Dự thảo tóm tắt Luận án Nghiên cứu đặc trưng tần suất các allen hệ nhận dạng của một số tộc người Việt Nam để phục vụ ứng dụng trong giám định sinh học pháp lý

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-----------------------------

Trịnh Tuấn Toàn

NGHIÊN CỨU ĐẶC TRƢNG TẦN SUẤT

CÁC ALLEN HỆ NHẬN DẠNG CỦA MỘT SỐ

TỘC NGƢỜI VIỆT NAM ĐỂ PHỤC VỤ ỨNG

DỤNG

TRONG GIÁM ĐỊNH SINH HỌC PHÁP LÝ

Chuyên ngành: Hóa sinh học

Mã số: 62420116

DỰ THẢO TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC

1

Hà Nội - 2018

Công trình đƣợc hoàn thành tại:

Bộ môn Hóa sinh và Sinh học phân tử, Khoa Sinh học,

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. Nguyễn Quang Huy

PGS.TS. Trịnh Hồng Thái

Phản biện: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng cấp cơ sở chấm luận án tiến

sĩ họp tại: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN

vào hồi: giờ

ngày

tháng

năm 2018

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

2

MỞ ĐẦU

Cùng với sự phát triển của khoa học - công nghệ sinh học những

năm đầu thế kỷ XXI, các nhà khoa học đã thành công trong giải mã

toàn bộ hệ gen của người.

Dấu vết sinh học thu được ở hiện trường của các vụ án thường

là rất ít hoặc bị phân hủy, biến tính nhưng thông qua phân tích ADN

có thể cung cấp chúng ta những chứng cứ quan trọng giúp truy

nguyên thủ phạm của vụ án hoặc truy tìm tung tích nạn nhân một

cách chính xác.

Hiện nay, công tác giám định sinh học trên thế giới, giám định

ADN trong khoa học hình sự chủ yếu sử dụng các chỉ thị STR (Short

Tandem Repeat), đây là các đoạn ADN có cấu trúc lặp lại từ 2 bp - 6

bp, có tính bảo thủ cao, được di truyền qua các thế hệ và mang tính

đặc trưng cá thể.

1. Tính cấp thiết của đề tài luận án

Trong thời gian gần đây, tình trạng vi phạm pháp luật trong

vùng đồng bào tộc người thiểu số ở địa bàn miền núi, vùng xa có

chiều hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ nghiêm trọng.

Mỗi tộc người đều có những đặc trưng sinh học nhất định,

trong đó ở mức ADN, được thể hiện bằng sự phân bố khác nhau về

tần suất alen trong mỗi tộc người..Việc khảo sát tần suất các alen

của các locus STR đang được áp dụng hiện nay đối với các tộc

người, trước hết là các tộc người có số dân đông, trên toàn lãnh thổ

Việt Nam là cấp bách, do vậy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài :

" Nghiên cứu đặc trưng tần suất các allen hệ nhận dạng của một

số tộc người Việt Nam để phục vụ ứng dụng trong giám định sinh

học pháp lý".

3

2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án

1. Xác định được tần suất alen của 15 locus STR thuộc bộ kít

AmpFlSTR® Identifiler® Plus của 09 tộc người có dân số đông ở

Việt Nam (người Kinh, Tày, Thái, Mường, Khmer, Hoa, Nùng,

H’mông và Dao).

2. Đánh giá tính đặc trưng tần suất alen của 09 tộc người và đưa

ra được bảng tần suất alen của 15 locus STR đối với 09 tộc người tại

Việt Nam.

3. Xây dựng được bảng tính ứng dụng dựa vào phần mềm Excel,

sử dụng tần suất alen của các tộc người để tính chỉ số truy nguyên cá

thể và xác định quan hệ huyết thống trong giám định ADN.

3. Nội dung nghiên cứu của luận án

Thu thập mẫu của các cá thể của các tộc người, sắp xếp các mẫu

thu được theo từng tộc người dựa trên hồ sơ lý lịch được quản lý bởi

lực lượng Công an và chính quyền địa phương nơi người đó cư trú.

Phân tích, xác định hồ sơ ADN (DNA profile) của tất cả những

mẫu đã thống kê, thu thập được và tính tần suất của các tộc người,

kiểm định giả thiết 2, xác định và đánh giá các thông số của bảng

tần suất alen sử dụng trong khoa học hình sự cho từng tộc người.

Xác định tính đặc trưng tần suất alen của từng tộc người dựa

vào sự phân bố tần suất của các alen của bộ kít AmpFlSTR®

Identifiler® Plus và đánh giá các alen có tần suất cao, các alen có tần

suất thấp của các tộc người, alen đặc trưng của từng tộc người (nếu

có), xây dựng cây phát sinh chủng loại.

Xây dựng bảng tính Excel xác định các chỉ số truy nguyên cá

thể, chỉ số quan hệ huyết thống và áp dụng các bảng tính vào thực tế

công tác giám định ADN.

4

4. Những đóng góp mới của luận án

Đây là công trình đầu tiên phân tích 13.396 mẫu máu của các

tộc người có số dân đông tại Việt Nam được thu thập ở tất cả các tỉnh

thành phố trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Nghiên cứu đã xác định được tần suất alen thuộc 15 locus STR

của 09 tộc người có số dân đông nhất của Việt Nam, đủ điều kiện để

ứng dụng, cụ thể: Đã xác định được tần suất alen, tần suất dị hợp,

khả năng phân biệt (PD), khả năng loại trừ (PE), chỉ số xác định

huyết thống điển hình (TPI) của 15 locus STR bằng bộ kít

AmpFlSTR® Identifiler® Plus.

Đã phát hiện được 54 alen tần suất thấp hiện chưa có trong

thang alen chuẩn quốc tế trên tất cả các tộc người được nghiên cứu

khảo sát. Phát hiện 53 alen có tính đặc trưng cho 9 tộc người.

Trên cơ sở tính khoảng cách di truyền (D) và lập cây phát sinh

chủng loại cho thấy tộc người Kinh ba miền Bắc, Trung, Nam có

quan hệ gần nhau. Các tộc người Mường, Tày, Nùng thành một

nhóm có quan hệ gần với người Kinh; tộc người Hoa và tộc người

Khmer có khoảng cách di truyền xa hơn. Tộc người H’mông và Dao

tách thành hai nhóm riêng, khác biệt nhau và khác biệt với các tộc

người còn lại.

Các locus có khả năng phân biệt cao đối với người Việt Nam là

FGA, D2S1338, D18S51, D8S1179, D19S433, D21S11.

Đã xây dựng được Bảng tính chỉ số truy nguyên cá thể, quan hệ

huyết thống và áp dụng vào thực tế giám định ADN.

Chƣơng 1: TỔNG QUAN

1.1. Tổng quan về nhận dạng cá thể ngƣời bằng ADN

Vào đầu những năm 1980, các vùng này đã được nghiên cứu để

đánh dấu hệ gen người nhưng một trong những người sáng lập ra

5

"DNA typing" là Alec Jeffreys, ông nhanh chóng nhận ra rằng những

dấu hiệu này có thể được sử dụng cho việc nhận dạng cá thể người.

1.2. STR trong nhận dạng cá thể ngƣời

1.2.1. Khái niệm các đoạn lặp VNTR và STR và ứng dụng

Các gen được sử dụng trong giám định hình sự là các gen nằm ở

vùng không mã hoá của ADN. Ở giai đoạn đầu tiên, người ta áp

dụng phân tích các gen có tính đa hình số đoạn lặp liên tiếp (Variable

Number of Tandem Repeat - VNTR hay Minisatellite). Từ năm 1990

tới nay, sự sử dụng các kỹ thuật phân tích các gen có trình tự lặp lại

ngắn (Short Tandem Repeat - STR hay Microsatellite).

1.2.2. Danh pháp đối với chỉ thị ADN - STR

Tên các locus ADN được đặt theo tên của gen nếu locus này

nằm một phần hoặc nằm toàn bộ trong gen. Ví dụ chỉ thị STR TH01

có nguồn gốc từ tên gen tổng hợp enzym tyrosine hydroxylase của

người, nằm trên NST số 11. Chữ "TH" xuất phát từ chữ cái đầu

tyrosine hydroxylase. Phần "01" của ký hiệu "TH01" xuất phát từ

vùng intron 1 của gen tổng hợp enzym tyrosine hydroxylase.

Các trình tự ADN nằm ngoài vùng gen thì được xác định tên

bằng vị trí của chúng trên NST.

1.3. Bộ kít AmpFlSTR® Identifiler® Plus

Hiện nay, đa số các phòng thí nghiệm tiên tiến trên thế giới đều

sử dụng bộ kít AmpFlSTR® Identifiler® Plus của hãng Applied

Biosystems (Mỹ) cho giám định ADN hình sự do có nhiều ưu điểm.

1.4. Cơ sở khoa học cần phải xác định tần suất alen hệ STR

của các tộc ngƣời khác nhau

1.4.1. Tỉ lệ giống nhau (LR) áp dụng trong khoa học hình sự

Khi tính toán với tần suất alen của các tộc người khác nhau cho

kết quả LR là rất lớn.

6

1.4.2. Alen có tần suất thấp

Để xác định chính xác tần suất của một alen, cần phải thu thập

được nhiều hơn một giới hạn cực tiểu nào đó cho alen đó.

1.4.3. Alen có tần suất cao - Alen phổ biến

Một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra đối với các locus

ADN - STR được sử dụng trong khoa học hình sự là tính dị hợp tử

phải cao (trên 70%).

1.5. Quy trình chung thực hiện giám định ADN

GIÁM ĐỊNH TÁCH BIỆT

Đối tƣợng giám định

Mẫu so sánh

Mô tả, chụp ảnh, đánh giá

chất lượng mẫu vật

Tìm dấu vết, mô tả,

đánh giá dấu vết

Xác định loại dấu vết

(theo quy trình xác định riêng)

Tách chiết ADN

Tinh sạch ADN

Định lượng ADN

Nhân bội ADN

Điện di phân tích kết quả

Hình 1.3. Sơ đồ quá trình thực hiện giám định ADN

7

1.6. Quy trình giám định ADN đang được áp dụng tại Việt Nam

1.6.1. Tách chiết ADN

1.6.1.1. Phương pháp tách chiết hữu cơ (phương pháp tách

chiết bằng phenol/chloroform)

1.6.1.2. Tách chiết bằng Chelex

1.6.1.3. Phương pháp tách chiết mẫu từ giấy FTA

Hiện tại, Viện Khoa học hình sự sử dụng robot TECANTM để

tách chiết, phân tích ADN tự động từ mẫu thu trên giấy FTA.

1.6.1.4. Một số phương pháp tách chiết khác

Ngoài các phương pháp tách chiết ADN trên người ta còn sử

dụng một số phương pháp khác để tách chiết thành công ADN.

Tách chiết có hiệu quả cao như tách chiết bằng Prefiler

PrepFiler™ Forensic DNA Extraction Kit của hãng Themor Fisher

(Mỹ) hoặc IQTM system của hãng Promega (Mỹ).

1.6.2. Định lượng ADN

Việc xác định hàm lượng ADN của mẫu là rất cần thiết vì khi

biết được chính xác độ tinh sạch và hàm lượng ADN trong mẫu thì

sẽ tính được nồng độ tối ưu của các thành phần trong kỹ thuật PCR

và do vậy sẽ thu được kết quả tốt nhất.

Có nhiều phương pháp định lượng khác nhau như: Phương pháp

sử dụng bộ kít định lượng chạy trên máy real - time PCR; Phương

pháp đo mật độ quang ADN bằng quang phổ kế, phương pháp điện

di nhỏ, tuy nhiên, phương pháp định lượng ADN bằng Real - time

PCR là đạt độ chính xác và đặc hiện cao nhất.

1.6.2.1. Định lượng ADN bằng phương pháp real - time PCR

Real - time PCR là kĩ thuật PCR mà kết quả nhân bản ADN đích

hiển thị được ngay sau mỗi chu kỳ nhiệt của phản ứng.

1.6.2.2. Định lượng ADN bằng phương pháp đo quang phổ hấp

thụ phân tử trên máy Quawell Q6000

8

Ưu điểm: Cho kết quả nhanh, độ chính xác chấp nhận được.

Nhược điểm: Thiếu độ chính xác khi định lượng đối với ADN

đặc hiệu loài. Chỉ kiểm tra được hàm lượng ADN trong mẫu tinh

khiết.

1.6.3. Nhân bản ADN - PCR

Hiện nay phần lớn các phòng thí nghiệm đều sử dụng các bộ kit

nhân gen (PCR) của các hãng khác nhau. Các bộ kit thông dụng hay

được sử dụng trong giám định ADN hiện nay gồm Kit Identifiler,

Identifiler Plus, Identifiler Direct, Globalfiler...

1.6.4. Điện di ADN, phát hiện sản phẩm PCR và thu dữ liệu

hồ sơ ADN của mẫu giám định

Hiện tại sử dụng điện di trên máy điện di mao quản (Capillary

Electrophoresis - CE) trong quá trình giám định ADN.

1.7. Khái quát về tộc ngƣời

Tộc người là một cộng đồng người có mối liên hệ chặt chẽ, bền

vững, có sinh hoạt kinh tế chung, có ngôn ngữ riêng và những nét

văn hóa đặc thù, xuất hiện sau bộ lạc, bộ tộc.

Trong luận án, chúng tôi dựa vào quy định của Nhà nước Cộng

hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công nhận một người thuộc về tộc

người nào dựa vào giấy khai sinh và sơ yếu lý lịch của người đó.

Đặc trưng các tộc người ở Việt Nam là có lối sống quần tụ, làng

xã, tập trung trên một khu vực sinh sống nhất định, nên tần suất các

alen của mỗi locus gen là tương đối ổn định và có thể mang tính đặc

trưng vùng, miền.

1.8. Các khu vực địa lý trên lãnh thổ Việt Nam

Việt Nam được chia thành 3 miền gồm miền Bắc, miền Trung

và miền Nam với các tỉnh thuộc 3 miền này được chia thành 7 vùng

nhỏ hơn như sau:

9

Bắc Bộ được chia thành 3 vùng lãnh thổ nhỏ:Tây Bắc Bộ, Đông

Bắc Bộ và Đồng bằng sông Hồng.

Miền Trung được chia làm 3 vùng:Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên

và Nam Trung Bộ Việt Nam

Nam Bộ :Vùng Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long.

1.9. Lựa chọn các tộc ngƣời trong nghiên cứu

1.9.1. Cơ sở chọn lựa các tộc người trong nghiên cứu

Nghiên cứu và lựa chọn 08 tộc người thiểu số sinh sống trên

lãnh thổ Việt Nam, bao gồm các tộc người có số dân khoảng 1 triệu

người trở lên (Tày, Thái, Mường, Khmer, H’mông, Nùng, Hoa, Dao)

và tộc người chiếm đại đa số dân cư là tộc người Kinh.

1.9.2. Tộc người Kinh

Theo T ổng điề u tra dân s ố và nhà ở năm 2009, người Kinh ở

Việt Nam có dân số 73.594.427 người, chiếm khoảng 86,2% dân số

cả nước, cư trú tại tất cả 63 t ỉ nh, thành ph ố .

1.9.3. Tộc người Tày

Theo T ổng điề u tra dân s ố và nhà ở năm 2009 , người Tày ở Việt

Nam có dân số 1.626.392 người năm 2009.

1.9.4. Tộc người Thái

Theo T ổng điề u tra dân s ố và nhà ở năm 2009 , người Thái ở

Việt Nam có dân số 1.550.423 người.

1.9.6. Tộc người Khmer

Dân số người Khmer tại Việt Nam là 1.260.640 người.

1.9.7. Tộc người H’mông

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009 , người H’mông ở

Việt Nam có dân số 1.068.189 người.

1.9.8. Tộc người Nùng

Theo T ổng điề u tra dân s ố và nhà ở năm 2009 , người Nùng ở

Việt Nam có dân số 968.800 người, là tộc người có dân số đứng thứ

7 tại Việt Nam,

10

1.9.9. Tộc người Hoa

Theo T ổng điề u tra dân s ố và nhà ở năm 2009 , người Hoa ở

Việt Nam có dân số 823.071 người

1.9.10. Tộc người Dao

Theo T ổng điề u tra dân s ố và nhà ở năm 2009 , người Dao ở

Việt Nam có dân số 751.067 người,

1.9.11. Xác định cỡ mẫu tối thiểu trong phân tích xác định tần

suất alen

Hầu hết những nghiên cứu về dữ liệu quần thể đều kết luận cỡ

mẫu nằm trong khoảng 100 - 200 mẫu là đủ cho những nghiên cứu

về tần suất các locus gen STR. Chakraborty (1992) kết luận rằng từ

100 đến 150 cá thể với 1 quần thể có thể thống kê đầy đủ các alen có

tần suất alen dưới 1%.

1.10. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Việc ứng dụng các locus STR để truy nguyên cá thể người đã

được thực hiện tại những nước phát triển và hiện nay đã được áp

dụng ở hầu hết các nước trên thế giới. Vì tính chất bắt buộc, nên tất

cả các tộc người có số dân lớn trong một quốc gia đều được khảo sát

tần suất các locus STR một cách kỹ lưỡng để áp dụng khi giám định

ADN khi biết rõ được nguồn gốc chủng tộc của cá thể đó.

1.11. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc

Năm 1999, Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an đã được đầu tư

một phòng thí nghiệm giám định ADN với trang bị thuộc loại tiên

tiến.

Hiện tại, Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an đang sử dụng bộ

kit nhân gen AmpFlSTR® Identifiler® Plus trong công tác giám

định Sinh học pháp lý, mới sử dụng tần suất alen của người Kinh,

các tộc người khác chưa được chính thức sử dụng.

11

Chƣơng 2 : ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tƣợng nghiên cứu

Mẫu máu của các cá nhân thuộc các tộc người trong phạm vi

toàn quốc được thu trên giấy FTA®, các hồ sơ ADN đơn lẻ trong

quá trình giám định ADN tại Viện Khoa học hình sự.

2.2. Hóa chất và thiết bị nghiên cứu

2.2.1. Hóa chất

Thẻ thu mẫu máu: FTA® card

Kít tách chiết ADN: PrepFiler™ Forensic DNA Extraction Kit

Kít định lượng ADN: Quantifiler™ HumanKit

Bộ kít nhân bản phân tích ADN: AmpFℓSTR® Identifiler® Plus

2.2.2. Máy móc, thiết bị và dụng cụ

Hệ thống máy chủ lưu trữ dữ liệu IBM và HP (Mỹ)

Máy đục lỗ FTA®card: BSD Punching - Hãng Applied

Biosystems (Mỹ).

Robot TECAN các loại (Tách chiết, định lượng, PCR setup và

CE Setup) - Hãng TECAN (Thụy Sỹ).

Máy nhân bản ADN: PCR 9700 Hãng Applied Biosystems

Máy định lượng ADN: Real - time PCR - ECO - Hãng Illumina

Máy điện di: ABI sequencer 3130xl - Hãng Applied Biosystems

2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu

Thời gian nghiên cứu : Từ 01/2014 đến 12/2017.

Quá trình nghiên cứu được tiến hành tại:

Trung tâm Giám định Sinh học - Viện Khoa học hình sự .

Khoa Sinh học - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên -

ĐHQGHN.

12

2.4. Phƣơng pháp nghiên cứu

2.4.1. Sơ đồ quy trình thực hiện quá trình nghiên cứu

Quyết định số lượng mẫu và nhóm tộc

người nghiên cứu

Thu mẫu

Phân tích ADN

Tập hợp hồ sơ ADN

Xác định tần suất alen

Kiểm định thống kê, x/đ chỉ số

Tộc người 2

Tộc người 3

Tộc người 2

[[

Sử dụng bảng TS để xác định tần suất công thức

Hình 2.1. Sơ đồ các bước chính xây dựng tần suất alen phục vụ

giám định ADN

2.4.2. Phương pháp thu mẫu máu

Mẫu máu của các cá thể thuộc các tộc người khác nhau trong

cộng đồng các tộc người Việt Nam được thu thập ngẫu nhiên không

có quan hệ huyết thống gần gũi. Việc thu thập mẫu được căn cứ theo

hồ sơ nhân thân được cung cấp bởi Công an các quận, huyện trực

thuộc các tỉnh, thành phố.

13

2.4.3. Địa điểm thu mẫu

Địa điểm thu mẫu trên toàn quốc theo phân bố từng tộc người.

2.4.4. Mẫu sử dụng cho xác định tần suất alen

Bảng 2.1. Số lượng mẫu thu với mỗi tộc người dùng cho nghiên cứu

Tộc

ngƣời

Số mẫu

thu

Dân số

Khu vực địa lý

Đông Bắc Bộ

Tổng số

3.032

Tây Bắc Bộ

Đồng bằng sông Hồng

73.594.427 Bắc Trung Bộ

Miền Trung, T/N

Đông Nam Bộ

475

5.191

264

285

90

Kinh

9.620

Tây Nam Bộ

283

444

492

255

106

364

50

Đông Bắc Bộ

Tây Bắc Bộ

Điện Biên

Lai Châu

Sơn La

1.626.392

Tày

936

775

Thái

1.550.423

Yên Bái

Mường 1.268.963 Tây Bắc Bộ

Khmer 1.260.640 Đông Nam Bộ

155

150

134

76

155

150

Điện Biên

Hà Giang

Lai Châu

H’mông 1.068.189 Lào Cai

Sơn La

87

127

234

161

148

218

39

150

90

148

967

Yên Bái

Tây Bắc Bộ

Cao Bằng

Nùng

968.800

Lạng Sơn

405

Thái Nguyên

Một số địa bàn

Đông Bắc Bộ

Tây Bắc Bộ

Hoa

Dao

823.071

751.067

150

238

Tổng số

82.911.972 - (96,58% dân số)

13.396

14

2.4.5. Các bước tiến hành nghiên cứu

(1) → Thu mẫu máu ADN từ các cá thể bằng FTA card

(2) → Tách chiết ADN

(3) → Định lượng ADN bằng kít định lượng Quantifiler

(4) → PCR nhân gen bằng bộ kít Identifiler plus

(5) → Chạy điện di phân tích trên máy ABI 3130xl

(6) → Phân tích kết quả và xử lý số liệu

(7) → Tính khoảng cách di truyền và dựng cây phát sinh chủng loại

(8) → Xây dựng các bước tính toán sử dụng phần mềm Excel

(9) → Thử nghiệm áp dụng

2.4.6. Phương pháp tách chiết ADN

Quy trình tách chiết ADN bằng kít DNA PrepFiler™ Forensic

DNA Extraction Kit được sơ đồ theo các bước cơ bản sau :

Hình 2.5. Quy trình tách chiết ADN bằng kít PrepFiler

2.4.7. Phương pháp định lượng ADN

Trong nghiên cứu này, ADN được định lượng bằng bộ kít

Quantifiler (Quantifiler™ Human DNA Quantification Kit - Mỹ).

2.4.8. Phương pháp PCR

Hỗn hợp phản ứng được biến tính trên máy PCR 9700 ở 95oC

trong vòng 3 phút, sau đó lấy ra và ủ ngay vào đá lạnh trong 3 phút.

Quá trình biến tính và làm lạnh đột ngột này đảm bảo hầu hết ADN

từ dạng mạch đôi sẽ chuyển sang dạng mạch đơn hoàn toàn.

15

2.5. Phƣơng pháp tính tần suất alen, kiểm định giả thuyết

thống kê và các chỉ số trong khoa học hình sự

2.5.1. Xác định và tính tần suất alen của tập hợp mẫu

2.5.2. Phương pháp kiểm định giả thiết χ2

2.5.3. Phương pháp tính các chỉ số sử dụng trong khoa học

hình sự

2.6. Các chỉ số kết hợp đánh giá giá trị bảng tần suất alen

2.6.1. Chỉ số kết hợp khả năng loại trừ - combined power of

exclusion (CPE)

2.6.2. Chỉ số kết hợp khả năng phân biệt - power of

discrimination (CPD)

2.6.3. Chỉ số xác định cha con - Paternity index (PI)

2.6.4. Xác định đặc trưng tần suất của từng quần thể thuộc

các tộc người khác nhau

Người Kinh, do số lượng dân cư lớn, trải dài khắp đất nước, do

đó có thể tách người Kinh thành 03 khu vực địa lý đó là: Bắc Bộ (các

tỉnh phía Bắc đến hết tỉnh Hà Tĩnh), các tỉnh Trung Bộ từ Quảng

Bình đến Khánh Hòa, phần còn lại là khu vực Nam Bộ tùy thuộc vào

dữ liệu thu thập được và tính đặc trưng vùng miền.

Dựa trên cơ sở thông tin về nhân thân của các cá thể được thu mẫu,

tách ra thành các tộc người hoặc các nhóm tộc người theo khu vực địa lý.

Xác định và liệt kê các alen có tần suất thấp (tần suất thấp hơn

5/2N) hoặc có ở tộc người này nhưng chưa thấy xuất hiện ở tộc

người khác trên số mẫu khảo sát được.

Xây dựng biểu đồ, đồ thị để chứng minh và kiểm định tính khác biệt

và tính đặc trưng của từng tộc người, tộc người phân chia theo địa lý.

16

2.6.5. Xây dựng cây phát sinh chủng loại (phylogeny) bằng

phần mềm POPTREE

Chương trình POPTREE2 được sử dụng để tính khoảng cách di

truyền và xây dựng cây phát sinh chủng loại của các quần thể bằng

cách sử dụng phương pháp láng giềng (NJ) (Saitou và Nei 1987) và

phương pháp nhóm theo cặp với giá trị khoảng cách trung bình

không theo trọng số (UPGMA) (Sneath và Sokal 1973).

2.6.6. Xây dựng bảng tính ứng dụng

Dựa vào các ông thức tính toán thống kê trong khoa học hình sự

để xây dựng bảng tính sử dụng phần mềm Excel áp dụng cho tính

các chỉ số quan hệ huyết thống, truy nguyên cá thể.

2.6.7. Áp dụng bảng tính vào trong thực tế

Đưa vào một số vụ án cụ thể mà các đối tượng được phân tích

hồ sơ ADN trong vụ án đó đã rõ về danh tính, lai lịch, đặc biệt là lai

lịch về tộc người.

Xác định mức độ sai lệch của các mẫu này khi tính toán dựa

trên các bảng tần suất khác nhau của các tộc người nghiên cứu.

Chƣơng 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1. Kết quả tách chiết ADN tổng số từ mẫu nghiên cứu

Nồng độ ADN một số mẫu (lấy làm ví dụ) thu được nằm trong

khoảng từ 8,0ng/ l đến 10,5 ng/ l ADN thu được đều đạt.

3.2. Xác định hồ sơ ADN của các mẫu nghiên cứu

Sau khi thu được các mẫu ADN đạt tiêu chuẩn, bước tiếp theo,

tiến hành phản ứng nhân gen để xác định đa hình các locus STR

Điện đi các mẫu phân tích, kết quả thu được sẽ được so sánh

kích thước các băng ADN thu được ở mẫu nghiên cứu với các băng

tương ứng trên thang alen chuẩn.

Tiến hành tương tự với toàn bộ mẫu nghiên cứu, nghiên cứu đã

thu được hồ sơ ADN của 13.396 mẫu.

17

3.3. Tần suất alen của các tộc ngƣời nghiên cứu

Đã xác định được 11 bảng tần suất của 3 nhóm người Kinh (Bắc

Trung, Nam) và 08 tộc người có số dân đông nhất.

3.3.1. Locus D8S1179

Khi nghiên cứu tần suất của 09 tộc người, theo nhóm, vùng địa

lý, phát hiện được 13 alen bao gồm các alen 7, 8, 9 10, 11, 12, 13,

14, 15, 16, 17,18 và alen 19.

3.3.2. Locus D21S11

Trong nghiên cứu này, 18 alen thuộc locus D21S11 đã được xác

định bao gồm các alen 19, 26, 27, 28, 28.2, 29, 29.2, 30, 30.2, 31,

31.2, 32, 32.2, 33, 33.2, 34, 34.2 và alen 35.2.

3.3.3. Locus D7S820

Thông qua quá trình phân tích mấu, đã phát hiện được 15 alen bao

gồm các alen 4, 6, 7, 8, 9, 9.1, 9.2, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 23 và alen 24

3.3.4. Locus CSF1PO

Qua nghiên cứu đã phát hiện được 11 alen bao gồm các alen 6,

7, 8, 9, 10, 10.2, 11, 12, 13, 14 và 15.

3.3.5. Locus D3S1358

Đã phát hiện được 11 alen bao gồm các alen 7, 10, 12, 13, 14,

15, 16, 17, 18, 19 và alen 20

3.3.6. Locus TH01

Nghiên phát hiện được 11 alen bao gồm các alen 5, 6, 6.3, 7, 8,

8.3, 9, 9.3, 10, 11 và alen 12.

3.3.7. Locus D13S317

Nghiên cứu trên 13.396 mẫu đã phát hiện được 10 alen bao gồm

các alen 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 và alen 16.

3.3.8. Locus D16S539

Nghiên cứu của chúng tôi cũng phát hiện được 9 alen bao gồm

các alen 8, 9, 10, 11, 12,13, 14, 15 và alen 19.

18

3.3.9. Locus D2S1338

Ở locus D2S1338, thông qua nghiên cứu phát hiện được 17 alen

bao gồm các alen 13, 13.2, 14.2, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23,

24, 25, 26, 27 và alen 28.

3.3.10. Locus D19S433

Trong nghiên cứu của chúng tôi cũng phát hiện được 16 alen

bao gồm các alen 9, 11, 12, 12.2, 13, 13.2, 14, 14.2, 15, 15.2, 16,

16.2, 17, 17.2, 18, 18.2,

3.3.11. Locus vWA

Trong nghiên cứu của chúng tôi phát hiện được 16 alen bao gồm các

alen 8, 10, 11,12, 13, 14, 15, 15.2, 16, 17, 18, 18.2, 19, 20, 21 và alen 29.

3.3.12. Locus TPOX

Nghiên cứu của chúng tôi đã phát hiện được 9 alen bao gồm các

alen 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 và alen 15.

3.3.13. Locus D18S51

Nghiên cứu của chúng tôi đã phát hiện được 29 alen bao gồm

các alen số 5, 9, 9.2, 10, 11, 12, 12.2, 13, 13.2, 14, 14.2, 15, 15.2, 16,

16.2, 17, 18, 18.2, 19, 20, 20.2, 21, 21.2, 22, 23, 24, 25, 26 và 27.

3.3.14. Locus D5S818

Tổng cộng 12 alen được phát hiện, bao gồm các alen số 7, 8, 9,

10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 20 và alen 23.

3.3.15. Locus FGA

Các alen đã được phát hiện bao gồm các alen số 9, 10, 14, 16,

17, 18, 18.2, 19, 20, 20.2, 21, 21.2, 22, 22.2, 23, 23.2, 24, 24.2, 25,

25.2, 26, 26.2, 27, 27.2, 28, 28.2, 29, 29.2 và alen 30.2.

3.4. Tổng hợp các alen của các locus thuộc các tộc ngƣời

nghiên cứu

3.5. Bảng tần suất và các alen đặc trƣng alen theo tộc ngƣời

3.5.1. Bảng tần suất alen của các tộc người

19

Trên cơ sở kết quả điều tra tần suất alen của các tộc người

nghiên cứu, chúng tôi đã tiến hành thống kê số lượng alen được phát

hiện và số alen còn thiếu hoặc khác với bộ kít Identifiler Plus.

Sau khi tiến hành phân tích hồ sơ ADN của toàn bộ mẫu

nghiên cứu, tập hợp và phân tích xác định tần suất alen của các tộc

người ta thu được bảng tần suất ADN của 09 tộc người (người Kinh,

Tày, Thái, Mường, Khmer, Hoa, Nùng, H’mông và Dao).

3.5.2. Các alen đặc trưng của các tộc người

Những alen có tính đặc trưng cho tộc người là những alen đáp

ứng được một trong các tiêu chí sau:

Xuấthiện ởtộcngườinàymàkhôngthấyxuấthiện ởcáctộcngườikhác.

Không xuất hiện phổ biến ở các tộc người, dù có tần suất thấp.

Xuất hiện với tần suất cao ở tộc người này nhưng lại thấy xuất

hiện với tần suất thấp hơn nhiều ở các tộc người còn lại.

Bảng 3.22. Thống kê các alen đặc trưng của các tộc người

Tộc

Kinh

Tày

Thái Mường Khmer

Hoa

Nùng H’mông Dao

Locus

D8S1179

D21S11

D7S820

CSF1PO

D3S1358

TH01

8

8, 19

19

26, 34

4, 23, 24

14, 15

9.2

7

10.2

6

10

8

12

16

D13S317

D16S539

15

19

15, 16

18

D2S1338 13.2, 14.2

13

26

D19S433

17

vWA

8, 29

15.2

12

18.2

TPOX

D18S51

14, 15

15.2,

26

9.2,

13.2

5, 13.2

18.2

D5S818

FGA

20

9, 10

17

16

23

20.2

3

29.2 14, 18.2

28.2

Tổng

8

0

3

0

12

2

20