So sánh hiệu quả khởi mê và tác dụng trên nhịp tim, huyết áp giữa gây mê kết hợp Propofol TCI với Ketamin và Etomidat với Sevofluran ở người cao tuổi

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

SO SÁNH HIỆU QUẢ KHỞI MÊ VÀ TÁC DỤNG

TRÊN NHỊP TIM, HUYẾT ÁP GIỮA GÂY MÊ KẾT HỢP

PROPOFOL TCI VỚI KETAMIN VÀ ETOMIDAT

VỚI SEVOFLURAN Ở NGƯỜI CAO TUỔI

Nguyễn Thị Thanh Huyền¹^, Nguyễn Hữu Tú²

,

¹Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dương

²Trường Đại học Y Hà Nội

Mục tiêu nghiên cứu này nhằm so sánh thời gian khởi mê và ảnh hưởng trên nhịp tim, huyết áp khi khởi

mê bằng propofol TCI kết hợp với Ketamin và Etomidat kết hợp với Sevoﬂuran ở người cao tuổi. Tổng số

gồm 150 bệnh nhân ≥ 60 tuổi, ASA I-II được ngẫu nhiên chia làm ba nhóm: nhóm 1 gồm 50 bệnh nhân

được khởi mê bằng Propofol TCI (Target Controlled Infusion) đặt nồng độ đích tại huyết tương (Cp - plasma

concentration) kết hợp Ketamin 0,3 mg/kg; nhóm 2 gồm 50 bệnh nhân được khởi mê bằng Propofol TCI đặt

nồng độ đích tại não (Ce - eﬀect site concentration) kết hợp Ketamin 0,3 mg/kg; nhóm 3 gồm 50 bệnh nhân

được khởi mê bằng Etomidat 2mg/ml truyền tĩnh mạch tốc độ 150 ml/giờ. Cả ba nhóm cùng kết hợp Fentanyl

3µg/kg; Esmeron 0,8mg/kg để đặt ống nội khí quản (NKQ). Kết quả cho thấy thời gian chờ mất tri giác, đủ

điều kiện đặt ống NKQ, thời gian khởi mê của nhóm 3 ngắn hơn so với nhóm 1 và nhóm 2 (p < 0,001). Nhịp

tim, huyết áp tâm thu, huyết áp động mạch trung bình tại thời điểm mất tri giác (T1), trước khi đặt ống NKQ

(T2) của cả ba nhóm đều giảm so với trước khởi mê và mức độ giảm tương đương nhau, tuy nhiên sau khi đặt

ống NKQ tần số tim, huyết áp tâm thu, huyết áp động mạch trung bình của nhóm 3 cao hơn so với nhóm 1,

nhóm 2 và cao hơn so với thời điểm trước khi khởi mê. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,001. Khởi

mê bằng Propofol TCI kết hợp Ketamin ở người cao tuổi có thời gian khởi mê dài hơn nhưng ít gây biến đổi

về nhịp tim, huyết áp do phản ứng của người bệnh với thủ thuật đặt NKQ hơn so với khởi mê bằng Etomidat.

Từ khóa: Gây mê bệnh nhân cao tuổi, propofol - TCI, ketamin.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay tuổi thọ trung bình của con người

trên thế giới cũng như ở Việt Nam ngày càng

tăng do đó số bệnh nhân cao tuổi có chỉ định

gây mê phẫu thuật ngày càng nhiều.¹ Tuy nhiên

gây mê hồi sức cho người cao tuổi gặp nhiều

khó khăn bởi những thay đổi về sinh lý và bệnh

lý. Giai đoạn khởi mê là giai đoạn có nhiều biến

động đặc biệt là về huyết động. Thay đổi huyết

động có thể là trụy tim mạch khi mê quá sâu

hay tăng vọt mạch, huyết áp khi mê chưa đủ

làm tăng nguy cơ thiếu máu vành, tăng nguy

cơ tai biến mạch não hay nặng thêm bệnh phối

hợp kèm theo.^2,3

Phương pháp gây mê qua hệ thống bơm

tiêm truyền kiểm soát nồng độ đích TCI (Target

Controlled Infusion) mô hình Schnider với

Propofol được coi là phương pháp gây mê

có nhiều ưu điểm như mê nhanh, êm dịu, tỉnh

nhanh, chất lượng tỉnh tốt và thường được sử

dụng để gây mê cho người cao tuổi. Có hai loại

nồng độ đích bao gồm nồng độ đích trong huyết

tương (Cp - plasma concentration) và nồng độ

Tác giả liên hệ: Nguyễn Thị Thanh Huyền,

Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dương

Email: [email protected]

Ngày nhận: 13/09/2020

Ngày được chấp nhận: 20/10/2020

TCNCYH 132 (8) - 2020

131

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

đích trong não (Ce - eﬀect site concentration).

Mặc dù nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng gây mê

bằng TCI là cách thức ít gây thay đổi huyết động

nhất đối với việc sử dụng propofol, tuy nhiên

theo nghiên cứu của Đỗ Ngọc Hiếu (2012) khi

khởi mê bằng propofol TCI-Cp ở người cao tuổi

huyết áp tối đa vẫn giảm đến 28% - 30% so với

huyết áp nền.⁴

Tiêu chuẩn lựa chọn:

- Tuổi ≥ 60, ASA I - II, gây mê NKQ, phẫu

thuật theo chương trình.

- Kết quả xét nghiệm công thức máu, sinh

hóa máu, chức năng gan, thận siêu âm tim

trong giới hạn bình thường.

- Đồng ý tham gia nghiên cứu.

Tiêu chuẩn loại trừ:

Ketamin là thuốc mê tĩnh mạch duy nhất có

tác dụng kích thích hệ tim mạch do tác dụng

kích thích giao cảm, tăng catecholamine lưu

hành gây tăng mạch, huyết áp, nhịp tim và cung

lượng tim. Etomidat là một thuốc mê tĩnh mạch

ít ảnh hưởng đến huyết động, thường được

lựa chọn để khởi mê ở bệnh nhân có rối loạn

hay có nguy cơ rối loạn huyết động. Tuy nhiên

thuốc cũng có nhược điểm là gây đau khi tiêm,

khởi phát ổ động kinh từ trước, có các cử động

bất thường… và đặc biệt thuốc gây ức chế sự

bài tiết hormone của vỏ thượng thận kể cả khi

dùng một liều duy nhất.^5,6Vì vậy, chúng tôi tiến

hành đề tài “So sánh hiệu quả khởi mê và tác

động trên nhịp tim, huyết áp giữa gây mê kết

hợp Propofol – TCI với Ketamin và Etomidat

với Sevoﬂuran ở người cao tuổi” nhằm 2

mục tiêu: (1) So sánh hiệu quả khởi mê giữa

Propofol-TCI-Cp hoặc Propofol-TCI- Ce cùng

kết hợp với Ketamin và Etomidat kết hợp với

Sevoﬂuran ở người cao tuổi. (2) So sánh ảnh

hưởng trên nhịp tim và huyết áp khi khởi mê

giữa Propofol-TCI-Cp hoặc Propofol-TCI-Ce

cùng kết hợp với Ketamin và Etomidat kết hợp

với Sevoﬂuran ở người cao tuổi.

- Có bệnh lý về thần kinh (động kinh, phẫu

thuật sọ não, u não).

- Bệnh nhân có dị ứng với Propofol, Ketamin,

Esmeron, Fentanyl.

- Bệnh nhân đặt NKQ khó, BN cần đặt NKQ

nhanh.

2. Phương pháp

Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp

ngẫu nhiên mù đơn có so sánh.

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1 năm 2017

đến tháng 11 năm 2019

Địa điểm nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến

hành tại Khoa Gây mê Hồi sức và Chống đau,

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Phương pháp chọn mẫu: Bệnh nhân được

chọn ngẫu nhiên vào 1 trong 3 nhóm đối tượng

nghiên cứu (nhóm 1, 2,3) bằng phương pháp

bốc thăm khi vào phòng mổ.

Phương tiện gây mê và theo dõi:

Mornitor Spacelabs Ultraview SL: Theo dõi

nhịp tim, huyết áp động mạch xâm lấn, ECG,

SpO2.

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

1. Đối tượng

Gồm 150 BN ≥ 60 tuổi có chỉ định gây mê

NKQ, phẫu thuật tại Khoa Gây mê hồi sức và

chống đau Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Hình 1. Máy TCI của hãng Atra-Zeneca

TCNCYH 132 (8) - 2020

132

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

theo dõi liên tục tri giác và BIS. Ngừng truyền

Etomidat khi BIS dưới 60.

Ở cả 3 nhóm: Tiêm Esmeron 0,8 mg/kg

ngày khi bệnh nhân bị mất tri giác (mất phản xạ

mi mắt). Theo dõi độ giãn cơ bằng TOF-Scan

mỗi 15 giây. Khi TOF không có đáp ứng thì bắt

đầu đặt NKQ.

Hình 2. Thiết bị đo độ giãn cơ (TOF- Scan)

Duy trì mê bằng propofol-TCI ở nhóm 1, 2,

bằng Sevoﬂuran ở nhóm 3. Chỉ số BIS được

duy trì trong khoảng 40 - 60, chỉ số TOF duy trì

dưới hai đáp ứng với kích thích chuỗi 4.

Khi có tụt huyết áp, cho bệnh nhân nằm đầu

thấp, chân cao, truyền dịch Voluven, cho thuốc

Ephedrin 3-6mg tĩnh mạch. Nhắc lại sau 5 phút

nếu huyết áp chưa về mức bình thường.

Tụt huyết áp là khi huyết áp tâm thu giảm >

20% huyết áp tâm thu nền. Nhịp tim ≤ 55 lần/

phút được điều trị bằng Atropin 0,5mg tiêm tĩnh

mạch.

Hình 3. Thiết bị theo dõi BIS

Quy trình nghiên cứu:

- Tiền mê: Fentanyl 3 µg/kg tiêm tĩnh mạch

trước khởi mê 2 phút.

- Khởi mê:

Nhóm 1: Sử dụng Propofol-TCI - Cp kết

hợp với Ketamin: Nhập các số đo chiều cao

(m); cân nặng (kg); tuổi (năm), giới của bệnh

nhân. Đặt nồng độ đích tại huyết tương ban

đầu Cp=1,2 µg/ml, tiêm Ketamin liều 0,3 mg/

kg ngay trước khi truyền Propofol. Sau khi Cp

đạt 1,2 µg/ml mà BIS chưa giảm xuống dưới

60, tăng thêm 0,3µg/ml mỗi 2 phút đến khi BIS

giảm xuống dưới 60 thì duy trì mê ở nồng độ

đó.

Biến số nghiên cứu: Số liệu được thu thập

theo các nhóm biến số nghiên cứu sau:

- Nhóm biến số về đặc điểm bệnh nhân:

tuổi, giới, chiều cao, cân nặng, BMI, ASA, bệnh

phẫu thuật, bệnh kèm theo.

- Các biến số cho mục tiêu 1:

(1)Thời gian mất tri giác (mất phản xạ mi

mắt): từ khi bắt đầu khởi mê đến khi mất tri

giác (giây);

(2) Thời gian chờ đặt ống NKQ: BIS ≤ 60 và

TOF = 0 (giây);

Nhóm 2: Sử dụng Propofol-TCI -Ce kết

hợp Ketamin: Nhập các số đo chiều cao (mét);

cân nặng (kg); tuổi (năm), giới của bệnh nhân.

Đặt nồng độ đích tại não ban đầu Ce 1,2 µg/

ml. Tiêm Ketamin liều 0,3 mg/kg ngay trước khi

truyền Propofol. Nếu Ce đạt mức 1.2 µg/ml mà

BIS vẫn chưa giảm xuống dưới 60, tăng thêm

0,3 µg/ml mỗi 2 phút đến khi BIS giảm xuống

dưới 60 thì duy trì ở nồng độ mê đó.

(3) Thời gian khởi mê (giây): từ lúc bắt đầu

khởi mê đến khi đặt xong ống NKQ;

- Các biến số cho mục tiêu 2:

(1) Nhịp tim (lần/phút);

(2) Huyết áp động mạch tâm thu (mmHg);

(3) Huyết áp động mạch tâm trương

(mmHg);

(4) Huyết áp động mạch trung bình (mmHg);

(5) Thuốc điều trị tụt huyết áp, nhịp tim

chậm: lượng Ephedrin, Atropin (mg) đã dùng

trong khởi mê.

Nhóm 3: Sử dụng Etomidat khởi mê kết

hợp sevoﬂuran để duy trì mê.

Khởi mê bằng Etomidat dung dịch thuốc

2mg/ml, truyền bơm tiêm điện tốc độ 150ml/h,

TCNCYH 132 (8) - 2020

133

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

3. Xử lý số liệu

Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05.

Số liệu được xử lý theo các thuật toán thống

kê y học bằng phần mềm SPSS 19.0. Kết quả

được trình bày dưới dạng trung bình, độ lệch

4. Đạo đức nghiên cứu

Đề tài đã được thông qua Hội đồng Đạo đức

trong Nghiên cứu Y sinh Trường Đại học Y Hà

Nội số 187/HĐĐĐĐHYHN ngày 20 tháng 02

năm 2016.

chuẩn ( X ± SD), tỷ lệ %. So sánh các tỷ lệ bằng

test χ². So sánh giá trị trung bình bằng test T.

III. KẾT QUẢ

1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu

Bảng 1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu

Nhóm 1

(n = 50)

Nhóm 2

(n = 50)

Nhóm 3

(n = 50)

Đặc điểm BN

Tuổi (năm)

P

68,32 ± 6,43

67,20 ± 6,34

70,20 ± 8,30

0,10

0,99

0,92

0,62

0,41

Cân nặng(kg)

Chiều cao(m)

BMI

53,58 ± 9,00

1,55 ± 0,07

22,11 ± 3,52

27 (54%)

53,70 ± 8,47

1,56 ± 0,07

21,87 ± 2,57

19 (38%)

53,70 ± 9,16

1,56 ± 0,10

23,74 ± 1,73

21 (31,3%)

13 (26%)

Bệnh tăng HA kèm theo

I

12 (24%)

18 (36%)

ASA

0,36

0,1

II

38 (76%)

32 (64%)

37 (74%)

Nam

16 (32%)

25 (50%)

23 (46%)

Giới

nữ

34 (68%)

25 (50%)

27 (54%)

Đặc điểm về tuổi, giới, chiều cao, cân nặng, BMI, bệnh tăng huyết áp kèm theo và ASA giữa ba

nhóm không có sự khác biệt.

Bảng 2. Thời gian mất tri giác, thời gian chờ đặt nội khí quản, thời gian khởi mê

của ba nhóm

Nhóm NC

Nhóm 1 (n = 50) Nhóm 2 (n = 50) Nhóm 3 (n = 50)

P

Thời điểm

203,96 ± 100,2

(89 - 560)

163,2 ± 58,3

(90 - 313)

128,76 ± 51,3

(55 - 294)

Thời gian mất tri giác (giây)

(min – max)

< 0,001

547,36 ± 183,14 452,58 ± 115,66

(285 - 960) (233 - 849)

327,22 ± 68,17

(240 - 540)

Thời gian chờ đặt NKQ

(giây) (min – max)

605,06 ± 188,08 525,36 ± 129,94

(340 - 1000) (292 - 920)

385,62 ± 72,23

(290 - 590)

Thời gian khởi mê (giây)

(min – max)

Thời gian từ khi bắt đầu khởi mê đến khi mất tri giác, chờ đặt ống nội khí quản của nhóm 3 ngắn

nhất sau đến nhóm 2, nhóm 1, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,001.

TCNCYH 132 (8) - 2020

134

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Bảng 3. Sự thay đổi nhịp tim tại các thời điểm

Thời điểm

T₀

T₁

T₂

T₃

T₄

Nhóm NC

Nhóm 1

78,6 ± 13,4 71,6 ± 12,5* 70,8 ± 12,0* 84,8 ± 14,7* 73,7 ± 10,9

X

± SD (lần/phút)

(n = 50)

Giảm so với T₀(%)

8,5 ± 10,0

75,2 ± 11,4 67,6 ± 10,8* 68,8 ± 10,6* 81,0 ± 11,9*

9,4 ± 12,2 7,7 ± 12,1 - 8,7 ± 14,7

9,1 ± 12,7

- 9,3 ± 19,7

4,9 ± 13,8

72,3 ± 9,7

2,9 ± 11,7

X

Nhóm 2

(n = 50)

± SD (lần/phút)

Giảm so với T₀(%)

79,4 ± 13,5 74,5 ± 13,1* 73,6 ± 13,1* 92,4± 12,5* 79,6 ± 13,2

X

Nhóm 3

(n = 50)

± SD (lần/phút)

Giảm so với T0 (%)

5,8 ± 8,3

0,20

6,6 ± 12,6

0,13

-16,6 ± 16,0 - 1,1 ± 12,9

0,000 0,004

P

0,22

T0: trước khởi mê; T1: mất tri giác; T2: trước đặt NKQ; T3: ngay sau đặt NKQ; T4: sau đặt NKQ 5

phút.

*: p < 0,05 so sánh với trước gây mê

Sau tiêm thuốc mê tần số tim của cả ba nhóm đều giảm so với T0 và không có sự khác biệt giữa

3 nhóm. Tại thời điểm 1 phút và 5 phút sau khi đặt ống NKQ tần số tim của nhóm 3 tăng hơn so với

nhóm 1 và 2. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,01.

Bảng 4. Sự thay đổi huyết áp tâm thu tại các thời điểm nghiên cứu

Thời điểm

T₀

T₁

T₂

T₃

T₄

Nhóm NC

139 ± 18,1

127,9 ± 21,1*

7,7 ± 11,6

127,8 ± 21,3*

7,0 ± 14,4

128,0 ± 21,6*

4,8 ± 9,4

96,1 ± 16,0*

26,9 ± 13

134,1 ± 23,4

2,4 ± 17,8

131,6 ± 26,2

3,4 ± 22

110,4 ± 17,7*

19,7 ± 13,8

112,7 ± 15,4*

17,6 ± 13,6

128,4 ± 20,4

3,5 ± 16,2

X

Nhóm 1

(n = 50)

± SD (mmHg)

Giảm so với T0 (%)

138,6 ±

18,8

99,1 ± 18,4*

24,5 ± 15,4

104,5 ± 24,2*

22,1 ± 14,4

0,1

X

Nhóm 2

(n = 50)

± SD (mmHg)

Giảm so với T0 (%)

134,8 ± 1,1

151,4 ± 24*

- 13,4 ± 16,5

0,000

X

Nhóm 3

(n = 50)

± SD (mmHg)

Giảm so với T0 (%)

P

0,5

1,0

0,000

T0: trước khởi mê; T1: mất tri giác; T2: trước đặt NKQ; T3: ngay sau đặt NKQ; T4: sau đặt NKQ 5

phút;

*: p < 0,001 so sánh với trước gây mê

Huyết áp tâm thu tại các thời điểm trước khởi mê, mất tri giác, trước đặt NKQ giữa ba nhóm

không có sự khác biệt. Tại thời điểm ngay sau đặt ống NKQ, huyết áp tâm thu của nhóm 3 cao hơn

nhóm 1,2 và cao hơn so với T0, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,001.

TCNCYH 132 (8) - 2020

135

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Bảng 5. Sự thay đổi huyết áp động mạch trung bình tại các thời điểm nghiên cứu

Thời điểm

T₀

T₁

T₂

T₃

T₄

Nhóm NC

98,7 ± 12,7 92,3 ± 15,2

6,3 ± 10,6

72,8 ± 11,0

25,1 ± 13,4

75,1 ± 13,3

22,8 ± 15,1

79,6 ± 16,7

17,5 ± 16,6

0,058

100,0 ± 15,7

- 2,3 ± 16,9

97,9 ± 16,4

- 0,5 ± 18,3

111,9 ± 16,9*

- 17,7 ± 17,8

0,000

80,8 ± 11,3

17,2 ± 13,3

83,0 ± 9,7

14,7 ± 12,2

94,5 ± 14,1

0,2 ± 16,6

0,000

X

± SD (mmHg)

Nhóm 1

Giảm so với T0 (%)

98,4 ± 11,3 91,4 ± 12,7

6,6 ± 11,3

X

± SD (mmHg)

Nhóm 2

Nhóm 3

Giảm so với T0 (%)

95,9 ± 13,3 91,6 ± 13,2

3,9 ± 11,0

X

± SD (mmHg)

Giảm so với T0 (%)

P

0,486

0,941

T0: trước khởi mê; T1: mất tri giác; T2: trước

đặt NKQ; T3: ngay sau đặt NKQ; T4: sau đặt

NKQ 5 phút.

là 4 µg/ml. Kết quả: Thời gian khởi mê ở nhóm

2 nhanh hơn nhóm 1 (104 ± 7,2 giây so với 237

± 16,8 giây) với p < 0,01. Tuy nhiên thời gian

khởi mê trong nghiên cứu này ngắn hơn chúng

tôi vì đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân (BN)

từ 16 đến 65 tuổi nên tác giả đặt nồng độ đích

cao ngay (4 µg/ml) còn đối tượng nghiên cứu

của chúng tôi là BN cao tuổi nên chúng tôi đặt

nồng độ đích ban đầu thấp sau đó tăng dần.

Tác giả Yong – Kwon Ko⁸ khi so sánh

thời gian chờ đủ điều kiện đặt ống NKQ khi

gây mê bằng Propofol 2 mg/kg (nhóm P) và

Etomidat 0,3 mg/kg (nhóm E) có dùng giãn

cơ Cisatrancurium cho thấy: Thời gian chờ đủ

điều kiện đặt ống của nhóm E ngắn hơn nhóm

P (155,74 ± 32,92 so với 185,26 ± 38,57 giây,

p = 0,008). Lý giải kết quả này theo tác giả là

do nhóm E có huyết áp tại các thời điểm sau

gây mê cao hơn nhóm P nên các thuốc giãn

cơ được đưa tới các synap thần kinh cơ nhanh

hơn từ đó làm cho thời gian chờ tác dụng

của thuốc giãn cơ ngắn hơn. Tuy nhiên, trong

nghiên cứu của chúng tôi, huyết áp tại các thời

điểm sau gây mê giữa 03 nhóm không có sự

khác biệt, sở dĩ thời gian chờ mất tri giác, thời

gian chờ đặt NKQ, thời gian khởi mê của nhóm

3 ngắn hơn nhóm 1 và 2 là do chúng tôi đặt

nồng độ đích của nhóm 1 và nhóm 2 ở mức

*: p < 0,001 so sánh với trước gây mê

Huyết áp động mạch trung bình tại các thời

điểm trước khởi mê, mất tri giác, trước đặt NKQ

giữa ba nhóm không có sự khác biệt. Tại thời

điểm ngay sau đặt ống NKQ, huyết áp tâm thu

của nhóm 3 cao hơn nhóm 1, nhóm 2 và cao

hơn so với T0, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê

với p < 0,001.

IV. BÀN LUẬN

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả ba nhóm

đều có sự tương đồng về giới, chiều cao, cân

nặng, ASA, chỉ số BMI, tỷ lệ người bệnh có

bệnh lý tăng huyết áp kèm theo. Thời gian chờ

mất tri giác, thời gian chờ đặt ống NKQ của

nhóm 3 ngắn hơn so với nhóm 1 và nhóm 2,

sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,001.

Trong nghiên cứu này, điều kiện đặt ống NKQ

bao gồm: BIS ≤ 60 và TOF = 0. Kết quả nghiên

cứu của chúng tôi tương tự kết quả nghiên cứu

của Nguyễn Quốc Khánh⁷ khi tiến hành so sánh

hai nhóm: nhóm 1 được khởi mê bằng Propofol

TCI kiểm soát nồng độ đích tại huyết tương,

nhóm 2 được khởi mê bằng Propofol kiểm soát

nồng độ đích tại não, đặt nồng độ đích ban đầu

TCNCYH 132 (8) - 2020

136

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

thấp và tăng dần, còn nhóm 03 chúng tôi truyền

Etomidat tốc độ 150 ml/h liên tục cho đến khi

BIS < 60, do đó thời gian chờ tác dụng của

nhóm 3 ngắn hơn.

đều giảm, giảm nhiều nhất tại thời điểm trước

khi đặt ống NKQ so với trước khi khởi mê, tuy

nhiên sự khác biệt về chỉ số huyết áp tâm thu,

huyết áp tâm trương, huyết áp trung bình tại

các thời điểm: trước khi khởi mê (T0) mất tri

giác (T1), trước khi đặt NKQ (T2) giữa 3 nhóm

không có sự khác biệt. Tuy nhiên, tại thời điểm

ngay sau đặt ống NKQ (T3), huyết áp tâm thu,

huyết áp trung bình của nhóm 3 tăng hơn so với

nhóm 1, nhóm 2 và tăng hơn so với thời điểm

trước khởi mê, sự khác biệt có ý nghĩa thống

kê với p < 0,001.

Trong nghiên cứu của chúng tôi cũng như

nghiên cứu Nguyễn Thị Thu Hà⁹, Đỗ Ngọc

Hiếu⁴ hay của Liu¹⁰, nhịp tim đều giảm ở thời

điểm mất tri giác và thời điểm trước khi đặt ống

NKQ. Có lẽ do tác dụng của các thuốc gây mê

Propofol, Etomidat đồng thời cũng do BN dần

đi vào mất tri giác và không còn lo lắng căng

thẳng như trước khi gây mê, phẫu thuật. Tuy

nhiên, tại thời điểm sau đặt ống NKQ nhịp tim

của nhóm 3 tăng hơn so với nhóm 1, nhóm 2 và

tăng hơn so với thời điểm T0 với tỷ lệ tăng trung

bình so với T0 là 16,6%, trong đó có 20/50 BN

nhóm 3 có tỷ lệ tăng nhịp tim > 20% so với T0

trong khi số lượng BN này ở nhóm 1 và 2 đều

là 11/50 BN, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê

với p < 0,05.

Theo kết quả nghiên cứu của tác giả Kavita

Meena và cộng sự¹¹cho thấy tại thời điểm 1

phút sau khi đặt ống NKQ huyết áp tâm thu

của nhóm khởi mê bằng Etomidat (133,87

± 5,7 mmHg) cao hơn so với nhóm khởi mê

bằng Propofol (111,77 ± 6,4 mmHg) và nhóm

Propofol kết hợp Ketamin (130,57 ± 4,8 mmHg)

với p< 0,001. Huyết áp trung bình tại thời điểm

sau đặt ống NKQ 1 phút của nhóm khởi mê

bằng Etomidat (95,95 ± 4 mmHg) cũng cao hơn

so với nhóm khởi mê bằng Propofol (81,67 ±

3,6 mmHg) và nhóm Propofol kết hợp Etomidat

(92,77 ± 4,0 mmHg), với p < 0,001.

Afshin Gholipour Baradari và cộng sự¹²

nghiên cứu trên 120 BN tuổi từ 18 đến 45

tuổi, chia làm 03 nhóm: nhóm 1 khởi mê bằng

Etomidat 0,3 mg/kg, nhóm 2 khởi mê bằng

Prpopfol 1,5 mg/kg phối hợp với Ketamin 0,5

mg/kg; nhóm 3 khởi mê bằng Thiopental 3mg/

kg phối hợp với Ketamin 0,5 mg/kg cho thấy:

tại thời điểm 1 phút sau đặt ống NKQ nhịp tim,

huyết áp tâm thu, huyết áp trung bình của nhóm

Etomidat cao hơn so với các nhóm còn lại và

cao hơn so với trước khi gây mê, sự khác biệt

có ý nghĩa thống kê với p < 0,05. Tác giả kết

luận: sự phối hợp giữa Propofol với Ketamin khi

gây mê sẽ làm giảm sự biến đổi huyết động khi

soi thanh quản và đặt nội khí quản, giúp huyết

động của người bệnh ổn định hơn.

Tác giả Kavita Meena và cộng sự nghiên

cứu trên 90 BN được phẫu thuật theo kế hoạch

tuổi từ 15 đến 60 tuổi chia ngẫu nhiên làm 03

nhóm: nhóm I được gây mê bằng Propofol

2mg/kg; nhóm 2 được gây mê bằng Etomidat

0,3 mg/kg; nhóm 3 gây mê bằng Propofol 1 mg/

kg kết hợp với Etomidat 0,2 mg/kg. Kết quả: tần

số tim đều giảm ở cả ba nhóm sau gây mê, sau

đặt ống NKQ tần số tim của cả ba nhóm đều tng

nhưng nhóm 2 tăng nhiều hơn so với nhóm 1

và nhóm 3, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với

p < 0,001. Như vậy, qua các nghiên cứu trên

cho thấy thấy khởi mê bằng Propofol hạn chế

được sự tăng nhịp tim sau đặt ống NKQ hơn

so với khởi mê bằng Etomidat và sự kết hợp

Propofol với Ketamin giúp làm ổn định nhịp tim

hơn so với khởi mê bằng Etomidat trong suốt

quá trình khởi mê và đặt ống NKQ.

Trong nghiên cứu của chúng tôi, cả ba

nhóm sau khi truyền thuốc mê huyết áp tâm

thu, huyết áp tâm trương, huyết áp trung bình

TCNCYH 132 (8) - 2020

137

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Pharmacology of Etomidate. NIH Public Access,

Anesthesiology, 2011; 114(3): 695 – 707.

V. KẾT LUẬN

Thời gian chờ mất tri giác, đủ điều kiện đặt

ống NKQ, thời gian khởi mê của nhóm 3 ngắn

hơn nhóm 1 và nhóm 2. Thời gian khởi mê của

nhóm 1,2,3 lần lượt là: 605,0 giây; 525,3 giây;

385,6 giây. Sau đặt ống NKQ nhịp tim trung

bình của nhóm 3 (92,4 ± 12,5 lần/phút) tăng

hơn so với nhóm 1 (84,8 ± 14,7 lần/phút) và

nhóm 2 (81,0 ± 11,9 lần/phút); huyết áp tâm thu

tại các thời điểm: trước khởi mê (T0), mất tri giác

(T1), trước đặt nội khí quản (T2), của ba nhóm

như nhau. Sau đạt ống 1 phút huyết áp tâm thu

trung bình của nhóm 3 (151,4 ± 24,0 mmHg)

cao hơn nhóm 1 (134,1 ± 134,1 mmHg), nhóm

2 (131,6 ± 26,2 mmHg). Huyết áp trung bình

của nhóm 3 tại thời điểm sau đặt ống 1 phút và

5 phút (111,9 ± 16,9 mmHg; 94,5 ± 14,1 mmHg)

cao hơn nhóm 1 (100,0 ± 15,7 mmHg; 80,8 ±

11,3 mmHg), nhóm 2 (97,9 ± 16,4 mmHg; 83,0

± 9,7 mmHg). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê

với p < 0,001.

6. Melissa L. Thompson Bastin, Pharm D.

Eﬀects of Etomidate on Adrenal Suppression:

A Review of Intubated Septic Patients. Hosp

Pharm, 2014; 49(2), p:177 – 183.

7. Nguyễn Quốc Khánh . Khởi mê bằng

propofol: kiểm soát nồng độ đích hay huyết

tương. Tạp chí Y dược lâm sàng 108, 2010; tập

5- Số 6/2010, p 85 - 89.

8. Young-Kwon Ko, Yoon-Hee Kim, Sang-

Il Park, Woo Suk Chung, Chan Noh and Jung-

Un Lee. Comparison of etomidate and propofol

on intubating conditions and the onset time

associated with cisatracurium administratio.

Korean J Anesthesiol 2015 April, 2015; 68(2):

136-140).

9. Nguyễn Thị Thu Hà, Nguyễn Hữu Tú. Đánh

giá hiệu quả khởi mê, thoát mê và tác động lên

tuần hoàn khi khởi mê bằng propofol TCI kết

hợp với ketamin ở người cao tuổi. Luận văn tốt

nghiệp bác sỹ nội trú chuyên ngành Gây mê Hồi

sức trường Đại học y Hà Nội, 2015..

TÀI LIỆU THAM KHẢO

10. Liu Shao-hua, WEI Wei, DING Guan-

nan, KE Jing-dong, HONG Fang-xiao and TIAN

Ming. Relationship between depth of anesthesia

and eﬀect-site concentration of propofol during

induction with the target-controlled infusion

technique in elderly patients. Chinese Medical

Journal. 2009; 122 (8): 935-940..

1. World Health Statistics, World Health

Organization, WHO. The technical health

information is based on data accurate with respect

to the year indicated; 2015.

2. Karen G. Scandrett, Brian S. Zuckerbraun,

Andrew B. Peitzman. Operative risk stratiﬁcation

in the older adul. Surgical Clinics North Am, 2015;

95(1), p 149 – 172.

11. Kavita Meena, Rajesh Meena, Sudhansu

Sekhar Nayak, Shashi Prakash and Ajit Kumar.

A Comparative Study of Eﬀect of Propofol,

Etomidate and Propofol Plus Etomidate Induction

on Hemodynamic Response to Endotracheal

Intubation: A RCT. Journal of Anesthesia &

Clinical Research; 2016, 7:5..

3. David J Chambers, Martin WB Allan.

Anaesthesia in the elderly. Anaesthesia and

Intensive Care Medicine, 2017; Volume 18, Issue

1, page 22 – 26.

4. Đỗ Ngọc Hiếu, Nguyễn Hữu Tú . Đánh giá

sự thay đổi một số chỉ số huyết động và thời gian

chờ đặt nội khí quản khi khởi mê sử dụng propofol

- TCI hoặc Etomidat ở người cao tuổi. Luận văn

thạc sỹ y học, trường Đại học y Hà Nội 2012.

5. Stuart A. Forman. Clinical and Molecular

12. Afshin Gholipour Baradari, Abolfazl

Firouzian, Alieh Zamani Kiasari. Eﬀect of

Etomidate Versus Combination of Propofol-

Ketamine

and

Thiopental-Ketamine

on

TCNCYH 132 (8) - 2020

138

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Hemodynamic Response to Laryngoscopy and

Intubation: A Randomized Double Blind Clinical

Trial. Anesthesiology and Pain Medicine, 2016;

6(1); e30071

Summary

COMPARISON OF THE EFFECTS OF PROPOFOL TCI

WITH KETAMIN AND ETOMIDAT WITH SEVOFLURAN ON

ANESTHESIA, HEART RATE AND BLOOD PRESSURE

IN ELDERLY PATIENTS

The primary objective of this study was to compare the duration of anesthesia and the eﬀects on

heart rate, blood pressure during anesthesia with propofol TCI combined with Ketamine and Etomidat

combined with Sevoﬂuran in the elderly.A total of one hundred and ﬁfty patients over 60 years old,

ASA I and II undergoing general anesthesia and endotracheal intubation for elective surgery, were

randomized to three groups: Group 1 induced with Propofol TCI-Cp combined Ketamin 0.3 mg/kg (n

= 50), Group 2 induced with Propofol TCI-Ce combined Ketamin 0.3 mg/kg (n = 50); Group 3 induced

with Etomidat 2mg/ml intravenous rate 150 ml / hour (n = 50). All three groups received fentanyl 3 µg/

kg + esmeron 0.8mg/kg. Results: The average onset time of lost senses, intubation and anesthesia of

group 3 was shorter than that of group 1 and group 2 (p < 0.001). There were no group diﬀerences in

HR, SBP, MAP following intravenous anesthetic drug injection and endotracheal intubation. However

HR, SBP, MAP were substantially higher in group E after endotracheal intubation.Anesthesia with

Propofol TCI combined with Ketamin in the elderly has a longer time of anesthesia, but less changes

in heart rate and blood pressure response to endotracheal intubation than with etomidat anesthesia.

Key words: Anaesthesia elderly population, TCI propofol, ketamin

TCNCYH 132 (8) - 2020

139