Hiệu quả của sữa tăng cường vi chất dinh dưỡng đối với tình trạng Hemoglobin và Ferritin huyết thanh ở học sinh Tiểu học sau 6 tháng can thiệp
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
HIỆU QUẢ CỦA SỮA TĂNG CƯỜNG VI CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI
VỚI TÌNH TRẠNG HEMOGLOBIN VÀ FERRITIN HUYẾT THANH
Ở HỌC SINH TIỂU HỌC SAU 6 THÁNG CAN THIỆP
Trần Khánh Vân1, Trần Thúy Nga1
Nguyễn Song Tú1, Nguyễn Trần Ngọc Tú1
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá hiệu quả của sữa tăng cường vi ch ất dinh dưỡng (VCDD) với sự cải
thiện nồng độ hemoglobin (Hb), ferritin huyết thanh và tình trạng thiếu máu dinh dưỡng của học
sinh tiểu học. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu thử nghiệm can thiệp cộng đồng ngẫu
nhiên có nhóm đối chứng, đánh giá trước - sau can thiệp. Hai loại sữa thông dụng trên thị
trường là sữa tươi và s ữa hoàn nguyên được sử dụng như thực phẩm mang tăng cường
21 loại vitamin và chất khoáng khác nhau và được bổ sung cho 02 nhóm học sinh uống với
liều lượng 2 hộp x 180 ml/ngày, 7 ngày/tuần trong 6 tháng, mỗi nhóm uống một loại sữa.
Nhóm chứng không uống sữa trong thời gian can thiệp. Kết quả: Sau khi kết thúc can thiệp,
hàm lượng Hb huyết thanh ở hai nhóm nghiên cứu cải thiện có ý nghĩa so với giai đoạn ban
đầu (p < 0,01); hàm lượng Hb sau 6 tháng và chênh lệnh Hb sau 6 tháng so với trước can thiệp
cải thiện có ý nghĩa so với nhóm chứng (p < 0,01). Chênh lệch nồng độ ferritin huyết thanh
trung vị sau 6 tháng so với trước can thiệp ở nhóm sử dụng sữa tươi tăng cường VCDD
(19,6 µg/l) và nhóm sử dụng sữa hoàn nguyên tăng cường VCDD (15,2 µg/l) cải thiện có ý nghĩa
so với nhóm chứng (p < 0,01).
* Từ khóa: Tăng cường vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm; Học sinh tiểu học; Vi chất dinh dưỡng.
ĐẶT VẤN ĐỀ
trẻ có d ự trữ sắt thấp (ferritin < 30 µg/l)
là 28,8%; tỷ l ệ thiếu máu thiếu sắt
(Hb < 11,5 g/dl, ferritin < 30 µg/l) là
23,9% [5]. Thiếu máu thiếu sắt gây ra mệt
mỏi, chậm tăng trưởng, giảm khả n ăng
học tập của trẻ em [4].
Thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt là
vấn đề có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng
nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu và
Việt Nam. Theo UNICEF, có khoảng 750 triệu
trẻ em bị thiếu máu do thiếu sắt [4].
Thiếu VCDD, bao gồm thiếu máu do
thiếu sắt là nguyên nhân cơ bản dẫn tới
suy dinh dưỡng thấp còi (đặc biệt ở nông
thôn, vùng nghèo). Thiếu vi chất thường xảy
ra đồng thời, như thiếu sắt thường đi kèm
với thiếu vitamin A, thiếu kẽm và các
VCDD khác mà nguyên nhân chủ yếu do
Tại Việt Nam, nghiên cứu năm 2008
cho thấy có t ới 45% trẻ em tiểu học ở
nông thôn bị thiếu máu thiếu sắt. Kết quả
điều tra SEANUTS (2011) tại 6 tỉnh thành
ở nước ta cho thấy tỷ lệ thiếu máu ở trẻ
em tiểu học là 11,8%; tỷ lệ trẻ có d ự trữ
sắt cạn kiệt (ferritin < 15 µg/l) là 6%; t ỷ lệ
1Khoa Vi chất Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia
Ngày nhận bài: 23/6/2020
Ngày bài báo được đăng: 10/8/2020
23
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
khẩu phần ăn của trẻ không đáp ứng nhu trong 3 tháng gần đây; -3,0 SD < HAZ
cầu của cơ thể. Chế độ ăn nghèo nàn
thường dẫn tới thiếu nhiều loại VCDD mà
không thiếu một vi chất đơn lẻ. Bên cạnh
đó, các VCDD còn có tác dụng tương hỗ
nhau trong cơ thể. Do vậy, sử dụng thực
phẩm tăng cường đa VCDD không chỉ cải
< -1,0 SD. Gia đình tự nguyện đồng ý cho
trẻ tham gia nghiên cứu.
* Tiêu chuẩn loại trừ: Trẻ suy dinh
dưỡng cấp ở mức độ nặng (CN/CC ≤ -3 SD),
thấp còi HAZ ≤ -3 SD, nhẹ cân với WAZ
≤ -3 SD; trẻ có d ị tật bẩm sinh (sứt môi,
thiện nhiều loại vi chất mà còn giúp cải hở hàm ếch, tim bẩm sinh) hoặc các bệnh
lý mạn tính nặng, bệnh rối loạn chuyển hóa.
thiện tình trạng thiếu máu.
- Chất liệu nghiên cứu: Sữa sử d ụng
trong nghiên cứu gồm: Sữa tươi tiệt trùng
có đường và s ữa hoàn nguyên tiệt trùng
đều được tăng cường VCDD theo khuyến
cáo của WHO. Cả 2 lo ại sữa đều được
phép sử dụng tại Việt Nam theo xác nhận
công bố phù hợp quy định an toàn thực
phẩm của Cục An toàn Thực phẩm, Bộ Y tế
số 4304/ATTP-XNCB và số 4305/ATTP-
XNCB ngày 6/2/2017. Năm 2019, các
doanh nghiệp đã sản xuất bổ sung được
21 loại VCDD. Trong một hộp sữa 180 ml
có hàm lượng một số các VCDD như sau:
Vitamin A 116 mcg; vitamin D 2 mcg; sắt
2,7 mg; kẽm 2,2 mg; vitamin C 20,7 mg;
acid folic 50,4 mg; vitatmin B12: 0,3 mcg;
vitamin K 4,7 mcg; iod 32,4 mcg.
Tuổi học đường (đặc biệt 7 - 10 tuổi) là
giai đoạn quyết định sự phát triển tối đa
các tiềm năng di truyền liên quan đến tầm
vóc thể l ực và trí tu ệ. Đây cũng là giai
đoạn rất dễ bị tổn thương về dinh dưỡng.
Nhằm cải thiện tình trạng thiếu máu dinh
dưỡng, sử dụng thực phẩm tăng cường
VCDD là một trong những biện pháp can
thiệp quan trọng và có tính b ền vững.
Sữa là thực phẩm thông dụng cho trẻ em,
có ưu điểm dễ hấp thu, chứa nhiều chất
dinh dưỡng khác nhau. Chúng tôi tiến
hành tăng cường VCDD theo khuyến nghị
của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) bằng 2
loại sữa tươi tiệt trùng có đường và s ữa
hoàn nguyên tiệt trùng nhằm: Đánh giá
hiệu quả 2 loại sữa tăng cường VCDD tới
cải thiện nồng độ Hb, ferritin huyết thanh
2. Phương pháp nghiên cứu
- Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu thử
nghiệm can thiệp cộng đồng ngẫu nhiên
và tình trạng thiếu máu dinh dưỡng của có nhóm đối chứng.
học sinh tiểu học sau 6 tháng can thiệp.
- Can thiệp và giám sát:
Đối tượng nghiên cứu được chia thành
3 nhóm, 240 trẻ/nhóm:
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
+ Nhóm 1: Uống sữa tươi tăng cường
1. Đối tượng và chất liệu nghiên cứu
VCDD.
- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh từ
7 - 10 tuổi của 6 trường tiểu học (5 xã)
tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
+ Nhóm 2: Nhóm chứng.
+ Nhóm 3: Uống sữa hoàn nguyên tăng
cường VCDD.
* Tiêu chuẩn lựa chọn: Trẻ trong độ
tuổi 7 - 10 t ại thời điểm điều tra ban đầu,
không uống bổ sung vitamin và khoáng chất
Các nhóm can thiệp (nhóm 1 và nhóm 3)
được chọn ngẫu nhiên theo đơn vị lớp và
trường để tránh sử dụng lẫn hai loại sữa.
24
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
Trẻ nhóm can thiệp được uống sữa tăng Viện Dinh dưỡng Quốc gia để tiến hành
định lượng.
cường VCDD 02 hộp sữa/ngày, 7 ngày/tuần
trong 6 tháng. Trẻ nhóm chứng không
uống sữa trong khoảng thời gian này và
được uống sữa tăng cường VCDD trong
6 tháng sau khi đánh giá can thiệp để
đảm bảo đạo đức nghiên cứu. Tất cả học
sinh của 3 nhóm đều được duy trì chế độ
ăn bình thường ở trường và ở nhà. Sữa
được cấp phát cho cô giáo để cho trẻ
uống theo tuần, cô giáo cho trẻ uống sữa
hàng ngày vào 10 giờ sáng và 3 giờ chiều,
có sổ theo dõi. Khi trẻ ở nhà, sữa được
cô giáo phát cho bố m ẹ (hoặc người
chăm sóc trẻ) để cho trẻ u ống và theo
dõi. Những trẻ uống > 80% số lượng sữa
được phát sẽ được lựa chọn để đánh giá
sau can thiệp.
Đánh giá tình trạng thiếu máu theo
hướng dẫn của WHO (2001) [7]: trẻ được
coi là thiếu máu khi nồng độ Hb < 115 g/l;
thiếu máu nặng khi Hb < 70 g/l; trung bình là
100 > Hb≥ 70 g/l và nhẹ là 115 > Hb≥ 100 g/l.
+ Xác định nồng độ ferritin huyết thanh
(phản ánh tình trạng dự trữ s ắt): Hàm
lượng ferritin huyết thanh ≤ 30 mg/l được
xác định là dự trữ sắt thấp và < 15 mg/l
được xác định là dự trữ sắt cạn kiệt [7].
+ Hemoglobin được đánh giá bằng
phương pháp cyanmethemoglobin, ferritin
huyết thanh được đánh giá bằng phương
pháp xác định kháng thể sử dụng kit ELISA.
* Xử lý số liệu:
- Phương pháp đánh giá: Tại các giai
đoạn điều tra ban đầu (T0), sau 3 tháng
(T3) và sau 6 tháng sau can thiệp (T6), tất
cả trẻ em ở 3 nhóm được lấy máu tĩnh
mạch để xét nghiệm các chỉ s ố Hb,
ferritin, kẽm và vitamin A huyết thanh.
Mẫu máu được vận chuyển tới labo của
Số liệu điều tra được nhập bằng phần
mềm Epi Data. Các phân tích thống kê sử
dụng phần mềm SPSS 18.0.
Nghiên cứu đã được Hội đồng đạo
đức trong nghiên cứu y sinh học của Viện
Dinh dưỡng Quốc gia phê duyệt.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Hiệu quả của sữa tăng cường vi chất dinh dưỡng với nồng độ Hb huyết thanh
Bảng 1: Thay đổi nồng độ Hb sau can thiệp.
Nồng độ Hb huyết thanh
Nhóm 1
(X
Nhóm 2
(X SD)
Nhóm 3
(X SD)
pa
Thời điểm
Trước can thiệp T0) 229
n
̅
SD)
n
̅
n
̅
120,9 8,5
236
236
120,8 8,4
228
227
120,5 7,7
0,839
0,171
Sau 3 tháng (T3)
Sau 6 tháng (T6)
Chênh T3 - T0
Chênh T6 - T0
227
122,6 9,32b
121,0 9,0
122,0 9,22b
2f, 3b
227 125,7 12,0
232 122,4 10,82b 226 124,7 10,31f ,3b 0,006
1,6 7,91f
0,2 0,28
1,7 0,34
1,4 7,2
4,2 9,2
0,101
0,001
4,7 10,23f
(a: ANOVA test; 1: p < 0,05; so sánh nhóm chứng với nhóm can thiệp cùng thời điểm;
b: Paired t-test; 1: p < 0,05; 2: p < 0,01; 3: p < 0,001; so sánh cùng nhóm trước và sau can thiệp;
f) t-test; 1: p < 0,05; 2: p < 0,01; 3: p < 0,001; so sánh nhóm chứng với nhóm can thiệp cùng
thời điểm).
25
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
Tại thời điểm T0, không có sự khác biệt về hàm lượng Hb giữa 3 nhóm (p > 0,05).
Trong quá trình nghiên cứu, hàm lượng Hb đều được cải thiện rõ rệt ở 2 nhóm can
thiệp sau 3 và 6 tháng (p < 0,01). Trong khi ở nhóm chứng, hàm lượng Hb chỉ cải thiện
có ý nghĩa sau 6 tháng (p < 0,01).
Có sự khác biệt về nồng độ Hb (p < 0,001) giữa 2 nhóm can thiệp so với nhóm
chứng ở thời điểm T6.
Không có sự khác biệt nồng độ Hb giữa hai nhóm can thiệp (p > 0,05). Hàm lượng Hb
trung bình sau 3 tháng can thiệp khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm 1 (1,6 g/l) và
nhóm chứng (0,2 g/l) (p = 0,048). Chênh lệch hàm lượng Hb trung bình sau 6 tháng
can thiệp khác biệt có ý nghĩa giữa nhóm 1 (4,7 g/l), nhóm 3 (4,2 g/l) so với nhóm chứng
(1,7 g/l) (p = 0,001).
2. Hiệu quả của sữa tăng cường vi chất dinh dưỡng với nồng độ ferritin
huyết thanh
Bảng 2: Thay đổi nồng độ ferritin huyết thanh sau can thiệp.
Hàm lượng ferritin huyết thanh
Thời điểm
Nhóm 1
Trung vị
Nhóm 2
Trung vị
Nhóm 3
Trung vị
pi
n
n
n
Trước can thiệp (T0)
Sau 3 tháng (T3)
Sau 6 tháng (T6)
Chênh T3 - T0
229
227
227
227
227
50,41g
54,72g, 3h
71,03h
5,1
236
236
233
236
233
54,7
63,73h
62,33h
5,9
220
220
226
220
218
49,7
54,32g, 2h
66,33h
3,4
0,057
0,005
0,161
0,560
0,002
Chênh T6 - T0
19,63g
9,3
15,21g
(i: Kruskal-Wallis test so sánh trung vị giữa 3 nhóm nghiên cứu;
g: Mann-Whitney U test so sánh trung vị giữa nhóm chứng và nhóm can thiệp;
h: Wilcoxon test so sánh trung vị cùng nhóm ở thời điểm trước và sau can thiệp;
1: p < 0,05; 2: p < 0,01; 3: p < 0,001)
Sau 3 tháng và 6 tháng, hàm lượng ferritin tăng có ý nghĩa thống kê ở cả 3 nhóm
(p < 0,01).
Chênh lệch hàm lượng feritin huyết thanh trung vị của học sinh tại thời điểm sau
6 tháng với trước can thiệp (T6 - T 0) ở nhóm 1 (19,6 µg/l), nhóm chứng (9,3 µg/l) và
nhóm 3 (15,2 µg/l) khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,01). Chênh lệch này khác biệt
ở cả 2 nhóm can thiệp so với nhóm chứng (p < 0,05).
26
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
Bảng 3: Thay đổi tỷ lệ dự trữ sắt thấp.
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
Thời điểm
pc
Trẻ dự trữ sắt
Trẻ dự trữ sắt
thấp (%)
Trẻ dự trữ sắt
thấp (%)
n
n
n
thấp (%)
52 (22,7)
26 (11,5)
11 (4,8)
Trước can thiệp
Sau 3 tháng
229
227
227
p
236
236
233
p
33 (14,0)
16 (6,8)
17 (7,3)
220
220
226
p
41 (18,6)
22 (10,0)
17 (7,5)
0,052
0,209
0,441
Sau 6 tháng
T0-T3 = 0,000
T0-T3 = 0,001
T0-T3 = 0,003
pe
pT0-T6 = 0,000
pT0-T6 = 0,002
pT0-T6 = 0,000
(c: χ2 test so sánh tỷ lệ giữa 3 nhóm ở thời điểm T0, T3 và T6 ;
e: Mc Nemar test so sánh tỷ lệ thiếu VCDD trước và sau can thiệp)
Tỷ lệ dự trữ sắt thấp ở 3 nhóm sau 3 và 6 tháng can thiệp cải thiện có ý nghĩa thống
kê so với trước can thiệp (p < 0,01).
Bảng 4: Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến dự đoán các yếu tố liên quan với hàm
lượng Hb ở đối tượng nghiên cứu sau 6 tháng can thiệp.
Nhóm 1
Beta
Nhóm 3
Beta
Các yếu tố trong mô hình
(Biến độc lập)
p*
p**
(Hệ số tiêu chuẩn)
-0,064
(Hệ số tiêu chuẩn)
-0,041
Giới tính trẻ (nam/nữ*)
0,174
0,991
0,380
0,575
Tuổi của mẹ (< 30/≥ 30 tuổi)
0,001
-0,027
Trình độ học vấn của mẹ (THCS trở
xuống/từ THCS trở lên)
0,045
0,377
-0,027
0,583
Hoàn cảnh kinh tế (nghèo và cận
nghèo/bình thường*)
0,048
-0,012
-0,003
0,322
0,811
0,952
0,081
0,035
-0,007
0,091
0,490
0,880
Nghề nghiệp mẹ (nông nghiệp/khác*)
Nguy cơ vitamin tiền lâm sàng
(thiếu/bình thường)
Nhóm nghiên cứu (đối chứng/sữa
bổ sung vi chất*)
-0,139
0,003
-0,109
0,021
(THCS: trung học cơ sở;
*: Cỡ mẫu phân tích (n): 458; R2= 0,029; Constant = 128,05;
**: Cỡ mẫu phân tích (n): 457; R2= 0,022; Constant = 127,22)
Tại thời điểm 6 tháng sau can thiệp so với điều tra ban đầu, mô hình hồi quy tuyến
tính đa biến giữa nhóm 1 với nhóm chứng cho thấy mối liên quan giữa việc sử dụng
sữa tươi tăng cường VCDD (p < 0,01) v ới sự thay đổi hàm lượng Hb ở học sinh
tiểu học sau khi kiểm soát các yếu tố giới của trẻ, nhóm tuổi của mẹ, học vấn mẹ,
nghề nghiệp mẹ, tình trạng nguy cơ và thiếu vitamin tiền lâm sàng (R2 = 0,029).
27
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
Đồng thời mô hình hồi quy tuyến tính đa biến giữa nhóm 3 với nhóm chứng cũng
cho thấy mối liên quan giữa việc can thiệp sử dụng hoàn nguyên tăng cường VCDD
(p < 0,05) với sự thay đổi hàm lượng Hb ở học sinh tiểu học sau khi kiểm soát các yếu
tố giới của trẻ, nhóm tuổi của mẹ, học vấn mẹ, nghề nghiệp mẹ và hoàn cảnh kinh tế
hộ gia đình, tình trạng nguy cơ và thiếu vitamin tiền lâm sàng. Tuy nhiên, kết quả cho
thấy mối liên quan không mạnh (R2 = 0,022).
3. Hiệu quả sữa tăng cường vi chất dinh dưỡng đối với tình trạng thiếu máu
Bảng 5: Hiệu quả của sữa tăng cường VCDD với tình trạng thiếu máu.
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
Thời điểm
pc
n
Trẻ thiếu máu
(%)
n
Trẻ thiếu máu
(%)
n
Trẻ thiếu máu
(%)
Trước can thiệp (T0)
Sau 3 tháng (T3)
Sau 6 tháng (T6)
229
229
227
51 (22,3)
47 (20,5)
42 (18,5)
236
236
232
54 (22,9)
54 (22,9)
228
227
226
56 (24,6)
50 (22,0)
0,835
0,824
0,340
55 (23,7)
44 (19,5)
p
T0-T3 = 0,644
T0-T6 = 0,280
pT0-T3 = 1,000
pT0-T3 = 0,551
pd
p
p
T0-T6 = 1,000
pT0-T6 = 0,104
(c: χ2 test so sánh tỷ lệ giữa 3 nhóm ở thời điểm T0, T3 và T6;
d: Mc Nemar test so sánh tỷ lệ trong cùng nhóm trước và sau can thiệp)
Trong quá trình can thiệp, tỷ lệ trẻ thiếu máu ở nhóm 1 và 3 có xu hướng giảm sau
3 và 6 tháng, tuy nhiên chưa có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Trong khi ở nhóm chứng,
tỷ lệ này không giảm (p > 0,05).
So sánh tỷ lệ thiếu máu giữa 2 nhóm can thiệp và nhóm chứng ở các thời điểm sau
đều khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).
BÀN LUẬN
Sau 6 tháng sử d ụng sữa tăng cường
VCDD, nồng độ Hb trung bình ở c ả 3
nhóm nghiên cứu tăng có ý nghĩa so với
trước can thiệp. Khi so sánh giữa các
nhóm ở thời điểm sau 6 tháng can thiệp,
nồng độ Hb trung bình của học sinh nhóm
1 và nhóm 3 cải thiện (cao hơn), khác biệt
có ý nghĩa so với nhóm chứng (p < 0,001).
Đồng thời, chênh lệch hàm lượng Hb sau
3 và 6 tháng ở hai nhóm can thiệp đều
khác biệt có ý ngh ĩa so với nhóm chứng.
Sau 6 tháng can thiệp, khác biệt giữa
nhóm 1 (4,7 10,2 g/l) và nhóm 3 (4,2
1. Hiệu quả của sữa tăng cường vi chất
dinh dưỡng với nồng độ Hb huyết thanh
Vitamin A, sắt, acid folic, vitamin B12 là
những yếu tố quan trọng trong việc tạo
máu, ảnh hưởng tới nồng độ Hb huyết
thanh. Thiếu hụt các chất này đều ảnh
hưởng tới tạo máu (nồng độ Hb) - một
trong những nguyên nhân gây nên tình
trạng thiếu máu [4].
Hàm lượng Hb là c ơ sở chủ yếu đánh
giá tình trạng, mức độ thiếu máu. Tại thời
điểm T0, không có sự khác biệt có ý nghĩa
giữa 3 nhóm về hàm lượng Hb (p > 0,05).
9,2 g/l) so với nhóm 2 (1,7
0,34 g/l)
có ý nghĩa thống kê (p < 0,001). Không có
28
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
sự khác biệt về hàm lượng Hb trung bình
ở các thời điểm T0, T3 và T6 khi so sánh
nhóm 1 và nhóm 3 (p > 0,05).
Đồng thời, chênh lệch hàm lượng
ferritin ở giai đoạn 6 tháng sau can thiệp
phản ánh sự cải thiện rõ rệt, có ý ngh ĩa
hàm lượng ferritin huyết thanh trung vị
sau can thiệp, p < 0,01.
Như v ậy, sử d ụng sữa tăng cường
VCDD (có vitamin A, B12, acid folic) đã cải
thiện đáng kể hàm lượng Hb. Kết quả của
chúng tôi cũng phù hợp với các nghiên
cứu khác. Nghiên cứu của Trần Thúy Nga
(2008) khi đánh giá hiệu quả can thiệp
trong trường tiểu học sử dụng bánh quy
tăng cường đa VCDD, trong đó tăng
cường sắt, kẽm, iod, vitamin A kết hợp các
vitamin và khoáng chất khác 5 ngày/tuần
trong 4 tháng ghi nhận cải thiện nồng độ
Hb tương đương (1,87 g/l) [3].
Liên quan chặt chẽ tới hàm lượng sắt
huyết thanh là tỷ lệ dự trữ sắt thấp. Tỷ lệ
dự trữ s ắt thấp ở 3 nhóm sau 3 và
6 tháng can thiệp cải thiện có ý nghĩa
thống kê so với trước can thiệp (p < 0,01).
Tuy nhiên, sự chênh lệch hàm lượng
ferritin trung vị giữa 3 nhóm không đủ để
cải thiện tỷ l ệ trẻ có d ự trữ s ắt thấp
(SF < 30 µg/l), có ý nghĩa thống kê giữa
3 nhóm (p > 0,05) tại thời điểm sau 3 và
6 tháng can thiệp. Điều này có thể do việc
tăng huy động sắt từ dự trữ mặc dù cơ
chế c ủa hiện tượng này vẫn cần được
xác minh.
Sự c ải thiện về hàm lượng Hb ở 2
nhóm can thiệp so với nhóm chứng có ý
nghĩa thống kê ở giai đoạn 6 tháng sau
can thiệp, đồng thời phân tích hồi quy
tuyến tính đa biến dự đoán các yếu tố liên
quan cũng cho kết quả: Can thiệp sử
dụng sữa tươi tăng cường VCDD và sữa
tiệt trùng tăng cường VCDD giúp cải thiện
hàm lượng Hb ở đối tượng nghiên cứu
sau khi kiểm soát các yếu tố giới của trẻ,
nhóm tuổi của mẹ, học vấn mẹ, hoàn cảnh
kinh tế hộ gia đình, nghề nghiệp mẹ, tình
trạng thiếu vitamin A của học sinh (p < 0,05).
3. Hiệu quả can thiệp với tình trạng
thiếu máu
Gắn liền với sự cải thiện nồng độ Hb
huyết thanh là sự cải thiện tình trạng thiếu
máu. Có sự khác nhau về xu thế cải thiện
tình trạng thiếu máu ở 3 nhóm. Tỷ lệ học
sinh nhóm 1 ở 6 trường tiểu học Phú
Bình thiếu máu giảm từ 22,3% trước can
thiệp tương ứng xuống 20,5% và 18,5%
sau 3 và 6 tháng can thiệp; nhóm 3 giảm
từ 24,6% trước can thiệp tương ứng
xuống 22,0% và 19,5% sau 3 và 6 tháng
can thiệp. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm
chứng lại có xu th ế ngược lại: tỷ lệ thiếu
máu không giảm mà tăng từ 22,9% trước
can thiệp lên 23,5% sau 6 tháng. Tuy nhiên,
sự t ăng giảm tỷ lệ thiếu máu ở 3 nhóm
giai đoạn 3 và 6 tháng so với thời điểm ban
đầu chưa có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).
Lý do chưa thấy sự cải thiện có ý nghĩa
về tỷ lệ thiếu máu của nhóm can thiệp có
thể là do tỷ lệ thiếu máu của học sinh tiểu
học Phú Bình ở mức trung bình có ý nghĩa
sức khỏe cộng đồng [7].
2. Hiệu quả đối với tình trạng ferritin
huyết thanh
So sánh hàm lượng ferritin huyết thanh
trung vị giữa 3 nhóm ở thời điểm trước
can thiệp (T0) không thấy có sự khác biệt
có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).
So sánh hàm lượng ferritin huyết thanh
trung vị trong từng nhóm sau 3 và 6 tháng,
hàm lượng này đều tăng có ý nghĩa thống
kê ở cả 3 nhóm (p < 0,01).
Hàm lượng ferritin huyết thanh trung vị
của học sinh tại thời điểm T6 ở nhóm 1
(19,6 µg/l) và nhóm 3 (15,2 µg/l) khác biệt
so với nhóm chứng (9,3 µg/l), p < 0,05.
29
T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 6-2020
3. Nga TT, W Pantanee, Dijkhuizen MA, et al.
Multi-micronutrient-fortified biscuits decreased
prevalence of anemia and improved
micronutrient status and effectiveness of
deworming in rural Vietnamese school children.
American Journal of Clinical Nutrition 2013;
139:1013-1021.
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi
tương đương với nghiên cứu ở trẻ < 5
tuổi tại Anh năm 2016: Hàm lượng sắt và
Hb tăng có ý ngh ĩa nhưng đều không
giảm tỷ lệ thiếu máu. Nguyên nhân là do
khẩu phần ăn của trẻ bị thiếu sắt, nên dù
được sử d ụng sữa tăng cường sắt làm
tăng dự trữ sắt nhưng chưa đủ thời gian
can thiệp để c ải thiện tình trạng thiếu
máu, hoặc do chế độ ăn có chất ức chế
hấp thu sắt.
4. WHO, UNICEF. Focusing on anaemia:
Towards an integrated approach for effective
anaemia control. (joint statement), WHO-
UNICEF, Geneva 2004.
5. WHO-UNICEF-GAIN. Vitamin and mineral
deficiencies technical situation analysis.
Global Alliance for Improve Nutrition, Geneva
press, 2006. World Health Organizaton,
UNICEF, Global Alliance for Improved Nutrition.
KẾT LUẬN
Sử d ụng sữa tăng cường VCDD (2
hộp/ngày x 180 ml/hộp, 7 ngày/tuần trong
6 tháng) đã cải thiện hàm lượng Hb huyết
thanh ở 2 nhóm can thiệp, có ý ngh ĩa so
với giai đoạn ban đầu (p < 0,01); hàm
lượng Hb sau 6 tháng và chênh lệnh Hb
sau 6 tháng so với trước can thiệp cải thiện
có ý nghĩa so với nhóm chứng (p < 0,01).
6. WHO. Guideline: Use of multiple
micronutrient powders for home fortification of
foods consumed by infants and children 6 - 23
months of age 2011.
7. WHO, UNICEF, United Nations University.
Iron deficiency anaemia: Assessment, prevention,
and control. A Guide for Programme Managers
2001:33-45.
Chênh lệch nồng độ ferritin huyết thanh
trung vị sau 6 tháng so với trước can
thiệp ở nhóm sử d ụng sữa tươi tăng
cường VCDD (19,6 µg/l) và nhóm sử
dụng sữa hoàn nguyên tăng cường VCDD
(15,2 µg/l) cải thiện có ý ngh ĩa so với
nhóm chứng (p < 0,01).
8. Lindsay Allen, Omar Dary, Richard
Hurrell. Guidelines on food fortification with
micronutrients. Joint World Health Organization
(WHO) and Food and Agriculture Organization
(FAO) of the United Nations 2006.
9. Zimmermann MB, Rohner F, Dib A, et al.
Vitamin A supplementation in children with
poor vitamin A and iron status increases
erythropoietin and hemoglobin concentrations
without changing total body iron. Am Journal
of Clinical Nutrition 2006; 84:580-586.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thanh Hà, Nguyễn Xuân Ninh,
Phạm Văn Hoan. Hiệu quả b ổ sung kẽm và
sprinkles đa vi chất trên bệnh tiêu chảy và
nhiễm khuẩn hô hấp ở trẻ suy dinh dưỡng
thấp còi 6 - 36 tháng tuổi. Tạp chí Y học Dự
phòng 2010; 10(118):17-25.
10. Anne Sidnell, Sigrid Gibson, Rosalyn
O’Connor, et al. Nutrient intakes and iron and
vitamin D status differ depending on main milk
consumed by UK children aged 12 - 18
months - secondary analysis from the diet and
nutrition survey of infants and young children.
Journal of Nutritional Science 2016; 5(e32):1-8.
2. Le Nguyen Bao Khanh, Le Thi Hop,
Nguyen Đo Van Anh, et al. Double burden of
undernutrition and overnutrition in Vietnam in
2011: Results of the SEANUTS study in 0 - 5 -
11 -year-old children. Br J Nutr 2013;
110(3):45-56.
30
8 trang
19680
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hiệu quả của sữa tăng cường vi chất dinh dưỡng đối với tình trạng Hemoglobin và Ferritin huyết thanh ở học sinh Tiểu học sau 6 tháng can thiệp", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hieu_qua_cua_sua_tang_cuong_vi_chat_dinh_duong_doi_voi_tinh.pdf
