Bài giảng Hẹp bao quy đầu (Phimosis)

HẸP BAO QUY ĐẦU

(PHIMOSIS)

I.

ĐỊNH NGHĨA:

-

Bao quy đầu là phần da che phủ và bảo vệ quy đầu dương vật.

Hẹp bao quy đầu là tình trạng bao quy đầu không thể tuột xuống để cho quy đầu có thể lộ

ra được

-

Trẻ bị hẹp bao quy đầu dễ bị viêm nhiễm do nước tiểu bị ứ đọng lại.

Hẹp bao quy đầu được chia làm 2 dạng chính:

•

Hẹp bao quy đầu sinh lý.

Hẹp bao quy đầu bệnh lý.

 Hẹp bao quy đầu sinh lý:

-

Là tình trạng bao quy đầu dính với quy đầu một cách tự nhiên để bảo vệ quy đầu và lổ

tiểu lúc trẻ mới sinh.

-

Cùng với sự phát triển của cơ thể, dương vật của trẻ cũng phát triển theo. Khi các tế bào

biểu mô sừng hóa, bong vảy, bắt đầu thoái triển tạo nên các khe giữa quy đầu và bao quy

đầu. Kích thước các khe này tăng dần tạo nên khoang bao quy đầu, làm cho quy đầu tách

dần khỏi bao quy đầu.

-

Các tế bào bong vảy và sừng hóa hình thành nên chất màu trắng (Smegma) nằm dưới bao

quy đầu, ở những nơi mà bao quy đầu chưa tách khỏi quy đầu.

Đối với trẻ sau sinh chỉ 4% bao quy đầu tuột lên được, 80% các trường hợp lúc 6 tháng

tuổi, 50% lúc 12 tháng tuổi, 20% lúc 2 tuổi và 10% trước 3 tuổi.

Hình Smegma

 Hẹp bao quy đầu bệnh lý:

-

Là do tình trạng viêm làm dính bao quy đầu kéo dài dẫn đến viêm xơ hóa và chít hẹp bao

quy đầu (Balanitis xerotica et obliterans – BXO: viêm xơ tắc nghẽn bao quy đầu).

Hình ảnh hẹp bao quy đầu bệnh lý do BXO

PHÂN LOẠI BAO QUY ĐẦU:

II.

Theo nghiên cứu của Kayaba và cộng sự trên trên 603 cậu bé Nhật không cắt bao quy đầu từ

0 đến 15 tuổi đã phân loại bao quy đầu như sau:

•

Type 1: cả bao quy đầu không tuột lên.

Type 2: bao quy đầu tuột lên để lộ lổ tiểu ra ngoài.

Type 3: bao quy đầu tuột lên để lộ nửa quy đầu.

Type 4: bao quy đầu tuột lên để lộ đến phần trên vành quy đầu, vị trí bám dính bao quy

đầu.

•

Type 5: bao quy đầu tuột lên dễ dàng, để lộ toàn bộ quy đầu.

Bảng phân loại bao quy đầu theo Kayaba

Type 1: Cả bao quy đầu không tuột lên

Type 2: Bao quy đầu tuột lên để lộ lỗ tiểu ra ngoài

Type 3: Bao quy đầu tuột lên để lộ nửa quy đầu

Type 4: Bao quy đầu tuột lên để lộ đến phần trên vành quy đầu

Type 5: Bao quy đầu tuột lên dễ dàng, để lộ toàn bộ quy đầu

Hình bao quy đầu có vòng thắt

III.

TRIỆU CHỨNG:

-

Tiểu phồng, tiểu khó: do bao quy đầu nhỏ hẹp, chít hẹp lổ tiểu, gây cản trở dòng nước

tiểu.

Viêm bao quy đầu: do nước tiểu ứ đọng và tình trạng kém vệ sinh là môi trường cho vi

khuẩn phát triển.

KỸ THUẬT

NONG BAO QUY ĐẦU

I.

MỤC TIÊU:

-

Trình bày được mục đích của việc nong bao quy đầu.

Trình bày được chỉ định và chống chỉ định của nong bao quy đầu.

Hướng dẫn được người nhà bệnh nhân và bệnh nhân cách nong bao quy đầu và vệ sinh

quy đầu tại nhà.

-

Trình bày được 3 tai biến của việc nong bao quy đầu không đúng cách.

II.

MỤC ĐÍCH:

-

Giúp đi tiểu dễ dàng.

Tránh nước tiểu ứ đọng gây viêm da quy đầu.

CHỈ ĐỊNH:

III.

-

Nong đối với những trường hợp hẹp bao quy đầu có triệu chứng tại chỗ hay viêm bao quy

đầu tái phát (nong sau khi điều trị hết viêm bao quy đầu) giúp bao quy đầu bình thường

tuột lên hoàn toàn ở độ tuổi sớm hơn.

IV.

CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

-

Trong các trường hợp bệnh nặng: sốt cao, co giật vv…

Da quy đầu đang trong tình trạng viêm, sưng, đỏ.

BXO (Balanitis xerotica obliterans: viêm xơ tắc nghẽn bao quy đầu ).

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

1. DỤNG CỤ:

-

Mâm sạch,

Bộ thay băng (không dùng kềm)

Chén chun

-

Dung dịch - thuốc thoa theo y lệnh

 Natri clorid 0,9 % 100ml

 Fucicort, Bisilkon hay Gentrisone

 Lidocain Spray

-

Dung dịch sát khuẩn tay nhanh, gant sạch

Thùng đựng chất thải lây nhiễm, thùng đựng chất thải thông thường.

2. KỸ THUẬT NONG:

1. Kiểm tra, đối chiếu BN

2. Báo và giải thích cho bệnh nhân, thân nhân.

3. Chuẩn bị tư thế bệnh nhân

4. Mang khẩu trang, rửa tay thường quy

5. Chuẩn bị dụng cụ

6. Rửa tay bằng dung dịch sát khuẩn tay nhanh, mang gant sạch.

7. Gây tê bằng Lidocain Spray xịt trực tiếp lên dương vật.

8. Tuột nhẹ bao quy đầu đến mức có thể, không gây đau, chảy máu hay rách da.

9. Rửa bằng dung dịch Natri clorid 0,9 % hay nước sạch, lau khô

10. Thoa một lớp mỏng kem Steroid (Fucicort hay Bisilkon) lên vị trí vòng hẹp

11. Tuột bao quy đầu trở lại vị trí cũ

12. Hướng dẫn người nhà về nong 2 lần/ngày (sáng và chiều).

Chuẩn bị tư thế bệnh nhân

Xịt thuốc tê Lidocain

Dùng tay tuột bao quy đầu đến mức có thể

Tay không thuận dùng gạc giữ thẳng dương vật, tay thuận dùng gòn thấm

Natri clorid 0,9% tách nhẹ bao quy đầu ra khỏi quy đầu.

Rửa sạch nhẹ nhàng quy đầu bằng Natri clorid 0,9% và lau khô

Thoa thuốc theo y lệnh (Fucicort hay Bisilkon)

Tuột bao quy đầu trở lại vị trí cũ sau khi nong

Hướng dẫn tư thế nong cho người nhà: Dùng ngón cái và ngón trỏ 2 bàn tay tuột nhẹ bao

quy đầu, sau đó rửa sạch bằng nước muối, thoa thuốc và tuột về vị trí cũ.

LƯU Ý KHI THỰC HIỆN

NONG BAO QUY ĐẦU

. Type 1:

-

Nong đến mức có thể, không cố gắng, nong hơi xoè ra như bông hoa.

Không làm chảy máu vì sẽ tạo thành sẹo dẫn tới hẹp bao quy đầu thứ phát do

nhân viên y tế.

-

Hướng dẫn người nhà về nong, sau 1 - 2 tuần tái khám lại để tiếp tục nong.

Hình ảnh sau nong type 1

. Type 2:

-

Nong đến type 3

Không gây chảy máu

Hướng dẫn người nhà về nong, sau 1 - 2 tuần tái khám.

Hình ảnh sau nong của type 2

. Type 3:

-

Nong đến type 4 hay có thể không chảy máu thì nong đến type 5

Đối với trường hợp có vòng thắt không nên nong đến type 4

Hướng dẫn người nhà về nong và vệ sinh cho bé, sau 2 tuần tái khám.

. Type 4:

-

Thường còn bị dính một ít bao quy đầu với quy đầu

Tách dính

Hướng dẫn người nhà về nong và vệ sinh.

. Type 5:

-

Hướng dẫn người nhà về tuột lên để vệ sinh cho bé

Đối với bé lớn hướng dẫn trực tiếp bé cách tuột lên để vệ sinh mỗi ngày.

3. TAI BIẾN:

 TRƯỚC MẮT:

Triệu chứng

nhận biết

Tai biến

Nguyên nhân

Xử trí

Phòng ngừa

Chảy máu sau Chảy máu dây

khi nong ở dây thắng

thắng

Kỹ thuật nong

- Băng ép tại chỗ. - Nong nhẹ nhàng phần

không đúng

- Theo dõi tình

da qui đầu gần dây

thắng.

trạng chảy máu.

- Hướng dẫn người nhà

khi nong nên tránh dây

thắng.

Sau khi nong

Paraphimosic

- Thao tác nong Hướng dẵn người - Đối với những type 1,

bao qui đầu

(bị thắt hẹp bao

da qui đầu thô

bạo.

nhà đưa bé đến

bệnh viện càng

sớm càng tốt

2, 3 có vòng thắt nên

nong nhẹ, để vòng thắt

dãn ra từ từ.

không trở về vị qui đầu)

trí cũ do có

- Sau khi đặt

sonde tiểu.

- Thường gặp ở

type 1,2,3 có

vòng thắt

- Hướng dẫn người nhà

về tiếp tục nong cho bé

thường xuyên mỗi ngày

để vòng thắt dãn ra



Hình Paraphimosis





LÂU DÀI:

Dấu hiệu

nhận biết

Tai biến

Nguyên nhân

Xử trí

Đề phòng

Sau khi nong

bao qui đầu

Hẹp bao qui

đầu thứ phát

Kỹ thuật nong - Vệ sinh vùng da qui đầu

- Nong nhẹ nhàng

bao qui đầu hạn

chế gây cháy

máu.

làm chảy máu

bao qui đầu

dẫn tới sẹo

khi lành

bị chảy máu bằng dung

dịch Natri clorid 0,9%.

- Hướng dẫn người nhà

chăm sóc da qui đầu để

tránh bị viêm nhiễm.

tình trạng viêm (hẹp bao qui

và hẹp bao qui đầu bệnh lý)

đầu tiếp tục tái

- Nong từ từ đối

với từng type.

phát