Bài giảng Bệnh tay - chân

08/09/2011

ĐꢄI CƯƠNG

• Là bꢀnh do virus ñưꢁng ruꢂt gây ra.

• Biꢃu hiꢀn chính: sang thương da niêm

dưꢄi dꢅng bóng nưꢄc ꢆ lòng bàn tay, bàn

chân, mông, ñꢇu gꢈi.

BꢀNH

TAY- CHÂN- MIꢀNG

• Bꢀnh có thꢃ gây nhiꢉu biꢊn chꢋng nguy

hiꢃm như viêm não, viêm cơ tim, phù phꢌi

cꢍp ꢀ tꢎ vong nꢊu không ñưꢏc phát hiꢀn

sꢄm và xꢎ trí kꢐp thꢁi.

Khoa Nhiꢁm

Bꢂnh viꢂn Nhi Đꢃng 2

Tꢅi BV. Nhi Đꢃng 2

(phân bꢆ theo sꢆ bꢂnh nhân)

ĐꢄI CƯƠNG (tt)

Gây 4 trꢑn dꢐch lꢄn:

ꢁ 1975: Bulgaria - tꢎ vong 44 ngưꢁi

ꢁ 1978: Hungary - tꢎ vong 47 ngưꢁi

ꢁ 1947: Malaysia- tꢎ vong 31 ngưꢁi

ꢁ 1998: Đài Loan- tꢎ vong 78 ngưꢁi

• Nam > nꢕ

• TP chiꢊm ña sꢈ

• Tuꢌi chꢖ yꢊu tꢗ 1-3

tuꢌi

• Phân bꢈ theo quꢑn

huyꢀn: Bình Thꢅnh, Gò

Vꢍp, Thꢖ Đꢋc

Ngoài ra còn gꢒp ꢆ Hoa Kỳ, Thꢓy Điꢃn, Nhꢑt

Bꢔn, Trung Quꢈc, Hong Kong, Úc, Singapore...

• Phân bꢈ theo tꢘnh:

Bình Dương

Phân bꢆ theo tháng

Tác nhân gây bꢂnh

Tꢅo dꢇch:

ꢁCoxsackievirus A 16

ꢁEnterovirus 71

Gây bꢂnh lꢈ tꢈ:

Coxsackievirus A4 – A7, A9, A10, B1 – B3,

B5

1

08/09/2011

Đưꢉng lây truyꢊn

Enterovirus

Rhinovirus

Cardiovirus

Apthovirus

3 Poliovirus serotypes

23 Coxaskie A virus serotypes

6 Coxaskie B virus serotypes

31 Echovirus

ꢁ Đưꢁng tiêu hóa

(phân – miꢀng, miꢀng – miꢀng)

4 Enteroviruses: 68-71

Picornaviridae

Tꢙ lꢀ phân lꢑp virus ꢆ hꢚng: 93%, cao hơn

ñáng kꢃ so vꢄi phꢊt trꢛc tràng hoꢒc phân:

30% (Chang và cs, 1999)

Đꢌc tính cꢋa virus

Thꢉi gian ꢋ bꢂnh

• Enterovirus có thꢃ sꢈng trong vꢑt chꢋa bꢜng

thép không gꢘ > 24h

• 3 – 4 ngày, có thꢃ kéo dài ñꢊn 10 ngày

• Vꢝn còn hoꢅt ñꢂng ꢆ nhiꢀt ñꢂ phòng trong

nhiꢉu ngày

• Tꢞn tꢅi trong môi trưꢁng pH thꢍp (pH = 3)

• Kháng vꢄi cꢞn 70^ovà Ether

Lâm sàng

Giai ñoꢅn không triꢂu chꢍng

Trꢟ em: 6% không triꢀu chꢋng

Bꢂnh sinh

Ngưꢁi lꢄn: 53% không triꢀu chꢋng

• Siêu vi trùng xâm nhꢑp vào cơ thꢃ qua

niêm mꢅc miꢀng hay ruꢂt, vào hꢀ thꢈng

hꢅch bꢅch huyꢊt, tꢗ ñó phát triꢃn rꢍt

nhanh gây tꢌn thương ꢆ da và niêm mꢅc.

Giai ñoꢅn có triꢂu chꢍng

ꢁ

Giai ñoꢀn 1: không có biꢊn chꢋng

Giai ñoꢀn 2: biꢊn chꢋng thꢇn kinh

Giai ñoꢀn 3: suy tim phꢌi

3a: cao huyꢊt áp/ phù phꢌi

3b: tꢓt huyꢊt áp/ sꢈc

ꢁ

Giai ñoꢀn 4 : hꢞi phꢓc

2

08/09/2011

Lâm sàng (t.t.)

Loeùt mieäng: boùng nöôùc

ôû mieäng, ôû löôõi, dieãn tieán

nhanh thaønh veát loeùt →

aên uoáng keùm, taêng tieát

nöôùc boït.

Giai ñoꢅn 1

- Sꢈt (1 – 3 ngày, có thꢃ > 39^oC)

- Loét miꢀng (lưꢠi, niêm mꢅc má)

- Hꢞng ban, bóng nưꢄc (chân, tay, ñꢇu gꢈi, mông)

Boùng nöôùc töø 2-10 mm hình oval ôû loøng

baøn tay, loøng baøn chaân, moâng, goái

Boùng nöôùc

coù theå loài

treân da hay

aån döôùi da,

aán thöôøng

khoâng ñau

3

08/09/2011

Hoàng ban raát nhoû ( 1-2 mm ) ôû loøng

baøn tay, baøn chaân raát deã boû soùt

HFMD ON HAND

Lui beänh: sau 7 ngaøy, tính töø luùc khôûi

beänh neáu khoâng coù bieán chöùng.

Lâm sàng (t.t.)

Giai ñoꢅn 2:

Giai ñoꢅn 2(t.t):

Biꢁn chꢂng thꢃn kinh

- Viêm màng não vô trùng: sꢈt, ói, nhꢋc ñꢇu, quꢍy

khóc, rung giꢑt cơ khi ngꢖ, cꢌ gưꢏng. Thưꢁng

phꢓc hꢞi sau 3 – 7 ngày

- Hꢂi chꢋng giꢈng sꢈt bꢅi liꢀt (thưꢁng 3 – 7

ngày sau bꢐ bꢀnh TCM): liꢀt chi cꢍp không

ñꢈi xꢋng, giꢔm phꢔn xꢅ, không rꢈi loꢅn vꢉ

cꢔm giác)

- Viêm não: sꢈt, rꢈi loꢅn tri giác, rung giꢑt cơ

(myoclonic jerk) khi ngꢖ, lꢗ ñꢗ, hôn mê, co giꢑt,

thꢍt ñiꢉu, liꢀt thꢇn kinh sꢚ, mꢡt nhìn lên, rung giꢑt

nhãn cꢇu)

- Viêm não – tꢖy

4

08/09/2011

Lâm sàng (t.t.)

Giai ñoꢅn 3a

Tꢗ vài giꢁ ñꢊn 2 ngày sau khi khꢆi phát triꢀu chꢋng

thꢇn kinh (trung bình 12h)

Giai ñoꢅn 4: hꢃi phꢎc

• Thꢆ nhanh, mꢅch nhanh ( tꢗ 135-250 lꢇn/ phút)

• Da tái

Phꢓc hꢞi sꢛ yꢊu chi, khó nuꢈt, giꢔm thông khí

do nguyên nhân trung ương

• Tăng huyꢊt áp

• Phù phꢌi

Giai ñoꢅn 3b

Tꢓt huyꢊt áp, sꢈc, thiꢃu niꢀu, vô niꢀu, nhꢐp tim nhanh

Cꢏn lâm sàng

Phân ñꢐ lâm sàng

ꢁ Công thꢋc máu : tăng bꢅch cꢇu, tiꢃu cꢇu tăng

ꢁ Đưꢁng huyꢊt: tăng

• Đꢐ 1: loét miꢀng và/hoꢒc sang thương da.

ꢁ X-quang phꢌi: bóng tim không to, tꢌn thương mô kꢟ

ꢁ ECG: nhꢐp xoang nhanh, không rꢈi loꢅn nhꢐp

ꢁ Phân lꢑp và cꢍy virus:

–

Phꢊt hꢚng : ĐL(93%), Pasteur – NĐ2 (50%), Korea (47%)

Phân ĐL (30%), Pasteur – NĐ2 (75%, Korea (90%)

Siêu vi thꢄi theo ñưꢅng phân có thꢆ ñꢁn tuꢃn thꢂ 17!!!

Phân ñꢐ lâm sàng (t.t)

Phân ñꢐ lâm sàng (tt)

• Đꢐ 2: bꢡt ñꢇu có biꢊn chꢋng thꢇn kinh và tim mꢅch.

ꢂ2a: Giꢑt mình ít, chꢘ khai thác qua bꢀnh sꢎ.

• Đꢐ 3: biꢊn chꢋng nꢒng vꢉ thꢇn kinh, hô

hꢍp, tim mꢅch.

ꢂ2b: Giꢑt mình liên tꢎc, ñꢒc biꢀt khi ngꢖ, sꢈ lꢇn ≥ 2 lꢑn/ 30

phút hoꢒc giꢑt mình kèm theo 1 trong các dꢍu hiꢀu sau:

ꢂKhó thꢆ: thꢆ nhanh, thꢆ không ñꢉu, thꢆ ngꢛc

bꢓng

ꢃ run chi liên tꢓc,

ꢃ ñi lꢚang chꢚang,

ꢃ ngꢖ gà,

ꢂMꢅch nhanh và/hoꢒc tăng huyꢊt áp.

ꢂCo giꢑt, hôn mê (Glasgow < 10 ñiꢃm)

ꢃ mꢅch nhanh,

ꢃ sꢈt cao liên tꢓc khó hꢅ,

ꢃ yꢊu liꢀt chi

5

08/09/2011

Chꢒn ñoán

Chꢋ yꢓu dꢔa vào lâm sàng

Phân ñꢐ lâm sàng (tt)

1. Sꢈt

• Đꢐ 4: Biꢊn chꢋng rꢍt nꢒng khó hꢞi phꢓc

2. Hꢞng ban, bóng nưꢄc ꢆ tay, chân, ñꢇu

gꢈi, mông

ꢂMꢅch nhanh (150 – 250 lꢇn/phút)

ꢂPhù phꢌi cꢍp

3. Viêm loét miꢀng

4. Biꢊn chꢋng thꢇn kinh

5. Dꢐch tꢢ có tiꢊp xúc

ꢂTꢓt huyꢊt áp - sꢈc

ꢂNgưng thꢆ

Yꢓu tꢆ tiên lưꢕng

Yꢓu tꢆ tiên lưꢕng (t.t.)

Yꢊu tꢈ nguy cơ liên quan ñꢊn biꢓn chꢍng

thꢑn kinh:

- Trong các yꢊu tꢈ trên: ngꢇ gà và sꢈt trên 3

ngày là yꢊu tꢈ quan trꢚng nhꢍt.

•Sꢈt > 3 ngày

•Sꢈt > 39^oC

•Nhꢋc ñꢇu

•Ngꢖ gà

- Yꢊu tꢈ nguy cơ phù phꢖi sau biꢓn chꢍng

thꢑn kinh: tăng ñưꢁng huyꢊt, tăng bꢅch cꢇu,

tăng tiꢃu cꢇu, yꢊu chi.

Trong ñó: tăng ñưꢅng huyꢁt là yꢊu tꢈ quan

trꢚng nhꢍt.

•Ói mꢎa

•Co giꢑt

Điꢊu trꢇ (t.t.)

Điꢊu trꢇ

Đꢐ 1:

Nguyên tꢗc:

• Điꢉu trꢐ triꢀu chꢋng

• Điꢉu trꢐ ngoꢅi trú

• Theo dõi sát, phát hiꢀn sꢄm và ñiꢉu trꢐ tích

cꢛc các biꢊn chꢋng.

• Hꢅ sꢈt, giꢔm ñau bꢜng Paracetamol

• Nghꢘ ngơi, tránh kích thích

• Sꢎ dꢓng thuꢈc an thꢇn nhꢜm giꢔm kích

thích giúp ñánh giá chính xác các biꢊn

chꢋng thꢇn kinh và hꢅn chꢊ tăng áp lꢛc

nꢂi sꢚ.

• Tái khám mꢣi 1-2 ngày trong 7 ngày ñꢇu

cꢖa bꢀnh

• Dꢒn dò dꢍu hiꢀu nꢒng cꢇn tái khám ngay.

6

08/09/2011

Điꢊu trꢇ (t.t.)

Đꢐ 2: ñiꢉu trꢐ nꢂi trú:

ꢁĐꢐ 2a:

– Điꢉu trꢐ hꢅ sꢈt, giꢔm ñau như ñꢂ 1

Các dấu hiệu nặng cần tái khám ngay:

• Sốt cao liên tục khó hạ

• Thở bất thường

– An thꢇn: Phenobarbital 5 – 7 mg/kg uꢈng hay

tiêm bꢡp

– Nghꢘ ngơi, tránh kích thích

• Giật mình, run chi, chới với, hốt hoảng, lơ

– Theo dõi M, NĐ, HA, nhꢐp thꢆ, tri giác, ran phꢌi,

SpO2 mꢣi 6-8 giꢁ

láo, bứt rứt, đi loạng choạng

• Ngủ gà, li bì

• Co giật, hôn mê

– Phát hiꢀn sꢄm dꢍu hiꢀu chuyꢃn ñꢂ, biꢊn chꢋng

ñꢃ kꢐp thꢁi ñiꢉu trꢐ.

Điꢊu trꢇ (t.t.)

ꢁĐꢐ 2b:

– Nꢜm ñꢇu cao 30⁰

Đꢐ 3:

• Đꢒt nꢂi khí quꢔn giúp thꢆ sꢄm

– Thꢆ Oxy khi có thꢆ nhanh

– An thꢇn: Phenobarbital 10mg/kg TTM

– Nghꢘ ngơi, tránh kích thích

• An thꢇn: Midazolam, phenobarbital …

• Chꢈng phù não:

ꢂNꢜm ñꢇu cao 30°.

– Immunoglobulin: 1g/kg/ngày TTM 6 – 8h , ñánh giá

lꢅi sau 24h và cho liꢉu thꢋ 2 nꢊu cꢇn.

ꢂThꢆ máy, giꢕ PaO2 90-100 mmHg và PaCO2 25-

35 mmHg.

– Theo dõi M, NĐ, HA, nhꢐp thꢆ, tri giác, ran phꢌi,

SpO₂, mꢅch mꢣi 4 - 6 giꢁ

ꢂHꢅn chꢊ dꢐch: 1/2- 3/4 nhu cꢇu bình thưꢁng.

Điꢊu trꢇ (t.t.)

Đꢐ 3:

Đꢐ 4:

• Xꢎ trí tương tꢛ ñꢂ 3

• Điꢊu trꢇ sꢆc:

• Điꢉu chꢊnh rꢈi loꢀn nưꢋc, ñiꢌn giꢄi, toan kiꢉm

và ñưꢅng huyꢁt. Lưu ý: hꢅ Natri máu và hꢅ

ñưꢁng huyꢊt.

ꢂDꢐch truyꢉn: ñiꢀn giꢔi 5ml/kg/15p tùy ñáp ꢋng lâm

sàng và CVP, echo tim. Ngưng dꢐch khi có dꢍu

hiꢀu doꢅ phù phꢌi.

• Dobutamin: chꢘ ñꢐnh khi M > 170 lꢇn/phút

ꢂliꢉu khꢆi ñꢇu 5µg/kg/phút TTM, tăng dꢇn cho ñꢊn khi

có cꢔi thiꢀn lâm sàng

ꢂSꢎ dꢓng vꢑn mꢅch : Dobutamin, Dopamine,

• Immuno globulin (IGIV)

adrenalin, Noradrenalin

• Theo dõi sinh hiꢀu, ran phꢌi, SpO2.

ꢂIVIG tùy tꢗng trưꢁng hꢏp, thưꢁng không hiꢀu

quꢔ trong giai ñoꢅn này.

7

08/09/2011

Tiêu chuꢒn nhꢏp viꢂn (tt)

• Tiêu chuꢒn phꢎ:

Tiêu chuꢒn nhꢏp viꢂn

Sꢈt cao + dꢍch tꢎ + 1 trong các triꢌu chꢂng:

• Tiêu chuꢒn chính:

-

Hꢈt hoꢔng

Giꢑt mình

Chꢄi vꢄi

Tay chân miꢌng + 1 trong các triꢌu chꢂng sau:

- Sꢆt cao, trên 3 ngày

- Hꢈt hoꢔng

- Giꢑt mình

- Chꢄi vꢄi

- Lơ láo

Run chi

- Sꢈt trên 3 ngày

- Nôn ói nhiꢉu

- Ngꢖ gà

Loꢅng choꢅng

Co giꢑt, yꢊu chi

Nôn ói nhiꢉu

Ngꢖ gà

- Run chi

- Loꢅng choꢅng

- Co giꢑt, yꢊu chi

Phòng ngꢘa

• Vꢀ sinh ăn uꢈng, vꢀ sinh cá nhân, cách ly

trꢟ bꢀnh.

• Vaccin: ñang nghiên cꢋu.

8

Bài giảng Bệnh tay - chân - miệng