Hiện trạng và giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản tỉnh Nam Định theo hướng bền vững
HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN
NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TỈNH NAM ĐỊNH
THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
BÙI THỊ VÂN ANH
Tóm tắt: Nuôi trồng thủy sản ở tỉnh Nam Định trong những năm gần đây được khẳng định là nghề
sản xuất thế mạnh mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập
cho người dân; sản lượng nuôi trồng thủy sản tăng mạnh hằng năm góp phần làm cho nền kinh tế
toàn tỉnh ngày càng phát triển. Tuy nhiên, hiện nay nuôi trồng thuỷ sản tỉnh Nam Định đang phải đối
mặt với một số vấn đề thách thức và khó khăn như: vấn đề quản lý quy hoạch đất sản xuất nông
nghiệp và nuôi trồng thủy sản; nguồn giống thủy sản (giống tôm) còn thiếu và chưa được kiểm soát
chất lượng, vấn đề ô nhiễm môi trường trong nuôi trồng thủy sản… Những tồn tại này ảnh hưởng đến
năng suất, chất lượng, hiệu quả và sự phát triển bền vững của nghề. Trong thời gian tới để nghề nuôi
trồng thủy sản của tỉnh Nam Định phát triển ổn định cần phải có những giải pháp giải quyết triệt để
những tồn tại nêu trên.
Từ khóa: Nuôi trồng thủy sản, Nam Định, phát triển bền vững
CURRENT STATUS AND DEVELOPMENT SOLUTIONS FISHERIES FISHING IN NAM
DINH PROVINCE WITH TENDENCY OF SUSTAINABILITY
Abstract: In recent years, aquaculture in Nam Dinh province has been confirmed as a highly
productive profession with high socio-economic efficiency, contributing to job creation and increased
income for the people. The output of aquaculture increases every year, contributing to the
development of the whole province's economy. However, at present, aquaculture in Nam Dinh
province is facing a number of challenges and difficulties such as: management and planning of
agricultural production land and aquaculture; The source of aquatic breeds (shrimp breeds) is
insufficient and has not been of high enough quality and there are environmental pollution problems
related to aquaculture ... These shortcomings affect productivity, quality, efficiency and sustainable
development. In future, for the stable development of the aquaculture industry of Nam Dinh province,
it is necessary to have systems to thoroughly deal with the above shortcomings.
Keywords: Aquaculture, Nam Dinh, Sustainable Development
1. Đặt vấn đề
nước lợ và nước mặn với các hình thức chủ yếu
là: nuôi theo phương pháp thâm canh, bán thâm
canh, quảng canh và quảng canh cải tiến; nuôi
trong lồng bè trên mặt nước biển, sông, đầm, ven
biển; nuôi thủy sản ao hồ, đìa, đầm; nuôi thủy
sản trên ruộng trũng, ruộng lúa.
Nuôi trồng thủy sản là hoạt động sản xuất dựa
trên cơ sở kết hợp giữa tài nguyên thiên nhiên
sẵn có (mặt nước biển, nước sông ngòi, ao hồ,
ruộng trũng, sông cụt, đầm phá, khí hậu...) với
hệ sinh vật sống dưới nước (chủ yếu là cá, tôm
và các thủy sản khác...) có sự tham gia trực tiếp
của con người. Hoạt động này ở Việt Nam bao
gồm nuôi, trồng các loại thủy sản nước ngọt,
Nam Định là một tỉnh đồng bằng ven biển,
thuộc phía Nam đồng bằng châu thổ sông Hồng,
có ba cửa sông lớn là Ba Lạt, Ninh Cơ và Đáy;
20
Bùi Thị Vâ n Anh – Hiện trạng và giải phá p phá t triển nuô i trồng thủy sản…
hằng năm, tiếp nhận một lượng lớn phù sa, vật
chất hữu cơ và muối khoáng từ các dòng sông
và bồi tụ ở ven biển. Với bờ biển dài 72 km, có
trên 90 nghìn ha đất canh tác phù sa màu mỡ và
trên 17 nghìn ha đất có mặt nước; Nam Định rất
thuận lợi trong phát triển khai thác và nuôi trồng
thủy sản. Những năm qua, Nam Định phát triển
mạnh về nuôi trồng thủy sản cả trong vùng nuôi
nước ngọt và nuôi mặn, lợ với sản lượng nuôi
trồng thủy sản tăng mạnh hằng năm, góp phần
giải quyết việc làm, tăng thu nhập; thu hút được
sự quan tâm đầu tư của nhiều thành phần kinh tế
trong và ngoài nước, đóng góp vào phát triển
kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, hiện nay
nuôi trồng thuỷ sản tỉnh Nam Định đang phải
đối mặt với nhiều thách thức, như: vấn đề
chuyển đổi diện tích đất trồng lúa hoặc làm muối
kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản; nguồn
giống thủy sản, các vấn đề về môi trường trong
nuôi trồng thủy sản, vấn đề tiêu thụ sản phẩm,
nhất là trong bối cảnh dịch bệnh Covid - 19...
gây ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất, chất
lượng, hiệu quả và sự phát triển bền vững của
nghề nuôi trồng thủy sản. Do đó, để phát triển
bền vững nghề nuôi trồng thủy sản đòi hỏi phải
có những giải pháp mang tính chiến lược dài hạn
dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học với cách
tiếp cận mang tính tổng quan, bền vững.
- Phương pháp thu thập, xử lý, phân tích tài
liệu: Các số liệu thu thập được từ các báo cáo
liên quan đến nuôi trổng thủy sản của Sở Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nam Định,
trang Thông tin Điện tử chính thức của báo Nam
Định, tỉnh Nam Định; từ đó có được những đánh
giá chính xác đối với hiện trạng ở vùng nghiên
cứu.
- Phương pháp phỏng vấn sâu: Khách thể
phỏng vấn sâu là cán bộ phòng Nông nghiệp và
Phát triển nông thôn huyện Hải Hậu và huyện
Nghĩa Hưng tỉnh Nam Định và một số người dân
nuôi trồng thủy sản ở tỉnh Nam Định.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Hiện trạng nuôi trồng thủy sản tỉnh
Nam Định
Tổng sản lượng thủy sản năm 2020
Theo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ sản
xuất thủy sản năm 2020, triển khai nhiệm vụ sản
xuất năm 2021 của Sở Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn tỉnh Nam Định, tổng sản lượng thủy
sản năm 2020 toàn tỉnh ước đạt 170.490 tấn,
bằng 102,4% kế hoạch năm và tăng 6,32%
(+10.142 tấn) so với năm 2019; trong đó sản
lượng nuôi trồng đạt 114.182 tấn, tăng 8,14%
(+8.594 tấn); sản lượng khai thác đạt 56.308
tấn, tăng 2,8%. Tổng giá trị sản xuất thủy sản
năm 2020 ước đạt 9.900 tỷ đồng (giá hiện
hành), chiếm khoảng 33% cơ cấu ngành nông,
lâm nghiệp và thủy sản [1].
Bài viết tập trung phân tích thực trạng và một
số vấn đề đặt ra trong nuôi trồng thủy sản hiện
nay của tỉnh Nam Định; từ đó, đề xuất một số
giải pháp để phát triển bền vững nuôi trồng thủy
sản tỉnh Nam Định trong thời gian tới.
Diện tích nuôi trồng thủy sản năm 2020
* Nuôi thuỷ sản nước ngọt: diện tích nuôi
9.800 ha, không tăng so với năm 2019; sản
lượng đạt 56,672 tấn, tăng 12,4% so với năm
2019. Trong đó:
2. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
2.1. Dữ liệu nghiên cứu
Bài báo sử dụng các cơ sở dữ liệu từ các ban
ngành liên quan của tỉnh Nam Định, các quy
hoạch, kế hoạch, báo cáo đã được công bố, các
tài liệu thống kê của tỉnh Nam Định liên quan đến
nuôi trồng thủy sản.
- Nuôi cꢀ truyꢁn thꢂng (trắm, trôi, chép):
Diện tích nuôi đạt 9.400 ha; sản lượng: 38.600
tấn, tăng 11,8% so với năm 2019.
- Nuôi cá diêu hồng: Diện tích nuôi 240 ha;
sản lượng đạt 1.680 tấn, tăng 11,04% so với năm
2.2. Phương pháp nghiên cứu
21
Tạp chí Nghiên cứu Địa lý nhân văn, số 1(32) – Thá ng 3/2021
2019. Một số nơi, người dân nuôi ghép cá diêu
đa dạng, trong đó: tôm, cá bống bớp và nhuyễn
thể 2 vỏ (ngao) là những đối tượng nuôi chủ lực,
được ngành thủy sản Nam Định tập trung đẩy
mạnh phát triển, nhằm định hướng lại việc tái cơ
cấu ngành thủy sản; Trong đó, ngao được xác
định là một trong những đối tượng nuôi chủ lực
theo Đề án Tái cơ cấu ngành Nông nghiệp của
tỉnh theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát
triển bền vững. Để thực hiện mục tiêu đó, những
năm gần đây, các vùng nuôi ngao thương phẩm
của tỉnh được kiểm soát chặt chẽ, đạt tiêu chuẩn
châu Âu; đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước
và làm nguyên liệu cho nhà máy chế biến, xuất
khẩu các sản phẩm từ ngao vào thị trường châu
Âu. Nghề nuôi ngao đã tạo việc làm, nâng cao
thu nhập và làm giàu cho rất nhiều người dân
ven biển.
hồng với tôm thẻ chân trắng đạt hiệu quả khá.
- Nuôi cá lóc bông: Là đối tượng có tốc độ
sinh trưởng nhanh, thị trường tiêu thụ ổn định
nên tiếp tục được nhiều người nuôi lựa chọn.
Diện tích nuôi 60 ha; sản lượng đạt 1.290 tấn,
tăng 9,2% so với năm 2019.
Một số đối tượng đặc sản có giá trị kinh tế
cao như baba, ếch, lươn, chạch đồng, ốc nhồi,
trê lai... được người dân trong tỉnh quan tâm
nuôi thả cũng đem lại thu nhập cao cho người
nuôi.
* Nuôi thủy sản mặn, lợ: Diện tích nuôi 6.500
ha, tăng 85 ha so với năm 2019; Sản lượng đạt
57.210 tấn, tăng 4,2% so với năm 2019. Trong
đó:
- Nuôi tôm nước lợ: Diện tích nuôi 3.400 ha;
sản lượng tôm nước lợ đạt 7.280 tấn, tăng 21,5%
so với năm 2019, đạt 98% so với kế hoạch.
Trong đó diện tích nuôi tôm sú 2.400 ha, sản
lượng tôm sú đạt 2.450 tấn, tăng 3,64% so với
năm 2019. Tôm thẻ chân trắng vẫn được các địa
phương quan tâm đầu tư với mức độ thâm canh
ngày càng cao. Năm 2020, diện tích nuôi tôm
thẻ chân trắng là 1000 ha, tăng 60 ha so với năm
2019; sản lượng đạt 4.200 tấn, tăng 31,1% so với
năm 2019.
Sản xuất và cung ứng giống thủy sản
Tỉnh Nam Định có vùng bãi triều ven biển
rộng, thuận lợi cho phát triển nuôi ngao và sản
xuất ngao giống. Nguồn cung cấp giống cho
người nuôi ngao trên địa bàn tỉnh chủ yếu từ hai
nguồn thu gom tự nhiên và sản xuất tại chỗ. Với
chất lượng tốt, đảm bảo tỷ lệ sống cao nên hiện
ngao giống sản xuất và thu gom trong tỉnh không
chỉ phục vụ nhu cầu của người nuôi trên địa bàn
mà còn được tiêu thụ tại các tỉnh, thành phố,
như: Thái Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh…
Nghề nuôi ngao và sản xuất ngao giống đã đem
lại nguồn thu nhập cao cho nhiều hộ dân các
huyện ven biển. Hiện toàn tỉnh có hơn 100 cơ sở
sản xuất giống (sản xuất giống mặn và giống
nước ngọt). Nhiều đối tượng nuôi đã được người
dân làm chủ hoàn toàn công nghệ sản xuất như
giống nhuyễn thể, cá bống bớp. Chất lượng con
giống sản xuất tại địa phương ngày càng được
đảm bảo, được người dân tin dùng.
- Nuôi ngao: các vùng nuôi ngao thương
phẩm phát triển ổn định với diện tích nuôi đạt
2.165 ha, sản lượng ngao đạt 39.500 tấn, tăng
4,05% so với năm 2019.
- Nuôi cá biển: Đây là đối tượng nuôi có giá
trị kinh tế cao và đang ngày càng được chú trọng
tại các vùng nuôi mặn lợ. Năm 2020 diện tích
nuôi cá biển là 615 ha; sản lượng đạt 5.210 tấn,
bằng 92,5% so với năm 2019, do đầu năm giá cá
xuống thấp, người nuôi thả nuôi muộn hơn năm
trước.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát
triển nông thôn tỉnh Nam Định, các cơ sở sản
xuất, ương dưỡng trong tỉnh đã chú trọng trong
việc xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm đáp ứng điều
Có thể thấy, Nam Định phát triển mạnh mẽ
về nuôi trồng thủy sản cả trong vùng nuôi nước
ngọt và mặn, lợ. Các đối tượng nuôi ngày càng
22
Bùi Thị Vâ n Anh – Hiện trạng và giải phá p phá t triển nuô i trồng thủy sản…
kiện sản xuất. Đến nay, có 49 cơ sở đã được
kiểm tra và cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện
sản xuất, ương dưỡng (trong năm 2020 cấp cho
30 cơ sở). Các hoạt động kiểm tra duy trì điều
kiện đã được tiến hành theo đúng quy định.
Kết quả năm 2020, sản lượng giống thủy sản
các loại sản xuất ước đạt 13.585 triệu con, tăng
10,23% so với năm 2019. Trong đó, sản xuất
giống nước ngọt đạt 970 triệu con, chủ yếu là
các loại cá truyền thống. Một số đối tượng nuôi
như lươn, cá chạch đồng, ếch Thái Lan, ốc nhồi
đã được người dân tiếp cận và sản xuất tại Trung
tâm giống Thủy đặc sản, một số cơ sở của huyện
Nghĩa Hưng. Sản xuất giống mặn lợ tiếp tục phát
triển mạnh, tập trung tại các xã ven biển của
huyện Giao Thủy và Nghĩa Hưng với các đối
tượng chủ yếu là ngao, hàu, tôm sú, cua biển, cá
bống bớp... Sản lượng giống mặn lợ năm 2020
đạt 12.615 triệu con, bằng 111,11 % so với năm
2019.
nuôi, đặc biệt có tác dụng giảm thiểu ô nhiễm
môi trường vùng nuôi một cách đáng kể. Điển
hình có những hộ nuôi siêu thâm canh đạt được
30 - 50 tấn/ha (năng suất trung bình đạt 8 - 10
tấn/ha) đã tạo thành động lực to lớn trong việc
phát triển mạnh mẽ nghề nuôi tôm nước lợ của
tỉnh Nam Định1.
Hiện toàn tỉnh đã hình thành 70 vùng nuôi
thủy sản tập trung với tổng diện tích 6.651 ha,
tập trung ở các huyện: Giao Thủy, Hải Hậu,
Nghĩa Hưng, Xuân Trường, Trực Ninh, Vụ
Bản… Các vùng nuôi thủy sản tập trung cơ bản
đã được đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, bước đầu
mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhất là các vùng
chuyển đổi từ diện tích trồng lúa, trồng cói, làm
muối kém hiệu quả sang nuôi thủy sản. Việc
chuyển đổi này đã góp phần tạo việc làm, tăng
thu nhập và thay đổi chất lượng cuộc sống của
nông, ngư dân trong vùng… các vùng nuôi tôm
thẻ chân trắng đang ngày càng được quan tâm
đầu tư cơ sở hạ tầng, kỹ thuật thâm canh cao.
Thực tế cho thấy, mặc dù hoạt động sản xuất
nuôi trồng thủy sản phát triển rất mạnh nhưng
sản xuất nuôi trồng thủy sản tỉnh Nam Định chủ
yếu sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, quy mô sản xuất
chưa tương xứng với tiềm năng phát triển; cơ sở
hạ tầng vùng nuôi chưa đồng bộ, chưa đáp ứng
kịp nhu cầu sản xuất; tính liên kết trong sản xuất
chưa cao, chưa có sự gắn kết giữa người nuôi
thủy sản và cơ sở thu mua, sơ chế và doanh
nghiệp chế biến nên hiệu quả do nuôi trồng thủy
sản còn nhiều hạn chế, các sản phẩm thủy sản
chủ yếu tiêu thụ nội địa, tươi sống, chưa tạo
được những vùng sản xuất nguyên liệu tập trung
để cung cấp cho các nhà máy chế biến thủy sản.
Những vấn đề này ảnh hưởng đến khả năng cạnh
tranh và sự phát triển bền vững của nghề.
Phương thức và quy mô nuôi trồng thủy sản
Phương thức nuôi trồng thủy sản được
chuyển đổi dần từ nuôi quảng canh, quảng canh
cải tiến sang nuôi thâm canh và siêu thâm canh.
Nhiều mô hình nuôi công nghệ cao trong nuôi
tôm thẻ chân trắng đã mang lại hiệu quả kinh tế
cao. Các công nghệ nuôi như: công nghệ nuôi
sinh học Biofloc, nuôi tôm công nghiệp qua hai,
ba giai đoạn trong nuôi tôm thẻ chân trắng (mật
độ ương từ 1000 đến 3000 con/m2 ), công nghệ
nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh kết hợp với
công nghệ nuôi bằng chế phẩm sinh học đã và
đang được áp dụng sâu rộng trong các vùng nuôi
tập trung, như: mô hình nuôi trong ao nổi được
bê tông hóa lót bạt, nuôi tôm trên bể, nuôi tôm
trên ao nổi tròn với ưu điểm vượt trội giúp kiểm
soát tốt quá trình sinh trưởng phát triển của đối
tượng nuôi, nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế
và phòng chống được một số loại bệnh trên tôm
3.2. Một số vấn đề đặt ra trong nuôi trồng
thủy sản ở tỉnh Nam Định hiện nay
1 (https://nongnghiep.vn/thuy-san-nam-dinh-phat-huy-loi-the-d273086.html)
23
Tạp chí Nghiên cứu Địa lý nhân văn, số 1(32) – Thá ng 3/2021
3.2.1. Vấn đꢁ quản lý, quy hoạch diện tích
khác, hệ thống điện phục vụ các vùng nuôi chưa
hoàn chỉnh. Hệ thống thủy lợi cho nuôi tôm phải
sử dụng chung với hệ thống thủy lợi phục vụ làm
muối, trồng rau nên chưa có hệ thống tưới, tiêu
riêng biệt. Nhiều hộ nuôi thiếu am hiểu về khoa
học kỹ thuật và kinh nghiệm nên dịch bệnh trên
tôm thẻ chân trắng phát sinh phức tạp, gây ảnh
hưởng không nhỏ đến kinh tế, ảnh hưởng đến
môi trường nuôi.
nuôi trồng thủy sản
Từ năm 2017 - 2020 tỉnh Nam Định đã
chuyển đổi được trên 2.871 ha đất trồng lúa ở
chân ruộng trũng hoặc ruộng bị nhiễm mặn,
phèn sang nuôi trồng thủy sản tập trung hoặc
chuyển sang trồng lúa kết hợp nuôi thủy sản
mang lại hiệu quả kinh tế cao. Cụ thể, chuyển
sang trồng lúa kết hợp với nuôi cá nước ngọt
được gần 2.709 ha, trong đó: năm 2017, chuyển
đổi gần 266 ha; năm 2018, gần 566 ha; năm
2019, hơn 1.095 ha; năm 2020 hơn 781 ha2.
Theo thống kê của ngành chức năng, toàn
tỉnh Nam Định có khoảng 16.150 ha diện tích
mặt nước đã được người dân chuyển đổi sang
hướng nuôi thủy sản đem lại hiệu quả. Đối với
các vùng trước đây có diện tích trồng lúa, trồng
cói, làm muối kém hiệu quả, người dân chuyển
đổi sang nuôi thủy sản đã nhận được sự hỗ trợ
của tỉnh trong việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ
tầng, kỹ thuật phục vụ sản xuất. Toàn tỉnh có 44
dự án chuyển đổi, trong đó 32 dự án đã đạt hiệu
quả kinh tế cao gấp nhiều lần so với trước khi
chuyển đổi. Phương thức nuôi tại các vùng dự
án được chuyển dịch theo hướng hình thành các
vùng nuôi tập trung thâm canh và bán thâm
canh. Tuy nhiên, nhận thấy lợi nhuận đạt được
từ nuôi tôm thẻ chân trắng, nhiều hộ dân đã tự ý
chuyển đổi diện tích nằm ngoài quy hoạch sang
nuôi tôm thẻ chân trắng. Thực trạng này đã phá
vỡ quy hoạch nuôi tôm đã được phê duyệt và
gây nên tình trạng khó kiểm soát. Do phát triển
tự phát, không theo quy hoạch, nhiều cơ sở nuôi
không đáp ứng được các điều kiện về cơ sở hạ
tầng kỹ thuật, như: ao chứa, ao lắng, hệ thống
cấp, thoát nước… Ao nuôi tôm nằm xen kẽ với
ruộng muối, ruộng rau nên rất khó ứng dụng các
biện pháp kỹ thuật, nhất là việc xử lý các sự cố
phát sinh từ chất lượng nước, dịch bệnh. Mặt
Đối với nghề nuôi ngao, tuy phát triển nhưng
vẫn mang tính tự phát. Một số vùng nuôi diện
tích bãi bồi được khai thác tối đa để nuôi ngao
với hệ thống vây dầy đặc, mật độ thả cao, làm
ngao thiếu dinh dưỡng, dễ phát sinh dịch bệnh,
rủi ro trong quá trình nuôi.
Đối với nuôi trồng thủy sản lồng bè: người
dân gặp nhiều khó khăn trong việc được cấp
giấy chứng nhận quyền sử dụng mặt nước khi
được giao/cho thuê hoặc quyết định giao/hợp
đồng cho thuê khu vực mặt nước để nuôi trồng
thủy sản lồng bè. Nguyên nhân do việc triển khai
giao/cho thuê mặt nước để nuôi trồng thủy sản
lồng bè chưa được địa phương triển khai. Về
phương thức, thời gian và hạn mức cho thuê và
mức thu tiền sử dụng đất mặt nước hiện nay còn
nhiều bất cập.
3.2.2. Vấn đꢁ nguồn giꢂng và chất lượng
giꢂng thủy sản
Đối với sản xuất ngao giống: Thách thức đối
với ngành sản xuất ngao giống tại địa phương
hiện nay là hầu hết các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, sản
xuất theo kinh nghiệm nên sản lượng không ổn
định, chất lượng không đồng đều. Cơ sở hạ tầng
sản xuất giống thủy sản do hộ dân tự bỏ vốn đầu
tư xây dựng, chưa được sự quan tâm hỗ trợ của
Nhà nước nên chưa đảm bảo tiêu chuẩn; dễ bị
thiệt hại do ảnh hưởng bởi thời tiết và thiên tai.
Ngoài ra, một số giống thủy sản chưa sản
xuất được trong nước, phải nhập từ Trung Quốc
2 http://baonamdinh.com.vn/channel/5085/202010/tich-cuc-chuyen-doi-co-cau-cay-trong-tren-dat-trong-lua-kem-hieu-qua-2540435/
24
Bùi Thị Vâ n Anh – Hiện trạng và giải phá p phá t triển nuô i trồng thủy sản…
như: giống cá song, cá vược, diêu hồng... thời
gian qua do ảnh hưởng của đại dịch Covid - 19
đã bị gián đoạn, không nhập khẩu được, khiến
cho mùa vụ nuôi thả của người dân bị chậm lại;
việc sản xuất giống nhuyễn thể trong những
tháng đầu năm gặp nhiều khó khăn trong việc
nhập và lựa chọn đàn ngao, hàu bố mẹ đảm bảo
chất lượng khiến cho chất lượng con giống sản
xuất ra không đảm bảo để cung cấp cho người
nuôi.
thoát nước riêng biệt, đây cũng là một trong
những yếu tố gây áp lực đối với môi trường.
Theo nghiên cứu của Lê Thị Thanh Thủy và
cộng sự (2017) “Hiện trạng chất lượng môi
trường nước nuôi tôm vùng ven biển Nam Định
và Quảng Ninh” cho thấy môi trường nước nuôi
tôm tại hai tỉnh Quảng Ninh và Nam Định chủ
yếu bị ô nhiễm hữu cơ, như: P, K, DO, NH4, TSS
và Coliform. Đặc biệt trong nước thải sau nuôi,
hàm lượng các chỉ tiêu trên đều cao. Theo kết
quả nghiên cứu, hầu hết các vùng nuôi tôm
không có quy hoạch hệ thống cấp, thoát nước
riêng; nước cấp cho vùng nuôi trồng thủy sản
đều dùng chung với hệ thống thủy lợi phục vụ
cho sản xuất nông nghiệp. Mặt khác nước thải
sau nuôi không được xử lý, thải chung vào hệ
thống kênh mương trong vùng, làm cho chất
lượng nước vùng nuôi tôm bị ô nhiễm, chủ yếu
là ô nhiễm hữu cơ. Bên cạnh đó, sự liên kết giữa
các hộ nuôi trong khu vực chưa chặt chẽ, đặc
biệt là ý thức trách nhiệm trong xử lý dịch bệnh
còn hạn chế dẫn đến tình trạng lây lan dịch bệnh
đối với tôm nuôi [2].
Đối với đối tượng nuôi chủ lực có giá trị kinh
tế cao, nhu cầu lớn thứ hai là tôm thẻ chân trắng,
tỉnh Nam Định chưa chủ động sản xuất giống tại
chỗ... Nguồn giống tôm hiện nay chủ yếu lấy từ
các tỉnh phía Nam, chất lượng con giống khó
kiểm soát, chi phí và tỷ lệ hao hụt trong quá trình
vận chuyển cao. Để khắc phục những khó khăn,
hạn chế trong khâu sản xuất giống thủy sản, Sở
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nam
Định và các ngành hữu quan đang tiếp tục triển
khai các chương trình hỗ trợ tạo điều kiện cho
các cơ sở giống nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, tiếp
nhận công nghệ mới để sản xuất đáp ứng nhu
cầu nuôi thả, đặc biệt là các giống nuôi chủ lực.
3.2.3. Vấn đꢁ xả thải trong nuôi trồng thủy
sản và nguy cơ gây ô nhiễm môi trường
Mặc dù, nghề nuôi tôm thâm canh mang lại
nhiều lợi nhuận, góp phần giải quyết công ăn
việc làm của các địa phương ven biển; song trên
thực tế, việc thiếu quy hoạch và người dân
không tuân thủ các quy định về mùa vụ, mật độ
nuôi, phòng trị bệnh, xử lý nước thải hoặc vì
mục tiêu lợi nhuận đều có xu hướng tận dụng tối
đa diện tích để nuôi mà không dành diện tích
làm ao lắng xử lý nước thải trước khi xả thải ra
môi trường. Tăng sản lượng, mà không quan
tâm đến xử lý chất thải... đã làm môi trường nuôi
trồng thủy sản bị ô nhiễm nghiêm trọng. Việc
người dân lạm dụng các loại thuốc hóa học làm
sạch nước, chất kháng sinh để xử lý bệnh cho
tôm không chỉ gây tác động xấu đến môi trường
sản xuất mà còn làm ảnh hưởng đến môi trường
sống xung quanh. Ngoài ra, tình trạng các hộ
nuôi và cơ sở nuôi trồng thủy sản chưa có ý thức
Hiện nay, các khu nuôi tôm công nghiệp, nuôi
tôm thâm canh, bán thâm canh ở tỉnh Nam Định
phát triển mạnh, đi liền với năng suất tăng, giá
trị kinh tế lớn, nhưng luôn tiềm ẩn nguy cơ gây
ô nhiễm môi trường nếu các doanh nghiệp và cơ
sở nuôi không thực hiện đúng quy trình kiểm
soát, xử lý chất thải. Rất nhiều cơ sở nuôi tôm
trong tỉnh vì mục tiêu lợi nhuận đều có xu hướng
tận dụng tối đa diện tích để nuôi, không dành đủ
diện tích làm ao lắng để xử lý nước nuôi tôm
trước khi xả ra môi trường.
Thực tế cho thấy, dù nuôi tôm công nghiệp
rất phát triển ở Nam Định nhưng hiện nay các
khu nuôi tôm tập trung chưa có hệ thống cấp
25
Tạp chí Nghiên cứu Địa lý nhân văn, số 1(32) – Thá ng 3/2021
trong việc cải tạo ao nuôi, quy trình xử lý nước
giảm. Bên cạnh đó, chính sách biên mậu của
Trung Quốc không nhập mặt hàng thủy sản theo
đường tiểu ngạch, chỉ nhập chính ngạch cùng
với việc EC đặt thẻ vàng khiến các doanh nghiệp
xuất khẩu thủy sản sang châu Âu tốn thêm nhiều
lệ phí, thời gian do hàng hóa bị giữ lại kiểm tra.
Để hỗ trợ các doanh nghiệp thủy sản vượt
khó, các ngành, các địa phương trong tỉnh đã tập
trung tạo điều kiện để các doanh nghiệp đẩy
mạnh tiêu dùng nội địa. Đáng kể nhất là việc các
ngành chức năng đã phối hợp hỗ trợ các doanh
nghiệp thủy sản thông qua Hiệp hội nông sản
sạch tỉnh thành lập Trung tâm Giới thiệu sản
phẩm thủy hải sản tươi sống tại thành phố Nam
Định để tăng cường quảng bá và tiêu thụ sản
phẩm ở thị trường nội địa. Tiếp tục hỗ trợ các
doanh nghiệp thủy sản duy trì xuất khẩu sản
phẩm sang thị trường Trung Quốc. Trong đó,
khuyến khích doanh nghiệp thủy sản nâng cao
chất lượng sản phẩm, cấp mã số vùng trồng,
kiểm dịch và dần chuyển đổi hình thức xuất
khẩu từ tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch,
tránh các rủi ro về kinh tế.
thải, bùn thải trong nuôi tôm công nghiệp. Thực
tế, bùn thải trong quá trình nuôi trồng thủy sản
(nuôi tôm công nghiệp, nuôi tôm thâm canh,
nuôi cá tra công nghiệp...) chứa các nguồn thức
ăn dư thừa thối rữa bị phân hủy, các loại hóa chất
và thuốc kháng sinh, các loại khoáng chất
Diatomit, Dolomit, lưu huỳnh đọng, các chất
độc hại có trong đất phèn vừa gây nguy cơ lây
lan dịch bệnh cho các hộ khác lấy phải nguồn
nước ô nhiễm vào ao nuôi, vừa có thể gây ô
nhiễm trực tiếp cho nguồn nước ngầm, nước mặt
và gián tiếp ảnh hưởng đến môi trường sống cho
người dân khu vực xung quanh.
3.2.4. Vấn đꢁ đầu ra cho nuôi trồng thủy sản
Thực tế hiện nay cho thấy, hệ thống hậu cần
dịch vụ của Nam Định còn nhỏ lẻ và chưa thực
sự đáp ứng được nhu cầu thu mua, bảo quản, chế
biến nên làm giảm giá trị sản phẩm thủy sản.
Chế biến, xuất khẩu thủy sản còn hạn chế, chủ
yếu là tiêu thụ nội địa, chưa tạo ra chuỗi sản
phẩm có giá trị xuất khẩu.
Do ảnh hưởng của đại dịch Covid -19, giá các
loại thủy sản tươi tiêu thụ ở thị trường trong
nước bị sụt giảm mạnh, gây nhiều khó khăn cho
người dân. Đối với xuất khẩu thủy sản, theo số
liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn tỉnh Nam Định, năm 2019, các doanh
nghiệp xuất khẩu thủy sản đã xuất khẩu tiểu
ngạch sang Trung Quốc khoảng 3.000 tấn cá
bống bớp, 40 nghìn tấn thủy sản khai thác, 200
tấn tép moi; xuất khẩu sang châu Âu, Nhật Bản,
Hàn Quốc khoảng 6.000 tấn ngao. Tuy nhiên, từ
đầu năm 2020 đến nay, hầu hết sản phẩm thủy
sản của các doanh nghiệp xuất khẩu phải lưu
kho. Tại thị trường trong nước, chính sách giãn
cách xã hội khiến các doanh nghiệp chế biến
thủy sản vừa gặp khó về nguồn nguyên liệu dẫn
đến bị đội giá sản xuất, vừa bị giảm sản lượng
hàng hóa tiêu thụ do nhu cầu tiêu dùng nội địa
3.3. Một số giải pháp để phát triển nuôi
trồng thủy sản ở Nam Định theo hướng bền
vững
Trên cơ sở các kết quả phân tích về thực trạng
nuôi trồng thủy sản của tỉnh Nam Định, bài viết
đề xuất một số giải pháp phát triển nuôi trổng
thủy sản theo hướng bền vững, đảm bảo sự hài
hòa giữa phát triển kinh tế, xã hội và môi trường.
- Thứ nhất, hoàn thiện chính sách pháp luật
về quản lý nhà nước trong lĩnh vực nuôi trồng
thủy sản, từng bước đưa các cơ sở nuôi trồng
thủy sản tuân thủ các quy định pháp luật về điều
kiện sản xuất, bảo đảm chất lượng và vệ sinh an
toàn thực phẩm, phù hợp với tiêu chuẩn của thị
trường quốc tế. Xây dựng, hoàn thiện hệ thống
kiểm soát chất lượng các vật tư trong nuôi trồng
thủy sản (giống, thức ăn…); đồng thời, đẩy
26
Bùi Thị Vâ n Anh – Hiện trạng và giải phá p phá t triển nuô i trồng thủy sản…
nhanh quá trình xã hội hóa việc kiểm tra chất
lượng và khảo nghiệm các vật tư dùng trong
nuôi trồng thủy sản.
Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, giám
sát các hoạt động bảo vệ môi trường của các
doanh nghiệp, cần kiên quyết xử lý triệt để
những hành vi vi phạm các quy định của Luật
bảo vệ môi trường.
- Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền
nâng cao nhận thức cho người dân về bảo vệ môi
trường và các phương thức bảo vệ môi trường,
bởi chính họ là những người đã, đang và sẽ tác
động trực tiếp đến môi trường, gây ảnh hưởng
đến chính hoạt động nuôi trồng của họ. Cần gắn
trách nhiệm của hộ nuôi trồng thuỷ sản, người
dân, chủ trang trại, doanh nghiệp vào quản lý
môi trường.
- Thứ tư, chú trọng nâng cao trình độ kỹ thuật
cho người nuôi trồng thuỷ sản, đồng thời thường
xuyên mở các lớp đào tạo ngắn hạn, phục vụ cho
nhu cầu học tập của dân cư, giúp họ tiếp thu
những tiến bộ khoa học và công nghệ đang thay
đổi từng ngày để có thể ứng dụng vào hoạt động
nuôi trồng thuỷ sản của mình.
- Thứ ba, tăng cường quản lý Nhà nước về
bảo vệ môi trường của chính quyền các cấp; các
cơ quan có liên quan trong việc thực thi Luật bảo
vệ môi trường, đối với các cơ sở nuôi trồng và
chế biến thủy hải sản. Đặc biệt, nâng cao năng
lực thẩm định, báo cáo đánh giá tác động môi
trường của các dự án đầu tư, cũng như tuân thủ
nghiêm ngặt quy trình lập và thẩm định đánh giá
tác động môi trường theo quy định của pháp
luật. Tăng cường sự quản lý Nhà nước về chất
lượng sản phẩm hàng hoá, vệ sinh an toàn thực
phẩm, xây dựng và bảo vệ bản quyền, bảo vệ
thương hiệu hàng hoá.
- Thứ năm, đầu tư cơ sở hạ tầng, tiến bộ khoa
học kỹ thuật phục vụ nuôi trồng thủy sản. Tăng
cường đầu tư cho khoa học kỹ thuật, nghiên cứu
phát triển sản xuất giống nhuyễn thể đảm bảo
chất lượng, từng bước chủ động đáp ứng nhu cầu
về giống nuôi tại địa phương cho người dân, tạo
thế chủ động trong sản xuất.
- Thứ sáu, đẩy mạnh xúc tiến thương mại đối
với các mặt hàng thủy sản ở địa phương đến
được các thị trường lớn. Hỗ trợ, kết nối để các
hiệp hội và doanh nghiệp làm chủ thể trực tiếp
thực hiện các hoạt động chung về xúc tiến
thương mại, phát triển thị trường tiêu thụ thủy
sản đối với các sản phẩm thủy sản thế mạnh.
Xây dựng mạng lưới phân phối, trực tiếp ký kết
hợp đồng với các tổ chức cung ứng thực phẩm,
các trung tâm phân phối, siêu thị của các thị
trường lớn. Thúc đẩy hình thành kênh phân phối
hàng thủy sản nội địa từ người sản xuất, doanh
nghiệp đến các chợ, các siêu thị thông qua hệ
thống các chợ đầu mối, các trung tâm nghề cá
lớn. Bên cạnh đó, củng cố khung pháp lý cho các
doanh nghiệp xuất khẩu, chế biến thủy sản, đặc
biệt là có cơ chế khuyến khích hình thành các cơ
sở chế biến thủy sản đáp ứng tiêu chuẩn quốc
gia, khu vực và toàn cầu là một yêu cầu đặt ra,
trong đó trước tiên là về quỹ đất, về quy hoạch
các cụm công nghiệp tập trung, về cơ chế vốn
Bên cạnh đó, công tác quy hoạch phát triển
nuôi trồng thủy sản cần dựa trên cơ sở phân
vùng sinh thái, phát triển hạ tầng kỹ thuật cấp
thoát nước và xử lý chất thải đối với ngành nuôi
trồng thủy sản công nghiệp, thâm canh... để đáp
ứng yêu cầu về nguồn lực, cơ sở hạ tầng góp
phần vệ sinh môi trường, ngăn ngừa bệnh dịch
và các quy chuẩn môi trường đã quy định. Đồng
thời, các chủ đầu tư canh tác nuôi trồng và chế
biến thủy sản phải tập trung đầu tư và vận hành
các hệ thống thu gom tập trung, phân loại hợp lý
chất thải rắn công nghiệp và sinh hoạt; quản lý
lưu giữ và chuyển giao chất thải rắn nguy hại
theo đúng quy định, cũng như phải có hệ thống
xử lý nước thải tập trung, hệ thống xử lý khí thải
đạt tiêu chuẩn về môi trường.
27
Tạp chí Nghiên cứu Địa lý nhân văn, số 1(32) – Thá ng 3/2021
vay, tiếp cận thiết bị, công nghệ mới... Cùng với
Hiện trạng nghề nuôi trồng thủy sản ở tỉnh
Nam Định còn mang tính tự phát, thiếu tính bền
vững với giá trị sản lượng nuôi trồng tăng nhanh
nhưng chưa quản lý tốt quy hoạch diện tích nuôi
trồng thủy sản, sản xuất con giống thủy sản chưa
theo kịp yêu cầu phát triển, việc xả thải trong
nuôi trồng có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường,
vấn đề tiêu thụ sản phẩm cũng gặp khó khăn
trong bối cảnh dịch bệnh Covid - 19.
đó, nhu cầu về một trung tâm giao dịch nông,
lâm, thủy sản đầu mối của tỉnh là rất cần thiết.
Giải quyết đầu ra cho sản phẩm thủy sản
mang yếu tố quyết định đến sự thành bại của
mục tiêu đặt ra. Tuy nhiên, để giải bài toán khó
này, đòi hỏi cần phải có các giải pháp đồng bộ
tại tất cả các khâu trong chuỗi từ khai thác, thu
mua, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.
Trong thời gian tới để phát triển nghề nuôi
trồng thủy sản tại tỉnh Nam Định theo hướng bền
vững cần thực hiện đồng bộ các giải pháp để tạo
điều kiện cho nuôi trồng thủy sản trở thành một
ngành kinh tế mạnh của tỉnh, góp phần nâng cao
thu nhập, bảo vệ sức khỏe cho người lao động tại
các doanh nghiệp nuôi trồng và chế biến thủy sản
và bảo vệ sức khỏe người dân.
4. Kết luận
Trong những năm qua, nuôi trồng thủy sản
tỉnh Nam Định đã đạt được những thành tựu và
có những bước phát triển nhất định trên nhiều
lĩnh vực. Nuôi trồng thủy sản của huyện đã đạt
được nhiều kết quả tốt với sản lượng thủy sản
tăng mạnh.
Bài viết là một phần kết quả nghiên cứu của đề tài cấp Bộ: Thái độ của người dân vùng ven biển
Bắc Bộ đối với khai thác tài nguyên thiên nhiên ven biển hiện nay; Văn phòng Viện Hàn lâm Khoa
học Xã hội Việt Nam là đơn vị chủ trì; TS. Bùi Thị Vân Anh làm chủ nhiệm.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sở Nô ng nghiệp và Phá t triển nô ng thô n tỉnh Nam Định (2020), Bá o cá o kết quả thực hiện nhiệm vụ sản xuất thủy
sản năm 2020; triển khai nhiệm vụ sản xuất năm 2021.
2. Lê Thị Thanh Thủy, Nguyễn Hồng Sơn, Đỗ Phương Chi, Trần Quốc Việt, Bùi Thị Lan Hương, Đỗ Thị Thu Hà (2017)
Hiện trạng chất lượng môi trường nước nuôi tôm vùng ven biển Nam Định và Quảng Ninh, Tạp chí Khoa học Công
nghệ Nông nghiệp Việt Nam, số 2 (75) 2017.
3. Bùi Đắc Thuyết, Trần Văn Dũng (2013), Hiện trạng nghề nuô i ngao ở một số tỉnh ven biển miền Bắc và Bắc Trung
Bộ, Việt Nam, Tạp chí Khoa học và Phá t triển, tập 11 số 7 năm 2013.
5. http://baonamdinh.com.vn/channel/5085/202010/tich-cuc-chuyen-doi-co-cau-cay-trong-tren-dat-trong-lua-kem-hieu-
6. http://hoinongdan.org.vn/sitepages/news/37/84951/nam-dinh-hieu-qua-nho-chuyen-doi-dien-tich-sang-nuoi-thuy-san
Thô ng tin tá c giả:
Nhật ký tò a soạn
Bùi Thị Vâ n Anh – Viện Địa lí nhân văn
Địa chỉ: Số 1 Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội
Ngày nhận bài: 4/01/2020
Biên tập: 3/2021
28
9 trang
10520
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hiện trạng và giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản tỉnh Nam Định theo hướng bền vững", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hien_trang_va_giai_phap_phat_trien_nuoi_trong_thuy_san_tinh.pdf
