Bổ sung dẫn liệu phân tử và khảo sát đặc điểm nuôi trồng của chủng nấm Hương Sapa Lentinula edodes

102

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

Bổ sung dẫn liệu phân tử và khảo sát đặc điểm nuôi trồng

của chủng nấm Hương Sapa Lentinula edodes

Supplementation of molecular data and studying the cultural

characteristics of Sapa shiitake mushroom Lentinula edodes

Lê Huyền Ái Thúy¹, Lao Đức Thuận¹, Nguyễn Hoàng Mai², Phan Hoàng Đại²,

Nguyễn Trương Kiến Khương², Trương Bình Nguyên^2*

¹Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

²Đại học Đà Lạt, Việt Nam

^*Tác giả liên hệ, Email: ng [email protected]n

THÔNG TIN

TÓM TẮT

DOI:10.46223/HCMCOUJS.

tech.vi.16.1.1915.2021

Mẫu nấm Hương Sapa (Ký hiệu Len026) được thu hái tại

vùng rừng núi xã Sơn Bình, huyện Tam Đường, tỉnh Lào Cai vào

cuối tháng 05 năm 2019 khi đang phát triển trên các thân cây lá

rộng mục. Các đặc điểm hình thái bên ngoài như màu nâu đỏ (khi

ẩm ướt) chuyển sang vàng nâu, kèm các vết nứt nhẹ (khi khô) của

mũ nấm cùng các vảy sợi trên bề mặt mũ, lớp thịt mũ mỏng, mép

mũ cuộn khi non duỗi phẳng đến hơi vểnh lên khi già; Các đặc

điểm hiển vi như cấu tạo dạng elip của bào tử và đặc biệt là sự tồn

tại của các liệt bào cạnh (pleurocystidia) và liệt bào đỉnh

(cheilocystidia) cho thấy mẫu nấm này mang khá nhiều đặc điểm

pha trộn của cả 03 loài Lentinula edodes, Lentinula lateritia và

Lentinula boryana, là những loài loài đã được nhận định có thể

tồn tại ở nước ta. Tuy nhiên, các dẫn liệu phân tích đoạn ITS

rDNA cho mẫu nấm Hương trên lại cho thấy đây là loài Lentinula

edodes. Giống thuần của chủng nấm này đã được phân lập từ mô

thịt quả thể. Trong điều kiện nuôi trồng nhân tạo trên cơ chất mạt

cưa gỗ cao su nấm sinh trưởng và phát triển rất tốt. Mặc dù hiệu

suất sinh học của chủng Len026 còn khá thấp nhưng với các đặc

điểm như: tốc độ tăng trưởng hệ sợi và quá trình nâu hóa hệ sợi

nhanh cũng như khả năng hình thành mầm nấm rất mạnh cho thấy

đây là một chủng nấm tiềm năng dùng làm nguyên liệu lai tạo

giống nấm mới phục vụ công nghệ nuôi trồng nấm Hương của địa

phương.

Ngày nhận: 04/06/2021

Ngày nhận lại: 07/06/2021

Duyệt đăng: 15/06/2021

Từ khóa:

hình thái giải phẫu; ITSrDNA;

giống nấm; Lentinula edodes;

Sapa

ABSTRACT

Samples of Sapa shiitake mushroom (named Len026),

growing on decaying broadleaf stems, were collected in the

mountainous areas of Son Binh commune, Tam Duong district,

Lao Cai province at the end of May 2019. External morphological

features: the mushroom cap has fibrous scales on its surface,

reddish brown (when being wet) turn into yellow brown, with

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

103

slight cracks (when being dry); thin cap flesh; in young fruiting

bodies, rolled cap edge, flattened to slightly raised in mature

ones. Microscopic features the elliptic structure of the spores and

especially the existence of pleurocystidia and cheilocystidia. The

above features indicate that this sample has quite a mix of all

three characteristics species Lentinula edodes, Lentinula lateritia

and Lentinula boryana, which have been identified that may exist

in our country. However, the ITS rDNA analysis data for this

mushroom shows that this is a species of Lentinula edodes.

Purebred of this strain has been isolated from fruiting body tissue.

In the conditions of artificial cultivation on the rubber wood

sawdust substrate, the mushroom grew and developed very well.

Although the biological efficiency of strain Len026 was still quite

low, the characteristics such as: rapid growth of mycelium and

browning of mycelium as well as the ability to form very strong

fungal sprouts indicate that this strain is potential to be used as a

raw material for breeding new mushroom varieties for local

technology of growing shiitake mushrooms.

Keywords:

anatomical morphology; ITS

rDNA; Lentinula edodes;

mushroom varieties; Sapa

1. Giới thiệu

Nấm hương Lentinula edodes (Berk.) Pegler thuộc họ Marasmiaceae bộ Agaricales, tên

người Tày gọi là bioóc hom (nấm hoa). Theo các nghiên cứu về khu hệ tài nguyên nấm hương

Lentinula trên thế giới thì Việt Nam nằm trong khu vực phân bố của năm trong số bảy loài được

khảo cứu và công nhận chính thức (Hibbett, 2001; Mata & Petersen, 2001; Pegler, 1983), nhưng

chỉ mới ghi nhận một loài Lentinula edodes (Berk.) Pegler (thu được ở Lào Cai, Cao Bằng và

Lâm Đồng) và loài L. lateritia (thu được ở Lạc Dương, Lâm Đồng). Ngoài ra còn có 03 loài

Lentinula sp1 (phân bố ở Lâm Đồng), Lentinula sp2 (phân bố Cát Tiên, Đồng Nai) và Lentinula

sp3. (phân bố Pù Mát, Nghệ An) (L. H. P. Le, Do, Le, & Truong, 2010; T. X. Le et al., 2010;

Trinh, 1998). Như vậy chính thức chỉ mới có hai loài L. edodes và L. lateritia (Mẫu thu được ở

núi Langbiang, Lâm Đồng) là đã được khảo cứu kỹ về hình thái cùng như sinh học phân tử. Các

loài khác có nằm trong số 03 loài Lentinula sp1, Lentinula sp2 và Lentinula sp3 này hay không?

Hay đây là những loài mới trong chi Lentinula? Là những câu hỏi vẫn chưa được giải quyết thỏa

đáng. Các loài nấm thuộc chi Lentinula có các đặc điểm hình thái bên ngoài và cả giải phẫu bên

trong khá giống nhau. Trong khi ở nấm sự biến đổi hình thái theo môi trường là rất lớn, cho nên

để phân biệt các loài mà chỉ dựa vào các đặc điểm hình thái là gần như không thể chính xác.

Việc phân loại nhóm nấm hương trở nên càng phức tạp hơn khi các loài trong chi nấm này phân

bố trong vùng Úc - Á lại có thể lai được với nhau (Shimomura, Hasebe, Nakai-Fukumasa, &

Kornatsu, 1992).

Các ứng dụng sinh học phân tử để xác định nguồn gốc phát sinh của các loài nấm Hương

đã được tiến hành từ những năm 90. Đa số các công trình đều cho kết quả là có sự tách biệt khá

rõ ràng giữa các loài L. edodes, L. boryana, L. lateritia, L. novaezelandiae có sự phân chia thành

nhóm giữa các mẫu thu được theo các khu vực địa lý rất rõ ràng (Hibbett, 2001; Mata &

Petersen, 2001; Nicholson, Bunyard, & Royse, 1997). Ở Việt Nam, các mẫu thu được tại núi

Langbiang, Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà, Vườn Quốc gia Cát Tiên đã được xem xét ở mức

độ phân tử (L. H. P. Le et al., 2010; T. X. Le et al., 2010). Riêng các mẫu thu được tại Sapa vẫn

chưa được giám định mặc dù đã có nhiều báo cáo thu được nấm Hương (Lentinula edodes) ở khu

104

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

vực này (Pham & Vo, 1995, 1998, 1999 ; Trinh, 1998).

Nấm Hương có thành phần dinh dưỡng cao và hương vị hấp dẫn đặc biệt nên được coi là

một loại nấm thực phẩm cao cấp (Crisan & Sands, 1987; Hui, Wei, & Liu, 2004; Vetter, 1995).

Bên cạnh đó, nấm hương còn có những giá trị y dược đặc sắc như: hoạt tính kháng sinh, hoạt

tính chống ung thư, hoạt tính chống virus, tăng cường miễn dịch, hoạt động loại trừ cholesterol

… Do đó, tại các nước như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc … nấm Hương đã được nuôi trồng

trên quy mô lớn đem lại hiệu quả kinh tế rất cao (Nguyen, 2005). Trong thời gian gần đây ở Việt

Nam đã có một số cơ sở sản xuất nấm Hương. Tuy nhiên cho tới nay Việt Nam vẫn phải nhập

khẩu một lượng nấm Hương không nhỏ từ Trung Quốc và một lượng nhỏ từ Nhật Bản. Một

trong những lý do dẫn đến việc sản xuất nấm Hương tại Việt Nam chưa thực sự phát triển có lẽ

là do nấm Hương có thời gian nuôi trồng rất dài và phải trải qua nhiều công đoạn phức tạp trong

quy trình nuôi trồng, do vậy rất khó hiện đại hóa, tự động hóa các khâu sản xuất. Công nghệ sản

xuất nấm Hương ở các nước có trình độ cao về nuôi trồng nấm như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng

vẫn phải dựa nhiều vào điều kiện tự nhiên (Chan, 2005). Do vậy yếu tố giống nấm sẽ đóng vai

trò rất quan trọng vì chi khi có những chủng giống nấm chất lượng cao, có khả năng thích ứng

cao với điều kiện tự nhiên của địa phương thì việc sản xuất loài nấm này mới phát triển thuận lợi

được. Như vậy, việc tìm kiếm, sưu tập các nguồn gene bản địa và kiểm định danh pháp của

chúng ở mức độ phân tử sẽ rất quan trọng vì chính nó sẽ đặt nền tảng cho công tác lai tạo giống

và xây dựng công nghệ sản xuất nấm Hương của nước ta.

Cuối tháng 05 năm 2019, chúng tôi đã thu hái một số quả thể nấm đang phát triển trên

các thân cây lá rộng đang mục (Ký hiệu Len026) tại vùng rừng núi xã Sơn Bình, huyện Tam

Đường, tỉnh Lào Cai. Các đặc điểm hình thái bên ngoài cho thấy đây là các mẫu nấm thuộc một

loài trong chi Lentinula (Earle). Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu này từ nhận định sơ bộ đây là

một chủng giống nấm hoang dại quý có tiềm năng dùng làm nguyên liệu cho việc lai tạo ra các

chủng nấm nuôi trồng cho địa phương.

2. Đối tượng và phương pháp

2.1. Đối tượng

Mẫu nấm ký hiệu Len026 (mẫu có mùi thơm nấm Hương rất nồng) thu hái trên thân cây

gỗ lá rộng đang mục, tại khu vực rừng cây lá rộng xã Sơn Bình, huyện Tam Đường, tỉnh Lào Cai

vào cuối tháng 05 năm 2019.

2.2. Phân lập giống thuần

Một mảnh mô thịt nấm kích thước khoảng 0.5 × 0.5 × 0.1cm được tách ra từ phần thịt

nấm nơi tiếp xúc giữa mũ và cuống nấm, trong điều kiện vô trùng được đưa vào các đĩa Petri

(Φ10cm) chứa môi trường PGA (Potato Glucose Agar) để tạo nguồn giống thuần. Sau khi phân

lập, các đĩa này được nuôi ủ ở nhiệt độ 25 ± 2ºC, trong thời gian 20 ngày. Sau khi kiểm tra giống

mẹ được cấy truyền vào các ống nghiệm, nuôi ủ trong cùng điều kiện rồi đưa vào bảo quản ở

nhiệt độ 5 ± 2ºC. Đây chính là nguồn giống phục vụ cho việc tách chiết DNA và các nghiên cứu

về đặc điểm sinh trưởng và phát triển của chủng giống nấm này.

2.3. Định danh

2.3.1. Phương pháp so sánh hình thái giải phẫu

Mẫu quả thể nấm thu được trong tự nhiên được phân tích các đặc điểm hình thái theo

phương pháp của Singer (1986). Cấu trúc giải phẫu hiển vi của thể sinh sản, bào tử đảm, liệt bào

… được tiến hành quan sát dưới kính hiển vi quang học (Olympus BX53 - Nhật Bản). Các dẫn liệu

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

105

này được so sánh với các tài liệu tham khảo của các tác giả nước ngoài (Imazeki, Otani, & Hongo,

1988; Pegler, 1983; Singer, 1986; Teng, 1995). Mẫu vật sau khi định danh được sấy khô và bảo

quản tại Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Nông nghiệp Công nghệ cao, trường Đại học Đà Lạt.

2.3.2. Phương pháp sinh học phân tử

DNA từ hệ sợi nấm được tách chiết bằng phương pháp sử dụng phenol/chloroform,

phỏng theo phương pháp của Chomczynski và Sacchi (1987): 01 que gạt hệ sợi được cho vào

eppendorf đã có chứa 100µl dung dịch TE 1X, thêm vào 900l Trizol, pH8. DNA sau đó được

tủa bằng Isopropanol với chất trợ tủa GlycoBlue. DNA được giữ trong dung dịch TE 1X (Tris-

EDTA) và bảo quản ở -20^oC cho đến khi sử dụng.

Phản ứng PCR được thực hiện trên máy Mxpro-Mx3005P (Stratagene) với chương trình

nhiệt bao gồm 95ºC-5’ (1 chu kỳ), 40 chu kỳ lặp lại với 94ºC-30’’, 50ºC-30’’, 72ºC-30’’ và

72ºC-5’ (01 chu kỳ). Thể tích hỗn hợp phản ứng là 50µl bao gồm: 1 × dung dịch đệm PCR,

100nmol/L mồi, 400μmol/L mỗi loại dATP, dGTP, dCTP và dTTP, 1.5units hot-start Taq DNA

polymerase, 3mmol/L MgCl₂. Trình tự của hai mồi sử dụng trong phản ứng PCR (và cũng là

phản ứng giải trình tự) như sau: ITS1: TCCGTAGGTGAACCTGCGG và ITS4:

TCCTCCGCTTATTGATATGC. Sản phẩm PCR sẽ được phân tích trên gel agarose và sau đó

gửi đến công ty Macrogen, Hàn quốc để tinh sạch và giải trình tự. Trình tự này sau đó sẽ được

dùng để dò tìm trình tự tương đồng trên ngân hàng dữ liệu gene bằng công cụ BLAST (Basic

Local Alignment search tool) (Altschul, Gish, Miller, Myers, & Lipman, 1990).

2.3.3. Khảo sát các đặc điểm nuôi trồng

- Đánh giá khả năng hình thành quả thể và chất lượng quả thể trong điều kiện nuôi trồng

nhân tạo

Hỗn hợp 400g mạt cưa gỗ cao su, 50g cám gạo, 50g cám bắp, 7.5CaCO3 và 1,000g nước

được cho vào một bịch plastic (polypropylen) sau khi phối trộn kỹ; các bịch được hấp khử trùng

ở 96ºC, thời gian 06 giờ. (Chuẩn bị cơ chất và nuôi trồng quả thể theo quy trình công nghệ đang

áp dụng tại công ty cổ phần Nguyên Long - Đà Lạt).

- Nuôi ủ hệ sợi

Mỗi bịch cơ chất được cấy khoảng 20gr giống mẹ làm từ hạt lúa mì trong điều kiện vô

trùng. Sau khi cấy giống, các bịch phôi được nuôi trong phòng ủ tơ có nhiệt độ ban đêm 15 ±

2ºC; nhiệt độ ban ngày 25 ± 2ºC cho tới khi hệ sợi xâm chiếm toàn bộ khối cơ chất.

- Nâu hóa bịch phôi

Phôi nấm sau khi được lột bỏ lớp túi plastic được chuyển sang phòng ra quả thể ở chế độ

tối/sáng tự nhiên với cường độ ánh sáng tối đa khoảng 500lux, ẩm độ không khí duy trì trên

80%. Nhiệt độ 25 ± 2ºC. Quan sát và đánh giá quá trình nâu hóa của các bịch phôi.

- Ra quả thể

Quá trình hình thành quả thể được tiến hành trong điều kiện nhiệt độ ban ngày 25 ± 2ºC,

nhiệt độ ban đêm 15 ± 2ºC và ẩm độ không khí duy trì ở 85-95%.

Các thông số kỹ thuật được xác định thông qua thời gian hệ sợi xâm chiếm toàn bộ cơ

chất; thời gian hóa nâu; thời gian hình thành mầm quả thể; số lượng mầm nấm/ bịch; tỷ lệ mầm

nấm phát triển tới trưởng thành/ số mầm nấm; năng suất bịch phôi; tỷ lệ quả thể theo kích thước

và trọng lượng.

106

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

3. Kết quả và thảo luận

3.1. Định danh

Đặc điểm hình thái giải phẫu: Mẫu nấm Len026 mọc rời rạc trên thân gỗ mục của cây lá

rộng phủ đầy rêu (Hình 1A). Mũ nấm có màu nâu sậm khi ướt, chuyển sang nâu nhạt khi khô, có

các vảy sợi thô màu trắng, lồi nhẹ khi còn non, phẳng dần khi trưởng thành, mép mũ mỏng dễ

rách (Hình 1B, 1C); Kích thước mũ nấm 2.5- 2.0cm; Bào tầng dạng phiến, đính rời, màu trắng

(Hình 2); Cuống nấm kích thước: 0.6-1.5cm × 3-5cm; đính giữa hoặc hơi lệch tâm, hình trụ, đặc

chắc, màu trắng ở phần trên cao, màu nâu ở sát phần giá thể. Mặt cuống có vảy thô; Tồn tại vòng

nấm rất mờ, dạng sợi tơ. Chất thịt màu trắng, mềm, thịt mũ nấm mỏng 0.3cm, dai, cấu tạo bởi

lớp sợi kết hợp khá lỏng lẻo, thường phân nhánh và có khóa ở hầu hết các vách ngăn. Bào tử

màu trắng, bầu dục đến hơi elip, trong suốt không chứa tinh bột, không chứa đường dextro, vách

mỏng nhẵn, với một vài hạt bên trong, thuôn thành mấu nhỏ ở đầu bào tử phần tiếp xúc với tiểu

bính. Kích thước: 3-3.5 × 5-6µm. Đảm dạng chùy hẹp, mang 04 tiểu bính. Các liệt bào cạnh

(pleurocystidia) dạng chày phình to, trong suốt. Liệt bào đỉnh (cheilocystidia) dạng quả lê hoặc

dạng chày phình to có chóp nhọn.

Hình 1. Nấm Hương Sapa trong tự nhiên A. Sinh cảnh nơi thu mẫu; B. mặt trên mũ nấm, với các

vảy màu trắng; C. thụ tầng dạng phiến

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

107

Hình 2. Giải phẫu quả thể nấm Hương Sapa, A Quả thể; B Bào tầng dạng phiến; C Cấu trúc hệ

sợi thịt mũ nấm; D Đảm; E Cheilocystidia; F Cấu trú hệ sợi song song ở chất nền bào tầng;

G Bào tử đảm

3.2. Phân tích phả hệ học dựa trên vùng trình tự ITS1, 5.8S, ITS2

Cơ sở dữ liệu được xây dựng thông qua việc thu thập các trình tự tham chiếu các loài

thuộc chi Lentinula trên cơ sở dữ liệu genbank (NCBI, n.d.). Nhóm ngoại được sử dụng là trình

tự loài Marasmiellus foliiplilus (thuộc chi Marasmiellus). Các trình tự tham chiếu được trình bày

ở Bảng 1.

Bảng 1

Danh sách các chủng nấm sử dụng để dựng cây phả hệ và mã số gia nhập (accession number)

trên ngân hàng gene

Loài

Chủng

STCL-125

STCL-140

VB-361

Mã số truy cập

AF031183

AF031184

AF031189

AF031190

AF031191

AF031176

AF031177

MH211931

MH212103

JQ247977

KP317637

NR154176

Ghi chú

Trung Quốc

Hàn Quốc

Nepal

Lentinula edodes

VB-355

Lentinula edodes

TMI1546

Lentinula boryana

Lentinula raphanica

Lentinula aciculospora

Marasmiellus foliiplilus

IE 17/R38

IE 154/R50

FLAS-F-61499

FLAS-F-61820

PPN-ag-001

CUH AM090

Nguồn: Dữ liệu thu nhận trên ngân hàng Genbank (NCBI, n.d.)

108

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

Mô hình tiến hóa T92+G được áp dụng cho việc xây dựng cây phả hệ phân tử Maximum

likelihood với giá trị bootstrap lặp lại 1,000 lần. Kết quả cây phả hệ phân tử được trình bày ở

hình sau:

Hình 3. Kết quả phân tích phả hệ mẫu Len026

Dựa trên kết quả phân tích phả hệ phân tử, các mẫu thực nghiệm đều phân nhóm với loài

Lentinula edodes (với giá trị bootstrap đạt 99%) và tách biệt với các loài khác trong chi

Lentinula. Đồng thời, chi này hoàn toàn tách biệt với trình tự loài Marasmiellus foliiplilus (thuộc

chi Marasmiellus) - nhóm ngoại.

Xét riêng nhóm Lentinula edodes, mẫu Len026 hình thành nhóm đơn (monophyletic

group) với trình tự tham chiếu Lentinula edodes có nguồn gốc từ Nepal với giá trị bootstrap

100%.

Như vậy, điều này gợi ý rằng mẫu Len026 tương đồng với mẫu Lentinula edodes có

nguồn gốc từ Nepal.

3.3. Nꢀm hương chủng giống Len026 nuôi trồng trên môi trường nhân tạo

Trên cơ chất mùn cưa cây cao su có bổ sung dinh dưỡng, Len026 phát triển khá nhanh,

thời gian hệ sợi xâm chiếm toàn bộ bịch cơ chất 1.4kg trong khoảng 79 ngày (bịch mọc nhanh

nhất) đến 85 ngày (bịch mọc chậm nhất) (Hình 4A, 4B).

Hình 4. Các giai đoạn phát triển của Len026: A. Hệ sợi sau 35 ngày; B. Hệ sợi sau 80

ngày; C, D. Mầm quả thể xuất hiện ngay trong quá trình nâu hóa; E. Quả thể Len026

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

109

Sau khi hệ sợi vừa xâm chiếm toàn bộ khối cơ chất, mặc dù vẫn chưa mở bịch thì đã xuất

hiện các điểm nâu hóa phân bố khá đều trên toàn bộ bề mặt bịch cơ chất (Hình 4C). Len026 hóa

nâu khá nhanh và dễ dàng trong khoảng thời gian 22-25 ngày.

Bảng 2

Một số thông số kỹ thuật nuôi trồng chủng nấm Hương Sapa trên cơ chất mùn cưa cao su

Thời gian phủ kín cơ Thời gian hóa nâu

Thời gian ra quả

thể (ngày)

Chủng giống

Len026

chất (ngày)

(ngày)

82 ± 3

20 - 22

5 - 6

Nguồn: Tác giả quan sát và thu thập

Mầm nấm xuất hiện ngay trong quá trình nâu hóa. Kể từ khi mở bịch đề hệ sợi nấm tiếp

xúc không khí thì 05-06 ngày sau các mầm nấm đã bắt đầu xuất hiện với số lượng rất lớn.

Các mầm nấm đều phát triển đến trưởng thành đạt hiệu suất sinh học là 27.73%. Tuy

nhiên kích thước nấm rất nhỏ, số quả thể có kích thước < 1.5cm chiếm đến 65.7%; nấm có kích

thước từ 1.5cm-2.5cm chiếm 17.3% trong khi nấm có đường kính mũ > 2.5cm chỉ chiếm 17%

(Bảng 3). Chất lượng chủng giống nấm Len026 khá thấp khi thể hiện qua tỷ lệ nấm có trọng

lượng > 10g/quả thể chiếm tỷ lệ rất thấp (5%) (Bảng 3).

Bảng 3

Phân loại chất lượng quả thể nấm

Tỷ lệ theo trọng lượng

Tỷ lệ theo đường kính mũ (%)

(%)

>

Chủng

giống

Năng suất trung

2.5(cm)

[A1]

bình

1.5 - 2.5

(cm)

< 1.5(cm)

65.7

< 5g

71.8

5 - 10g

23.2

> 10g

5.0

[A1]

17.0

Len026

17.3

138.65 ± 3.11

Nguồn: Tác giả quan sát và tổng hợp

4. Kết luận

Qua giải phẫu hình thái và phân tích sinh học phân tử cho thấy mẫu nấm Lentinula thu

thập được tại Lào Cai chính là một chủng nấm hương thuộc loài Lentinula edodes, thuộc chi

Lentinula Earle, họ Marasmiaceae, bộ Agaricales.

Chủng giống Len026 có khả năng phát triển tốt trong điều kiện nuôi trồng nhân tạo và có

nhiều đặc điểm ưu việt như thời gian phát triển hệ sợi ngắn, thời gian hóa nâu bịch phôi ngắn,

khả năng hình thành mầm nấm cao và dễ dàng, tỉ lệ nấm non phát triển tới trưởng thành cao … là

những tính chất có thể tận dụng để phục vụ cho công nghệ nuôi trồng nấm. Đây thực sự là một

nguồn gene bản địa quý trong công tác lai tạo các chủng giống sản xuất thích nghi cao với điều

kiện nuôi trồng địa phương.

LỜI CÁM ƠN

Chúng tôi xin cảm ơn Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí

Minh và Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn Thành phố

110

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025 (Quyết định số 6510/QĐ-UBND ngày

24/11/2016) đã tài trợ nghiên cứu này.

Tài liệu tham khảo

Altschul, S. F., Gish, W., Miller, W., Myers, E. W., & Lipman, D. J. (1990). Basic local

alignment search tool. Journal of Molecular Biology, 215(3), 403-410.

Chan, A. W. (2005). Shiitake bag cultivation. In Mushroom growers handbook 2. Seoul, Korea:

MushWorld.

Chomczynski, P., & Sacchi, N. (1987). Single-step method of RNA isolation by acid

guanidinium thiocyanate-phenol-chloroform extraction. Analytical Biochemistry, 162(1),

156-159.

Crisan, E. V., & Sands, A. (1987). Nutritional value. In S. Chang & W. A. Hayes (Eds.), The

Biology and Cultivation of Edible Mushroom (pp. 137-165). London, UK: Academic Press.

Hibbett, D. S. (2001) Shiitake mushrooms and the molecular clocks: Historical biogeography of

Lentinula. Journal of Biogeography, 28, 231-241.

Hui, F. L., Wei, M. H., & Liu, Z. H. (2004). Assay study on amino acid, trace elements and toxic

heavy metals of the fruit bodies of Lentinus edodes. Shipin Kexue (Beijing, China), 25,

161-163.

Imazeki, R., Otani, Y., & Hongo, T. (1988). Fungi of Japan. Tokyo, Japan: Yama-kei Publishers

Co., Ltd.

Le, L. H. P., Do, L. T. T., Le, T. H. A., & Truong, N. B. (2010). Nghiên cứu một số đặc điểm

sinh học của chủng nấm hương Lentinula edodes hoang dại, mới phát hiện tại núi

Langbian, Đà Lạt [A study on biological characteristics of wild shiitake mushroom strain

Lentinula edodes, newly found in Mount LangBiang, Dalat City]. Tạp Chí Công Nghệ Sinh

Học, 8(3B), 1397-1404.

Le, T. X., Nguyen, H. L. Q., Truong, H. T., Hoang, H. T., Pham, D. N., Truong, N. B., & Dao,

L. T. (2010). Nghiên cứu đa dạng của các loài nấm Hương Lentinula edodes ở Sapa,

Lentinula cf. lateritia ở Langbian, Đà Lạt và Lentinula sp. mới tìm thấy ở Cát Tiên, Việt

Nam [Study on the diversity of shiitake Lentinula edodes species in Sapa, Lentinula cf.

lateritia in Langbiang, Da Lat and Lentinula sp., newly discovered in Cat Tien, Vietnam].

Tạp chí Công Nghệ Sinh Học, 8(1), 87-101.

Mata, J. L., & Petersen, R. H. (2001). Type specimen studies of New World Lentinula.

Mycotaxon, 79, 217-229.

NCBI. (n.d.). Gene. Retrieved March 18, 2021, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene

Nguyen, D. L. (2005). Công nghệ nuôi trồng nấm [Mushroom farming technology]. Hanoi,

Vietnam: Nhà xuất bản Nông nghiệp.

Nicholson, M. S., Bunyard, B. A., & Royse, D. J. (1997). Phylogeny of the genus Lentinula

based on ribosomal DNA restriction fragment length polymorphism analysis. Mycologia,

89(3), 400-407.

Pegler, D. N. (1983). The genus Lentinula (Tricholomataceae tribe Collybieae). Sydowia, 36,

227-239.

Lê Huyền Ái Thúy và cộng sự. HCMCOUJS-Kỹ thuật và Công nghệ, 16(1), 102-111

111

Pham, H. T., & Vo, K. T. P. (1995). Trồng nấm hương Lentinula edodes phân lập tại Cao Bằng

[Growing shiitake Lentinula edodes isolated in Cao Bang]. Kỷ yếu hội nghị Khoa học

trường ĐH Tổng hợp Tp. HCM, 595-601.

Pham, H. T., & Vo, K. T. P. (1998). Lai nấm hương Lentinula edodes Cao Bằng với chủng nấm

hương nhập từ Nhật [Hybridization of Lentinula edodes Cao Bang with a strain of shiitake

imported from Japan]. Di truyền học và ứng dụng, 1, 1-6.

Pham, H. T., & Vo, K. T. P. (1999). Lai nấm hương Lentinula edodes giữa chủng Cao Bằng và

chủng L170 nhập nội [Hybridization of Lentinula edodes between Cao Bang strain and

imported L170 strain]. Di truyền học và ứng dụng, 4, 15-19.

Shimomura, N., Hasebe, K., Nakai-Fukumasa, Y., & Kornatsu, M. (1992). Intercompatibility

between geographically distant strains of Shiitake (Reports of the Tottori Mycological

Institute, No. 30). Retrieved May 10, 2021, from Food and Agriculture Organization

website https://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=JP9400985

Singer, R. (1986). The agaricales in modern taxonomy (4th ed.). Koenigstein, Germany: Koeltz

Scientific Books.

Teng, S. C. (1995). Fungi of China. New York, NY: Mycotaxon, LTD.

Trinh, K. T. (1998). Danh lục nấm lớn Việt Nam [List of large mushrooms in Vietnam]. Hanoi,

Vietnam: Nhà xuất bản Nông nghiệp.

Vetter, J. (1995). Mineral and amino acid contents of edible, cultivated mushroom Shiitake

(Lentinus edodes). Zeitschrift fuer Lebensmittel – Unterssuchung und Forschung, 201, 17-

19.

Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.