Nghiên cứu quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập với kích thước đá hộc và độ nhớt của vật liệu hỗn hợp Asphalt chèn trong đá hộc cho kết cấu bảo vệ mái đê biển

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

NGHIÊN CỨU QUAN HỆ GIỮA CHIỀU SÂU THÂM NHẬP VỚI KÍCH

THƯỚC ĐÁ HỘC VÀ ĐỘ NHỚT CỦA VẬT LIỆU HỖN HỢP ASPHALT

CHÈN TRONG ĐÁ HỘC CHO KẾT CẤU BẢO VỆ MÁI ĐÊ BIỂN

Nguyễn Mạnh Trường

Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam

Tóm tắt: Bài báo trình bầy nghiên cứu quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập vữa asphalt với kích

thước đá hộc và độ nhớt vữa asphalt trong kết cấu bảo vệ mái đê biển bằng vật liệu hỗn hợp

asphalt chèn trong đá hộc. Thông qua công thức quan hệ xác định được chiều sâu thâm nhập và

độ nhớt của vữa asphalt. Chiều sâu thâm nhập và độ nhớt vữa asphalt là hai trong những chỉ

tiêu cơ lý quan trọng của vật liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc, để phục vụ cho công tác

nghiên cứu ứng dụng loại vật liệu này cho kết cấu bảo vệ mái đê biển Việt Nam.

Từ khóa: Đê biển, Vật liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc.

Summary: The article presents the research on the relationship between the depth of asphalt

mortar penetration with the size of the stone and asphalt wet in the slope protection structure of

the sea dyke embankment with the fully grouted stone asphalt. Through the relationship formula to

determine the depth of penetration and asphalt wet. Depth of penetration and asphalt wet are two

of the important physical and mechanical parameters of the the fully grouted stone asphalt, in

order to research and apply this material to the slope protection structure of Viet Nam’ sea dyke.

Key words: Sea dyke, Fully grouted stone asphalt

1. ĐẶT VẤN ĐỀ^*

thuộc vào chiều sâu thâm nhập của hỗn hợp

vữa asphalt vào khe rỗng của đá hộc trên mái

Cấu tạo của lớp kết cấu bảo vệ mái đê biển

nghiêng (thông thường với yêu cầu lớp kết cấu

bằng vật liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá

đặc chắc, có khả năng chịu lực và độ bền cao

hộc gồm có lớp đá hộc lát khan hoặc thả rối

thì chiều sâu thâm nhập yêu cầu thường bằng

trên mái đê với chiều dầy tính toán và hỗn hợp

chiều dầy thiết kế lớp kết cấu). Chiều sâu thâm

vữa asphalt lấp đầy vào các khe rỗng của đá

nhập của hỗn hợp vữa asphalt vào khe rỗng

hộc tạo thành một lớp kết cấu mảng đặc chắc.

của đá hộc trên mái nghiêng phụ thuộc vào độ

Do yêu cầu về độ nhớt của hỗn hợp phải đảm

nhớt của hỗn hợp vữa asphalt, độ rỗng của lớp

bảo khả năng lấp đầy các khe kẽ của viên đá

đá hộc, độ nhám bề mặt viên đá, độ dốc mái

hộc, do vậy vữa asphalt có tỷ lệ sử dụng nhựa

nghiêng… Ngoài ra trong nội dung tính toán

đường cao hơn bê tông asphalt sử dụng phổ

về vật liệu và thành phần cấp phối của hỗn hợp

biến cho đường giao thông.

vật liệu asphalt, việc xác định độ nhớt của hỗn

Việc nghiên cứu xác định được chiều sâu thâm

hợp vữa asphalt theo các tài liệu trên thế giới

nhập của vữa asphalt vào khe kẽ các viên đá

và ở Việt Nam đang sử dụng đều lấy theo kinh

hộc là vô cùng quan trọng, vì việc thiết kế

nghiệm. Để có được kết quả chính xác phù

chiều dầy lớp kết cấu bảo vệ mái đê bằng vật

hợp với nguồn vật liệu sử dụng, điều kiện

liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc phụ

nhiệt độ và khí hậu của Việt Nam, tác giả sẽ

xây dựng công thức quan hệ giữa chiều sâu

thâm nhập với kích thước đá hộc và độ nhớt

của vữa asphalt.

Ngày nhận bài: 11/3/2019

Ngày thông qua phản biện: 04/4/2019

Ngày duyệt đăng: 25/4/2019

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

1

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Việc nghiên cứu tìm ra được công thức quan cố, độ nghiêng của mái đê,… Song song với

hệ giữa chiều sâu thâm nhập với kích thước đá đó có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến độ nhớt

hộc và độ nhớt của vữa asphalt là vô cùng của vật liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc

quan trọng và cần thiết trong quá trình tính đó là: Nhiệt độ của hỗn hợp, tỷ lệ thành phần

toán thiết kế thành phần cấp phối vật liệu hỗn cấp phối hỗn hợp, các chỉ tiêu cơ lý của cốt

hợp asphalt chèn trong đá hộc, thông qua việc liệu, chất độn mịn, loại bitum sử dụng,...

lựa chọn kích thước đá hộc sử dụng trong kết

cấu mái nghiêng và chiều sâu thâm nhập yêu

2.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến độ nhớt

của vật liệu hỗn hợp

cầu của hỗn hợp vữa asphalt trong khe rỗng

Nhiệt độ của hỗn hợp có ảnh hưởng trực tiếp

của đá hộc, xác định được độ nhớt để tính toán

đến độ nhớt của nó, nhiệt độ của hỗn hợp càng

thiết kế thành phần cấp phối.

cao thì độ nhớt của nó càng giảm, theo kinh

Hơn thế nữa độ nhớt xác định được thông qua

nghiệm của nước ngoài, độ nhớt của hỗn hợp

công thức quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập

đảm bảo điều kiện thi công nằm ở trong một

với kích thước viên đá hộc và độ nhớt của vữa

giải rất lớn từ 30 ÷ 200 Pa.s tuỳ thuộc vào các

asphalt, được nghiên cứu trên vật liệu và điều

trường hợp cụ thể.

kiện thực tế của Việt Nam, do vậy giá trị độ

Khi nhiệt độ tăng cao độ nhớt của hỗn hợp

nhớt tính toán thiết kế cấp phối sẽ chính xác và

giảm đi, hỗn hợp trở nên linh động, dễ dàng

phù hợp hơn việc lấy theo kinh nghiệm.

xâm nhập, lấp đầy vào trong các khe kẽ của đá

Đây sẽ là công thức tính toán độ nhớt của vật

hộc. Tuy vậy độ nhớt của hỗn hợp giảm tới

liệu hỗn hợp asphalt trong điều kiện thực tế của

một giá trị nào đó, trong thời gian đầu khi hỗn

Việt Nam, thay thế cho độ nhớt thường được lấy

hợp chưa nguội, vật liệu hỗn hợp sẽ không ổn

theo kinh nghiệm của các nước trên thế giới, làm

định, dễ dàng tràn ra ngoài các khe kẽ của đá

tăng thêm hiệu quả và độ chính xác khi ứng

hộc trên mái nghiêng của đê, kè.

dụng loại kết cấu bằng vật liệu hỗn hợp asphalt

2.2. Ảnh hưởng của chất độn mịn đến độ

nhớt của vật liệu hỗn hợp

chèn trong đá hộc cho đê biển Việt Nam.

2. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN

ĐỘ NHỚT CỦA VẬ LIỆU HỖN HỢP

ASPHALT

Với cùng một hàm lượng nhựa như nhau, tăng

hàm lượng chất độn mịn có tác dụng làm giảm

độ nhớt của vật liệu hỗn hợp, tức là hỗn hợp

Vật liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc là

có nhiều bột khoáng hơn sẽ dễ chảy hơn, tuy

loại vữa cấu thành bởi bitum, bột đá, cát, đá

nhiên đến một giá trị nhất định nó sẽ có tác

dăm (có thể độn thêm), ở nhiệt độ cao có độ lưu

dụng ngược lại, tăng hàm lượng chất độn min

động cao, có thể tự chèn đầy vào các khe, kẽ

dẫn đến độ nhớt cũng tăng theo.

của các viên đá hộc. Nó có những đặc tính cơ

Với hàm lượng chất độn mịn thích hợp, vật

bản của vật liệu hỗn hợp có nguồn gốc chất kết

liệu hỗn hợp asphalt vừa đảm bảo độ nhớt

dính bitum như bê tông asphalt (như độ ổn

đồng thời không xuất hiện tách lớp. Khi hàm

định, độ dẻo, các đặc trưng về thể tích) và có

lượng bitum lớn và nhiệt độ hỗn hợp cao bắt

những đặc điểm khác biệt như có tính nhớt cao.

đầu xuất hiện tách nhựa ở những cấp phối có

Độ nhớt là một trong những chỉ tiêu cơ lý quan

hàm lượng chất độn mịn thấp. Như vậy chất

trọng nhất của vật liệu hỗn hợp asphalt chèn

độn mịn còn có vai trò ổn định tính công tác

trong đá hộc. Độ nhớt yêu cầu của vật liệu hỗn

của hỗn hợp, giảm tách lớp, phân tầng.

hợp asphalt được quyết định bởi điều kiện thi

2.3. Ảnh hưởng của cốt liệu đến độ nhớt của

công như: kích thước đá hộc, chiều dày lớp gia

2

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

2.5. Ảnh hưởng của thành phần cấp phối

đến độ nhớt của vật liệu hỗn hợp

vật liệu hỗn hợp

Cốt liệu đóng vai trò hết sức quan trọng

trong vật liệu hỗn hợp, nó chiếm một tỷ lệ

lớn (trên dưới 80% về khối lượng tuỳ theo

loại vật liệu hỗn hợp), do đó nó có ảnh

hưởng rất lớn đến các chỉ tiêu kinh tế, kỹ

thuật của vật liệu hỗn hợp.

Thành phần cấp phối của vật liệu hỗn hợp

asphalt là tỷ lệ phần trăm về khối lượng giữa

các vật liệu thành phần (bitum, bột đá, cát).

Như trên đã phân tích, các chỉ tiêu cơ lý của

các vật liệu cấu thành lên vật liệu hỗn hợp có

ảnh ưởng trực tiếp đến độ nhớt của hỗn hợp.

Ngoài ra tỷ lệ phối trộn giữa các thành phần

này cũng có ảnh hưởng rất lớn đến độ nhớt của

nó. Ở nhiệt độ nhất định, hàm lượng nhựa tăng

thì độ nhớt của hỗn hợp giảm, tuy nhiên hàm

lượng nhựa tăng vượt quá giới hạn cho phép sẽ

làm cho hỗn hợp bị tách nhựa, độ nhớt của hỗn

hợp không giảm tiếp nữa. Chất độn mịn (bột

đá) được đưa vào vật liệu hỗn hợp với mục

đích bổ sung hàm lượng hạt mịn cho cốt liệu

để tạo ra cốt liệu có thành phần hạt liên tục với

tỷ lệ lỗ rỗng nhỏ, tỷ diện bề mặt cốt liệu hợp lý

làm giảm mức tiêu thụ bitum mà vẫn đảm bảo

độ nhớt yêu cầu, tức là với một hàm lượng

bitum nhất định, khi tỷ lệ thành phần cấp phối

các hạt rời tối ưu, vật liệu hỗn hợp sẽ có độ

nhớt tối ưu.

Với cùng một hàm lượng bitum và ở một nhiệt

độ nhất định, cốt liệu có thành phần hạt liên

tục, hình dạng tròn, bề mặt nhẵn, vật liệu hỗn

hợp sẽ có độ nhớt thấp hơn, hay ngược lại ở

một nhiệt độ nhất định, với cùng độ nhớt yêu

cầu, vật liệu hỗn hợp sử dụng cốt liệu tốt, hàm

lượng bitum sẽ thấp hơn.

Ngoài ra các chỉ tiêu cơ lý khác của cốt liệu

như: độ đặc chắc, nguồn gốc cốt liệu cũng có

ảnh hưởng đáng kể đến mức độ tiêu thụ bitum,

độ nhớt của vật liệu hỗn hợp.

2.4. Ảnh hưởng của bitum đến độ nhớt của

vật liệu hỗn hợp

Bitum là thành phần quan trọng nhất để tạo lên

vật liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc.

Trong vật liệu hỗn hợp bitum đóng vai trò là

chất kết dính để liên kết các thành phần vật

liệu rời (bột đá, cát, đá dăm) lại với nhau.

Trong thành phần cấp phối vật liệu hỗn hợp

asphalt chèn trong đá hộc, hàm lượng bitum

phải đủ lớn để không chỉ lấp đầy các khe kẽ

giữa các thành hạt rời mà còn tạo ra trên bề

mặt chúng một lớp màng đủ lớn để các hạt vật

liệu rời có thể trượt tương đối với nhau tạo ra

hỗn hợp có độ chảy ở một nhiệt độ thích hợp.

Độ dư của bitum càng lớn thì độ nhớt của vật

liệu hỗn hợp càng nhỏ, tuy nhiên ở một nhiệt

độ nhất định, nếu hàm lượng bitum vượt quá

giới hạn cho phép thì vật liệu hỗn hợp asphalt

sẽ xảy ra hiện tượng tách lớp và độ nhớt không

giảm nữa. Hàm lượng bitum tối ưu phụ thuộc

vào loại bitum, tỷ lệ thành phần, các chỉ tiêu

cơ lý của vật liệu rời (bột đá, cát, đá dăm) và

cần phải thí nghiệm để xác định.

3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU THÍ

NGHIỆM

3.1. Phương pháp nghiên cứu

Trước khi tiến hành thí nghiệm, cần sơ bộ

xác định mô hình toán học của đối tượng

nghiên cứu, cần giải thích những yếu tố nào

thay đổi trong quá trình làm thí nghiệm,

những yếu tố nào giữ cố định và mục tiêu

cần đạt được tối ưu.

Thực nghiệm có hai cách để tiến hành, cách

thứ nhất là nghiên cứu thí nghiệm thay đổi lần

lượt các yếu tố cho tới khi đạt được kết quả

mong muốn, phương pháp cần thí nghiệm với

số lượng lớn nhất là khi có nhiều nhân tố thay

đổi. Cách thứ hai là dùng phương pháp toán

quy hoach thực nghiệm đa nhân tố kết hợp

thuyết xác xuất thống kê để tìm ra phương

trình hồi quy. Phương pháp này giảm số lượng

thí nghiệm và có thể khảo sát kết quả khi thay

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

3

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

đổi đồng thời nhiều nhân tố thành phần.

toán học. Phương trình toán học tổng quát nhất

là đa thức, vì với mọi loại hàm số, cuối cùng

đều có thể qui về dạng đa thức. Tương ứng với

bậc của đa thức (phương trình hồi qui - PTHQ)

là độ chính xác của mô hình. Bậc càng cao thì

mô hình mô tả càng chính xác qui luật [2].

Trong nghiên cứu của mình, tác giả sử dụng

phương pháp qui hoạch thực nghiệm để xác

định quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập của

vữa asphalt với kích thước đá hộc và độ nhớt

vữa asphalt.

Hàm mục tiêu có thể biểu diễn dưới dạng tổng

quát sau:

Mô hình toán học là quá trình biểu diễn một

qui luật nào đó dưới dạng một phương trình

n

b x  b x x  b x x x ...... b x²....

y =

;

(3.1)



i

Þ

i

j

Þk

i

j

k

ii

i

i j

i

Ở đây:

- y: hàm mục tiêu

- x_i: Nhân tố ảnh hưởng lên hàm mục tiêu

sâu thâm nhập của vữa asphalt với kích thước

đá hộc và độ nhớt vữa asphalt

Nguyên lý của phương pháp như sau:

Chọn biến và khoảng biến thiên của các biến:

Trong đề tài nghiên cứu chọn hai biến:

- b_i: Hệ số hồi qui bậc 1, mô tả ảnh hưởng của

nhân tố x_ilên hàm mục tiêu

Z₁: Kích thước đá hộc (cm)

Z₂: Độ nhớt vữa asphal (Pas)

- b_ij: Hệ số hồi qui bậc 1, mô tả ảnh hưởng

đồng thời của 2 nhân tố x_ivà x_j…

- b_ii: Hệ số hồi qui bậc 2, mô tả ảnh hưởng bậc Chọn khoảng biến thiên của các biến

2 của nhân tố x_i

Bảng 3.1. Khoảng biến thiên của các biến

Hệ số hồi qui của PTHQ có trị số tuyệt đối

Tên biến

Z_max

Z_min

Z₁

30

10

20

10

Z₂

80

30

55

25

lớn, thì nó ảnh hưởng mạnh và ngược lại , nếu

có trị số tuyệt đối nhỏ, thì ảnh hưởng yếu hoặc

là không ảnh hưởng đến hàm mục tiêu. Hệ số

có dấu dương ảnh hưởng tích cực lên hàm mục

tiêu, hệ số có dấu âm ảnh hưởng tiêu cực lên

hàm mục tiêu (HMT). Khi tìm được HMT

(PTHQ) mô tả đúng thực nghiệm, chúng ta sẽ

tính được giá trị của hàm mục tiêu, nghĩa là

tính được kết quả nghiên cứu mà không cần

làm thực nghiệm.

Z_tb

Z

Yêu cầu của bài toán: Chọn Z₁và Z₂tối ưu

Các hàm số phụ thuộc: Chiều sâu thâm nhập

của vữa asphalt (l)

Phương pháp tiến hành xây dựng mô hình

được tiến hành theo 5 bước sau:

Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng phương

pháp qui hoạch thực nghiệm tâm xoay bậc 2

nhằm mục đích xây dựng mô hình toán thống

kê, trên cơ sở đánh giá mức độ ảnh hưởng của

các nhân tố đến chiều sâu thâm nhập của vữa

asphalt nhằm đưa ra các quan hệ giữa chiều

Bước 1: Mã hóa các yêu tố thí nghiệm (Mã

hóa các biến)

Bước 2: Thiết lập ma trên kế hoạch hóa

thực nghiệm

4

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Bảng 3.2. Ma trận thực nghiệm theo mô hình bậc 2 tâm xoay (5 thí nghiệm ở tâm)

2

N

1

2

3

4

5

6

7

8

X_o

+1

X₁

+1

-1

+ 

- 

0

X₂

+1

-1

+1

-1

0

x₁x₂

+1

-1

+

0

x₁

x₂

y

y1

y2

y3

y4

y5

y6

y7

y8

y9

y10

y11

y12

y13

+1

²

0

+1

0

+ 

- 

0

²

0

9

10

11

12

13

0

xây dựng mái đê biển khu vực các tỉnh phía

bắc mà cụ thể ở đây là đá hộc có nguồn gốc là

đá vôi khai thác ở Ninh Bình, do vậy yếu số

ảnh hưởng này được bỏ qua trong phạm vi

nghiên cứu.

Bước 3: Tính hệ số hồi qui bậc 2 tâm xoay

Bước 4: Đánh giá tính có nghĩa của các hệ số

hồi qui theo bất đẳng thức và công thức: t_tính

t_bảng(P, f₀= N₀-1) (ở đây t_tínhlà giá trị tính

toán chuẩn student)

>

Lựa chọn khoảng biến thiên các yếu tố ảnh hưởng

Đánh giá tính phù hợp của mô hình tìm được:

Kích thước đá hộc (d): Loại đá hộc sử dụng

phổ biến trong kết cấu bảo vệ mái đê biển ở

Việt Nam có đường kính từ 10 - 30 cm.

_s²_ph

F

 F_bang(P, f _fh, f₀)

tinh

s₀²

Độ nhớt vữa asphalt (η): Theo các tài liệu tham

khảo của các nước trên thế giới đã ứng dụng dạng

kết cấu bảo vệ mái đê biển bằng vật liệu hỗn hợp

asphalt chèn trong đá hộc, độ nhớt của vữa

asphalt có khoảng biến thiên từ 30 - 80 Pa.s

Bước 5: Từ phương trình hồi qui xác định

điểm cực trị của hàm số, đó chính là điểm tối

ưu thực nghiệm.

3.2. Một số giả thiết và lựa chọn các yếu tố

ảnh hưởng

3.3. Phương pháp qui hoạch thực nghiệm

Các yếu tố ảnh hưởng đến chiều sâu thâm

nhập của hỗn hợp vữa asphalt vào khe rỗng

của khối đá hộc lát mái gồm có:

Trong nghiên cứu sử dụng mô hình qui hoạch

thực nghiệm bậc 2 tâm xoay với yếu tố ảnh

hưởng là độ nhớt của vữa asphalt và kích

thước đá hộc đến chiều sâu thâm nhập.

Độ nhớt của vữa asphalt (đặc trưng cho thành phần

vật liệu, chỉ tiêu cơ lý, nhiệt độ của hỗn hợp)

Để xây dựng mô hình toán học biểu thị ảnh

hưởng của độ nhớt vữa asphalt (η), kích thước

viên đá hộc (d) đến chiều sâu thâm nhập vữa

asphalt (l)

Độ rỗng của khối đá hộc lát mái (đại lượng đặc

chưng độ rỗng là kích thước viên đá hộc sử dụng)

Độ nhám (ma sát) bề mặt viên đá hộc: Trong

phạm vi đề tài nghiên cứu, chỉ nghiên cứu cho

một loại đá hộc được sử dụng phổ biến trong

Dựng hệ trục tọa độ Oxy với d, η là các biến

thực X₁, X₂là các biến mã tương ứng, trong đó:

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

5

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

d: Biểu thị kích thước đá hộc (cm)

η: Biểu thị độ nhớt vữa asphalt (Pa.s)

Sau khi mã hóa ta có

mô tả trong hình 3.1.

X₁: Biến mã biểu thị kích thước viên đá hộc d

X₂: Biến mã biểu thị độ nhớt vữa asphalt η

Hàm mục tiêu nghiên cứu là chiều sâu thâm

nhập vữa asphalt trong đá hộc

Mô hình qui hoạch được lựa chọn là mô hình

thống kê phi tuyến bậc hai, hai mức tối ưu toàn

phần có dạng như sau : Y = b_o+ b₁x₁+ b₂x₂+

2

b₁₂x₁x₂+ b₁₁x₁+ b₂₂x₂

Số thí nghiệm N = 2ⁿ+ 2n + N_o= 2²+ 2x2 +

1 = 9. Để làm tăng tính chính xác của mô hình

thu được, tiến hành thực nghiệm 5 lần tại tâm

kế hoạch nên tổng so thí nghiêm N = 8 + 5 =

13 thí nghiệm, bậc tự do của thí nghiệm lặp ở

tâm f₀= m -1 = 5 - 1 = 4. Sơ đồ mã hóa được

Hình 3. 1. Sơ đồ kế hoạch thực nghiệm

tâm xoay bậc 2

Ma trận thực nghiệm theo mô hình tâm xoay

bậc hai với 5 thí nghiệm ở tâm được cho trong

bảng 3.3.

Bảng 3.3. Ma trận kế hoạch hóa thực nghiệm tâm xoay bậc hai

Biến mã

X₂

Biến thực

2

x₁x₂

x₁

x₂

N

X_o

X₁

Z₁

Z₂

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

+1

-1

+1

-1

+1

-1

0

10

30

10

30

5

35

20

30

80

55

20

90

55

+1

-1

+1

0

+1

1

0

+1

0

1

0

-1.414

+1.414

0

-1.414

+1.414

0

Xác định chiều sâu thâm nhập tối đa của vật

liệu hỗn hợp asphalt trong khuôn mẫu xếp

đá hộc.

3.4. Trang thiết bị, dụng cụ và trình tự thí

nghiệm xác định chiều sâu thâm nhập

Một số thí nghiệm chính:

3.4.1. Yêu cầu chuẩn bị mẫu.

Xác định độ nhớt của vật liệu hỗn hợp asphalt,

nhiệt độ thí nghiệm lựa chọn phụ thuộc vào Tất cả các vật liệu đầu vào dùng để chế tạo vật

điều kiện thi công. Thường từ 130-170^oC.

liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc phải

6

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của các quy Một số khay kim loại có đáy phẳng dùng để

chuẩn hiện hành. sấy nóng mẫu cốt liệu.

Kích thước mẫu thí nghiệm: Sử dụng mẫu hình Máy trộn dùng để trộn nhựa với cốt liệu (loại

vuông kích thước 600 mm x 600 mm, chiều cao máy trộn có thùng gia nhiệt)

700mm. Khi đúc mẫu phải tuân thủ trình tự gia

Tủ sấy và bếp (tốt nhất là bếp điện có nút điều

nhiệt, trộn hỗn hợp, lát đá hộc (xếp đá hộc trong

chỉnh tốc độ gia nhiệt) dùng để đun nóng cốt

mẫu đúc).

liệu, nhựa và các dụng cụ khác.

Số lượng mẫu cần thiết: ứng với mỗi kịch bản thí

Dụng cụ xúc mẫu bằng kim loại dùng để

nghiệm với các cặp giá trị kích thước đá hộc và

chuẩn bị mẫu cốt liệu.

độ nhớt tương ứng cần đúc ít nhất 3 mẫu tổng

Dụng cụ chứa nhựa, có thể là ống đong, thùng

cộng 13 x 3 = 39 mẫu ; kết quả chiều sâu thâm

phuy dùng để đun nóng nhựa.

thập là giá trị trung bình của 3 mẫu thí nghiệm.

Nhiệt kế có thể là loại bọc kim loại, nhiệt kế

Nhiệt độ trộn mẫu là các nhiệt độ mà tại đó độ

thuỷ tinh hay đồng hồ có bộ cảm ứng nhiệt

nhớt của nhựa lần lượt là 170±20 và 280±30

bằng kim loại, có thang đo từ 10^oC đến 235^oC

centistokes kinemati. Có thể xác định các nhiệt

dùng để đo nhiệt độ của nhựa, cốt liệu và hỗn

độ này trên biểu đồ biểu diễn quan hệ giữa độ

hợp asphalt chèn trong đá hộc.

nhớt và nhiệt độ của loại nhựa đang sử dụng.

Thông thường đối với nhựa 60/70 thì nhiệt độ Cân: Các loại cân để cấn nhựa, cốt liệu.

trộn từ 155^oC đến 160^oC và nhiệt độ rót hỗn hợp

Thiết bị đo độ nhớt và đồng hồ bấm giây để đo

vữa asphalt vào đá hộc từ 145^oC đến 150^oC.

độ nhớt.

3.4.2. Yêu cầu về thiết bị

Găng tay chịu nhiệt, găng tay cao su;

Hình 3.1. Một số trang thiết bị dụng cụ thí nghiệm

3.4.3. Thí nghiệm xác định chiều sâu Chuẩn bị khuôn đúc mẫu thí nghiệm dạng hình

thâm nhập

hộp kích thước 600x600x700mm

Mỗi mẫu vật liệu sẽ được thí nghiệm hoặc Chuẩn bị vật liệu, máy móc thiết bị phục vụ

phân tích theo trình tự sau:

thí nghiệm.

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

7

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Xếp đá hộc vào khuôn (tương tự như công chính xác có thể phá vỡ mẫu đúc để quan sát

việc đá lát khan mái đê).

và đo được chiều sâu thâm nhập ở các vị trí

giữa mẫu đúc).

Trộn vật liệu hỗn hợp asphalt, kiểm tra nhiệt

độ, độ nhớt hỗn hợp trước khi rót hỗn hợp vào

khuôn mẫu

4. TÍNH TOÁN XỬ LÝ KẾT QUẢ THEO

MÔ HÌNH

Vật liệu hỗn hợp asphalt sau khi được trộn Dựa trên 13 kịch bản thí nghiệm với đường kính

theo tỷ lệ và đo độ nhớt, tiến hành rót vào viên đá hộc và độ nhớt vữa asphalt tương ứng ta

khuôn đã được xếp đầy đá hộc.

tiến hành thí nghiệm xác định được chiều sâu

thâm nhập của vữa asphalt tương ứng.

Có thể tiến hành xác định chiều sâu thâm nhập

của mẫu ngay sau khi mẫu được làm nguội đến

nhiệt độ trong phòng. Bằng thước đo và mắt

thường sau khi khuôn mẫu được tháo rỡ. (Để

4.1. Một số hình ảnh trong quá trình

thí nghiệm

4.1. Kết quả thí nghiệm

Kết quả thí nghiệm chiều sâu thâm nhập của vữa asphalt được trình bày trong bảng 4.1

8

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Bảng 4.1. Kết quả thí nghiệm chiều sâu thâm nhập của vữa asphalt

Chiều sâu thâm nhập của vữa

Biến mã

Biến thực

Z₁

N

X_o

asphalt (cm)

L

X₁

+1

-1

+1

0

X₂

+1

-1

+1

-1

0

Z₂

30

80

55

20

90

55

1

2

+1

10

30

10

30

5

20.6

67.5

15.7

47.7

7.8

3

4

5

6

0

35

20

69.2

38.9

21.3

26.8

28.5

26.3

27.7

28.4

7

-1

+1

0

8

0

9

0

10

11

12

13

0

Sử dụng phần mền Design Expert 11 để giải Y = 19,37 + 0,342 X₁- 0,333 X₂- 0,015 X₁

2

bài toán quy hoạch thực nghiệm, sau khi loại X₂+0,064 X₁+ 0,003 X₂(4.1)

bỏ các hệ số không có ý nghĩa về mặt thống kê

Bề mặt biểu diễn ảnh hưởng của độ nhớt vữa

asphalt và đường kính đã hộc đến chiều sâu

thâm nhập như hình 4.1

và kiểm tra tính tương hợp của mô hình thực

nghiệm thu được phương trình hồi quy chiều

sâu thâm nhập vữa asphalt vào khe rỗng đá

hộc và các biến X1, X2 như sau:

Hình 4.1. Biểu đồ quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập với độ nhớt và đường kính đá hộc

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

9

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Từ kết quả của công thức quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập vữa asphalt vào khe rỗng viên

sâu thâm nhập vữa asphalt với đường kính đá hộc lát mái đê biển tương ứng với từng

đá hộc và độ nhớt vữa asphalt (công thức loại đường kính viên đá hộc sử dụng và độ

4.1). Để thuận tiện cho việc sử dụng tính nhớt vật liệu hỗn hợp asphal chèn trong đá

toán sau này, tiến hành lập bảng tra chiều hộc như bảng 4.2

Bảng 4.2. Bảng tra chiều sâu thâm nhập vữa asphalt vào khe rỗng viên đá hộc

Độ nhớt η

Chiều sâu thâm nhập l (cm)

(Pa.s)

30

d=10 cm

17.4

16.0

14.7

13.5

12.5

11.7

11.0

10.5

10.1

9.8

d=15 cm

d=20 cm

35.5

33.3

31.3

29.4

27.7

26.1

24.6

23.3

22.2

21.2

20.4

d=25 cm

d=30 cm

66.4

63.5

60.7

58.1

55.6

53.2

51.1

49.0

47.1

45.4

43.8

24.9

23.0

21.4

19.9

18.5

17.3

16.2

15.3

14.5

13.9

13.5

49.4

46.8

44.4

42.1

40.0

38.1

36.2

34.6

33.1

31.7

30.5

35

40

45

50

55

60

65

70

75

80

9.8

* Ghi chú: d - đường kính đá hộc

Phần mềm quy hoạch thực nghiệm Design

Expert 11 ngoài việc xác định được phương

trình tương quan của các biến còn biểu thị

các giá trị tương quan trên dạng đồ thị theo

hai dạng.

5. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM

Sử dụng phương pháp quy hoạch thực

nghiệm như đã trình bày ở trên tìm ra được

phương trình tương quan giữa chiều sâu

thâm nhập của vật liệu hỗn hợp asphalt chèn

trong đá hộc với đường kích viên đá hôc và Dạng 1: Bề mặt biểu hiện hàm mục tiêu l

độ nhớt của vữa asphalt

chiều sâu thâm nhập theo biến mã (X₁kích

thước viên đá hộc, X₂độ nhớt của vữa

asphalt) theo dạng không gian 3 chiều.

l = 19,37 + 0,342 d - 0,333 η - 0,015 d η +

0,064 d²+ 0,003 η ²

(5-1)

Dạng 2: Đường đồng mức bề mặt biểu hiện

hàm mục tiêu l chiều sâu thâm nhập theo biến

mã (X₁kích thước viên đá hộc, X₂độ nhớt của

vữa asphalt) theo dạng mặt phẳng (2 chiều).

Trong đó: l - chiều sâu thâm nhập (cm)

d- kích thước viên đá hộc (cm)

η- độ nhớt vữa asphalt (Pa.s)

10

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Qua các dạng biểu thị tương quan giữa

chiều sâu thâm nhập của vật liệu hỗn hợp

asphalt chèn trong đá hộc với đường kích

viên đá hôc và độ nhớt của vữa asphalt, đã

thể hiện đầy đủ chi tiết dạng tương quan

giúp cho người đọc dễ dàng phân tích được

quy luật tương quan để sử dụng hiệu quả và

chính xác nhất.

thước đá hộc và độ nhớt. Thông qua đó có

thể xác định được độ nhớt yêu cầu của vật

liệu hỗn hợp asphalt chèn trong đá hộc

tương ứng với kính thước viên đá hộc sử

dụng lát mái và chiều dầy lớp kết cấu lát

mái (chiều sâu thâm nhập vữa asphalt). Độ

nhớt xác định được là cơ sở cho việc thiết

kế cấp phối của vật liệu hỗn hợp asphalt

chèn trong đá hộc.

6. KẾT LUẬN

Mối quan hệ giữa chiều sâu thâm nhập vữa

asphalt với kích thước đá hộc và độ nhớt

còn được thể hiện qua hệ thống biểu đồ

hình 4.1.

Trên cơ sở phân tích các yếu tố ảnh hưởng

giữa chiều sâu thâm nhập vữa asphalt với

kích thước viên đá hộc và độ nhớt vữa

asphalt, tác giả sử dụng phương pháp quy

hoạch thực nghiệm thiết lập công thức quan

hệ. Đã xác định được các yếu tố ảnh hưởng,

khoảng biến thiên của các yếu tố ảnh hưởng

(theo kinh nghiệm trong và ngoài nước), các

kịch bản thí nghiệm và tiến hành thí nghiệm

theo các kịch bản, sử dụng phần mềm Design

Expert 11 tìm ra được công thức tính toán

chiều sâu thâm nhập vữa asphalt trong khe

rỗng đá hộc mái đê, công thức 5-1.

Để thuận tiện cho việc tính toán sử dụng số

liệu cho người sử dụng sau này, tác giả cũng

đã lập bảng tra 4.2 về chiều sâu thâm nhập

vữa asphalt vào khe rỗng đá hộc tương ứng

với các cặp giá trị kính thước đá hộc sử dụng

lát mái và độ nhớt vữa asphalt. Qua đó có thể

xác định được một trong ba giá trị khi biết

hai giá trị còn lại một cách đơn giản và chính

xác, thuận lợi trong việc ứng dụng loại kết

cấu bảo vệ mái đê biển bằng vật liệu hỗn hợp

asphalt chèn trong đá hộc ở Việt Nam.

Công thức 5-1 còn thể hiện quan hệ giữa

chiều sâu thâm nhập vữa asphalt với kính

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nguyễn Thanh Bằng và nnk (2016), Báo cáo tổng kết đề tài NCKH cấp nhà nước: Nghiên

cứu ứng dụng vật liệu hỗn hợp để gia cố đê biển chịu được nước tràn qua do sóng, triều

cường, bão và nước biển dâng, Viện KHTL Việt Nam, Hà Nội.

[2] Nguyễn Cảnh (2000), Quy hoạch thực nghiệm, NXB Giáo dục, Hà Nội.

[3] Vũ Đức Chính và nnk (2009), Sổ tay thiết kế hỗn hợp bê tông nhựa theo phương pháp

Marshall, Hà Nội.

[4] Phạm Duy Hữu và nnk (2008), Bê tông asphalt, Nhà xuất bản GTVT, Hà nội.

[5] Shell Bitumen UK (1990), Cẩm nang bitum shell trong xây dựng công trình giao thông,

Nhà xuất bản GTVT, Hà Nội.

[6] Trường Đại học Thủy lợi (2006), Giáo trình Vật liệu Xây dựng, Nhà xuất bản xây dựng,

Hà Nội.

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019

11

CHUYỂN GIAO

Tiếng Anh:

CÔNG NGHỆ

[7] H.P. Pfiffner Walo Bertschinger Ltd (2003), Asphalt Hydraulic Engineering, WALO UK

Limited.

[8] Mark Klein Breteler, Hans Johanson, Theo Stoutjesdijk, Robert't Hart (2002), Stabily of

placed basalt revetments with asphalt grouting, 28th International Conference on Coastal

Engineering, Cardiff, UK.

[9] M.P. Davidse (2009), Background and Literature review Wave impact on asphaltic

concrete revetments, Master Thesis Literature Review , Delft University of Technology.

[10] Prof.Ir. P.A.van de Velde (1984), The use of asphalt in hydraulic engineering,

Rijkswaterstaat Communication, The Hague Netherlands.

[11] SHRP A-003A-89-3 (1990), Summary report on fatigue response of asphalt

mixtures,

Institute of Transportation Studies,

University of California

Berkeley, California.

[12] Technical Guideline (2007), The use of Modied Bituminous Binders in Road

Construction, Asphalt Academy.

12

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 53 - 2019