Luận văn Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM

------------------

LÊ PHƯƠNG ANH

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM LIÊN

KẾT NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2011

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM

------------------

LÊ PHƯƠNG ANH

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM LIÊN

KẾT NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60.31.12

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

NGƯƠI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. ĐOÀN ĐỈNH LAM

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2011

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả

nệu trong đề tài “Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam” là

trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Tác giả

Lê Phương Anh

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục sơ đồ bảng biểu

Mở đầu

01

03

04

06

07

08

09

10

Chương 1: Tổng quan về bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.1 Bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.1.1 Khái niệm

1.1.2 Sự hình thành và phát triển của bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.1.4 Tiêu chí đánh giá bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.2

Các hình thức bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.2.1 Thỏa thuận phân phối

1.2.2 Liên minh chiến lược

1.2.3 Liên doanh liên kết

1.2.4 Tập đoàn dịch vụ tài chính

1.3

Lợi ích khi phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng:

1.3.1 Đối với ngân hàng

1.3.2 Đối với công ty bảo hiểm

1.3.3 Đối với khách hàng

1.4

Bảo hiểm liên kết ngân hàng tại một số nước trên thế giới và bài học

kinh nghiệm cho Việt Nam

11

1.4.1 Bảo hiểm liên kết ngân hàng tại một số nước trên thế giới

1.4.1.1 Pháp

11

15

18

1.4.1.2 Trung Quốc

1.4.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Chương 2: Thực trạng phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

20

21

2.1

Thực trạng phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

2.1.1 Công ty bảo hiểm làm bảo hiểm liên kết ngân hàng

21

24

26

28

32

33

34

35

40

41

42

46

2.1.2 Tổ chức tài chính triển khai bảo hiểm liên kết ngân hàng

2.1.3 Số lượng hợp đồng bảo hiểm liên kết ngân hàng 2008 – 2010

2.1.4 Doanh thu phí bảo hiểm liên kết ngân hàng từ 2008 – 2010

2.1.5 Số tiền bồi thường bảo hiểm liên kết ngân hàng 2008 – 2010

2.2

Đánh giá thực trạng bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam:

2.2.1 Thành công

2.2.2 Hạn chế

2.2.3 Nguyên nhân

2.3

Đánh giá về tiềm năng bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

2.3.1 Điểm mạnh

2.3.2 Điểm yếu

2.3.3 Cơ hội

2.3.4 Thách thức

Chương 3: Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

3.1

3.2

Định hướng phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

46

48

3.2.1 Giải pháp vĩ mô

3.2.1.1 Ổn định kinh tế vĩ mô

3.2.1.2 Hoàn thiện các văn bản pháp luật quản lý bảo hiểm liên kết ngân

50

hàng

3.2.1.3 Ổn định hệ thống tài chính ngân hàng

3.2.2 Giải pháp vi mô

50

52

53

54

57

58

3.2.2.1 Đưa ra các chương trình ưu đãi, dịch vụ hậu mãi cho khách hàng

3.2.2.2 Củng cố niềm tin của khách hàng về bảo hiểm

3.2.2.3 Thúc đẩy nhân viên ngân hàng bán bảo hiểm

3.2.2.4 Tăng cường công tác quảng bá bảo hiểm liên kết ngân hàng

3.2.2.5 Đầu tư xây dựng, phát triển công nghệ thông tin

3.2.2.6 Tập trung phát triển nguồn nhân lực

Kết luận

Tài liệu tham khảo

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

Trang

Hình 1.1

Hình 1.2

Hình 2.1

Hình 2.2

Hình 2.3

Hình 2.4

Hình 2.5

Hình 2.6

Hình 2.7

Thị phần các công ty bancassurance nhân thọ 2007

Phân khúc khách hàng của công ty bảo hiểm Trung Quốc

Thị phần phí bancassurance nhân thọ 2008 – 2010

Số lượng hợp đồng bancassurance giai đoạn 2008-2010

Số tiền bảo hiểm bancassurance giai đoạn 2008 – 2010

Thị phần phí bảo hiểm thu qua kênh bancassurance 2008

Thị phần phí bảo hiểm thu qua kênh bancassurance 2009

Thị phần phí bảo hiểm thu qua kênh bancassurance 2010

Số tiền chi trả bồi thường từ năm 2008 – 2010

11

16

23

26

27

28

29

30

32

Bảng 1.1

Bảng 1.2

Ngân hàng – công ty bảo hiểm con ở Pháp

13

17

Quy trình làm bancassurance giữa khách hàng – công ty bảo

hiểm – ngân hàng ở Trung Quốc

Bảng 2.1

Bảng 2.2

Bảng 2.3

Bảng 2.4

Tình hình hợp tác bancassurance giữa ngân hàng và công ty

bảo hiểm

24

25

31

36

Tình hình triển khai các sản phẩm bancassurance tại ngân

hàng

Thị phần phí bảo hiểm bancassurance 2010 theo từng hình

thức bán

Các lý do mà người dân ít tham gia bảo hiểm nhân thọ

1

MỞ ĐẦU

1.

Lý do chọn đề tài:

Bảo hiểm liên kết ngân hàng đã phát triển tương đối lâu đời ở các quốc gia khác

trên thế giới, nhưng ở Việt Nam, nó chỉ mới chập chững những bước đầu tiên từ

năm 2005. Sau gần mười năm phát triển, vẫn còn không ít khó khăn cho các ngân

hàng và doanh nghiệp bảo hiểm trong việc triển khai loại hình này. Do vậy, việc lựa

chọn đề tài “Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam” nhằm

mục đích tìm hiểu nguyên nhân vì sao bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

chưa phát triển, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy bảo hiểm liên kết

ngân hàng lên một tầm xa hơn, theo kịp sự phát triển của các nước trên thế giới.

2.

Mục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu của đề tài làm sáng tỏ những vấn đề sau:

 Xây dựng có hệ thống lý thuyết về bảo hiểm liên kết ngân hàng phục vụ những

người nghiên cứu trong ngành.

 Làm rõ về thị trường bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam và bài học kinh

nghiệm từ một số nước trong việc xây dựng thị trường bảo hiểm liên kết ngân

hàng

 Phân tích thực trạng tình hình bảo hiểm liên kết ngân hàng và những thuận lợi,

khó khăn trong xây dựng mô hình phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng để thấy

được lợi ích của mô hình này.

 Trên cơ sở lý luận và phân tích thực trạng, từ đó đưa ra một số giải pháp phát

triển thị trường bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

 Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu về bảo hiểm liên kết ngân hàng tại

Việt Nam

 Phạm vi nghiên cứu: Bảo hiểm liên kết ngân hàng đã hình thành ở nhiều nước

nhưng vẫn còn mới mẻ tại Việt Nam. Do đó đề tài chỉ tập trung vào các giải

2

pháp để phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng mang tính định hướng, không

phải mang tính kỹ thuật. Và bảo hiểm liên kết ngân hàng mà luận văn đề cập là

bảo hiểm nhân thọ liên kết với ngân hàng.

4.

Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, đồng thời sử dụng các

phương pháp thu thập, tổng hợp thông tin, ứng dụng mô hình SWOT để làm cơ sở

phân tích, đánh giá và đề xuất các giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng

tại Việt Nam

5.

Kết cấu của đề tài:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được trình bày gồm 3 phần:

 Chương 1: Tổng quan về bảo hiểm liên kết ngân hàng.

 Chương 2: Thực trạng phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

 Chương 3: Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Việt Nam

3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM LIÊN KẾT NGÂN HÀNG

1.1

Bảo hiểm liên kết ngân hàng:

1.1.1 Khái niệm:

Bảo hiểm liên kết ngân hàng (bancassurance) là một thuật ngữ tiếng Pháp xuất hiện

lần đầu tiên vào thập niên 80 của thế kỷ 20. Nó được hiểu là “chiến lược thâm nhập

lẫn nhau theo nhiều mức độ giữa các ngân hàng và công ty bảo hiểm trên thị trường

tài chính” (Swiss Re, Sigma No.2, 1992).

Sau đó, bancassurance được định nghĩa lại một cách cụ thể hơn “là việc phân phối

các sản phẩm bảo hiểm qua hệ thống các ngân hàng thương mại (tiếng Anh là Bank

Assurance hay Assure Banking)” (Swiss Re, Sigma No.7, 2002). Định nghĩa này

ngụ ý rằng :

 Việc phân phối sản phẩm bảo hiểm của các ngân hàng không phải là đặc trưng

duy nhất của bancassurance, mặc dù điều này đã và vẫn là một trong những khía

cạnh chính của bancassurance như nhận thức và thực hành ở một số nước.

 Assurfinance – việc phân phối các dịch vụ tài chính ngân hàng bởi các nhà bảo

hiểm cũng là một hoạt động phù hợp với định nghĩa rộng hơn của

bancassurance.

Một vài định nghĩa khác tập trung vào mức độ thâm nhập lẫn nhau giữa ngân hàng

và bảo hiểm; một số nhà nghiên cứu cho rằng bancassurance thực sự đòi hỏi một

mức độ hợp nhất đủ cao giữa hai ngành này.

Một số quan niệm khắt khe hơn cho rằng sản phẩm bảo hiểm phải được thiết kế đặc

biệt để phù hợp với kênh phân phối qua ngân hàng.

Theo tạp chí Sigma số 5, 2007, bancassurance được định nghĩa là “nỗ lực hợp tác

của ngân hàng và bảo hiểm để đề nghị khách hàng của ngân hàng mua bảo hiểm”.

Trong khi đó ở lục địa Châu Âu, bancassurance được định nghĩa như sau:

 Việc phân phối các sản phẩm bảo hiểm kết hợp tài chính (all finance) không chỉ

giới hạn ở các ngân hàng.

4

 Việc phân phối dịch vụ tài chính ngân hàng bởi các nhà bảo hiểm –assurfinance

được loại trừ

1.1.2 Sự hình thành và phát triển của bảo hiểm liên kết ngân hàng

Trên thế giới hoạt động bảo hiểm liên kết ngân hàng đã xuất hiện từ rất lâu đời

nhưng mãi đến những năm 80 của thế kỉ 20, thuật ngữ bancassurance mới được sử

dụng chính thức tại Pháp. Khái niệm bảo hiểm liên kết ngân hàng bao hàm cả hoạt

động triển khai các sản phẩm bảo hiểm từ phía ngân hàng.

Các nhân tố tác động đến sự xuất hiện bancassurance

 Nhu cầu dịch vụ tài chính trọn gói, tránh việc tốn thời gian, chi phí và hồ sơ

phức tạp.

 Nhu cầu khách hàng ngày càng đa dạng, họ muốn các sản phẩm mang tính bảo

vệ, tiết kiệm và đầu tư

 Yêu cầu tiết kiệm chi phí hoạt động của công ty bảo hiểm và ngân hàng. Khi có

sự kết hợp, cả hai bên đều có những lợi ích riêng cho mình

 Sự phát triển công nghệ thông tin giúp cho việc lưu trữ, khai thác cơ sở dữ liệu

khách hàng, cung cấp dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm nhanh chóng, thuận tiện

 Xu hướng giảm phụ thuộc vào mạng lưới đại lý của doanh nghiệp bảo hiểm

 Chính sách tự do hóa tài chính cho phép sự thâm nhập lẫn nhau giữa hoạt động

bảo hiểm và ngân hàng. Bên cạnh đó, xu thế toàn cầu hóa cũng thúc đẩy

bancassurance ra đời và phát triển.

Cho đến nay, ở nhiều nước trên thế giới, phần lớn doanh thu phí bảo hiểm được

thực hiện qua hệ thống ngân hàng như: Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha. Đặc biệt

là ở Pháp – nơi khởi nguồn của hoạt động bancassurance - vẫn được đánh giá là một

trong những nước thực hiện thành công bancassurance nhất trên thế giới.

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến bảo hiểm liên kết ngân hàng:

Bancassurance là sản phẩm tài chính, nên việc có phát triển được hay không phụ

thuộc rất nhiều vào những yếu tố sau :

5

 Điều kiện kinh tế xã hội: Ở những nước có nền kinh tế phát triển, hệ thống

ngân hàng lớn, vững mạnh về tài chính, kiểm soát tốt rủi ro, xã hội văn minh

hiện đại, con người sẽ có cơ hội tiếp cận đầy đủ các dịch vụ tài chính, ý thức

hơn trong vấn đề phải đối mặt với rủi ro, nên nhu cầu về bảo hiểm thường rất

cao, bởi họ mong muốn được đảm bảo an toàn trên nhiều phương diện. Nhờ

vậy bancassurance được người dân dễ dàng đón nhận. Trái lại, ở các nước

kém phát triển ngoài lý do thu nhập chi phối, người dân nhận thức không đầy

đủ về rủi ro và hậu quả của rủi ro, nên nhu cầu bảo hiểm ở những nước này

rất thấp và thị trường bảo hiểm đặc biệt là bảo hiểm nhân thọ - trong đó có

bancassurance - không phát triển.

 Mức sống của người dân: Theo tháp nhu cầu của Abraham Maslow, nhu cầu

đầu tiên và quan trọng nhất, cơ bản nhất của con người là nhu cầu sinh lý hay

còn gọi là nhu cầu vật chất tối thiểu (ăn, mặc, ở, đi lại...). Một khi nhu cầu

này chưa được đáp ứng thì các nhu cầu khác của con người chưa được coi

trọng. Chỉ khi con người được đáp ứng và thoả mãn các nhu cầu tối thiểu thì

họ mới quan tâm đến các nhu cầu khác cao hơn. Do vậy, khi thu nhập của

người dân còn thấp và chưa đủ trang trải các nhu cầu sinh lý thì dẫu họ có

nhận thức được vai trò của bảo hiểm, họ cũng không quan tâm đến việc tham

gia bảo hiểm. Còn khi mức sống của người dân cao, họ sẽ biết đến các dịch

vụ ngân hàng, chú ý đến rủi ro cho bản thân và gia đình, bancassurance sẽ có

cơ hội tiếp cận và phát triển.

 Chính sách vĩ mô của nhà nước: một đất nước có tỷ lệ lạm phát thấp, lãi suất

ổn định,...; các chính sách của nhà nước như chính sách tiền tệ, chính sách tài

khóa,... mang tính tích cực, khuyến khích bảo hiểm thì ở đó bancassurance

được hình thành và phát triển ngày càng mạnh mẽ. Ở các nước châu Âu có

giá trị đồng tiền ổn định, các chính sách tiền tệ của nhà nước không có sự đột

biến, chính phủ đánh thuế trên tiền lãi ngân hàng, … thì bancassurance có cơ

hội phát triển và đóng vai trò là kênh phân phối bảo hiểm quan trọng. Ngược

lại, ở nước có tỷ lệ lạm phát cao dẫn đến nhà nước thường xuyên thay đổi

6

chính sách tiền tệ lúc nới lỏng, lúc thắt chặt nhằm kiểm soát lạm phát, chính

phủ chưa thu thuế trên lãi gửi ngân hàng,… thì bancassurance khó có cơ hội

để phát triển.

1.1.4 Tiêu chí đánh giá bảo hiểm liên kết ngân hàng

Từ những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động bảo hiểm liên kết ngân hàng nêu trên,

các công ty bảo hiểm sẽ làm căn cứ để tiến hành nghiên cứu thị trường trước khi

quyết định triển khai bancassurance. Khi bancassurance ra đời cần có các tiêu chí

đánh giá hiệu quả hoạt động của nó, từ đó các công ty bảo hiểm đưa ra những định

hướng chiến lược phát triển phù hợp cho giai đoạn kế tiếp. Để xây dựng các tiêu chí

này, đòi hỏi doanh nghiệp bảo hiểm phải thống kê số liệu và công bố thông tin cho

cơ quan quản lý. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả bancassurance gồm:

 Số lượng hợp đồng bancassurance trong năm: Đây là tiêu chí để các nhà

quản lý ước tính được số lượng người tham gia bancassurance tại một khu

vực. Số lượng hợp đồng bancassurance năm sau cao hơn năm trước cho thấy

bảo hiểm liên kết ngân hàng được đón nhận tại khu vực đó, nó thể hiện tiềm

năng phát triển bancassurance

 Tỷ lệ phí bancassurance trong tổng phí bảo hiểm nhân thọ thu được trong

năm: tiêu chí này thể hiện giá trị bancassurance đem lại cho thị trường bảo

hiểm tại một khu vực. Trên thế giới tỷ lệ này từ 10% trở lên được đánh giá

là tốt, bancassurance hoạt động có hiệu quả. Trong hai tiêu chí đánh giá hiệu

quả bancassurance thì đây là tiêu chí quan trọng nhất.

1.2

Các hình thức bảo hiểm liên kết ngân hàng

Trên thế giới, bancassurance phát triển chủ yếu theo 4 hình thức: thỏa thuận phân

phối, liên minh chiến lược, liên doanh liên kết và tập đoàn dịch vụ tài chính. Mỗi

hình thức bancassurance cho thấy từng mức độ thâm nhập lẫn nhau giữa công ty

bảo hiểm và ngân hàng.

7

1.2.1 Thỏa thuận phân phối:

Theo hình thức này, ngân hàng là trung gian phân phối sản phẩm bảo hiểm cho một

hay nhiều công ty bảo hiểm khác nhau. Các sản phẩm bảo hiểm được ngân hàng

phân phối độc lập với sản phẩm ngân hàng hoặc được gắn cùng với sản phẩm ngân

hàng. Ngân hàng sẽ nhận được hoa hồng từ công ty bảo hiểm cho việc phân phối

này.

Thuận lợi:

o Ngân hàng có thể triển khai sản phẩm nhanh mà không cần đầu tư nhiều cho

việc nghiên cứu xây dựng sản phẩm bảo hiểm.

o Ngân hàng không cần chia sẻ cơ sở dữ liệu khách hàng với công ty bảo hiểm.

Khó khăn:

o Ngân hàng phụ thuộc vào công ty bảo hiểm: muốn đưa ra sản phẩm bảo hiểm

nào, ngân hàng cần sự chấp thuận của công ty bảo hiểm, bên cạnh đó ngân hàng

còn phụ thuộc vào chính sách phát triển sản phẩm của công ty bảo hiểm

o Không có sự chuyển giao công nghệ từ công ty bảo hiểm cho ngân hàng: như

phần mềm quản lý, kinh nghiệm triển khai,….

o Hệ thống ngân hàng chưa tích hợp với sản phẩm của công ty bảo hiểm

Ở hình thức thỏa thuận phân phối, một ngân hàng chỉ nên làm với một công ty bảo

hiểm mà thôi. Nếu làm với nhiều công ty bảo hiểm, ngân hàng phải thực sự nắm

vững các sản phẩm của các công ty bảo hiểm mà mình liên kết

1.2.2 Liên minh chiến lược:

Hình thức liên minh chiến lược là hình thức mà ngân hàng và công ty bảo hiểm nắm

giữ cổ phần của nhau, ngân hàng sẽ phân phối sản phẩm cho công ty bảo hiểm với

tư cách là đồng minh chiến lược. Ở hình thức này, hai bên có mức độ kết hợp cao

hơn trong việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ và quản lý kênh phân phối.

Thuận lợi:

Ngân hàng và công ty bảo hiểm có thể chia sẻ cơ sở dữ liệu khách hàng cho nhau.

Khó khăn:

8

Hình thức này đòi hỏi cả hai bên đều phải đầu tư lớn và lâu dài vào công nghệ thông

tin và nhân sự bán hàng.

1.2.3 Liên doanh liên kết

Đây là hình thức ngân hàng và công ty bảo hiểm góp vốn liên doanh thành lập một

công ty bảo hiểm mới.

Thuận lợi:

o Cùng chia sẻ cơ sở dữ liệu khách hàng, thực hiện chuyển giao công nghệ, phần

mềm quản lý tương thích cho cả hai bên.

o Ngân hàng và công ty bảo hiểm cùng sở hữu lẫn nhau về sản phẩm cũng như

khách hàng

Khó khăn:

o Hình thức này đòi hỏi cả ngân hàng và công ty bảo hiểm cam kết mạnh mẽ và

dài hạn về nhiều vấn đề như: chiến lược phát triển sản phẩm, cơ sở vật chất, quy

trình phân phối…

o Hình thức này yêu cầu các khoản đóng góp và quyền lợi trong liên doanh phải

cân bằng. Trường hợp ngân hàng và doanh nghiệp bảo hiểm phát sinh mâu thuẫn

trong quá trình góp vốn liên doanh dẫn đến việc ngừng hợp tác thì số phận của

công ty bảo hiểm con dễ được định đoạt hơn.

1.2.4 Tập đoàn dịch vụ tài chính

Ngân hàng mua toàn bộ công ty bảo hiểm hoặc thành lập một công ty bảo hiểm

hoàn toàn mới, hình thành nên một tập đoàn dịch vụ tài chính ngân hàng. Đây là

hình thức phát triển cao nhất của bancassurance, ở cấp độ này, các hoạt động và hệ

thống phân phối xâm nhập vào nhau hoàn toàn.

Thuận lợi:

o Ngân hàng và công ty bảo hiểm sử dụng chung cơ sở dữ liệu khách hàng hiện

có, đồng thời cung cấp toàn diện các dịch vụ tài chính của cả ngân hàng và bảo

hiểm.

9

o Công ty bảo hiểm thực hiện các yêu cầu về sản phẩm, quy trình mà ngân hàng

đưa ra, thực hiện chuyển giao công nghệ, phần mềm quản lý tương thích cho cả

hai bên.

Khó khăn:

o Cần vốn đầu tư cao

1.3

Lợi ích khi phát triển bảo hiểm liên kết ngân hàng

1.3.1 Đối với ngân hàng:

- Thứ nhất, triển khai bancassurance giúp ngân hàng gia tăng tiện ích sản phẩm,

đa dạng hóa dịch vụ, cung cấp trọn gói sản phẩm tài chính cho khách hàng, tăng

khả năng bán chéo, nhờ đó đảm bảo lòng trung thành của khách hàng với ngân

hàng.

- Thứ hai, lợi nhuận của ngân hàng cũng được tăng thêm do ngân hàng được

hưởng hoa hồng và phân chia lợi nhuận từ công ty bảo hiểm, và cắt giảm được

một số chi phí: chi phí marketing, chi phí nghiên cứu phát triển sản phẩm,….

- Thứ ba, ngân hàng có thêm lượng tiền huy động từ việc thu phí bảo hiểm của

khác hàng, các khoản tiền gửi có kỳ hạn cũng như các hình thức đầu tư khác của

công ty bảo hiểm tại ngân hàng.

- Thứ tư, ngân hàng còn có thể giảm bớt rủi ro cho chính ngân hàng nếu mua bảo

hiểm cho khách hàng vay. Trường hợp khách hàng vay găp rủi ro, công ty bảo

hiểm sẽ thay mặt khách hàng trả dư nợ vay còn lại cho ngân hàng. Ngân hàng

không lo tăng nợ khó đòi mà gia đình khách hàng cũng không phải bận tâm đến

việc trả nợ.

1.3.2 Đối với công ty bảo hiểm

- Thứ nhất, công ty bảo hiểm tiết kiệm được chi phí quảng cáo, tiếp thị để quảng

bá thương hiệu, hình ảnh của công ty trên thị trường, cũng như chi phí bán hàng

và phân phối sản phẩm so với xây dựng kênh đại lý.

10

- Thứ hai, công ty bảo hiểm có thể tận dụng nguồn khách hàng khổng lồ, có sẵn

của ngân hàng để giới thiệu, chào bán, quảng bá sản phẩm của mình mà không

tốn nhiều thời gian cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu này.

- Thứ ba, thêm một kênh kinh doanh bảo hiểm khác ngoài kênh bán bảo hiểm

truyền thống: đại lý cá nhân. Điều này giảm bớt sự phụ thuộc kinh doanh của

công ty bảo hiểm vào các đại lý.

- Thứ tư, các sản phẩm mới của công ty bảo hiểm phát triển hiệu quả hơn khi hợp

tác với ngân hàng

- Thứ năm, công ty bảo hiểm được hưởng các hỗ trợ từ phía ngân hàng như: được

cấp hạn mức tín dụng ưu đãi, được cấp vốn để hoàn thiện khả năng thanh toán

và mở rộng hoạt động,…

1.3.3 Đối với khách hàng

Tham gia bảo hiểm liên kết ngân hàng, khách hàng được hưởng nhiều tiện ích sau:

- Khách hàng sẽ cảm thấy rất tiện lợi khi sử dụng dịch vụ tài chính trọn gói tại

một chỗ với chi phí thấp. Khách hàng chỉ cần đến ngân hàng là có thể tiếp cận

cả sản phẩm của ngân hàng và bảo hiểm mà không cần phải di chuyển nhiều nơi.

Bên cạnh đó, vì công ty bảo hiểm và ngân hàng tiết kiệm được nhiều khoản chi

phí nên gói sản phẩm tài chính đến tay khách hàng với giá thành thấp. Phí bảo

hiểm sẽ trích thu tự động từ tài khoản của khách hàng tại ngân hàng thay vì

khách hàng phải lên tận công ty bảo hiểm đúng ngày để đóng phí

- Quy trình tham gia bảo hiểm cũng như giải quyết quyền lợi cho khách hàng

cũng đơn giản hơn so với khi khách hàng đơn phương đến công ty bảo hiểm

hoặc đơn phương đến ngân hàng. Khách hàng là của công ty bảo hiểm và ngân

hàng nên cả hai đều phải chăm sóc khách hàng thật chu đáo, tạo điều kiện thuận

lợi tối đa và tránh gây phiền hà cho khách hàng của đối tác.

- Khách hàng cũng có cơ hội gia tăng khả năng hiểu biết về bảo hiểm cũng như

các dịch vụ tài chính khác của ngân hàng khi sử dụng bancassurance.

11

1.4

Bảo hiểm liên kết ngân hàng tại một số nước trên thế giới và bài học

kinh nghiệm cho Việt Nam:

1.4.1 Bảo hiểm liên kết ngân hàng tại một số nước trên thế giới:

1.4.1.1 Pháp

Ở Châu Âu, Pháp dẫn đầu trong lĩnh vực bancassurance cùng với Benelux và Tây

Ban Nha. Mô hình này lan tới khu vực Châu Mỹ Latin, cụ thể là Brazil cũng đạt

được những thành công rực rỡ. Tuy nhiên hình thức phân phối này lại chưa gặt hái

được kết quả tốt ở Đức, Ý, Anh, Nhật Bản và Mỹ. Ta sẽ tìm hiểu về bancassurance

tại nơi được coi là khởi nguồn của nó – Pháp.

Từ giữa những năm 1980, khi thuật ngữ bancassurance ra đời, các ngân hàng chỉ

bán các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Tới năm 1990, Pháp mới triển khai bán bảo

hiểm phi nhân thọ qua kênh ngân hàng nhưng kết quả không thuận lợi như nhân

thọ. Số liệu thống kê cho thấy 5 năm sau (năm 1991) khi bancassurance chính thức

hoạt động kinh doanh, phí nhân thọ qua kênh bancassurance đã chiếm 39% trong

34,6 tỷ euro tổng số phí nhân thọ thu được trong khi bancassurance phi nhân thọ chỉ

chiếm 1% trong tổng số phí phi nhân thọ thu được. Năm 2006 tỷ lệ của nhân thọ là

64% trong 141 tỷ euro và của phi nhân thọ là 9% trong tổng số phí phi nhân thọ thu

được.

Hình 1.1 - Thị phần các công ty bancassurance nhân thọ 2007

Nguồn: Les Echos/G9

12

Hình 1.1 ở trên thể hiện Thị phần các công ty bancassurance nhân thọ tại Pháp vào

năm 2007. Hai công ty làm bancassurance tốt nhất là Predica và BNP thuộc tốp

mười công ty bảo hiểm nhân thọ hàng đầu tại Pháp.

Có một điểm cần phải nhấn mạnh đó là ở Pháp và các nước châu Âu khác có giá trị

đồng tiền ổn định, tỷ lệ lạm phát rất thấp, nên lãi suất tiết kiệm của họ cực kỳ thấp,

chỉ tầm 0.5%-2%/năm. Bên cạnh đó, chính phủ còn đánh thuế trên tiền lãi ngân

hàng nên lãi suất tham gia bảo hiểm với lãi suất gửi ngân hàng có sự cạnh tranh

đáng kể, hầu như là tham gia bảo hiểm vẫn có lợi hơn là gửi tiền vào ngân hàng. Ta

thử lướt qua một trang web của BNP Paribas tại Pháp, sẽ thấy lãi suất gửi tiết kiệm

có kỳ hạn là 2%/năm trong khi tham gia bảo hiểm được lãi là 3,05%/năm (thời điểm

tháng 6/2011). Điều này lý giải cho việc vì sao người dân ở đây không coi ngân

hàng là kênh đầu tư mà họ chuộng các kênh khác như chứng khoán, bảo hiểm hơn.

Số lượng ngân hàng ở Pháp không nhiều, chỉ gần 10 ngân hàng, nhưng hầu hết là

ngân hàng lớn. Các ngân hàng thành lập công ty bảo hiểm riêng hoặc liên kết với

công ty bảo hiểm khác thành lập công ty bảo hiểm con để bán bancassurance, và coi

việc bán các sản phẩm bảo hiểm có yếu tố tiết kiệm (chẳng hạn như sản phẩm liên

kết đơn vị) là một kênh huy động vốn cho ngân hàng.

Các sản phẩm bancassurance thường được phân phối với phí thấp hơn sản phẩm

bảo hiểm thông thường vì hoa hồng trả cho sản phẩm bancassurance thấp hơn hoa

hồng chi trả cho các đại lý cá nhân, chi phí bán hàng được giảm bớt,…. Phí bảo

hiểm được thanh toán một lần hoặc định kỳ. Các hợp đồng bancassurance đem lại

lợi nhuận lớn cho các công ty bảo hiểm vì chênh lệch giữa lãi suất trả cho khách

hàng với lợi nhuận trên tài sản (ROA) của công ty bảo hiểm cao.

Bảo hiểm liên kết đơn vị là sản phẩm cực kỳ phổ biến giai đoạn 1999-2000 do thị

trường chứng khoán sôi động, các cá nhân sau khi thu tiền từ kinh doanh chứng

khoán đều đầu tư vào các hợp đồng bảo hiểm liên kết đơn vị. Phí bảo hiểm liên kết

đơn vị chiếm 60% tổng số phí bảo hiểm thu được năm 2000. Sau giai đoạn này, thị

trường chứng khoán suy thoái, phí bảo hiểm liên kết đơn vị chỉ còn chiếm 25% tổng

số phí bảo hiểm thu được năm 2006.

13

Nhìn chung bancassurance ở Pháp thành công và phát triển mạnh mẽ là do nhiều

nguyên nhân:

 Ưu đãi về thuế: Trong suốt giai đoạn từ năm 1986 đến 2006, chính phủ đánh

thuế trên tiền lãi ngân hàng mà không đánh thuế lên lãi của hợp đồng bảo hiểm.

Ngoài ra, chính phủ không thu thuế bất động sản khi chi trả quyền lợi bảo hiểm

cho trường hợp chủ hợp đồng bảo hiểm chết. Đây là những chính sách ưu đãi

của chính phủ nhằm đẩy mạnh bancassurance, mặc dù tới nay các thuận lợi này

đã giảm đi đáng kể chẳng hạn: thuế đánh vào tiền lãi hợp đồng bảo hiểm khi đáo

hạn là 7,5%; quy định chi trả tối đa cho chủ hợp đồng bảo hiểm chết là 150.000

euro,… Tuy vậy, bancassurance vẫn là đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ với các sản

phẩm tiết kiệm của ngân hàng.

 Về luật: Măc dù bancassurance ra đời và hoạt động từ năm 1971 nhưng mãi đến

năm 1984, Pháp mới chính thức cho phép ngân hàng thành lập công ty bảo hiểm

con và bán bảo hiểm thông qua mạng lưới chi nhánh của ngân hàng. Quy định

cho phép ngân hàng thành lập công ty bảo hiểm ở Pháp trái ngược với các nước

trong khu vực châu Âu, vì cho đến nay, các nước vẫn chưa đồng ý việc ngân

hàng sở hữu công ty bảo hiểm. Việc đồng ý cho ngân hàng thành lập công ty bảo

hiểm con là nhân tố đẩy mạnh hình thức tập đoàn tài chính phát triển, giúp các

sản phẩm bảo hiểm và ngân hàng gắn bó với nhau một cách chặt chẽ, góp phần

tạo điều kiện cho bancassurance ngày một phát triển.

Bảng 1.1: Ngân hàng – công ty bảo hiểm con ở Pháp

Năm

1971

1976

1980

1982

1984

1985

1986

Ngân hàng

Crédit Mutuel

Paribas

Công ty bảo hiểm con

ACM Vie

CARDIF

BNP

NATIO VIE

FRUCTIVIE

PREPAR-Vie

Socapi

Banque Populaire

BRED

CIC

Crédit Mutuel de Bretagne

CCF

SURAVENIR

ERISA

14

1986

1988

1989

1990

1992

1996

1998

2000

2001

Crédit Agricole

Société Générale

Caisse d'Epargne

Crédit Lyonnais

Crédit Agricole

Barclays Bank

Société Générale

Caisse d'Epargne

Crédit Agricole

Natixis

Prédica

Sogécap

Ecureuil Vie

AFV

PACIFICA*

Barclays Vie

SOGESSUR*

Ecureuil IARD

UAF Patrimoine

Natixis Assurance

* Tất cả các công ty bảo hiểm trên đều là nhân thọ ngoại trừ Sogessur và Pacifica

là phi nhân thọ.

Nguồn: Insurance News, 04/2009, Abelica Global

Bảng 1.1 ở trên cho thấy năm thành lập các công ty bảo hiểm con của các ngân

hàng ở Pháp. Hai ngân hàng Crédit Agricole và Société Générale sở hữu cả công

ty bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ. Crédit Agricole có hai công ty bảo hiểm

nhân thọ là Prédica và UAF Patrimoine, công ty bảo hiểm phi nhân thọ là

PACIFICA. Còn Société Générale là Sogécap và SOGESSUR. Riêng ngân hàng

Caisse d'Epargne sở hữu cùng lúc hai công ty bảo hiểm nhân thọ là Ecureuil Vie

và Ecureuil IARD.

 Ngoài ra, bancassurance phát triển tại Pháp còn do chính phủ không cho tư nhân

làm các sản phẩm hưu trí trong nhiều thập kỷ. Người dân muốn dành dụm tiền

khi nghỉ hưu hoặc là để lại tiền tiết kiêm như là tài sản cho con cháu thừa kế sẽ

coi bancassurance là một kênh hấp dẫn để đầu tư. Bancassurance ở Pháp không

chỉ dừng lại ở sản phẩm mang yếu tố tiết kiệm (liên kết đơn vị), mà còn cung

cấp thêm các sản phẩm bảo hiểm tử vong, thương tật tạm thời, thương tật vĩnh

viễn, bệnh hiểm nghèo, bảo hiểm nhà, bảo hiểm xe,… nhằm đa dạng hóa lựa

chọn cho khách hàng. Cho dù bancasurance có phát triển ở múc độ nào đi nữa

thì các sản phẩm của nó vẫn phải đảm bảo các yếu tố: đơn giản, dễ hiểu đối với

khách hàng và nhân viên bán hàng, ít lựa chọn, phí thấp, quy trình tham gia đơn