân người phạm tội là bao gồm các đặc điểm của nhân thân của
con người và những đặc điểm đặc trưng của nhân thân người phạm tội, chính những
đặc điểm đặc trưng này thể hiện tính nguy hiểm cho xã hội của họ. “Đối tượng
nghiên cứu của tội phạm học là con người phạm tội chứ không phải là con người
nói chung. Người phạm tội là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật
hình sự quy định là tội phạm” [49, tr. 149].
Nhân thân người phạm tội bao gồm toàn bộ các đặc điểm về tâm, sinh lý
giống như nhân thân con người. Các đặc điểm đó phụ thuộc vào những điều kiện
sống, của sự giáo dục, của những mối quan hệ… nhất định. Và dưới sự tác động của
các điều kiện, hoàn cảnh và các tình huống cụ thể, đã tạo động lực để thúc đẩy một
con người thực hiện hành vi tội phạm.
Từ đó có thể hiểu rằng nhân thân người phạm tội là tổng hòa chung những
đặc điểm, dấu hiệu cơ bản của con người kết hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể đã
dẫn con người đó đến việc thực hiện hành vi phạm tội.
Nghiên cứu nhân thân người phạm tội có ý nghĩa rất lớn như đưa ra những
kiến nghị góp phần giải quyết chính xác các vụ án hình sự, đồng thời phòng ngừa
tội phạm và giáo dục, cải tạo người phạm tội. Nhận ra tầm quan trọng đó, nên nhiều
ngành khoa học pháp lý như tội phạm học, luật hình sự, luật tố tụng hình sự, khoa
9
học điều tra hình sự,… đã lấy nhân thân người phạm tội là đối tượng nghiên cứu
của mình. Trong khoa học pháp lý có một số quan điểm về nhân thân người phạm
tội như sau:
- Theo GS.TS Võ Khánh Vinh: “Nhân thân người phạm tội tức là người có
lỗi trong việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự quy định là tội
phạm được hiểu là tổng thể các dấu hiệu, đặc điểm có ý nghĩa về mặt xã hội, trong
sự kết hợp với các điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài ảnh hưởng đến hành vi phạm
tội của người đó” [53, tr. 130].
- Theo PGS.TS Đỗ Ngọc Quang: “Nhân thân người phạm tội là tổng hợp
những đặc điểm, những dấu hiệu, mối quan hệ xã hội về một con người chứa đựng
phẩm chất cá nhân tiêu cực trong nhân cách dẫn đến hành vi phạm tội” [20].
- Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Hòa: “Nhân thân người phạm tội trong luật
hình sự được hiểu là tổng hợp những đặc điểm riêng biệt của người phạm tội có ý
nghĩa trong việc giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự của họ” [15].
Nhìn chung các quan điểm trên đều có điểm chung khi khẳng định nhân thân
người phạm tội là tổng hợp các đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất của con người
khi tham gia vào các quan hệ xã hội. Nhân thân người phạm tội vừa thỏa mãn
những dấu hiện cơ bản của nhân thân con người, vừa mang dấu hiệu đặc trưng riêng
có ở người phạm tội. Dấu hiệu đặc trưng trong nhân thân người phạm tội khác với
nhân thân con người trước hết ở chỗ họ đã thực hiện hành vi phạm tội và là chủ thể
của tội phạm theo quy định của BLHS. Những đặc điểm nhân thân không phải bẩm
sinh, mà được hình thành trong suốt quá trình sống của mỗi con người, cùng với sự
chọn lọc và tiếp nhận bởi chính cá nhân của người phạm tội. Cho nên, cơ sở căn bản
để hình thành nên hành vi của người thực hiện tội phạm đó là sự kết hợp giữa đặc
trưng xã hội của cá nhân tiêu cực và điều kiện, hoàn cảnh khách quan của đời sống
xã hội.
Ngoài điểm chung như trên, về nhân thân người phạm tội còn có sự khác
nhau giữa các quan điểm. Đối với luật hình sự, thì nhân thân người phạm tội bao
gồm những đặc điểm riêng biệt của người phạm tội có ý nghĩa đối với việc giải
10
quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự mà không bao gồm tất cả các đặc điểm
xã hội, tâm lý và sinh học của người phạm tội. Trong luật hình sự, việc nghiên cứu
nhân thân người phạm tội với mục đích làm rõ sự ảnh hưởng của các đặc điểm nhân
thân người phạm tội đối với tính chất mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi
phạm tội và có ý nghĩa trong việc định tội, định khung và quyết định hình phạt.
Dưới góc độ tội phạm học, nghiên cứu nhân thân người phạm tội nhằm mục
đích làm sáng tỏ nguyên nhân, điều kiện phạm tội thuộc về nhân thân người phạm
tội chứ không nhằm mục đích giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự của
họ mà. Đó là việc xác định và làm sáng tỏ đặc điểm, tính chất và mức độ tác động
của đặc điểm nhân thân trong cơ chế hành vi phạm tội, mối quan hệ giữa các đặc
điểm sinh học và các đặc điểm xã hội của người phạm tội. Điều đó có ý nghĩa đối
với việc thực hiện tội phạm, phòng ngừa tội phạm và giáo dục cải tạo người phạm
tội.
Từ việc phân tích các khái niệm về nhân thân người phạm tội để rút ra định
nghĩa nhân thân người phạm tội về ma túy như sau:
Nhân thân người phạm tội về ma túy là tổng hợp những đặc điểm, dấu hiệu
thể hiện bản chất xã hội của con người và các đặc điểm, dấu hiệu này kết hợp với
các điều kiện, hoàn cảnh nhất định đã dẫn đến người đó thực hiện hành vi phạm tội
xâm phạm chính sách của Nhà nước về thống nhất, quản lý, sử dung chất ma túy
được quy định tại chương XVIIIcủa BLHS 1999 và nay là chương XX của BLHS
2015.
1.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy
Tội phạm học với tư cách là một khoa học chuyên nghiên cứu về tội phạm và
người phạm tội, từ việc tìm ra những nguyên nhân và điều kiện của nó rồi đề ra các
biện pháp phòng ngừa, vì vậy, việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội nói chung
và nhân thân người phạm tội về ma túy nói riêng được được thực hiện cơ bản, toàn
diện, nên đã mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.
Trong phạm vi luận văn này, tác giả xin đề cập đến việc nghiên cứu nhân
thân người phạm tội về ma túy với các ý nghĩa chính sau:
11
Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ nhân thân người phạm tội về ma túy, góp phần
làm cho quá trình định tội, định khung và quyết định hình phạt được chính xác.
Các đặc điểm của nhân thân người phạm tội có ý nghĩa quan trọng trong việc
truy cứu trách nhiệm hình sự, định tội danh hoặc định khung hình phạt, quyết định
hình phạt… Do vậy, pháp luật về tố tụng hình sự đã quy định các cơ quan tiến hành
tố tụng phải thu thập đầy đủ các đặc điểm nhân thân người phạm tội trong hồ sơ vụ
án, nhân thân người phạm tội cũng phải được ghi rõ trong bản Kết luận điều tra của
Cơ quan điều tra, bản Cáo trạng của Viện kiểm sát và Bản án của Tòa án.
Các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy có ý nghĩa trong việc định
tội và định khung hình phạt đối với các tội về ma túy, như: động cơ và mục đích thu
lợi bất chính là yếu tố định tội của Tội mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy,
mục đích cất giữ ma túy để thỏa mãn cơn nghiện của bản thân là yếu tố định tội của
tội Tàng trữ trái phép chất ma túy… theo quy định tại Chương XVIII của Bộ luật
hình sự 1999; yếu tố “đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm” là
tình tiết định tội đối với Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa
chất ma túy (Điều 192); đặc điểm “tái phạm nguy hiểm” được quy định là yếu tố
định khung một số đa số các tội phạm về ma túy (điểm b, khoản 2 Điều 192; điểm k
khoản 2 Điều 193, Điều 200; điểm p khoản 2 của Điều 194; điểm g khoản 2 Điều
195, Điều 196; điểm h khoản 2 Điều 197; điểm đ khoản 2 Điều 198 của BLHS)...
Khi đã định tội và định khung một cách chính xác sẽ
Để việc quyết định hình phạt đối với người phạm tội về ma túy chính xác,
phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm do hành vi phạm tội gây ra, phải dựa
trên cơ sở định tội và định khung chính xác. Đó cũng là cách góp phần vào việc
giáo dục và cải tạo người phạm tội về ma túy một cách hiệu quả, ngăn ngừa phạm
tội mới và còn để giáo dục, phòng ngừa chung trong xã hội.
Do tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội phụ thuộc phần nào
vào tính chất của con người, bởi hành vi và con người luôn có mỗi quan hệ chặt chẽ
với nhau. Ta có thể thấy rõ, các nhà làm luật đã đưa nhân thân người phạm tội là
một trong những căn cứ quyết định hình phạt trong Bộ luật hình sự (Điều 50 Bộ luật
12
hình sự quy định “Khi quyết định hình phạt, Tòa án căn cứ vào quy định của Bộ
luật này, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội,
nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình
sự”). Bên cạnh đó, những tình tiết thuộc về nhân thân của người phạm tội cũng
được các nhà làm luật xác định là những tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách
nhiệm hình sự (theo quy định tại Điều 51 và Điều 52BLHS).
Tòa án phải xem xét đặc điểm nhân thân người phạm tội một cách đầy đủ,
khách quan khi thực hiện việc xét xử, bời vì ngoài việc xem xét các yếu tố cấu
thành tội phạm, thì các tài liệu về nhân thân người phạm tội là một trong các cơ sở
quan trọng của việc truy cứu trách nhiệm hình sự, quyết định hình phạt một cách
đúng đắn, khoa học, khách quan. Đó là việc xác định rõ các đặc điểm cụ thể đặc
trưng cho cả mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực của người phạm tội có liên quan đến
hành vi phạm tội. Bởi vậy, nên khi cùng là tội phạm về ma túy, nhưng mỗi bị cáo có
độ tuổi, nhân thân lai lịch khác nhau, nên Tòa án cũng áp dụng hình phạt không
giống nhau. Ngoải ra, chính các đặc điểm, dấu hiệu của từng người phạm tội sẽ biểu
hiện cho mức độ nguy hiểm đối với xã hội của hành vi phạm tội đó, cũng như phản
ánh rõ nhất khả năng cải tạo, giáo dục người đó trong tương lai.
Thứ hai, việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy, giúp tìm ra
nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội về ma túy.
Mối quan hệ tương tác giữa những nhân tố như đặc điểm tâm, sinh lý, thói
quen, tính cách,... của con người với các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài làm
phát sinh tội phạm về ma túy được xác định là nguyên nhân, điều kiện của tình hình
tội phạm ma túy.
Xác định, làm rõ các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội về ma túy
chính là việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy, phân tích bản chất
cũng như các đặc điểm và quá trình hình thành nó.
Thứ ba, nghiên cứu về nhân thân người phạm tội về ma túy, để tìm ra các
biện pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và tội phạm về ma túy nói riêng.
13
Tải về để xem bản đầy đủ
89 trang
11080
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn quận Phú Nhuận, thành phồ Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_nhan_than_nguoi_pham_toi_ve_ma_tuy_tren_dia_ban_qua.pdf
