Vài nét đặc trưng đô thị hóa tỉnh Bình Dương giai đoạn 2000-2015
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
VÀI NÉT ĐẶC TRƯNG ĐÔ THỊ HÓA TỈNH BÌNH DƯƠNG GIAI ĐOẠN 2000 - 2015
Nguyễn Thị Hoài Phương1
1Trường Đại học Thủ Dầu Một
Thông tin chung:
Ngày nhận bài: 25/07/2018
Ngày nhận kết quả bình duyệt:
20/09/2018
Ngày chấp nhận đăng:
08/2019
ABSTRACT
Urbanization is an objective inevitability process in the era of
industrialization and modernization. It does not only change the population,
the geospatial expansion but also changes the socio-economic factors, each
locality the process of implementation is not the same. The low point of
urbanization compared to some localities in the Southern Key Economic
Zone, with the advantages of geographical location, topography and
economic exchange conditions, Binh Duong now becomes one in the
provinces with the fastest urbanization in the country. Rapid urbanization not
only brings advantages but also limits. This paper focuses on some
characteristics of urbanization in Binh Duong province, and the impact of
urbanization to agricultural land shifting and evaluates the positive and
Title:
Some majorcharacteristics of
urbanization in Binh Duong
province in the period 2000 -
2015
Keywords:
Binh Duong province,
characteristics, urbanization,
agricultural land, shifting
negative aspects of this process. On that basis,
recommendations are made towards land use in the direction of efficiency
and harmony in economic, social and environmental development.
a number of
Từ khóa:
Bình Dương, đặc trưng, đô thị
hóa, đất nông nghiệp, chuyển
dịch
TÓM TẮT
Đô thị hóa (ĐTH) là một quá trình tất yếu khách quan trong thời kì công
nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH - HĐH). ĐTH không chỉ làm thay đổi về dân
cư, sự mở rộng không gian địa lý mà còn làm thay đổi đến các yếu tố kinh tế
xã hội khác, tuy nhiên ở mỗi địa phương quá trình thực hiện không giống
nhau. Xuất phát điểm ĐTH thấp so với một số địa phương trong Vùng kinh tế
trọng điểm phía Nam (VKTTĐPN), với những lợi thế về vị trí địa lý, địa hình,
điều kiện giao lưu về kinh tế, hiện nay Bình Dương trở thành một trong
những tỉnh có tốc độ ĐTH nhanh nhất cả nước. ĐTH nhanh bên cạnh những
thuận lợi luôn song hành những hạn chế. Bài viết này tập trung trình bày vài
nét đặc trưng của quá trình ĐTH tỉnh Bình Dương và ảnh hưởng của ĐTH
đến sự chuyển dịch đất nông nghiệp, đánh giá những mặt tích cực và hạn chế
của quá trình chuyển dịch này, trên cơ sở đó đưa ra một số các khuyến nghị
hướng đến sử dụng đất theo hướng hiệu quả, hài hòa trong phát triển kinh tế,
xã hội và môi trường.
1. GIỚI THIỆU
hội (KTXH) như tốc độ tăng trưởng kinh tế cao,
cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực.
Bình Dương, một tỉnh nằm trong VKTTĐPN
đang có những thay đổi mạnh mẽ về kinh tế xã
Do vị trí địa lý thuận lợi cùng với những chính
sách thông thoáng, hấp dẫn, Bình Dương đã thu
1
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
hút nhiều dự án đầu tư trong và ngoài nước, đặc
biệt ở lĩnh vực công nghiệp, là động lực đẩy
nhanh quá trình CNH, ĐTH.
tỉnh Đồng Nai; Phía Tây giáp tỉnh Tây Ninh và
TP.HCM (xem hình 1). Trên địa bàn tỉnh có các
trục lộ giao thông huyết mạch của quốc gia đã
được mở rộng, nâng cấp, kết nối các tỉnh trong
vùng, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long,
cơ sở hạ tầng hoàn thiện được xem là một lợi thế
hết sức thuận lợi trong quá trình phát triển kinh tế
xã hội của tỉnh (Trung tâm Nghiên cứu và phát
triển Giao thông vận tải, 2014, tr.5).
Không thể phủ nhận sự phát triển kinh tế mạnh
mẽ tỉnh Bình Dương chủ yếu do sự phát triển của
công nghiệp, kéo theo quá trình ĐTH diễn ra
mạnh, hệ thống đô thị của tỉnh phát triển nhanh
trong thời gian qua, nhiều đô thị mới được thành
lập, nâng cấp các đô thị cũ, cơ sở hạ tầng phát
triển mạnh kết nối các địa phương trong tỉnh và
vùng phụ cận, làm cho đất đai của tỉnh chuyển
dịch mạnh và sự chuyển dịch này chủ yếu từ diện
tích đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Bài viết tập trung nghiên cứu một số vấn đề liên
quan đến đặc điểm của quá trình ĐTH tỉnh Bình
Dương, phương pháp được tiến hành:
(1) Phương pháp thu thập số liệu tài liệu về
điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội từ Cục
Thống kê tỉnh Bình Dương, Tổng Cục
Thống kê Việt Nam; Số liệu biến động đất
đai lấy từ Cục Quản lý đất đai, Sở Tài
Nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương;
Các quyết định của Chính phủ nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
(2) Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu,
số liệu (từ những thông tin, tài liệu, số liệu
thu thập được của các nhà khoa học, các
nhà nghiên cứu đi trước) tiến hành so sánh,
chọn lọc, phân loại, tổng hợp các số liệu,
tài liệu phù hợp theo mục đích nghiên cứu.
Hình 1. Bản đồ hành chính tỉnh Bình Dương
3.1.2 Điều kiện tự nhiên
3. NỘI DUNG
-
Địa hình và thổ nhưỡng: Tỉnh Bình Dương có
cơ cấu đất khá phong phú, gồm đất phù sa
(13.754 ha); đất phèn (3.290 ha); đất xám
(113.786 ha); đất đỏ vàng (123.684 ha); đất
dốc tụ (2.519 ha) (Phân viện Quy hoạch và
Thiết kế Nông nghiệp, 2010). Với ưu thế về
vốn đất, tỉnh Bình Dương có nhiều điều kiện
trong phát triển nông nghiệp đa dạng, thích
hợp trồng nhiều loại cây, trong đó cây công
nghiệp chiếm ưu thế vì diện tích loại đất này
3.1 Một vài đặc điểm về tỉnh Bình Dương
3.1.1 Vị trí địa lý
Bình Dương nằm trong khu vực trung tâm
VKTTĐPN, nằm ở vị trí chuyển tiếp nối Nam
Trường Sơn với các tỉnh Đồng Bằng sông Cửu
Long với diện tích tự nhiên 2.694,43 km2, chiếm
11,4% diện tích vùng Đông Nam Bộ, xếp vị trí
thứ 4 trên Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) và
tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Phía Nam giáp TP.HCM;
Phía Bắc giáp tỉnh Bình Phước; Phía Đông giáp
2
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
chiếm tỷ lệ cao nhất. Do địa chất nền đất cứng,
độ dốc nhỏ và tương đối bằng phẳng thích hợp
xây dựng công trình công nghiệp và dân dụng,
cơ sở hạ tầng.
3.2 Vài nét đặc trưng quá trình đô thị hóa tỉnh
Bình Dương
3.2.1 Mở rộng mạng lưới đô thị
Sau khi tái thành lập từ tỉnh Sông Bé năm 1997,
tỉnh Bình Dương có nhiều chuyển biến về phát
triển đô thị. Khi nâng cấp các xã lên thành
phường: xã Phú Thọ chuyển thành phường Phú
Thọ; xã Phú Hòa chuyển thành phường Phú Hòa;
xã Tân Phước Khánh chuyển thành thị trấn Tân
Phước Khánh (Chính phủ Việt Nam [CPVN],
1997), dân số đô thị được bổ sung tỉnh Bình
Dương hơn 38.000 người, tỷ lệ đô thị hóa đạt 27%
(CTKBD, 2000).
-
Khí hậu: nằm trong khu vực khí hậu cận xích
đạo gió mùa Đông Nam Bộ nóng ẩm, mưa
nhiều, nhiệt độ trung bình năm 26,50C, thường
không chịu ảnh hưởng của bão hoặc áp thấp
nhiệt đới, lượng ẩm và ánh sáng dồi dào nên
rất thuận lợi trong phát triển nông nghiệp, đặc
biệt là trồng các loại cây công nghiệp lâu năm
và cây ăn quả.
-
Thủy văn: Bình Dương có 3 con sông lớn
(sông Đồng Nai, sông Sài Gòn và sông Bé)
thuộc hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai,
nhiều rạch (rạch Bà Hiệp, rạch Bà Lô...) ở các
địa bàn ven sông và nhiều suối nhỏ khác, có
giá trị lớn về cung cấp nước tưới cho sản xuất
nông nghiệp, sinh hoạt, thủy sản, giao thông
vận tải và du lịch.
Năm 2008, ba xã tiếp tục nâng cấp lên phường là
xã Hiệp An (708,108 ha với 16.377 người), xã
Phú Mỹ (1.287,67 ha với 11.345 người), xã Định
Hòa (1.425,49 ha với 12.347 người) (CPVN,
2008). Đến năm 2010, dân số đô thị chiếm
31,66% tổng số dân toàn tỉnh, tỷ lệ này tiếp tục
tăng trong những năm tiếp theo (xem bảng 4), đặc
biệt từ giai đoạn 2000 - 2011 trở đi, giai đoạn đột
biến là 2010 - 2013 do có nhiều sự chuyển biến
lớn về mặt tổ chức hành chính (điển hình Thành
phố mới Bình Dương được thành lập trên đất của
xã Tân Hiệp - xã Tân Vĩnh Hiệp thuộc huyện Tân
Uyên; xã Hòa Lợi thuộc huyện Bến Cát được
nâng cấp thành phường Hòa Phú thuộc TP.Thủ
Dầu Một (TP.TDM); xã Phú Chánh thuộc huyện
Tân Uyên điều chỉnh về TP.TDM (CPVN, 2009).
Năm 2011 huyện Dĩ An và huyện Thuận An nâng
cấp lên thành thị xã Dĩ An, thị xã Thuận An)
(CPVN, 2011).
3.1.3 Kinh tế xã hội
Bình Dương là tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế
cao, trung bình giai đoạn 2000 - 2015 là 14,2%
(Cục Thống kê tỉnh Bình Dương [CTKBD], 2000;
2005; 2010; 2013; 2015); cơ cấu kinh tế chuyển
dịch theo hướng tích cực, tăng tỷ trọng ngành
công nghiệp, dịch vụ, giảm tỷ trọng ngành nông
nghiệp. Thu nhập bình quân đầu người giai đoạn
này tăng 12,4 lần từ 8,2 triệu lên 101,9 triệu đồng
(CTKBD, 2000; 2015), là tỉnh duy nhất cả nước
không còn hộ nghèo và hộ cận nghèo theo chuẩn
nghèo quốc gia 2016 - 2020.
3
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
Hình 2. Bản đồ mật độ dân số
tỉnh Bình Dương năm 2000
Hình 3. Bản đồ mật độ dân số
tỉnh Bình Dương năm 2015
Bảng 1. Đơn vị hành chính tỉnh Bình Dương năm 1997, 2015
Thay đổi hành chính
STT Đơn vị
1997
2015
14 phường
1997-2015
Thị xã → thành phố
Huyện→ thị xã
1
2
3
4
5
6
7
TP.Thủ Dầu Một
6 phường, 6 xã
1 thị trấn, 6 xã
2 thị trấn, 8 xã
1 thị trấn, 14 xã
TX.Dĩ An
7 phường
TX.Thuận An
TX.Bến Cát
9 phường, 1 xã
5 phường, 3 xã
7 xã
Huyện→ thị xã
Huyện→ thị xã
Huyện Bàu Bàng
TX.Tân Uyên
tách từ huyện Bến Cát
Huyện→ thị xã
2 thị trấn, 20 xã
6 phường, 6 xã
10 xã
Huyện Bắc Tân
Tách từ huyện Tân
Uyên
Uyên
8
9
Huyện Dầu Tiếng
Huyện Phú Giáo
1 thị trấn, 11 xã
1 thị trấn, 10 xã
1 thị trấn, 11 xã
1 thị trấn, 10 xã
Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Bình Dương, 2000; 2015
4
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
CPVN, 2013).
hàng năm 11,5 % trong giai đoạn 2000 - 2015
(tính từ bảng 2), trong đó mức gia tăng tự nhiên
thấp nhưng gia tăng cơ học cao (xem bảng 2),
điều này chứng tỏ dân số tỉnh tăng nhanh chủ yếu
do nhập cư. Có nhiều nguyên nhân, trong đó công
nghiệp phát triển nhanh, giá đất rẻ hơn TP.HCM
và khoảng cách đến thành phố lớn nhất cả nước
này chỉ 30 km nên có sức hút mạnh với dân nhập
cư.
Như vậy, từ tháng 1 năm 2014 đến nay, tỉnh Bình
Dương có 9 đơn vị hành chính cấp huyện.
3.2.2 Sự gia tăng dân số
Sau gần 20 năm tách tỉnh, dân số tỉnh tăng lên
nhanh chóng với tốc độ gia tăng dân số trung bình
Bảng 2. Một số chỉ tiêu dân số tỉnh Bình Dương giai đoạn 2000 - 2015
Năm
2000
742.790
2005
1.109.318
2010
2015
Dân số (người)
1.619.930
218,1
1.947.220
242,7
Tốc độ tăng dân số (%)
Tỷ lệ gia tăng tự nhiên (%)
Tỷ lệ gia tăng cơ học (%)
100
1,479
2,15
149,3
1,094
10,3
1,059
0,856
7,46
2,184
Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Bình Dương, 2000; 2005; 2010; 2015
Quy mô dân số phân theo cấp huyện năm 2015:
thị xã Thuận An có số dân đông nhất với 476.221
người chiếm 24,5% dân số toàn tỉnh và gấp 4,8
lần dân số huyện Bắc Tân Uyên - huyện có dân số
thấp nhất với 62.481 người chiếm 3,2% dân số
toàn tỉnh (CTKBD, 2015).
đổi so với mốc năm 2000 theo thứ tự từ cao xuống
thấp là TP.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai
và Bình Dương. Năm 2000, mật độ dân số tỉnh
Bình Dương thấp nhất trong tứ giác có kinh tế
phát triển nhất của VKTTĐPN nhưng đến năm
2015, Bình Dương có mật độ dân số xếp thứ 2 sau
TP.HCM (xem bảng 3). Với chủ trương “rải thảm
đỏ mời các nhà đầu tư nước ngoài, mời các
chuyên gia giỏi trong nước đến Bình Dương đầu
tư vốn và chất xám cho phát triển kinh tế”
(Nguyễn Sinh Cúc, 2004, tr.59) đã thu hút nguồn
nhân lực đáng kể cho quá trình phát triển KTXH
tỉnh Bình Dương.
3.2.3 Gia tăng mật độ dân số
Mật độ dân số trung bình tỉnh Bình Dương năm
2015 là 722 người/km2, thấp hơn TP.HCM (3.888
người/km2) nhưng cao hơn tỉnh Đồng Nai (492
người/km2) và Bà Rịa - Vũng Tàu (539
người/km2) (xem bảng 3). Vị trí này có sự thay
Bảng 3. Mật độ dân số một số tỉnh trong VKTTĐPN (đơn vị: người/km2)
Tỉnh thành
MĐDS (2000)
MĐDS (2015)
TPHCM
2.490
3.888
Đồng Nai
345
492
Bà Rịa-Vũng Tàu
413
539
Bình Dương
277
722
Nguồn: Tổng Cục Thống kê, 2000; 2015
Mức độ tập trung dân số tại các huyện không
đồng đều, nơi có mật độ dân cư đông nhất là thị
xã Dĩ An với 6.568 người/km2 và thị xã Thuận An
với 5.689 người/km2; thấp nhất là huyện Bắc Tân
Uyên 156 người/km2 (CTKBD, 2015). Dân cư tập
trung chủ yếu vào các huyện có kinh tế phát triển
sớm và tốc độ ĐTH nhanh như thị xã Dĩ An, thị
xã Thuận An, TP.TDM (xem hình 2 và hình 3).
5
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
3.2.4 Quy mô dân số đô thị và tỷ lệ dân số đô thị
2010)). Tuy nhiên, mức đột biến là giai đoạn 2010
tăng nhanh
- 2015 tăng hơn gấp 2 lần trước đó, đạt mức gần
75% (xem bảng 4). Ngoài các nguyên nhân nêu
trên, sự đột biến tỷ lệ dân cư đô thị giai đoạn này
là do chuyển cư tại chỗ từ dân cư nông thôn thành
dân cư đô thị.
Dân cư đô thị có xu hướng tăng lên rất nhanh.
Mức độ tập trung dân cư đô thị tỉnh giai đoạn
2000 - 2010 ít có sự biến động so với trung bình
cả nước (trung bình cả nước trong giai đoạn này
khoảng 28% (tính từ Tổng Cục Thống kê, 2000,
3.3 Chuyển dịch đất nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa
3.3.1 Chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
Bảng 4. Dân số đô thị và tỷ lệ dân số đô thị tỉnh Bình Dương giai đoạn 2000 - 2015
Năm
2000
2005
2010
2011
2013
2015
Tổng dân số (người)
779.420
Dân số thành thị
235.866
Tỷ lệ dân số đô thị (%) (người)
30,26
30,09
31,66
64,10
64,96
75,77
1.109.318
333.756
1.619.930
512.908
1.691.413
1.084.226
1.162.749
1.475.371
1.802.476
1.947.220
Nguồn: CTKBD, 2000; 2005; 2010; 2013; 2015
Quá trình ĐTH đã làm thay đổi rõ nét mục đích sử
dụng đất, xu hướng chuyển dịch mạnh từ đất nông
nghiệp sang đất chuyên dùng cũng như các hoạt
động phi nông nghiệp khác, nhất là những tỉnh có
công nghiệp phát triển. ĐTH cùng với sự phát
triển của công nghiệp, xuất hiện các khu công
nghiệp, các nhà máy xí nghiệp, thu hút lao động
tập trung quanh vùng tạo thành các khu định cư
mới, đồng thời kéo theo sự phát triển của các dịch
vụ (y tế, giáo dục, giao thông vận tải...). Đi cùng
với các dự án công nghiệp và hạ tầng xã hội, tỉnh
đã thành lập đô thị mới (Thành phố mới Bình
Dương), mở rộng nâng cấp các đô thị hiện có,
chuyển các hộ dân từ xã lên phường, nên giai
đoạn 2000 - 2015 diện tích đất đai của tỉnh có sự
thay đổi rõ rệt (xem bảng 5). Sự thay đổi này tập
trung chủ yếu vào đất nông nghiệp và đất phi
nông nghiệp.
Bảng 5. Hiện trạng sử dụng đất tỉnh Bình Dương giai đoạn 2000 - 2015
STT
Chỉ tiêu
2000
2005
2010
2015
Tổng diện tích tự nhiên (ha)
269.554
269.522
269.443
269.464
228.266
(84,7%)
218.659
(81,1%)
208.689
(77,5%)
207.439
1
Đất nông nghiệp
(76,98%)
2
3
Đất phi nông nghiệp
Đất chưa sử dụng
34.341
6.947
49.751
1.112
60.720
34
57.133
4.893
Nguồn: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương, 2000; 2005; 2010; 2015
-
Đất nông nghiệp: giảm cả về diện tích và tỷ
trọng trong tổng diện tích tự nhiên. Năm 2000,
tỉnh có 228.266 ha đất nông nghiệp chiếm
84,7% diện tích tự nhiên, diện tích này giảm
6
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
dần qua các năm. Đến năm 2015 diện tích này
còn lại 207.439 ha chiếm 76,98% đất tự nhiên
lâu năm,... (Ủy ban nhân dân tỉnh Bình
Dương, 2014).
của tỉnh (xem bảng 5).
•
Đất chưa sử dụng: Giai đoạn 2000 - 2010
nhìn chung giảm theo xu hướng biến
động chung của cả nước, tuy nhiên giai
đoạn 2010 - 2015 nhóm đất này tăng
mạnh trở lại (xem bảng 5). Nguyên nhân
do các khu dân cư, đất đã được giao đất,
cho thuê, cho phép chuyển mục đích đã
được quy hoạch chi tiết nhưng chậm triển
khai thực hiện, hiện trạng còn để trống
nên kiểm kê là đất bằng chưa sử dụng.
(Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương,
2014).
-
Đất phi nông nghiệp: Tăng liên tục trong giai
đoạn 2000 - 2015. Năm 2015 diện tích đất phi
nông nghiệp của tỉnh là 57.133 ha tăng 22.792
ha so với năm 2000 (tăng 1,66 lần) (tính từ
bảng 5). Đất phi nông nghiệp tăng là phù hợp
với xu thế chung hiện nay của các tỉnh có nền
kinh tế năng động, nhu cầu phát triển công
nghiệp nhanh, quá trình ĐTH mạnh. Tuy
nhiên, giai đoạn 2010 - 2015, đất phi nông
nghiệp giảm, nguyên nhân tập trung chủ yếu ở
hai loại đất:
•
Đất ở: Do cách xác định loại đất theo
hiện trạng sử dụng đất, tại các khu dân cư
đã hoàn thiện cơ sở hạ tầng nhưng hiện
trạng chậm xây dựng nhà ở thì sẽ được
kiểm kê là đất bằng chưa sử dụng; tại kỳ
kiểm kê đất đai năm 2005, 2010 các khu
dân cư được quy hoạch đều được tính
tổng là đất ở nhưng thực tế trong các khu
dân cư này có rất nhiều loại đất như: đất
cây xanh cách ly, đất xây dựng cơ sở văn
hóa, đất xây dựng cơ sở giáo dục và đào
tạo, đất thương mại, dịch vụ… Do đó, tại
kỳ kiểm kê đất đai từ năm 2014, diện tích
các loại đất tại các khu dân cư được tính
như hiện trạng nên có sự biến động diện
tích. (Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương,
2014).
3.3.2 Chuyển mục đích sử dụng trong nội bộ đất
nông nghiệp
Sự chuyển đổi diện tích đất nông nghiệp của tỉnh
không chỉ do chuyển đổi sang nhóm đất phi nông
nghiệp để phục phụ cho nhu cầu xây khu công
nghiệp, nhà ở, cơ sở hạ tầng... mà còn có sự
chuyển đổi trong nhóm đất nông nghiệp, phù hợp
với sự chuyển biến của kinh tế thị trường, xu
hướng của toàn cầu hóa.
Đối với đất sản xuất nông nghiệp, sự chuyển đổi
chủ yếu diễn ra ở đất trồng cây hàng năm và đất
trồng cây lâu năm. Diện tích đất trồng cây hàng
năm giảm 35.547 ha từ năm 2000 đến năm 2015,
và chủ yếu chuyển từ cây hàng năm sang trồng
cây lâu năm nên diện tích cây lâu năm tăng lên
đáng kể, tăng 16.042 ha (xem bảng 6). Diện tích
đất có mặt nước nuôi thủy sản giảm, nguyên nhân
do điều kiện thời tiết không thuận lợi, nguồn nước
ngày càng ít, san lấp xây dựng các dự án phi nông
nghiệp, tình trạng ô nhiễm nguồn nước do hoạt
động công nghiệp nên hạn chế người dân tham gia
sản xuất. Diện tích đất cỏ cho chăn nuôi cũng
giảm do tỉnh có ít lợi thế về chăn nuôi động vật ăn
cỏ, khô hạn ngày càng tăng nên diện tích cũng
giảm dần.
•
Đất chuyên dùng: Nguyên nhân chính do
tỉnh Bình Dương đã xây dựng Trung tâm
hành chính tập trung nên các trụ sở, cơ
quan cấp tỉnh đều chuyển đi nên giảm
diện tích đất trụ sở. Bên cạnh đó, có một
số đơn vị được giao đất để xây dựng trụ
sở nhưng hiện nay đang chậm xây dựng
nên không được kiểm kê là đất trụ sở; đất
quốc phòng an ninh chuyển sang mục
đích sử dụng trồng cây hàng năm và cây
7
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
Bảng 6. Hiện trạng đất nông nghiệp tỉnh Bình Dương giai đoạn 2000 - 2015
Năm 2015 so với
năm 2000
STT
Chỉ tiêu
2000
2015
(+: tăng; -: giảm)
Tổng diện tích tự nhiên (ha)
ĐẤT NÔNG NGHIỆP
269.554
228.266
269.464
207.439
1
- 20.827
Đất sản xuất nông nghiệp
215.475
195.616
1.1
- 19.859
(tỷ lệ so với diện tích tự nhiên)
(79,94%)
(72,59%)
1.1.1 Đất trồng cây hàng năm
1.1.2 Đất trồng cây lâu năm
1.1.3 Đất cỏ cho chăn nuôi
1.1.4 Đất có mặt nước nuôi thủy sản
1.2 Đất lâm nghiệp
45.160
169.557
349
9.613
- 35.547
+ 16.042
- 349
185.581
409
422
10.542
6.880
3.652
10
+ 13
12.790
11.165
1.509
115
- 2.248
- 4.285
+ 2.143
- 105
1.2.1 Đất rừng sản xuất
1.2.2 Đất rừng phòng hộ
1.2.3 Đất rừng đặc dụng
1.3 Đất nông nghiệp khác
0
1.281
+ 1.281
Nguồn: Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Bình Dương, 2000; 2015
-
-
Đất lâm nghiệp: Diện tích tăng tập trung đất
rừng sản xuất và đất rừng phòng hộ, đất rừng
đặc dụng không còn nữa do chuyển đổi mục
đích sang đất rừng sản xuất và đất rừng phòng
hộ.
3.3.3 Biến động diện tích đất sản xuất nông
nghiệp bình quân đầu người
Diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đầu
người giai đoạn 2000 - 2015 giảm còn 1.057
m2/người (giảm hơn 2,75 lần) (xem bảng 7), sẽ
tiếp tục thấp hơn trong những năm tới khi mà nhu
cầu về đất phi nông nghiệp trên địa bàn tỉnh ngày
càng tăng nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình
ĐTH, CNH cùng với đó là sự gia tăng về dân số.
Đất nông nghiệp khác tăng do tăng cường khai
thác từ diện tích đất chưa có mục đích sử
dụng.
Bảng 7. Diện tích bình quân đất sản xuất nông nghiệp tỉnh Bình Dương
Chỉ tiêu
Năm
Dân số
(người)
779.420
Diện tích đất
sxnn (ha)
215.475
Bình quân đất sxnn (m2/người)
2000
2.764
1.854
1.191
1.004
2005
2010
2015
1.109.318
1.619.930
1.947.220
205.578
192.966
195.616
Nguồn: Sở Tài nguyên Môi trường Bình Dương và CTKBD, 2000; 2005; 2010; 2015
8
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
3.3.4 Chuyển dịch diện tích đất cấp huyện
Ở cấp huyện giai đoạn 2000 - 2015 do có sự phân
chia lại ranh giới từ 7 đơn vị hành chính thành 9
đơn vị hành chính nên diện tích đất chuyển dịch
khá mạnh:
-
Đất chuyên dùng: tăng nhanh nhất cũng thuộc
thị xã Bến Cát và huyện Bàu Bàng tăng 6.489
ha, và kế đến thị xã Tân Uyên và huyện Bắc
Tân Uyên tăng 5.547 ha (xem bảng 8), do
chính sách của tỉnh thúc đẩy phát triển công
nghiệp các huyện phía Bắc đi cùng là phát
triển hạ tầng giao thông đường bộ nên đất
chuyên dùng các nơi này tăng nhanh. Chỉ có
huyện Dầu Tiếng diện tích đất chuyên dùng
giảm do quy hoạch lại và thực hiện chủ trương
triển khai thực hiện trồng mới, khoanh nuôi
bảo vệ rừng kết hợp du lịch phát triển đàn thú
bán hoang dã.
-
Đất sản xuất nông nghiệp: nhìn chung tất cả
các huyện đều giảm, giảm mạnh nhất ở thị xã
Bến Cát và huyện Bàu Bàng (trước cùng thuộc
huyện Bến Cát) giảm 9.090 ha, kế đến là thị xã
Tân Uyên và huyện Tân Uyên (trước cùng
thuộc huyện Tân Uyên) giảm 5.247 ha, giảm ít
nhất huyện Phú Giáo giảm 790 ha, duy chỉ có
huyện Dầu Tiếng là tăng 813 ha (xem bảng 8).
Bảng 8. Các loại đất và phân theo huyện giai đoạn 2000- 2015 (đơn vị: ha)
Phân theo
Đất
Đất
lâm
Đất
chuyên
dùng
Đất
lâm
Đất
Đất
STT đơn vị cấp
huyện
chuyên Đất ở
dùng
Đất ở
sxnn
sxnn
nghiệp
nghiệp
2000
2015
1
2
3
4
5
6
TP.TDM
5.484
1.620 1.167
106
3.113
58.704
28.371
14.285
41.707
11.451
5.064
3.087
3.559
5.721
4.051
5.109
1.961
630
731
934
617
948
-
H.Dầu Tiếng
H.Bàu Bàng
TX. Bến Cát
H.Phú Giáo
57.891
51.746
42.497
7.050
525
2.405
3.862
-
2.791 1.133
593
10
3.551
2.960
2.533
525
819
617
5.284
5.634
74
TX.
Tân
Uyên
50.466
4.174
7
H.Bắc Tân
33.768
3.398
335
962
Uyên
8
9
TX. Dĩ An
2.663
4.726
141
84
1.011
2.781
2.883
3.234
1.513
1.695
-
-
TX. Thuận
2.055 1.056
An
Biến động diện tích các loại đất năm 2015 so với năm 2000 (ha)
(dấu +: tăng; dấu -: giảm; sxnn: sản xuất nông nghiệp)
Đất sxnn
- 2.371
+ 813
Đất chuyên dùng
+ 3.444
Đất ở
+ 794
+ 105
Đất lâm nghiệp
- 106
1
2
3
4
TP.TDM
H.Dầu Tiếng
H.Bàu Bàng
TX.Bến Cát
- 3.963
+ 1.457
+ 6.489
+ 532
- 583
- 9.090
9
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
5
6
7
8
9
H.Phú Giáo
TX.Tân Uyên
H.Tân Uyên
TX. Dĩ An
- 790
+ 501
+ 92
+ 350
- 5.247
+ 5.547
+ 464
- 3.138
- 1.652
- 1.945
+ 350
+ 896
+ 639
- 141
- 84
TX. Thuận An
+ 1.179
Nguồn: Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Bình Dương, 2000; 2015
-
Đất ở: Tăng nhiều nhất theo thứ tự thị xã Dĩ
An, đến TP.TDM (tăng 794 ha), đến thị xã
Thuận An (639 ha). Đất ở 3 khu vực này tăng
nhiều do giao thông thuận lợi, tiếp giáp
TP.HCM và nơi có nhiều khu công nghiệp
phát triển sớm và do điều chỉnh địa giới hành
chính.)( CPVN, 2009).
-
Góp phần làm thay đổi diện mạo vùng nông
thôn theo hướng ĐTH: phát triển đồng bộ hệ
thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, tăng cường
năng lực phục vụ của các công trình phúc lợi
xã hội, góp phần nâng cao dân trí người dân ở
nông thôn.
* Hạn chế:
3.4 Đánh giá ảnh hưởng của đô thị hóa đến
chuyển dịch đất nông nghiệp tỉnh Bình
Dương
-
Việc quy hoạch phát triển công nghiệp, cơ sở
hạ tầng đã lấy đi nhiều diện tích đất nông
nghiệp dẫn đến dư thừa lao động nông nghiệp
đã đặt gánh nặng về cơ sở hạ tầng, về sinh kế
cả khu vực nông thôn lẫn đô thị.
* Tích cực:
-
Thúc đẩy sự phát triển và chuyển dịch cơ cấu
kinh tế: chuyển dịch phù hợp với xu hướng
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đóng vao trò vừa
là yếu tố bị ảnh hưởng bởi xu hướng chuyển
dịch cơ cấu kinh tế, vừa là tác nhân thúc đẩy
tác động ảnh hưởng ngược lại xu hướng và tốc
độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các dự án công
nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh tạo điều
kiện thu hút đầu tư, tăng cường năng lực sản
xuất, thông qua đó làm thay đổi cơ bản cơ cấu
kinh tế, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng và nâng
cao thu nhập cho người dân.
-
Diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi ở một số
địa phương còn gây ra nhiều bất ổn do chính
sách đền bù chưa thỏa đáng, tạo ra sự bất công
đối với người bị thu hồi đất và hình thành lợi
ích nhóm giữa cán bộ liên quan và nhà đầu tư
đất.
-
Việc thu hồi đất nông nghiệp phục vụ cho lĩnh
vực phi nông nghiệp đang làm gia tăng khoảng
cách giàu - nghèo, đặc biệt là các vùng nông
nghiệp hóa công nghiệp. Nếu quá trình thu hồi
đất diễn ra nhanh, người nông dân bị thu hồi
đất chưa có điều kiện để tiếp cận với trình độ
kỹ thuật, kinh nghiệm, quan hệ xã hội… để
chuyển sang các ngành phi nông nghiệp càng
làm gia tăng khoảng cách giàu - nghèo ngay ở
khu vực nông thôn do chưa chuẩn bị kỹ về mọi
mặt nên một bộ phận những người nông dân bị
thu hồi đất bị thất nghiệp hoặc thiếu việc làm.
Tiền bồi thường hỗ trợ không sử dụng đúng
mục đích gây lãng phí, hiệu quả sử dụng thấp,
gây xung đột trong nội bộ gia đình, tệ nạn xã
hội có nguy cơ phát triển.
-
Tạo tiền đề phát triển cơ sở hạ tầng xã hội:
ĐTH đi cùng với CNH - HĐH làm tăng kết
cấu hạ tầng KTXH, do đó làm thay đổi nhu
cầu sử dụng đất (chủ yếu đất nông nghiệp) cho
phát triển các dự án công nghiệp, hạ tầng giao
thông, y tế, giáo dục. Đặc biệt là hạ tầng giao
thông đường bộ khá đồng bộ, là một trong các
yếu tố góp phần đưa tỉnh trở thành một trong
những tỉnh có chỉ số năng lực cạnh tranh cấp
tỉnh (PCI) dẫn đầu nước ta.
10
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
-
Sự gia tăng dân nhập cư vào các khu công
nghiệp, gây áp lực lớn cho nhà ở, hạ tầng đô
thị và quản lý của chính quyển địa phương; đất
nông nghiệp bị thu hẹp còn do những hoạt
động chưa hợp lý của việc quy hoạch; những
hoạt động đầu cơ kinh doanh đất đai trên
những khu vực sắp ĐTH; nhiều khu đất canh
tác trên địa bàn tỉnh bị bỏ hoang, gây lãng phí
do công tác quản lý kém hiệu quả.
Phước Khánh thuộc huyện Tân Uyên ngày
so-54-1997-nd-cp-cua-chinh-phu/
Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. (2008). Nghị định số 73/2008/NĐ-CP về
việc điều chỉnh địa giới hành chính xã,
phường, thành lập phường thuộc thị xã Thủ
Dầu Một, tỉnh Bình Dương ngày 09/6/2008,
4. Kết luận và khuyến nghị
Đô thị hóa là một quá trình phức tạp, quan hệ đan
xen và đa chiều, xét trong mối quan hệ này thì
ĐTH là nguyên nhân nhưng trong mối quan hệ
khác lại là kết quả. Sau 20 năm tái lập tỉnh, Bình
Dương đạt được nhiều thành tựu trong phát triển
kinh tế, ĐTH ở Bình Dương với lợi thế xuất phát
sau nên sẽ có nhiều ưu thế trong quá trình xây
dựng và phát triển đô thị. ĐTH cùng với CNH -
HĐH gây nhiều áp lực về hạ tầng, làm cho đất đai
chuyển dịch mạnh mẽ, đặc biệt là sự chuyển dịch
từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp.
Trong tương lai, chiến lược quy hoạch và xây
dựng đô thị của tỉnh đến năm 2020, tầm nhìn đến
năm 2030, điều này có nghĩa là diện tích đất nông
nghiệp của tỉnh sẽ còn nhiều biến động trong thời
gian tới. Do đó, các cấp chính quyền cần nỗ lực
đổi mới tư duy trong công tác quy hoạch, quản lí,
sử dụng hợp lý đất đai nhằm đảm bảo hiệu quả
trước mắt và lâu dài, đáp ứng yêu cầu phát triển
KTXH theo hướng bền vững.
Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. (2009). Nghị quyết số 36/NQ-CP về việc
điều chỉnh địa giới hành chính huyện Bến Cát,
huyện Tân Uyên để mở rộng địa giới hành
chính thị xã Thủ Dầu Một; thành lập phường
thuộc thị xã Thủ Dầu Một, thành lập thị trấn
Thái Hòa thuộc huyện Tân Uyên, tỉnh Bình
Dương ngày 11/8/2009,
Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. (2011). Nghị quyết số 4/NQ-CP về việc
thành lập thị xã Dĩ An, thành lập các phường
thuộc thị xã Dĩ An và thành lập thị xã Thuận
An, thành lập các phường thuộc thị xã Thuận
An, tỉnh Bình Dương ngày 13/01/2011,
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Cục Thống kê tỉnh Bình Dương. (2000; 2005;
2010; 2013; 2015). Bình Dương: Niên giám
Thống kê.
Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. (2013). Nghị quyết số 136/NQ-CP về
việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Bến
Cát để thành lập thị xã Bến Cát; điều chỉnh địa
giới hành chính huyện Tân Uyên để thành lập
thị xã Tân Uyên và thành lập 16 phường thuộc
thị xã Bến Cát, thị xã Tân Uyên, thị xã Thuận
An và thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình
Dương ngày 29/12/2013,
Nguyễn Sinh Cúc. (Ngày 17, tháng 12, 2004).
Bình Dương - một mô hình về chuyển dịch cơ
cấu kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài. Tạp
chí cộng sản (thực tiễn kinh nghiệm), số 23,
56-60.
Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. (1997). Nghị định số 54/1997/NĐ-CP về
việc thành lập các phường Phú Thọ, Phú Hoà
thuộc thị xã Thủ Dầu Một và thị trấn Tân
11
AGU International Journal of Sciences – 2019, Vol. 23 (2), 1 – 12
Tổng Cục Thống kê. (2000; 2010; 2015). Niên
giám Thống kê. Hà Nội: Nhà xuất bản Thống
kê.
Vũ Đình Nhân. (2012). Nghiên cứu tác động của
quá trình đô thị hóa tới biến động sử dụng đất
thành phố Hải Phòng, Luận văn thạc sĩ Địa
chính, Trường Đại học Khoa học tự nhiên Hà
Nội. Truy cập từ
Trung tâm Nghiên cứu và phát triển Giao thông
vận tải. (2014). Quy hoạch tổng thể giao thông
vận tải tỉnh Bình Dương đến năm 2020 và định
hướng đến năm 2030, Số 133/ GTVT-
KCHTGT 10/02/2014.
Phạm Thị Xuân Thọ. (2008). Địa lý đô thị. Tiền
Giang: Nhà xuất bản Giáo dục.
Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương.
(2000; 2005; 2010; 2015). Bình Dương: Báo
cáo kết quả kiểm tra đất đai tỉnh Bình Dương.
Phân viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp
miền Nam. (2010). Điều tra chỉnh lý bản đồ
đất, xây dựng bản đồ đánh giá đất đai, đề xuất
định hướng sử dụng tài nguyên đất tỉnh Bình
Dương. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh
Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương. (2014). Báo
cáo kết quả kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện
trạng sử dụng đất năm 2014 tỉnh Bình Dương.
Ngày 30/10/2015.
12
12 trang
11760
Free
Bạn đang xem tài liệu "Vài nét đặc trưng đô thị hóa tỉnh Bình Dương giai đoạn 2000-2015", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- vai_net_dac_trung_do_thi_hoa_tinh_binh_duong_giai_doan_2000.pdf
