Nghiên cứu thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm trong xây dựng mô hình nông thôn mới xã Kim Quan, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang
TNU Journal of Science and Technology
225(10): 145 - 152
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TIÊU CHÍ
MÔI TRƯỜNG VÀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG XÂY DỰNG MÔ HÌNH
NÔNG THÔN MỚI XÃ KIM QUAN, HUYỆN YÊN SƠN, TỈNH TUYÊN QUANG
Kiều Quốc Lập1*, Trần Thị Quyên2
1Trường Đại học Khoa học – ĐH Thái Nguyên
2Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tuyên Quang
TÓM TẮT
Kim Quan là một trong những xã vùng sâu vùng xa, đặc biệt khó khăn của huyện Yên Sơn, tỉnh
Tuyên Quang. Trong những năm qua, xã Kim Quan gặp khó khăn trong quá trình thực hiện
Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Trong các tiêu chí chưa đạt, tiêu chí
Môi trường và an toàn thực phẩm là một trong những tiêu chí khó thực hiện nhất. Bài báo trình
bày kết quả phân tích thực trạng, đề xuất các giải pháp thực hiện tiêu chí Môi trường và an toàn
thực phẩm tại xã Kim Quan. Tác giả đã sử dụng các phương pháp thu thập và xử lý số liệu,
phương pháp điều tra thực địa, phương pháp chuyên gia, phương pháp đánh giá. Kết quả nghiên
cứu đã phân tích được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; phân tích và đánh giá được hiện trạng
tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm tại xã Kim Quan. Kết quả đánh giá đã chỉ ra 3/8 nội
dung chưa đạt của tiêu chí, từ đó xác lập cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp phù hợp.
Từ khóa: Tiêu chí môi trường; an toàn thực phẩm; nông thôn mới; xã Kim Quan; huyện Yên Sơn
Ngày nhận bài: 13/8/2020; Ngày hoàn thiện: 16/9/2020; Ngày đăng: 22/9/2020
STUDYING REAL SITUATION AND SOLUTIONS FOR
IMPLEMENTING ENVIRONMENTAL AND FOOD SAFETY CRITERIA
IN THE DEVELOPMENT OF A NEW RURAL MODEL IN KIM QUAN
COMMUNE, YEN SON DISTRICT, TUYEN QUANG PROVINCE
Kieu Quoc Lap1*, Tran Thi Quyen2
1TNU - University of Science
2Department of Natural Resources and Environment Tuyen Quang
ABSTRACT
Kim Quan is one of the extremely difficult communes of Yen Son district, Tuyen Quang province.
Over the past years, Kim Quan commune has encountered difficulties in the implementation of the
national target program on new rural construction. Among the unsatisfactory criteria, the criteria
for Environment and food safety is one of the most difficult criteria to implement. The paper
presents the results of the situation analysis, proposing solutions for the implementation of the
criteria of Environment and food safety in Kim Quan commune. The author used methods of data
collection and processing, field investigation methods, expert methods, assessment methods. The
research results have analyzed natural, socio-economic conditions; analyzed and assessed the
current status of environmental and food safety criteria in Kim Quan commune. Evaluation results
have shown that 3/8 of the unsatisfactory contents of the criteria have been established, thereby
establishing a scientific basis to propose appropriate solutions.
Keywords: Environmental criteria; food safety; new rural; Kim Quan commune; Yen Son district
Received: 13/8/2020; Revised: 16/9/2020; Published: 22/9/2020
145
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
1. Giới thiệu
- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Thu
thập các văn bản pháp quy có liên quan đến
Chương trình xây dựng nông thôn mới tại
huyện Yên Sơn nói chung và tại xã Kim Quan
nói riêng. Thu thập các số liệu về điều kiện tự
nhiên, kinh tế - xã hội, thực trạng môi trường
và an toàn thực phẩm của xã Kim Quan; các
tài liệu khoa học đã được công bố, các thông
tin đã được đăng tải trên các phương tiện
thông tin đại chúng; các đề tài, luận văn, luận
án có liên quan. Các dữ liệu sau khi thu thập
tiến hành phân loại, xử lý theo nội dung
nghiên cứu.
Kim Quan là một trong những xã vùng sâu
vùng xa, đặc biệt khó khăn của huyện Yên
Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Kinh tế của xã chủ
yếu phụ thuộc vào nông nghiệp. Trình độ dân
trí không đồng đều, tỉ lệ lao động qua đào tạo
rất thấp, gây khó khăn trong quá trình thực
hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới. Xã Kim Quan cũng là xã
đạt số tiêu chí xây dựng nông thôn mới thấp
nhất trong 6 xã của huyện Yên Sơn [1]. Trong
đó, có những tiêu chí đạt rất thấp như bình
quân thu nhập của xã chỉ đạt 23 triệu
đồng/người/năm, thấp hơn 10 triệu đồng so với
tiêu chuẩn. Năm 2019, xã còn trên 200 hộ
nghèo, 41 nhà tạm. Tính đến tháng 12 năm
2019, xã đạt được 13/19 tiêu chí nông thôn
mới, còn lại 6 tiêu chí chưa hoàn thành, trong
đó có tiêu chí Môi trường và an toàn thực
phẩm [2]. Tiêu chí Môi trường và an toàn thực
phẩm là một trong những tiêu chí khó thực
hiện nhất trong các tiêu chí chưa đạt của xã do
tính không ổn định, chịu ảnh hưởng từ các tiêu
chí khác về hạ tầng cơ sở, cơ chế chính sách, ý
thức, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sản
xuất, kinh doanh trên địa bàn.
- Phương pháp điều tra phỏng vấn: Thực hiện
điều tra, phỏng vấn ngẫu nhiên 80 hộ gia đình
tại 8 thôn thuộc xã Kim Quan về vấn đề vệ
sinh môi trường và an toàn thực phẩm. Ngoài
ra, tác giả tham vấn ý kiến của cán bộ UBND
xã Kim Quan về dân số, hiện trạng sử dụng
đất đai, tình trạng kinh tế, cơ sở hạ tầng, y tế,
giáo dục, các vấn đề về môi trường; các
chương trình, chính sách về môi trường và an
toàn thực phẩm của địa phương.
- Phương pháp chuyên gia: Nhằm tham khảo
ý kiến của một số chuyên gia, nhà quản lý
trong lĩnh vực môi trường tại Phòng Tài
nguyên & Môi trường, Ban chỉ đạo Chương
trình xây dựng nông thôn mới huyện Yên Sơn
để tìm hiểu về thực trạng và đưa ra các giải
pháp giúp xã Kim Quan đạt chuẩn tiêu chí
Môi trường và an toàn thực phẩm.
Các nghiên cứu về môi trường và vệ sinh an
toàn thực phẩm trong quá trình xây dựng nông
thôn mới tại xã Kim Quan còn hạn chế, đặc
biệt chưa có công trình nghiên cứu đề xuất các
giải pháp thực hiện tiêu chí Môi trường và an
toàn thực phẩm tại xã. Do đó, nghiên cứu này
có tính thời sự và cấp thiết. Kết quả nghiên cứu
cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc
hoạch định chính sách và đề xuất các giải pháp
hoàn thành các chỉ tiêu trong tiêu chí Môi
trường và an toàn thực phẩm.
- Phương pháp khảo sát thực địa: Nhằm khảo
sát thực tế hiện trạng môi trường và thu thập
tư liệu các khu vực khác nhau trong địa bàn
xã, bao gồm: khu vực trung tâm xã, khu vực
bãi rác, khu vực các thôn bản, khu vực có chế
biến kinh doanh thực phẩm.
. K t uả và bàn luận
. Ph n h n hiên cứu
3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế -
xã hội của xã Kim Quan
Bài báo sử dụng phối hợp nhiều phương pháp
khác nhau, bao gồm: phương pháp thu thập và
xử lý số liệu; phương pháp điều tra phỏng
vấn; phương pháp khảo sát thực địa; phương
pháp chuyên gia; phương pháp phân tích,
đánh giá và so sánh.
Xã Kim Quan có diện tích tự nhiên là
3.047,26 ha, chiếm 2,7% diện tích tự nhiên
huyện Yên Sơn. Địa hình chủ yếu là vùng núi
thấp, dốc theo hướng Bắc-Nam. Khí hậu chia
146
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
thành 2 mùa rõ rệt, nhiệt độ trung bình năm
khoảng 23oC, lượng mưa trung bình năm dao
động từ 1800-2000 mm, độ ẩm không khí trên
80%. Hệ thống thủy văn, thủy lợi của xã
tương đối phát triển, tuy nhiên chủ yếu là hệ
thống sông và suối nhỏ, phân bố không đồng
đều. Sông Phó Đáy là nguồn cung cấp nước
chính cho hệ thống thủy lợi của xã. Trên địa
bàn xã phần lớn diện tích là đất đỏ vàng trên
đá sét (chiếm khoảng 40% diện tích), đất có
thành phần cơ giới thịt trung bình độ dày tầng
đất trên 120 cm. Ngoài ra còn có các loại đất
vàng nhạt trên cát, đất xám bạc màu. Diện
tích đất lâm nghiệp của xã là 2.417,62 ha,
chiếm 79,34% tổng diện tích đất tự nhiên và
chiếm 85,5% đất nông nghiệp toàn xã [2].
không tạp chất). Kết quả phân tích 12 mẫu
nước sinh hoạt trên địa bàn xã đều đạt tiêu
chuẩn về nước sạch vệ sinh môi trường nông
thôn theo QCVN 02 của Bộ Y tế [2]. Đánh
giá chung là “Đạt” so với bộ tiêu chí.
(2) Tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh, nuôi
trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định
về bảo vệ môi trường: Trên địa bàn xã không
có các nhà máy, doanh nghiệp, làng nghề. Số
liệu thống kê năm 2019, toàn xã có 579/837
hộ có chăn nuôi gia súc, gia cầm [2]. Tuy
nhiên, quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ, hộ gia đình,
chưa hình thành các khu chăn nuôi lớn theo
hình thức trang trại. Việc vệ sinh môi trường
trong chăn nuôi được đánh giá là đảm bảo.
Đánh giá chung là “Đạt” so với bộ tiêu chí.
Năm 2019, dân số xã Kim Quan là 3.537
người, gồm 7 dân tộc (Kinh, Tày, Dao, Nùng,
Cao Lan, Mông, Hoa), với 837 hộ gia đình,
1.870 lao động. Tỉ lệ lao động nông lâm
nghiệp chiếm 82,19%; công nghiệp chiếm
2,83%; dịch vụ và thương mại chiếm 14,98%.
Tổng sản lượng lương thực năm 2019 đạt
1.894,2 tấn, trong đó thóc 1.466,3 tấn, ngô
427,9 tấn. Bình quân lương thực trên đầu
người là 535 kg/người/năm, thu nhập bình
quân đầu người năm 2019 đạt 23 triệu
đồng/người/năm [2]. Tuy nhiên bình quân thu
nhập không đều, chủ yếu tập trung ở các thôn
trung tâm xã, khu chợ, các hộ kinh doanh dịch
vụ thương mại.
(3) Xây dựng cảnh quan, môi trường xanh -
sạch - đẹp, an toàn: Cảnh quan môi trường xã
Kim Quan trong những năm gần đây đã được
cải thiện, ý thức bảo vệ môi trường của người
dân đã có bước chuyển biến tích cực. Tuy
nhiên, vẫn còn một bộ phận người dân chưa
tự giác tuân thủ các quy định về bảo vệ môi
trường. Tình trạng xả rác bừa bãi ra đường
làng, ngõ xóm vẫn còn xảy ra ở nhiều khu
vực. Nhiều nơi vẫn xuất hiện tình trạng gia
súc phóng uế ra đường; ý thức giữ gìn vệ sinh
môi trường của người dân còn chưa cao nên
việc duy trì cảnh quan xanh - sạch - đẹp chưa
được thường xuyên. Bên cạnh đó, công tác
quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường của
xã còn hạn chế. Hiện tại, xã có 02 cán bộ phụ
trách chung về xây dựng, địa chính môi
trường có trình độ đại học, chưa có cán bộ
chuyên trách về môi trường. Sự tham gia của
các tổ chức xã hội chưa đóng vai trò tích cực
trong phong trào và hoạt động bảo vệ môi
trường. Đánh giá chung là “Chưa đạt” so với
bộ tiêu chí.
3.2. Thực trạng việc thực hiện tiêu chí môi
trường và an toàn thực phẩm trong xây
dựng nông thôn mới tại xã Kim Quan
(1) Tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước hợp vệ
sinh và nước sạch theo quy định: Trên địa bàn
xã Kim Quan chưa được đánh giá trữ lượng
nguồn nước ngầm. Hiện nay các hộ dân trong
xã sử dụng trực tiếp nước giếng khoan, giếng
đào. Một số hộ sử dụng nước được lọc qua hệ
thống lọc tại các bể lọc nhỏ. Trên địa bàn xã
có 03 công trình cấp nước sạch tập trung được
nhà nước đầu tư tại thôn Làng Nhà, Khuổi
Phát, Kim Thu Ngà. Đánh giá bằng cảm quan,
cơ bản hợp vệ sinh (không màu, không mùi,
(4) Mai táng phù hợp với quy định và theo
quy hoạch: Hiện nay trên địa bàn xã có 8
nghĩa trang tại 8 thôn. Việc xây dựng các
nghĩa trang này đã được thực hiện theo đúng
quy hoạch của huyện và tỉnh. Việc an táng
người đã mất thực hiện theo phong tục tập
147
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
quán địa phương. Đánh giá chung là “Đạt” so
với bộ tiêu chí.
Bắc được quy định là 60% hộ chăn nuôi có
chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh môi
trường. Chỉ tiêu về tỷ lệ hộ chăn nuôi gia súc
có chuồng trại hợp vệ sinh của xã Kim Quan
có tính biến động theo từng thời điểm (do
tăng, giảm số lượng hộ nuôi; tính bền vững
của chuồng trại hoặc các công trình khí sinh
học được xây dựng…) chưa thật sự ổn định.
Số liệu tại thời điểm điều tra, trên địa bàn xã
có 470/684 hộ có chuồng trại chăn nuôi đảm
bảo vệ sinh môi trường, đạt 68,7%. Đánh giá
chung là “Đạt” so với bộ tiêu chí.
(5) Chất thải rắn trên địa bàn và nước thải
khu dân cư tập trung, cơ sở sản xuất kinh
doanh được thu gom, xử lý theo quy định:
Hiện nay trên địa bàn xã chưa có hệ thống
xử lý nước thải sinh hoạt chung, nước thải
sinh hoạt chủ yếu đổ trực tiếp ra ruộng,
sông, suối mà chưa qua xử lý. Trên địa bàn
xã cũng chưa có điểm tập kết rác thải cũng
như đơn vị thu gom rác. Rác thải sinh hoạt
của người dân hầu hết là do nhân dân tự xử
lý bằng cách chôn lấp quanh vườn nhà và
đổ ra các khu vực trũng gây mất vệ sinh
môi trường. Đánh giá chung là “Chưa đạt” so
với bộ tiêu chí.
(8) Tỷ lệ hộ gia đình và cơ sở sản xuất, kinh
doanh thực phẩm tuân thủ các quy định về
đảm bảo an toàn thực phẩm: Qua kết quả
điều tra, khảo sát, xã Kim Quan đều có hướng
dẫn các cơ sở sản xuất áp dụng sản xuất theo
hướng an toàn, không sử dụng chất cấm, chất
bảo quản, phụ gia, thuốc bảo vệ thực vật,
thuốc thú y ngoài danh mục; hướng dẫn người
tiêu dùng nhận biết và ủng hộ sản phẩm an
toàn có xác nhận. Báo cáo tổng kết năm 2019
của xã cho thấy, 100% hộ gia đình và cơ sở
sản xuất, kinh doanh thực phẩm tuân thủ các
quy định về đảm bảo an toàn thực phẩm [2].
Đánh giá chung là “Đạt” so với bộ tiêu chí.
(6) Tỷ lệ hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa
nước sinh hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch:
đây là một trong những tiêu chí xây dựng nông
thôn mới mà nhiều xã, huyện đang phấn đấu
hoàn thiện để đạt chuẩn. Trong những năm
qua, xã Kim Quan tích cực huy động các
nguồn lực đóng góp của nhân dân (bằng tiền,
thóc, ngày công lao động, hiến đất) trên cơ sở
pháp lệnh dân chủ, kết hợp lồng ghép bố trí
kinh phí từ các dự án trong chương trình mục
tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới để đầu
tư xây dựng, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở
nông thôn. Vì thế, tuy thời gian triển khai
chương trình chưa dài nhưng bộ mặt nông thôn
ở xã đã có những bước chuyển biến tích cực.
Đến nay nhiều hộ gia đình trong xã Kim Quan
đã có nhà tiêu, nhà tắm, bếp, bể chứa nước
sạch. Tuy nhiên, vẫn còn các hộ gia đình chưa
có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sạch. Theo
kết quả điều tra, tính đến tháng 12/2019, số hộ
có nhà tắm, bể chứa nước hợp vệ sinh trên địa
bàn xã là 513/837 hộ, đạt 61,2% [2]. Đánh giá
chung là “Chưa đạt” so với bộ tiêu chí (Bộ tiêu
chí ≥70%).
3.3. Kết quả điều tra, khảo sát về hiện trạng
môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm tại
xã Kim Quan
3.3.1. Hiện trạng vệ sinh môi trường
(1) Hiện trạng sử dụng nước sinh hoạt: Qua
thực tế điều tra ngẫu nhiên 80 hộ dân trên địa
bàn xã, kết quả có 58/80 hộ sử dụng nước
giếng khoan và giếng đào, 14/80 hộ sử dụng
nguồn nước tại các công trình cấp nước tập
trung, 8/80 hộ sử dụng nguồn nước từ khe núi.
Trong đó, có 61/82 hộ sử dụng nguồn nước
trực tiếp không qua hệ thống lọc, 19/80 hộ sử
dụng các thiết bị lọc đơn giản như bể cát, bồn
lắng qua than hoạt tính. Bằng cảm quan cho
thấy chất lượng nguồn nước sinh hoạt tương
đối tốt, hợp vệ sinh (không có mùi, vị khác lạ).
Tuy nhiên, để xác định rõ chất lượng nước có
đảm bảo hay không cần phân tích chất lượng
nước để biết chính xác hơn.
(7) Tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn
nuôi đảm bảo vệ sinh môi trường: Theo
Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17 tháng
10 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ, tiêu
chí Môi trường và an toàn thực phẩm nông
thôn mới đối với xã trung du miền núi phía
148
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
(2) Hiện trạng nước thải và xử lý nước thải:
Nước thải là một trong các nguồn gây ô
nhiễm nguồn nước. Kết quả điều tra về hiện
trạng nước thải tại xã Kim Quan cho thấy
hầu hết các hộ gia đình được phỏng vấn đều
có cống thoát nước thải, nhưng chủ yếu là
cống thải lộ thiên. Số hộ gia đình sử dụng
cống nước thải không có nắp đậy chiếm tới
27,5%. Số hộ thải trực tiếp xuống ao suối,
mương, ruộng khá nhiều, chiếm 32,4%. Hiện
nay xã chưa quy hoạch được cống thải chung,
chưa có nguồn tiếp nhận nước thải tập trung
để xử lý nên nước thải sinh hoạt của người
dân địa phương chủ yếu được thải ra các dòng
sông, kênh, mương để pha loãng.
(4) Hiện trạng vệ sinh môi trường và an toàn
thực phẩm: Qua khảo sát cho thấy, tỷ lệ nhà
vệ sinh chưa đảm bảo tiêu chuẩn còn cao,
chiếm 14%. Hố xí chỉ được kê lên bằng tấm
ván, che kín xung quanh, thậm chí có hộ gia
đình không có nắp đậy. Kết quả điều tra 80 hộ
dân, 87,5% hộ có chuồng trại trong chăn nuôi,
chuồng trại đặt liền kề khu nhà ở chiếm 15%,
điều này ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt
hàng ngày trong gia đình. 2,5% hộ gia đình
không có chuồng trại nuôi nhốt (Hình 1).
(3) Hiện trạng rác thải sinh hoạt: Rác thải
trên địa bàn xã chủ yếu từ quá trình sinh hoạt
của các hộ gia đình, các điểm chợ. Rác thải từ
hoạt động giao thông, từ các cơ quan trường
học, công sở và các cơ sở sản xuất kinh doanh
chiếm tỷ lệ nhỏ. Kết quả khảo sát cho thấy,
lượng rác thải trung bình mỗi ngày khoảng
gần 02 kg rác/1 hộ (Bảng 1).
Hình 1. Tỷ lệ và hiện trạng chuồng trại chăn nuôi
của các hộ dân tại xã Kim Quan
Ngoài ra, do phong tục tập quán nhà sàn, một
số gia đình vẫn buộc gia súc dưới sàn nhà,
ảnh hưởng lớn đến vấn đề vệ sinh môi trường,
đặc biệt là sức khỏe người dân.
Bản 1. Lượng rác thải hàng ngày
của các hộ gia đình tại xã Kim Quan
L ợn r c
(k /n ày)
< 2kg
2-5kg
5-10kg
Khác
Tỉ lệ
(%)
73,75
20
6,25
0
TT
Số hộ
3.3.2. Việc đảm bảo các quy định về vệ sinh an
toàn thực phẩm
1
2
3
4
59
16
5
Theo kết quả điều tra, từ năm 2017 đến nay
trên địa bàn xã Kim Quan chưa có vụ ngộ độc
thực phẩm xảy ra. Các ban, ngành chức năng
thường xuyên thanh tra, kiểm tra an toàn thực
phẩm tại các chợ, có biện pháp xử lý dứt điểm
các cơ sở kinh doanh tự phát; đẩy mạnh công
tác tuyên truyền, vận động, hướng dẫn cách
sản xuất, chế biến, tiêu dùng rau, thịt an toàn;
nói không với chất cấm trong chăn nuôi; nâng
cao nhận thức, làm rõ trách nhiệm của người
sản xuất, kinh doanh. Việc đảm bảo vệ sinh an
toàn thực phẩm trong chế biến thực phẩm tại
một số cửa hàng, doanh nghiệp chế biến thực
phẩm đều đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm
theo đúng quy định.
0
Tổng
80
100 %
(Nguồn: Số liệu điều tra)
Lượng rác thải sinh hoạt không được thu
gom, xử lý sẽ ảnh hưởng đến vệ sinh môi
trường và sức khỏe của người dân. Qua khảo
sát cho thấy, trên địa bàn xã chưa có điểm thu
gom rác thải sinh hoạt. Rác thải bao gồm thực
phẩm thừa và các loại chất thải rắn khác
không được thu gom, có mặt trên đường, bãi
đất trống, trục lộ giao thông ảnh hưởng rất lớn
đến môi trường và sức khoẻ cộng đồng. Đặc
biệt là chất thải rắn, chất thải nhựa, túi nilon
được thải trực tiếp ra môi trường, gây ảnh
hưởng lâu dài đến môi trường.
149
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
Bảng 2. Tổng hợp kết quả đánh giá tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm
trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Quan, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang
Chỉ tiêu của tỉnh
Tuyên Quan
≥90%
Hiện
trạng
TT
1
Nội dun tiêu chí
Đ nh i
Đạt
Tỷ lệ hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh và nước sạch theo
quy định
Tỷ lệ cơ sở sản xuất - kinh doanh, nuôi trồng thủy sản, làng
nghề đảm bảo quy định về bảo vệ môi trường
100%
-
(≥50% nước sạch)
2
100%
Đạt
3 Xây dựng cảnh quan, môi trường xanh - sạch - đẹp, an toàn
4 Mai táng phù hợp với quy định và theo quy hoạch
Đạt
Đạt
Chưa đạt Chưa đạt
Đạt Đạt
Chất thải rắn trên địa bàn và nước thải khu dân cư tập trung, cơ
sở sản xuất - kinh doanh được thu gom, xử lý theo quy định
Tỷ lệ hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ
sinh và đảm bảo 3 sạch
Tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh
môi trường
Tỷ lệ hộ gia đình và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm
tuân thủ các quy định về đảm bảo an toàn thực phẩm
5
Đạt
Chưa đạt Chưa đạt
61,2% Chưa đạt
6
≥70%
≥60%
100%
7
68,7%
Đạt
Đạt
8
Đạt
(Nguồn: Bộ tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới, tổng hợp kết quả đánh giá)
3.4. Đánh giá chung việc thực hiện tiêu chí
môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm tại
xã Kim Quan
đình và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm
tuân thủ các quy định về đảm bảo an toàn thực
phẩm. Các tiêu chí này hoàn toàn có thể thay
đổi từ “đạt” xuống “chưa đạt” sau 1 năm nếu
như các hộ chăn nuôi, các cơ sở sản xuất kinh
doanh thực phẩm không tuân thủ các quy định
về vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm.
Vì vậy, chính quyền xã phải có các giải pháp
cụ thể nhằm đạt bền vững các tiêu chí về môi
trường và an toàn thực phẩm.
Kết quả phân tích, đánh giá và so sánh với bộ
tiêu chí quốc gia về nông thôn mới cho thấy xã
Kim Quan còn 03 tiêu chí chưa đạt là (1) Xây
dựng cảnh quan, môi trường xanh - sạch - đẹp,
an toàn; (2) Chất thải rắn trên địa bàn và nước
thải khu dân cư tập trung, cơ sở sản xuất - kinh
doanh được thu gom, xử lý theo quy định; (3)
Tỷ lệ hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước
sinh hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch (Bảng
2). Trong đó, tiêu chí xây dựng cảnh quan môi
trường xanh - sạch - đẹp chủ yếu phụ thuộc
vào ý thức của người dân và cộng đồng. Tiêu
chí thu gom và xử lý chất thải, đặc biệt là chất
thải rắn nguy hại ngoài việc giáo dục ý thức
của người dân về tác hại của chất thải rắn, cần
phải có kinh phí đầu tư hệ thống thu gom, phân
loại và xử lý. Tỷ lệ hộ dân có nhà tiêu, nhà
tắm, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh sẽ
được nâng cao trong thời gian tới nhờ tăng
cường nhận thức của người dân và sự hỗ trợ
của các cấp chính quyền trong xây dựng nông
thôn mới.
3.5. Đề xuất giải pháp nhằm đạt chuẩn tiêu
chí môi trường và an toàn thực phẩm trong
xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Quan
Để đạt chuẩn, hướng tới chuẩn bền vững tiêu
chí môi trường và an toàn thực phẩm xã Kim
Quan cần phải có các giải pháp cụ thể:
Thứ nhất, phải tiếp tục xây dựng và hoàn
thiện cơ chế chính sách cho tiêu chí môi
trường và an toàn thực phẩm trong giai đoạn
mới. Chính quyền xã cần có chính sách hỗ trợ
trong quản lý môi trường và an toàn thực
phẩm, phát huy vai trò của cộng đồng trong
xây dựng nông thôn mới. Đối với tiêu chí
chưa đạt, chính quyền xã cần có lộ trình thực
hiện và đánh giá lại nhằm đáp ứng với yêu
cầu của giai đoạn mới [3]. Trong đó, xã Kim
Quan cần phải thực hiện đồng bộ các chính
sách phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi
trường; Xã hội hóa công tác bảo vệ môi
Bên cạnh đó, các tiêu chí đã đạt được đánh giá
ở mức độ chưa bền vững. Đặc biệt là các tiêu
chí về tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn
nuôi đảm bảo vệ sinh môi trường; tỷ lệ hộ gia
150
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
trường thông qua việc thu hút đầu tư ngoài
ngân sách nhà nước, tăng cường sự tham gia
của các tổ chức đoàn thể, hợp tác xã, doanh
nghiệp; Bổ sung, điều chỉnh những nội dung
chưa hợp lý trong quy hoạch tổng thể về nông
thôn mới; Ban hành cơ chế chính sách triển
khai thực hiện công tác bảo đảm vệ sinh an
toàn thực phẩm, xây dựng được nguồn nông
sản an toàn cho thị trường và định hướng cho
người dân hướng đến sản phẩm sạch; Đẩy
mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, xử phạt
nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi vi
phạm về bảo vệ môi trường và vệ sinh an toàn
thực phẩm.
thương mại và dịch vụ còn nhỏ lẻ và manh
mún. Nông nghiệp là chủ lực, nhưng trình độ
thâm canh, giá trị sản xuất còn rất nhiều hạn
chế. Vì vậy, cần phải có các biện pháp ứng
dụng các thành tựu khoa học và công nghệ
trong xử lý chất thải; ứng dụng vào sản xuất,
tư vấn và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa
học, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới vào sản
xuất và đời sống trên địa bàn nhằm nâng cao
giá trị sản xuất, tăng thu nhập cho nhà nông
cũng như hạn chế mức thấp nhất các tác động
tới môi trường. Trong đó, chính quyền xã cần
khuyến khích người dân áp dụng công nghệ
sinh học trong hoạt động sản xuất nông
nghiệp, sử dụng phân hữu cơ, hạn chế sử
dụng phân hóa học; phải có giải pháp thu gom
rác thải sinh hoạt tại các thôn bản, giảm thiểu
mùi hôi của bãi chôn lấp bằng công nghệ sinh
học; thu gom và xử lý chất thải nguy hại, xử
lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu.
Thứ hai, chính quyền xã phải tập trung vào
các giải pháp truyền thông nâng cao nhận
thức của cộng đồng về môi trường và an toàn
thực phẩm. Khu vực nông thôn có đặc trưng
là tính cộng đồng rất cao, vì vậy công tác
tuyên truyền thường có hiệu quả hơn khu vực
đô thị [4]. Việc nâng cao hiểu biết và ý thức
của toàn thể cộng đồng về môi trường và an
toàn thực phẩm là việc làm thực sự cần thiết.
Do đó, cần tăng cường các hoạt động tuyên
truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về bảo vệ
môi trường, tập trung vào những vấn đề như:
Tuyên truyền các quy định của nhà nước về
vấn đề môi trường và đảm bảo an toàn thực
phẩm; Tuyên truyền cho người dân hiểu tác
hại của việc sử dụng nhiều phân hóa học và
thuốc bảo vệ thực vật, tuyên truyền lợi ích
của việc áp dụng công nghệ sinh học, sử dụng
phân hữu cơ đối với môi trường; Phối hợp với
các cơ quan, đơn vị, trường học, các cơ sở sản
xuất trong công tác truyền thông bảo vệ môi
trường và an toàn thực phẩm. Ngoài ra, sử
dụng cách tiếp cận phù hợp với từng đối
tượng cụ thể để tuyên truyền, vận động, chú
trọng hình thức truyền thông trực tiếp, truyền
thông theo nhóm, tuyên truyền lưu động, xây
dựng các mô hình tự quản bảo vệ môi trường.
Thứ tư, cần phải có các giải pháp về đầu tư tài
chính cho công tác bảo vệ môi trường trên địa
bàn xã Kim Quan. Trước tiên chính quyền xã
cần vận dụng tối đa cơ chế chính sách để huy
động các nguồn lực trong xã hội, thu hút và
kêu gọi đầu tư, tìm ra những phương thức đầu
tư, vay vốn tín dụng, ưu đãi cho xây dựng
cảnh quan môi trường, xử lý chất thải. Chính
quyền xã có thể huy động cộng đồng và khối
doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn xã hoặc
các khu vực lân cận tham gia vào các hoạt
động bảo vệ môi trường nông thôn. Ngoài ra,
chính quyền xã cần chú trọng phân bổ nguồn
lực tài chính, quan tâm đầu tư cho môi
trường, tập trung vào hạ tầng thu gom xử lý
chất thải, vấn đề cấp thoát nước tại các thôn
bản vùng sâu, vùng xa.
. K t luận
Tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm là
tiêu chí động, không ổn định và thay đổi
thường xuyên theo tốc độ phát triển kinh tế -
xã hội [5]. Vì vậy, để có kết quả tốt phải có sự
quyết tâm cao, có kế hoạch chỉ đạo cụ thể,
chủ động, sáng tạo, sâu sát, liên tục của các
cấp ủy, chính quyền cùng với sự quan tâm,
hưởng ứng của toàn xã hội. Trên cơ sở phân
Thứ ba, phải có các giải pháp áp dụng khoa
học và công nghệ trong sản xuất, phát triển
kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường [5]. Xã
Kim Quan được coi là một trong những xã
thuần nông, hoạt động sản xuất công nghiệp,
151
Kiều Quốc Lập và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
225(10): 145 - 152
in the new rural construction period 2010-
2020, Yen Son, 2020.
[2]. People's Committee of Kim Quan Commune,
Report on the results of implementation of
tích, đánh giá hiện trạng môi trường và an
toàn thực phẩm tại xã Kim Quan cho thấy để
đạt chuẩn và bền vững tiêu chí môi trường và
an toàn thực phẩm cần phải có các giải pháp
cụ thể. Trong đó, quan trọng nhất là phải tăng
cường tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao
ý thức và trách nhiệm của người dân trong
việc bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm;
tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cơ chế chính
sách cho tiêu chí môi trường và an toàn thực
phẩm trong giai đoạn mới; áp dụng khoa học
và công nghệ trong sản xuất, phát triển kinh tế
xã hội, gắn với chính sách bảo vệ môi trường.
Ngoài ra, chính quyền xã cần có các giải pháp
huy động nguồn lực tài chính để triển khai
các biện pháp bảo vệ môi trường, hướng tới
mục tiêu đạt chuẩn nông thôn mới.
socio-economic
development,
national
defense and security tasks in 2019;
Orientations and tasks for socio-economic
development, national defense and security in
2020, Kim Quan, 2019.
[3]. K. C. Dang, and H. A. Nguyen, “Some studies
on rural environmental protection in recent
years and directional solutions in the coming
time,” Journal of the Environment, no. 2, pp.
45-51, Feb. 2019.
[4]. T. T. H. Vu, Study the current situation and
propose solutions for the implementation of
the Environmental Criteria and model models
of integrated treatment of solid waste in new
rural construction, State-level Science and
Technology Project, 2017.
[5]. K. Q. Trinh, and T. A. Dao, “Scientific and
technological issues should be prioritised for
implementation in new rural construction after
2020,” Journal of Science and Technology of
Vietnam, no. 12, pp. 21-25, Dec. 2019.
TÀI LIỆU THAM KHẢO/ REFERENCES
[1]. People's Committee of Yen Son district,
Report on the results of the implementation of
the criteria for Environment and food safety
152
8 trang
15120
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm trong xây dựng mô hình nông thôn mới xã Kim Quan, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_thuc_trang_va_giai_phap_thuc_hien_tieu_chi_moi_tr.pdf
