Luận văn Quản lý đội ngũ cán bộ quản lý các trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ ĐÌNH NHÂN

QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ ĐÌNH NHÂN

QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Lê Đức Ngọc

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của

riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung

thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng

được công bố trong bất cứ công trình nào.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Vũ Đình Nhân

i

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và triển khai đề tài “Quản lý đội ngũ cán bộ quản lý các

trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh” tác giả

luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình và đầy trách nhiệm của các thầy

cô trong trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Lời đầu tiên, em xin trân trọng gửi lời cảm ơn Ban lãnh đạo trường Đại

học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội và các thầy giáo, cô giáo, cán bộ đã

tận tình giảng dạy, giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho em học tập và có được

những kiến thức, kĩ năng cần thiết để nghiên cứu thực hiện luận văn.

Cảm ơn các anh, chị, các bạn học viên lớp cao học Quản lý giáo dục –

Khóa 2014-2016 trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội cùng

người thân, gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm cùng tôi, khuyến

khích, động viên tôi trong suốt thời gian viết luận văn.

Em xin cảm ơn các thầy cô giáo trong Hội đồng khoa học, Hội đồng

bảo vệ Luận văn thạc sĩ đã tạo điều kiện thuận lợi để em vững tin hơn trong

việc chuẩn bị bảo vệ luận văn.

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến thầy giáo

PGS.TS Lê Đức Ngọc, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn phương pháp nghiên

cứu khoa học, chỉ bảo tận tình, động viên, giúp đỡ em trong suốt quá trình

nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù

bản thân em đã luôn cố gắng nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết.

Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các nhà khoa học, các Thầy, các Cô và

các bạn đồng nghiệp.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Vũ Đình Nhân

ii

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

CBQL

CBQLGD

CNH-HĐH

CSVC

ĐVSN

GV

:

Cán bộ quản lý

Cán bộ quản lý giáo dục

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Cơ sở vật chất

Đơn vị sự nghiệp

Giáo viên

GD

Giáo dục

GDĐT

GD&ĐT

HĐND

KT-XH

KH-CN

MN

Giáo dục đào tạo

Giáo dục và Đào tạo

Hội đồng nhân dân

Kinh tế - Xã hội

Khoa học - Công nghệ

Mầm non

PCGD

QL

Phổ cập giáo dục

Quản lý

TH

Tiểu học

THCS

UBND

XHCN

XMC

Trung học cơ sở

Ủy ban nhân dân

Xã hội chủ nghĩa

Xóa mù chữ

iii

MỤC LỤC

Trang

1

MỞ ĐẦU

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ

QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

7

1.2. Một số khái niệm cơ bản

9

1.3. Quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường Trung học cơ sở

1.4. Các yếu tố tác động đến quản lý đội ngũ cán bộ quản lý

trường Trung học cơ sở

15

33

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN

LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ CẨM

PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

39

43

53

68

75

77

80

2.1. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội và ngành Giáo dục - Đào

tạo thành phố Cẩm Phả

2.2. Đội ngũ Cán bộ quản lý trường Trung học cơ sở trên địa bàn

thành phố Cẩm Phả

2.3. Thực trạng quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS trên

địa bàn thành phố Cẩm Phả

2.4. Đánh giá chung về quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường

Trung học cơ sở tại thành phố Cẩm Phả

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN

LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

3.1. Định hướng quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường Trung học

cơ sở

3.2. Các nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý đội ngũ cán bộ

quản lý trường Trung học cơ sở

3.3. Một số biện pháp quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường

Trung học cơ sở thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

iv

3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp

3.5. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

được đề xuất quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

107

108

112

115

119

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

v

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Tổng hợp đánh giá về phẩm chất Chính trị của đội ngũ CBQL các

trường THCS ........................................................................................ 46

Bảng 2.2: Tổng hợp khảo sát đánh giá về năng lực chuyên môn của đội ngũ CBQL

các trường THCS .................................................................................. 47

Bảng 2.3: Tổng hợp đánh giá về năng lực quản lý của đội ngũ CBQL các

trường THCS .............................................................................. 49

Bảng 2.4: Kết quả đánh giá thực trạng xây dựng quy hoạch đội ngũ CBQL ở các

trường THCS.................................................................................. 56

Bảng 2.5: Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng việc tuyển chọn, bổ nhiệm, luân

chuyển, miễn nhiệm đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS ........ 57

Bảng 2.6: Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng đào tạo,bồi dưỡng đội ngũ CBQL

ở các trường THCS............................................................................... 58

Bảng 2.7: Kinh phí chi cho đào tạo, bồi dưỡng CBQL bậc THCS thành phố

Cẩm Phả giai đoạn 2010 - 2016 .................................................. 60

Bảng 2.8: Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng việc kiểm tra đánh giá đội ngũ

CBQL các trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả ............ 62

Bảng 2.9: Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng việc thực hiện chế độ, chính

sách đối với đội ngũ cán bộ quản lý ở các trường THCS ............. 64

Bảng 2.10: Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng việc thực hiện vai trò quản lý của

các chủ thể quản lý đối với đội ngũ CBQL các trường THCS............. 66

Bảng 3.1: Bảng kết quả khảo sát mức độ cần thiết và mức độ khả thi của

các biện pháp quản lý đội ngũ CBQL trường THCS ở thành phố

Cẩm Phả .................................................................................. 109

vi

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1. Bộ máy quản lý trường THCS....................................................17

Biểu đồ 2.1: Biểu đồ chất lượng giáo dục các năm học ...............................42

Biểu đồ 2.2: Biểu đồ học sinh giỏi các năm học ..........................................43

Biểu đồ 2.3: Biểu đồ trình độ chuyên môn và cơ cấu đội ngũ CBQL các

trường THCS..........................................................................44

Biểu đồ 2.4: Biểu đồ kết quả khảo sát năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý các

trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả.......................51

Biểu đồ 2.5: Biểu đồ kết quả đánh giá hoạt động quản lý đội ngũ cán bộ quản

lý trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả..................67

vii

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Giáo dục và Đào tạo có vai trò vô cùng to lớn đối với sự phát triển của

mỗi quốc gia. Ngày nay các quốc gia trong đó có Việt Nam đều nhận thức

được rằng: Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của mọi sự phát triển

vì vậy muốn phát triển xã hội phải phát triển giáo dục và đào tạo để phát triển

con người. Việt Nam là một đất nước đang bước vào giai đoạn CNH-HĐH

với mục tiêu đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; phát triển kinh

tế nhanh, bền vững, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công

nghiệp theo hướng hiện đại. Nhân tố quyết định thắng lợi của CNH-HĐH và

hội nhập quốc tế được xác định chính là nguồn nhân lực người Việt Nam phát

triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao.

Trong sự nghiệp lãnh đạo phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta

luôn đề cao vai trò của giáo dục và đào tạo trong đó khẳng định vai trò quyết

định của đội ngũ nhà giáo và đặc biệt là cán bộ quản lý trong việc nâng cao

chất lượng giáo dục và đào tạo. Điều 61, Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN

Việt Nam năm 2013 đã nêu “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm

nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”. Để thực

hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh,

vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã khẳng định phát huy đến mức

cao nhất nguồn lực con người được coi là nhân tố quyết định, trong đó giáo

dục - đào tạo là đòn xeo quan trọng nhất.

Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã khẳng

định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện

nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân

chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát

triển đội ngũ giáo viên và CBQL là khâu then chốt” [16]. Nghị quyết Đại hội

Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng tiếp tục đề ra các chỉ tiêu và nhiệm

vụ trong 5 năm 2016 - 2020, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm là:

1

“Tiếp tục thực hiện có hiệu quả ba đột phá chiến lược: hoàn thiện thể chế

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất

lượng cao” [17].

Cùng với đó, chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2011 - 2020

đã xác định: Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất

lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc

dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng

khoa học, công nghệ [38]. Đây là một trong ba khâu đột phá trong thực hiện

Chiến lược, trong đó đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo hướng chuẩn

hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, đổi mới cơ chế

quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý là khâu then chốt.

Giáo dục Trung học cơ sở (THCS) là một bậc học trong hệ thống giáo

dục quốc dân, có vai trò vô cùng quan trọng. Điều 27, Luật giáo dục năm

2005, được bổ sung sửa đổi năm 2009 đã nêu: “Giáo dục trung học cơ sở

nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu

học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ

thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học Trung học phổ thông, Trung cấp, học

nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [36].

Trong những năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) thành phố

Cẩm Phả đã đạt được những thành tựu quan trọng trong đó có sự đóng góp lớn

của đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) các trường THCS. Với vai trò, chức năng

nhiệm vụ được quy định, cùng với những đặc điểm của địa bàn, đội ngũ CBQL

các trường THCS thành phố Cẩm Phả đã có những nỗ lực góp phần tạo nên chất

lượng, hiệu quả giáo dục THCS ở địa phương, duy trì và nâng cao chất lượng

phổ cập giáo dục - xóa mù chữ (PCGD-XMC) của thành phố. Tuy nhiên, chất

lượng và hiệu quả giáo dục THCS ở một số đơn vị trên địa bàn thành phố còn

thấp, chưa tương xứng với xu thế phát triển của thành phố công nghiệp trẻ. Vấn

đề này do nhiều nguyên nhân, một trong những nguyên nhân đó là một bộ phận

2

cán bộ quản lý năng lực quản lý còn thấp chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ

giáo dục trong thời kì đổi mới. Vì vậy, việc nghiên cứu để đề xuất các biện pháp

Quản lý (QL) đội ngũ CBQL các trường THCS trên địa bàn thành phố giúp cho

đội ngũ phát triển, đáp ứng được yêu cầu của quản lý giáo dục trong các nhà

trường hiện nay là vấn đề có tính cấp thiết.

Trước những yêu cầu “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và

đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” theo tinh thần Nghị Quyết

số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban chấp hành Trung ương;

xuất phát từ những quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác giáo dục,

trong đó đề cập đến vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ QLGD; xác định tầm quan

trọng của công tác QL đội ngũ CBQL nhà trường nói chung, đội ngũ CBQL

trường THCS nói riêng; Xuất phát từ thực trạng công tác QL đội ngũ cán bộ

QL các trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả còn những bất cập; Việc

nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý đội ngũ CBQL các trường THCS

thành phố Cẩm Phả chưa được tác giả nào đề cập nghiên cứu cụ thể để góp

phần giải quyết vấn đề tồn tại trong đội ngũ CBQL trường THCS hiện nay.

Từ những lý do trên, học viên lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý đội

ngũ cán bộ quản lý các trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố

Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh” làm luận văn tốt nghiệp của mình.

2. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý đội ngũ CBQL

các trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, đề xuất

các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng quản lý đội ngũ cán bộ

quản lý trường THCS ở thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh trong giai

đoạn 2015 - 2020.

3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS trên địa

bàn thành phố Cẩm Phả.

3

3.2. Khách thể nghiên cứu

Đội ngũ cán bộ quản lý (bao gồm Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng) các

trường Trung học cơ sở.

4. Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý đội ngũ CBQL các

trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh từ năm 2012

đến năm 2015.

5. Câu hỏi nghiên cứu

1. Cơ sở khoa học của việc quản lý đội ngũ cán bộ quản lý nói chung

và quản lý đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS nói riêng?

2. Thực trạng của quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS trên địa

bàn thành phố thời gian qua như thế nào?

3. Cần có những biện pháp quản lý như thế nào để nâng cao chất lượng

quản lý đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm

Phả, tỉnh Quảng Ninh?

6. Giả thuyết khoa học

Hoạt động quản lý đội ngũ CBQL các trường THCS của thành phố

Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận,

tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế cơ bản chưa phát huy hết nội lực của

đội ngũ CBQL.

Nếu có những biện pháp quản lý đội ngũ CBQL phù hợp thì sẽ khắc

phục được những hạn chế, đồng thời tạo được những chuyển biến mạnh mẽ

về chất lượng, hiệu quả GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo hiện nay.

7. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đề ra như trên, đề tài sẽ tập trung vào

các nhiệm vụ sau:

7.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý và quản lý đội ngũ cán bộ

quản lý các trường THCS (cơ sở khoa học, lý luận, quan điểm, chủ trương

đường lối, Nghị quyết, chính sách của Đảng và Nhà nước).

4

7.2. Khảo sát, phân tích thực trạng QL đội ngũ CBQL các trường

THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh từ đó đưa ra những

nhận xét, đánh giá làm cơ sở đề xuất các biện pháp.

7.3. Trên cơ sở phân tích thực trạng và nguyên nhân, đề xuất phương

hướng và các biện pháp QL nhằm nâng cao chất lượng QL đội ngũ CBQL

trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh trong giai

đoạn 2015 - 2020.

8. Phương pháp nghiên cứu

8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh, những quan điểm, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước về công

tác quản lý đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và công tác xây dựng, phát triển

sự nghiệp giáo dục và đào tạo.

8.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành điều tra trên 136 đối tượng

(Lãnh đạo, chuyên viên phòng GD&ĐT, phòng Nội vụ, phòng TC-KH; CBQL

Chủ tịch công đoàn và Giáo viên trường THCS).

- Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm.

- Phương pháp chuyên gia.

8.3. Nhóm phương pháp hỗ trợ khác

- Thu thập các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu.

- Phân tích, tổng hợp các tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài.

- Phương pháp thống kê toán học.

- Phương pháp dự báo.

- Phương pháp so sánh.

9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

9.1. Ý nghĩa lý luận

Đề tài nghiên cứu góp phần hệ thống hóa và lý giải làm rõ một số vấn

đề lý luận liên quan đến công tác QL đội ngũ CBQL trường THCS trong hệ

thống giáo dục quốc dân.

5

9.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ

công tác QL đội ngũ CBQL trường THCS nói riêng và các bậc học khác. Các

biện pháp đưa ra trong luận văn có khả năng ứng dụng vào thực tế, phục vụ

hoạt động quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS trong cả nước nói

chung và ở thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh nói riêng.

10. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường

Trung học cơ sở.

Chương 2: Thực trạng quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường Trung

học cơ sở thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.

Chương 3: Biện pháp quản lý đội ngũ cán bộ quản lý trường Trung

học cơ sở.

6

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Quản lý là vấn đề được nhân loại đặc biệt quan tâm. Hoạt động quản lý

bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động. Đây là hoạt động giúp người thủ

trưởng, người đứng đầu phối hợp nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong

cộng đồng, trong tổ chức nhằm đạt được mục tiêu mà tổ chức đã đề ra.

Cuối thế kỷ XVIII, Robert Owen (1771-1858), Charles Babbage (1792-1871)

và Andrew Ure (1778-1875) ở Phương Tây đã đưa ra ý tưởng: muốn tăng năng

suất lao động, cần tập trung giải quyết một số yếu tố chủ yếu như phúc lợi,

giám sát công nhân, mối quan hệ giữa người quản lý đối với người bị quản lý.

Tiếp đó FredrickWinslow Taylor (1856-1915) với bốn nguyên tắc quản lý khoa

học, đã đề cập tới nâng cao chất lượng của người quản lý [15].

Tại Pháp, Henri Fayol (1841-1915) đã đưa ra 5 chức năng cơ bản của

quản lý hành chính. Theo ông, nếu người quản lý có đủ phẩm chất và năng

lực kết hợp nhuần nhuyễn với các chức năng, các quy tắc và nguyên tắc

quản lý thì thực hiện được mục tiêu quản lý và dẫn đến thực hiện mục tiêu

của tổ chức [15].

Đến những năm cuối thập niên 60 của thế kỷ XX, khi các khái niệm

“vốn con người” (Human Capital), “nguồn lực con người” (Human Resources)

xuất hiện ở Hoa Kỳ và sau đó thịnh hành trên thế giới thì vấn đề phát triển đội

ngũ cán bộ quản lý cũng được giải quyết với tư cách là phát triển một nguồn

lực của một ngành, lĩnh vực. Tuy nhiên, nội dung và cách giải quyết vấn đề có

sự khác nhau ở nhiều mức độ và phụ thuộc rất lớn vào điều kiện thực tế ở mỗi

quốc gia và mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể.

Nghiên cứu về quản lý giáo dục trên thế giới có nhiều công trình của các

tác giả như: “Những vấn đề về quản lý trường học” (P.V.Zimin, M.I Konđakốp).

Nhà giáo dục học Xô viết V.A Xukhomlinxki khi tổng kết những kinh nghiệm

7

quản lý chuyên môn trong vai trò là Hiệu trưởng nhà trường cho rằng: “Kết

quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng

đắn các hoạt động dạy học”. Cùng với nhiều tác giả khác, ông đã nhấn mạnh

đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng

và Phó hiệu trưởng để đạt được mục tiêu đề ra.

Ở Việt Nam, đầu thập niên 90 của thế kỉ trước cho đến nay đã có nhiều

công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nguồn nhân lực trong giáo

dục như:

- “Giáo trình khoa học quản lý” của Phạm Trọng Mạnh (Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, năm 2011);

- “Giáo trình Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường trong bối cảnh thay

đổi” của tác giả Đặng Xuân Hải và Nguyễn Sỹ Như (Nxb Giáo dục Việt Nam,

năm 2012);

- “Giáo trình Đại cương khoa học quản lý” của tác giả Nguyễn Thị Mỹ

Lộc và Nguyễn Quốc Chí (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2014, tái bản

lần 2);

- “Giáo trình Quản lý giáo dục một số vấn đề lý luận và thực tiễn” tác

giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc chủ biên (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2015);

- Nhiều nhà khoa học Việt Nam như: Phạm Minh Hạc, Thái Duy

Tuyên, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Gia Quý, Trần Kiểm, Nguyễn Ngọc Quang,

Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Đức Trí,... đã chắt lọc

những vấn đề tinh túy nhất của hầu hết các tác phẩm QL của nước ngoài để

thể hiện trong các công trình nghiên cứu của mình về sự phát triển của công

tác QL. Xét ở góc độ nghiên cứu lý luận QLGD, dựa trên quan điểm của chủ

nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học nước ta tiếp

cận QLGD và QL trường học để đề cập tới việc phát triển công tác QL trường

học, tiêu biểu nhất có: “Phương pháp luận khoa học giáo dục” (Phạm Minh

Hạc); “Khoa học QLGD một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (Trần Kiểm);

“Quản lý và lãnh đạo nhà trường” (Trần Kiểm, Bùi Minh Hiền).

8

- Nghiên cứu về quản lý đội ngũ CBQL nhà trường ở các địa phương

đã có một số công trình nghiên cứu như sau:

+ Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với đề tài: “Phát

triển đội ngũ cán bộ quản lý ở các trường trung học cơ sở của huyện Mỹ

Lộc tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị

Phương Lan (năm 2008).

+ Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục với đề tài: "Phát triển đội ngũ cán

bộ quản lý trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Nam Định trong giai

đoạn hiện nay” của tác giả Nguyễn Quý Cao (năm 2010).

+ Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục với đề tài: "Biện pháp phát triển

đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học cơ sở ở huyện Vĩnh Bảo, thành phố

Hải Phòng đến năm 2020” của tác giả Lương Trọng Ninh (năm 2013).

+ Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục với đề tài: "Phát triển đội ngũ cán

bộ quản lý trường trung học cơ sở huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc theo

hướng chuẩn hóa” của tác giả Nguyễn Xuân Toán (năm 2013).

Các nghiên cứu và một sồ đề tài trên đã đề cập vấn đề quản lý và đưa ra

một số biện pháp nâng cao chất lượng QLGD, cụ thể là nâng cao chất lượng

đội ngũ QLGD trường học. Để QL đội ngũ CBQL ở trường THCS của thành

phố Cẩm Phả có thể tham khảo những nghiên cứu trên, nhưng do đặc điểm

của địa phương về phát triển kinh tế - xã hội và đặc biệt là phát triển giáo dục

của thành phố nên không thể rập khuôn những nội dung của địa phương này

cho địa phương khác mà cần có nghiên cứu chuyên biệt.

1.2. Một số khái niệm cơ bản

1.2.1. Quản lý

Hoạt động QL bắt nguồn từ sự phân công lao động, trải qua quá trình

phát triển, cùng với sự phát triển của xã hội, trình độ tổ chức và QL cũng

được từng bước nâng lên.

Hiện nay vẫn còn tồn tại khá nhiều những khái niệm, định nghĩa về QL:

Theo Từ điển Tiếng Việt 1998: “Quản lý là trông coi và giữ gìn theo

những yêu cầu nhất định”.

9

Trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý”, tác giả người Mỹ

H.Kootz đã đưa ra khái niệm “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo

phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích theo nhóm. Mục tiêu

của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con

người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất

và sự bất mãn cá nhân ít nhất.

F.W.Taylor cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác

làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”.

Theo C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung

nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ

đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung

phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của

những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển

lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng”. Theo quan điểm

này thì trong quá trình lao động con người phải có sự phân công, hợp tác với

nhau, sự tổ chức phân công lao động đó chính là một chức năng quản lý, như

vậy quản lý là một chức năng xã hội, xuất hiện và phát triển cùng với xã hội.

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí: “Quản lý là

hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến

khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức

vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [33].

Từ các quan niệm về quản lý như trên, có thể khái quát: Quản lý là sự

tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể QL tới đối tượng QL nhằm

đạt được mục tiêu đề ra. Hoạt động Quản lý là quá trình thực hiện các công

việc xây dựng kế hoạch hành động (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế

định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức

(bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân công công việc, điều phối nguồn lực

tài chính và kỹ thuật...), chỉ đạo, điều hành, kiểm soát và đánh giá kết quả, sửa

chữa sai sót (nếu có) để bảo đảm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đã đề ra.

10

Như vậy: “Quản lý không chỉ là một khoa học mà còn là một nghệ

thuật”. Quản lý là một hệ thống mở mà bản chất của nó là sự phối hợp các nỗ

lực của con người thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý.

1.2.2. Quản lý trường học

Trường học là một bộ phận của xã hội, là tổ chức giáo dục cơ sở của hệ

thống giáo dục quốc dân. Hoạt động dạy và học là hoạt động trung tâm của

nhà trường. Trường học chính là nơi tiến hành các hoạt động giáo dục và đào

tạo, có nhiệm vụ trang bị kiến thức, phát triển nhân lực cho xã hội. Quản lý

trường học là một trong những nội dung quan trọng của quản lý hệ thống

QLGD nói chung.

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Trường học là một thiết chế xã hội

trong đó diễn ra quá trình đào tạo giáo dục với sự hoạt động tương tác của hai

nhân tố thầy - trò. Trường học là một bộ phận của cộng đồng và trong guồng

máy của hệ thống giáo dục quốc dân, nó là đơn vị cơ sở” [4].

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường thực chất là việc xác

định vị trí của mỗi người trong hệ thống xã hội, là quy định chức năng, quyền

hạn, nghĩa vụ, quan hệ cùng vai trò xã hội của họ mà trước hết là trong phạm

vi nhà trường với tư cách là một tổ chức xã hội” [27].

Xuất phát từ định nghĩa về quản lý (bên cạnh những định nghĩa khác):

Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành công

việc qua nỗ lực của người khác. Hay có tác giả cho rằng quản lý là một hoạt

động thiết yếu bảo đảm phối hợp giữa những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được

mục đích của nhóm.... Cho nên quản lý nhà trường không chỉ là trách nhiệm

riêng của CBQL mà là trách nhiệm chung của tất cả các thành viên trong nhà

trường [28].

Về mặt bản chất của công tác quản lý nhà trường là quá trình chỉ huy,

điều khiển vận động của các thành tố và mối quan hệ giữa các thành tố. Công

tác quản lý trường học chính là những công việc của nhà trường mà người

CBQL trường học thực hiện những chức năng quản lý theo yêu cầu và nhiệm

vụ quy định. Đó là các hoạt động có ý thức, có kế hoạch và có định hướng của

11