Luận án Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG DUYÊN

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HỢP LÝ

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NAM SÁCH, TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG DUYÊN

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HỢP LÝ

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NAM SÁCH, TỈNH HẢI DƯƠNG

Chuyên nga

̀

nh : Quản lý đất đai

: 9.85.01.03

Ma ngành

̃

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS.TS. Nguyễn Thị Vòng

2. TS. Đặng Phúc

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên

cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ

lấy bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn,

các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Phương Duyên

iii

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận

được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn

bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc tới PGS.TS. Nguyễn Thị Vòng và TS. Đặng Phúc đã tận tình hướng dẫn,

dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và

thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ

môn Quy hoạch đất đai, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận

tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng Tài nguyên và

Môi trường, các hộ dân những xã thuộc điểm nghiên cứu của huyện Nam Sách, tỉnh Hải

Dương đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều

kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án./.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Phương Duyên

iv

MỤC LỤC

Lời cam đoan ...................................................................................................................iii

Mục lục ............................................................................................................................. v

Danh mục các chữ viết tắt..............................................................................................viii

Danh mục các bảng..........................................................................................................ix

Danh mục hình................................................................................................................xii

Trích yếu luận án ...........................................................................................................xiii

Thesis abstract................................................................................................................. xv

Phần 1. Mở đầu ............................................................................................................... 1

1.1. Tính cấp thiết của đề tài........................................................................................ 1

1.2. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................ 2

1.3. Đốı tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................ 2

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................................... 2

1.3.2. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 3

1.4. Những đóng góp mới của đề tài............................................................................ 3

1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.............................................................. 4

1.5.1. Ý nghĩa khoa học .................................................................................................. 4

1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn................................................................................................... 4

Phần 2. Tổng quan tài liệu ............................................................................................. 5

2.1.

Một số vấn đề lý luận về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp ................................ 5

2.1.1. Đất đai, đất nông nghiệp, sử dụng đất nông nghiệp ............................................. 5

2.1.2. Quản lý, sử dụng đất nông nghiệp ...................................................................... 13

2.1.3. Cơ sở lý luận về đánh giá đất đai và ứng dụng bài toán tối ưu trong quy

hoạch sử dụng đất nông nghiệp .......................................................................... 21

2.2. Tình hình quản lý, sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam ............ 29

2.2.1. Tình hình quản lý, sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới.................................. 29

2.2.2. Tình hình quản lý, sử dụng đất đai ở Việt Nam.................................................. 30

2.3. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài............................................. 38

2.3.1. Một số công trình nghiên cứu đánh giá đất đai ở trong và ngoài nước .............. 38

2.3.2. Nghiên cứu về giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp............................... 41

2.3.3. Một số nghiên cứu về quản lý, sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Hải Dương.......... 45

v

2.4. Định hướng nghiên cứu của đề tài...................................................................... 47

2.4.1. Nhận xét chung ................................................................................................... 47

2.4.2. Hướng nghiên cứu của đề tài.............................................................................. 48

Phần 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu.......................................................... 49

3.1. Nội dung nghiên cứu........................................................................................... 49

3.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến quản lý, sử dụng đất

nông nghiệp huyện Nam Sách ............................................................................ 49

3.1.2. Thực trạng quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách ........................ 49

3.1.3. Đánh giá phân hạng thích hợp đất đai ................................................................ 49

3.1.4. Đánh giá hiệu quả các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp ................................. 49

3.1.5. Đề xuất định hướng và giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý

tại huyện Nam Sách ............................................................................................ 50

3.2. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 50

3.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu................................................................... 50

3.2.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu, tài liệu ................................................... 50

3.2.3. Phương pháp phân tích đất.................................................................................. 51

3.2.4. Phương pháp đánh giá phân hạng thích hợp đất đai........................................... 52

3.2.5. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất ...................................................... 52

̣ ̣

3.2.6. Phuong pháp đánh giá tính hợp lý cua các loai sư dung đất............................... 55

̉

̛

3.2.7. Phương pháp bản đồ ........................................................................................... 56

3.2.8. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu, tài liệu ................................................. 58

3.2.9. Phương pháp mô hình toán tối ưu đa mục tiêu................................................... 58

3.2.10. Phương pháp phân tích SWOT........................................................................... 61

Phần 4. Kết quả và thảo luận....................................................................................... 63

4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến quản lý, sử dụng đất

nông nghiệp huyện Nam Sách ............................................................................ 63

4.1.1. Đặc điểm tự nhiên............................................................................................... 63

4.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội ..................................................................................... 68

4.1.3. Nhận xét chung điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội........................................... 73

4.2. Thực trạng quản lý, sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Sách ................... 75

4.2.1. Tình hình quản lý đất đai và đất nông nghiệp..................................................... 75

4.2.2. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp .................................................................. 92

vi

4.2.3. Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) trong

quản lý, sử dụng đất nông nghiệp....................................................................... 99

4.3. Đánh giá phân hạng thích hợp đất đai .............................................................. 102

4.3.1. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai........................................................................ 102

4.3.2. Phân hạng thích hợp đất đai của các loại sử dụng đất ...................................... 111

4.4. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp..................................................... 117

4.4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp............. 117

4.4.2. Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp.............. 119

4.4.3. Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp...... 121

4.4.4. Kết quả đánh giá tổng hợp hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp......................... 123

4.4.5. Kết quả theo dõi một số mô hình sử dụng đất nông nghiệp ............................. 125

4.5. Đề xuất định hướng và giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý

trên địa bàn huyện Nam Sách ........................................................................... 133

4.5.1. Đề xuất định hướng sử dụng đất nông nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện

Nam Sách.......................................................................................................... 133

4.5.2. Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý............................. 142

Phần 5. Kết luận và kiến nghị.................................................................................... 148

5.1. Kết luận............................................................................................................. 148

5.2. Kiến nghị........................................................................................................... 150

Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án ....................................... 151

Tài liệu tham khảo ........................................................................................................ 152

Phụ lục .......................................................................................................................... 164

vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CAQ

CCDT

CSD

Cây ăn quả

Cơ cấu diện tích

Chưa sử dụng

ĐGĐĐ

DM

Đánh giá đất đai

Người ra quyết định

DTTN

ĐVĐĐ

ĐVT

Diện tích tự nhiên

Đơn vị đất đai

Đơn vị tính

FAO

Tổ chức Nông lương Thế giới (Food and Agriculture Organization)

Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System)

Quy hoạch mục tiêu

GIS

GP

IBSRAM

Ban nghiên cứu và quản lý đất thế giới (The International Board for

Soil Research and Management)

ISRIC

IUCN

Trung tâm thông tin và tham chiếu TNĐ thế giới (International Soil

Reference and Information Centre)

Liên minh Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (International Union for

Conservation of Nature)

KHKT

LMU

Khoa học Kỹ thuật

Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit)

Quy hoạch tuyến tính

LP

LUT

Loại sử dụng đất (Land Use Type)

Quy hoạch đa mục tiêu tuyến tính

Phân loại đất

MOLP

PLĐ

PTBV

QH&TKNN

TBNN

TCVN

UBND

Phát triển bền vững

Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp

Trung bình nhiều năm

Tiêu chuẩn Việt Nam

Ủy ban nhân dân

viii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Tên bảng

STT

2.1.

Trang

Biến động diện tích đất canh tác và dân số thế giới 1965-2025......................... 30

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp Việt Nam năm 2015 ................................. 33

Biến động các loại đất nông nghiệp giai đoạn 2000 - 2015 ............................... 34

Thực trạng và diễn biến sử dụng đất nông nghiệp vùng đồng bằng sông

Hồng qua các năm .............................................................................................. 35

Diễn biến cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng .......... 36

2.2.

2.3.

2.4.

2.5.

3.1.

3.2.

3.3.

3.4.

3.5.

3.6.

4.1.

4.2.

4.3.

4.4.

̂

̉

Phân câ

Phân câp chı tiêu đánh giá hiẹu qua xã họi cua loại/kiêu sư dun

Phân câp chỉ tiêu hiẹu qua môi truơng cua loại/kiểu sư dun

́

p chỉ tiêu đánh giá hiẹu qua kinh tê

́

cua loại/kiêu sư dun

̣

g đâ

g đât ............... 54

g đât ...................... 55

̣

Thang điêm đánh giá tính hợp lý cua các loại sư dung đất ................................ 56

́t .............. 53

̉

̂

̉

́

̣

́

̉

̂

́

̣

́

̉

̀

̛

̉

Đặt tên biến số của kiểu sử dụng đất nông nghiệp ............................................. 59

Khung phân tích SWOT về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp.......................... 62

Phân loại đất huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương................................................ 66

̉

Chuyên dich co cấu kinh tế giai đoan 2010 - 2016 ............................................ 68

̣ ̣

̛

Một số tình hình quản lý đất đai huyện Nam Sách giai đoạn 2010 - 2016 ........ 78

Tình hình thực hiện công tác dồn điền đổi thửa huyện Nam Sách giai

đoạn 2010-2016.................................................................................................. 79

Kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Nam Sách................... 80

Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về tình hình thực hiện dồn điền

đổi thửa............................................................................................................... 81

Tình hình thực hiện công tác chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp

huyện Nam Sách giai đoạn 2010-2016............................................................... 84

Diện tích chuyển đổi đất trồng lúa huyện Nam Sách giai đoạn 2014 - 2016 ..... 84

Một số mô hình phổ biến sau chuyển đổi sử dụng đất tại huyện Nam Sách .......... 85

4.5.

4.6.

4.7.

4.8.

4.9.

4.10. Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về chuyển đổi mục đích sử dụng

đất nông nghiệp .................................................................................................. 85

4.11. Số giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp sau dồn diền đổi

thửa đã cấp đổi tại huyện Nam Sách .................................................................. 86

ix

4.12. Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về công tác cấp đổi giấy chứng

nhận quyền sử dụng đất...................................................................................... 87

4.13. Kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2015 ................ 88

4.14. Kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp năm 2016....................... 88

4.15. Một số chỉ tiêu của quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp................................ 89

4.16. Tổng hợp ý kiến đánh giá việc thực hiện theo quy hoạch, kế hoạch.................. 90

4.17. Diễn biến hiện trạng sử dụng đất đai giai đoạn 2010 - 2016.............................. 92

4.18. Diễn biến diện tích đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2016............................... 93

4.19. Tổng hợp một số chỉ tiêu kết quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam

Sách (2005, 2010, 2016)..................................................................................... 94

4.20. Hiện trạng loại và kiểu sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách, tỉnh

Hải Dương .......................................................................................................... 96

4.21. Phân tích SWOT về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách ....... 101

4.22. Phân cấp các chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai huyện Nam Sách ......... 103

4.23. Diện tích các loại đất huyện Nam Sách............................................................ 104

4.24. Diện tích đất huyện Nam Sách phân theo thành phần cơ giới.......................... 105

4.25. Diện tích đất huyện Nam Sách phân theo địa hình tương đối.......................... 105

4.26. Diện tích đất huyện Nam Sách phân theo độ phì nhiêu.................................... 106

4.27. Diện tích đất huyện Nam Sách phân theo chế độ tưới, tiêu nước .................... 107

4.28. Thống kê đặc điểm các đơn vị bản đồ đất đai huyện Nam Sách...................... 109

4.29. Yêu cầu sử dụng đất đối vớí các loại sử dụng đất huyện Nam Sách................ 112

4.30. Tổng hợp đánh giá thích hợp hiện tại theo các đơn vị đất đai.......................... 113

4.31. Tổng hợp mức độ thích hợp hiện tại theo các loại sử dụng đất huyện Nam

Sách, tỉnh Hải Dương ....................................................................................... 114

4.32. Tổng hợp mức độ thích hợp tương lai theo các đơn vị đất đai......................... 115

4.33. Tổng hợp mức độ thích hợp tương lai theo các loại sử dụng đất huyện

Nam Sách, tỉnh Hải Dương .............................................................................. 116

4.34. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương .... 118

4.35. Hiệu quả xã hội của các loại sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách,

tỉnh Hải Dương................................................................................................. 120

4.36. Hiệu quả môi trường của các loại sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam

Sách, tỉnh Hải Dương ....................................................................................... 122

x

4.37. Kết quả đánh giá tổng hợp hiệu quả của các loại/kiểu sử dụng đất.................. 124

4.38. Hiệu quả kinh tế mô hình sử dụng đất 1 (2 Lúa) trên 1 ha............................... 126

4.39. Hiệu quả kinh tế mô hình sử dụng đất 2 (2 Lúa-màu) tính trên 1 ha ............... 127

4.40. Hiệu quả kinh tế mô hình sử dụng đất 3 (Chuyên rau - màu) tính trên 1 ha .... 128

4.41. Hiệu quả kinh tế mô hình sử dụng đất 4 (Hoa, cây cảnh) tính trên 1 ha .......... 129

4.42. Hiệu quả kinh tế của mô hình sử dụng đất 5 (Cây ăn quả) trên 1 ha................ 131

4.43. Hiệu quả kinh tế của mô hình sử dụng đất 6 (Trang trại tổng hợp) trên 1 ha .. 132

4.44. Kết quả đánh giá tính hợp lý của các loại sử dụng đất..................................... 135

4.45. Tổng hợp diện tích theo nhóm đơn vị đất đai................................................... 136

4.46. Kết quả giải bài toán đa mục tiêu tính cho loại sử dụng đất............................. 136

4.47. Kết quả giải bài toán đa mục tiêu tính cho kiểu sử dụng đất............................ 137

4.48. Hiện trạng và đề xuất định hướng sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam

Sách, tỉnh Hải Dương ....................................................................................... 138

xi

DANH MỤC HÌNH

Tên hình

STT

Trang

2.1. Các bước và nội dung đánh giá đất đai............................................................... 25

4.1. Vị trí huyện Nam Sách trong tỉnh Hải Dương .................................................... 63

4.2. Biến động cơ cấu các nhóm ngành kinh tế huyện Nam Sách............................. 68

4.3. Cơ cấu sử dụng đất năm 2016............................................................................. 92

4.4.

Cơ cấu diện tích đất nông nghiệp năm 2016...................................................... 93

4.5. Cơ cấu diện tích hiện trạng theo loại sử dụng đất............................................... 97

4.6. Sơ đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2016.............................................................. 98

4.7. Sơ đồ đơn vị đất đai huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương................................... 110

4.8. Cơ cấu diện tích theo mức độ thích hợp hiện tại của các loại sử dụng đất

nông nghiệp huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương ............................................... 114

4.9. Cơ cấu diện tích theo mức độ thích hợp tương lai của các loại sử dụng đất

nông nghiệp huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương ............................................... 116

4.10. Mô hình trên đất 2 Lúa (thôn Trần Xá, xã Nam Hưng, huyện Nam Sách)....... 126

4.11. Mô hình trên đất 2 Lúa - màu (thôn An Lương, xã An Lâm, huyện Nam Sách)...... 127

4.12. Mô hình trên đất Chuyên rau - màu (thôn An Điền, xã Cộng Hòa, huyện

Nam Sách)......................................................................................................... 129

4.13. Mô hình trên đất Hoa, cây cảnh (thôn Phù Liễn, xã Hồng Phong, huyện

Nam Sách)......................................................................................................... 130

4.14. Mô hình trên đất trồng Cây ăn quả (thôn Tân Thắng, xã Thái Tân, huyện

Nam Sách)......................................................................................................... 130

4.15. Mô hình Trang trại tổng hợp (thôn Hoàng Xá, xã Nam Chính, huyện

Nam Sách) ........................................................................................................ 132

4.16. So sánh diện tích đất nông nghiệp hiện trạng với diện tích đề xuất.................. 138

4.17. Sơ đồ chu chuyển đất nông nghiệp theo loại sử dụng đất................................. 140

4.18. Sơ đồ định hướng sử dụng đất huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương................... 141

xii

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN

Tên tác giả: Nguyễn Thị Phương Duyên

Tên luận án: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng đất nông

nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

Chuyên ngành: Quản lý đất đai;

Mã số: 9 85 01 03

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng việc quản lý, sử dụng đất nông nghiệp, từ đó đề xuất định

hướng và giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý đảm bảo hiệu quả, phù hợp

với yêu cầu quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp, tiến hành điều tra

đào 6 phẫu diện đất đại diện cho các loại đất và lấy 50 mẫu nông hoá để phục vụ kiểm

tra chất lượng đất đai; Tiến hành phân tích đất tại phòng phân tích của Học viện Nông

nghiệp Việt Nam. Điều tra phỏng vấn 480 hộ trên địa bàn 8 xã để lấy tư liệu phục vụ

đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và tính hợp lý trong quản lý, sử dụng đất

nông nghiệp. Điều tra 57 cán bộ để tham khảo ý kiến về đánh giá thực trạng tình hình

quản lý, sử dụng đất nông nghiệp.

Sử dụng phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu để đánh giá hiệu quả sử dụng đất;

phương pháp đánh giá đất đai theo FAO để phân hạng thích hợp đất nông nghiệp;

phương pháp mô hình toán tối ưu đa mục tiêu để xác định cơ cấu diện tích đất nông

nghiệp hợp lý; phương pháp thống kê, so sánh; xây dựng bản đồ với sự hỗ trợ của phần

mềm ArcGIS và Mapinfo; phương pháp phân tích SWOT.

Kết quả chính và kết luận

1. Huyện Nam Sách có diện tích tự nhiên là 11.100,58 ha, có điều kiện khí hậu,

đất đai, thủy văn và cơ sở hạ tầng thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, so

với những lợi thế và tiềm năng sẵn có của huyện thì nhịp độ phát triển kinh tế chưa cao.

Sản xuất nông nghiệp chủ yếu vẫn độc canh cây lúa. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn

chậm và chưa đồng bộ. Tỷ lệ lao động trong ngành nông nghiệp vẫn ở mức cao.

xiii

2. Hiện trạng diện tích đất nông nghiệp của huyện là 7.158,94 ha, chiếm 64,49%

so với tổng diện tích tự nhiên, trong đó chủ yếu là đất trồng lúa 4.622,26 ha, chiếm

64,56% so với diện tích đất nông nghiệp. Hiện đất nông nghiệp đang được sử dụng với

8 loại sử dụng đất và 31 kiểu sử dụng đất. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của huyện

vẫn còn manh mún nên hạn chế khả năng cơ giới hoá dẫn đến năng suất lao động trong

nghề trồng trọt thấp; giá trị gia tăng trên một ha đất chưa cao; Công tác quản lý đất nông

nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu của lĩnh vực quản lý đất đai.

3. Trên địa bàn huyện xác định được 35 LMU với 559 khoanh đất, trong đó đơn vị

bản đồ đất đai số 13 có diện tích lớn nhất 1.187,43 ha, chiếm 19,45% diện tích đất nông

nghiệp điều tra, đơn vị bản đồ đất đai số 5 có diện tích nhỏ nhất 12,78 ha, chiếm 0,21%

diện tích đất điều tra. Kết quả đánh giá thích hợp đất đai hiện tại cho thấy: Loại sử dụng

đất 2 Lúa có mức độ thích hợp (S) là 100%, các loại hình sử dụng đất khác có mức độ

thích hợp (S) là 46,41% với 2.832,93 ha.

4. Kết quả đánh giá hiệu quả kinh tế của LUT5 Hoa cây cảnh đạt mức rất cao

(GTGT 498,262 triệu đồng/ha). LUT1 (2 Lúa) có GTGT/ha thấp (54,359 triệu đồng/ha).

Hiệu quả xã hội của LUT5 (Hoa cây cảnh) đạt mức rất cao với giá trị ngày công là

420,12 nghìn đồng/công lao động; LUT1 (2 Lúa) đạt hiệu quả thấp (85,33 nghìn

đồng/công lao động). Hiệu quả môi trường của kiểu sử dụng đất Cà chua - rau - hành

thuộc LUT4 (Chuyên rau - màu), LUT5 (Hoa cây cảnh) và LUT6 (Cây ăn quả) có ảnh

hưởng đến môi trường đất. Kết quả đánh giá tổng hợp cho thấy LUT5 (Hoa cây cảnh)

đạt mức đánh giá tổng hợp rất cao. LUT1 (2 Lúa) và LUT3 (Lúa - màu) đạt mức thấp.

Các LUT còn lại đạt ở mức trung bình.

5. Diện tích đất nông nghiệp đề xuất sử dụng cho LUT 2 Lúa - màu nhiều nhất là

2.944,51 ha, chiếm 44,68% so với tổng diện tích đất nông nghiệp, được chuyển từ

LUT1 (2 Lúa) đến là 880,71 ha; LUT Trang trại tổng hợp được chuyển từ diện tích

của LUT Nuôi trồng thủy sản là 505,19 ha, với tổng số 517,01 ha, chiếm 7,54%;

Chuyển 52,75 ha của LUT3 (1 Lúa - màu) sang LUT Cây ăn quả với diện tích là

1.012,83 ha, chiếm 14,76% so với tổng diện tích đất nông nghiệp. Để nâng cao hiệu

quả quản lý, sử dụng đất nông nghiệp, nghiên cứu đã đề xuất 2 nhóm giải pháp, đó là:

(1) Nhóm giải pháp về quản lý đất nông nghiệp trong đó giải pháp chính như nâng cao

chất lượng công tác quy hoạch; nâng cao nhận thức về quản lý đất nông nghiệp; hoàn

thiện cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý đất nông nghiệp, (2) Nhóm giải pháp về

sử dụng đất nông nghiệp như thâm canh tăng vụ; khắc phục tình trạng manh mún; bảo

vệ, bồi dưỡng và cải tạo ruộng đất; hoàn thiện hệ thống tưới tiêu và đa dạng hoá cây,

con trên đất nông nghiệp để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, tăng thêm thu

nhập cho người dân.

xiv

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: Nguyen Thi Phuong Duyen

Thesis title: Research on current status and proposing the solutions of suitable

agricultural land use management in Nam Sach district, Hai Duong province.

Major: Land Management;

Code: 9 85 01 03

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research objectives

Assess the current situation of management and use of agricultural land, thereby

proposing orientations and solutions for rational management and use of agricultural

land, ensuring efficiency and suit the State management requirements on land in Nam

Sach district, Hai Duong province.

Materials and methods

After collecting the secondary data, soil quality survey was conducted with 6 soil

profiles for all soil types, 50 samples of agrochemistry to adjust the soil map. The soil

analysis was carried out in the labs of some applied methodologies at Vietnam National

University of Agriculture. 480 households in 8 communes were investigated to assess

the efficiency of agricultural land use. Investigate 57 officials to consult on assessing

the situation of management and use of agricultural land.

The method of synthetic processing data to assess the land use efficiency. The

FAO - based method of land evaluation was used to assess the suitability of agricultural

land; The thematic model method was also used to determine the agricultural land use

structure; the methods of statistics and comparison, mapping by ArcGIS and Mapinfo,

SWOT analysis were also conducted on the research.

Main findings and conclusions

1. Nam Sach district has a natural area of 11,100.58 ha, with favorable climate,

soil and hydrological conditions and infrastructure for agricultural development.

However, compared to the available advantages and potentials of the district, the

economic development rate is not high. Agricultural production is mainly

monoculture of rice. Economic restructuring is still slow and not synchronized. The

rate of labor in agriculture is still high.

2. The area of agricultural land is 7,158.94 ha, accounting for 64.49% of the total

natural area of the district, of which the paddy land is 4,622.26 ha, standing at 64.56%

xv

of the total agricultural land. The results of investigation show that there were 8

different Land Use Types (LUT3) with 31 Land ulitization Types.

However, the district's agricultural production was still fragmented, thus limiting

the ability of mechanization leading to the low labor productivity; added value on one

hectare of land was not high; Agricultural land management has not met the

requirements of land management.

3. In the district, there were 35 LMU with 559 land pots, of which the LMU 13 was

the largest area of 1,187.43 ha, occupying 19.45% of the investigated area, the LMU 5 was

the smallest with 12.78 ha, accounting 0.21% of the investigated area in the district.

The results of present suitable land assessment indicate that LUT 2 Rices was

estimated as suitability (S) of 100%, other LUTs had suitability of 2,832.93 ha,

occupying 46.41%.

4. The results of land use efficiency assessment showed that some LUTs of

decorative plants, fruit trees were estimated as the highest economic efficiency with

value added of 498.262 million VND. LUT1 (2 Rices) and LUT 3 (Rice - dry crop)

achieved the lowest value added with 54.359 million VND. The social efficiency of

LUT5 (Bonsai Flower) was very high with 420.12 thousand VND/ labor; LUT1 (2

Rices) and LUT3 (Rice - dry crop) had the low efficiency (from 85.33 - 99.19 thousand

VND/labor). Environmental performance shows the type of land use of Tomato -

vegetables - onion of LUT4 (Specialized vegetable - dry crop), LUT5 (Bonsai flower)

and LUT6 (Fruit tree) that affected the soil environment. The results of the general

assessment showed that LUT5 (Bonsai Flower) reached a very high level. LUT1 (2

Rice) and LUT3 (Rice - dry crop) were low. The remaining LUTs were average.

5. The proposed agricultural land in the future for LUT 2 Rices - dry crop will be

the largest with 2,944.51 ha, occupying 44.68% which will be changed from LUT 1 (2

Rices) of 880.71 ha. LUT Agricultural farm will be 517.01 ha, changed from

aquaculture of 505.19 ha. The area of fruit trees in the future will be 1,012.83 ha,

occupying 14.76% of agricultural area, in which it will be changed from LUT 3 (1 Rice

- dry crop) of 52.75 ha. In order to improve the efficiency of agricultural land use

management, the research will propose 2 groups of solutions, namely: (1) Group on

agricultural land management: Solution of planning; Solutions to raise awareness about

agricultural land use management; Completed database solution for agricultural land use

management and (2) Group of solutions on using agricultural land such as intensive

farming to increase crops; overcome fragmentation; protecting, fostering and improving

land; complete the irrigation system and diversify plants and animals on agricultural

land to improve the efficiency of agricultural production and increase people's income.

xvi

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đất đai là nguồn tài nguyên rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và

là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế trong sản xuất nông - lâm nghiệp của

mỗi quốc gia. Chính vì lẽ đó, quản lý, sử dụng đất nông nghiệp là hợp thành của

chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững.

Hiện nay do sức ép của đô thị hoá, vấn đề gia tăng dân số và nhu cầu phát

triển, đất nông nghiệp đang đứng trước nguy cơ suy giảm về số lượng và chất

lượng. Con người đã và đang khai thác quá mức mà chưa có nhiều các biện pháp

hợp lý để bảo vệ đất đai. Do vậy sử dụng tài nguyên đất đai hợp lý, giữ gìn cân

bằng sinh thái và đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường để phát triển bền vững là vấn

đề có tính toàn cầu.

Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam, sự chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông nghiệp, nông thôn và sản xuất hàng hoá đã và đang làm thay đổi cơ

cấu sử dụng đất nông nghiêp. Việc bố trí sử dụng đất nông nghiệp đúng mục đích

trong cơ cấu đất đai hợp lý sẽ thúc đẩy các ngành, lĩnh vực phát triển ổn định và

bền vững.

Thực hiện Quyết định số 899/QĐ-TTg ngày 10/6/2013 của Thủ tướng chính phủ

về phê duyệt đề án “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia

tăng và phát triển bền vững”, các địa phương cần rà soát, kiểm soát chặt chẽ quy

hoạch và quản lý, thực hiện quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp (nhất là đất lúa) và đề

xuất các chính sách liên quan đến đất đai, tài nguyên, bảo vệ môi trường và đa dạng

sinh học theo hướng tạo thuận lợi cho nông nghiệp, nông thôn phát triển bền vững.

Huyện Nam Sách nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Hải Dương, cách trung tâm của

tỉnh 6 km và thành phố Hải Phòng 41 km theo quốc lộ 5A, diện tích 11100,58 ha.

Huyện có 19 đơn vị hành chính (18 xã, 1 thị trấn). Phương án quy hoạch sử dụng

đất đến năm 2020 huyện Nam Sách đã được UBND tỉnh Hải Dương phê duyệt theo

Quyết định số 2674/QĐ-UB ngày 15 tháng 3 năm 2013 và đưa vào thực hiện phục

vụ phát triển kinh tế - xã hội. Tính đến 31/12/2016, huyện có tốc độ tăng trưởng

kinh tế bình quân 9,1%/năm. Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 42 triệu

đồng/người. Dân số toàn huyện là 117.576 người, trong đó dân số đô thị 11.495

người, dân số nông thôn 106,081 người. Tỷ lệ phát triển dân số là 1,10%/năm.

1

Tuy nhiên, quản lý sử dụng đất còn nhiều bất hợp lý như: sử dụng đất nông

nghiệp manh mún theo quy mô hộ tiểu nông sản xuất tự cấp tự túc chiếm ưu thế

làm cho việc sử dụng đất kém bền vững và ít hiệu quả; quy mô diện tích đất trồng

trọt trên hộ thấp (bình quân 400m²/1 hộ) nên hạn chế khả năng cơ giới hoá dẫn

đến năng suất lao động trong nghề trồng trọt thấp; giá trị gia tăng trên một ha đất

nông nghiệp chưa cao, nhất là đất lúa (chỉ đạt 54 triệu đồng/1ha); hệ số sử dụng

đất lúa thấp (1,98) do chưa đa dạng hoá cây trồng; việc cấp giấy chứng nhận

quyền sử dụng đất nông nghiệp rất chậm trễ. Bên cạnh đó việc tuyên truyền nâng

cao nhận thức của người sử dụng đất trong việc tuân thủ Luật Đất đai chưa tốt,

nên tình trạng vi phạm về quản lý đất đai, chuyển đổi đất nông nghiệp không đúng

mục đích; quá trình phát triển các ngành của huyện: công nghiệp, tiểu thủ công

nghiệp, dịch vụ phát triển mạnh, tốc độ đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới ngày

càng tăng nhanh, tác động chuyển dịch mục đích sử dụng, kéo theo mối quan hệ

sử dụng đất và tác động mạnh đến việc quản lý, sử dụng đất theo quy hoạch sử

dụng đất đã được duyệt.

Rất cần thiết có nghiên cứu để giải quyết những vấn đề bất hợp lý trong quản

lý, sử dụng đất nông nghiệp, phù hợp với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

nông nghiệp và nông thôn. Vì vậy nghiên cứu đề tài luận án mong muốn góp phần

bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng đất nông

nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Đánh giá thực trạng việc quản lý, sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn

huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

- Đề xuất định hướng và giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý

đảm bảo hiệu quả, phù hợp với yêu cầu quản lý Nhà nước về đất đai tại huyện Nam

Sách, tỉnh Hải Dương.

1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM Vİ NGHİÊN CỨU

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu

Đất nông nghiệp bao gồm: Đất trồng cây hàng năm; đất trồng cây lâu năm; đất

nuôi trồng thủy sản và những vấn đề liên quan đến quản lý, sử dụng đất nông

nghiệp trên địa bàn huyện Nam Sách.

2

1.3.2. Phạm vi nghiên cứu

1.3.2.1. Phạm vi về nội dung

Nội dung về quản lý đất đai giới hạn một số vấn đề như công tác ban hành và

tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý sử dụng đất đai; công tác cấp

giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; công tác chỉnh lý biến động, thống kê, kiểm kê

đất đai; tình hình thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kỳ đầu 2011- 2015 và

năm 2016; công tác thanh tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực quản lý đất đai.

Nội dung về quản lý đất nông nghiệp giới hạn: tình hình thực hiện công tác

dồn điền đổi thửa; tình hình chuyển đổi mục đích sử dụng đất và cấp giấy chứng

nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp; vấn đề thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử

dụng đất nông nghiệp kỳ đầu 2011- 2015, kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp năm

2016 và tình hình thực hiện một số dự án quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp.

Nội dung về sử dụng đất nông nghiệp: xác định mức độ thích hợp đất cho

các loại sử dụng đất; hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đánh giá cho loại/kiểu sử

dụng đất.

1.3.2.2. Phạm vi về không gian

Các vấn đề về quản lý đất đai nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi hành

chính của huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

Nghiên cứu về chất lượng đất được giới hạn trên đất sản xuất nông nghiệp,

bao gồm đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm khác và đất trồng cây lâu năm.

1.3.2.3. Phạm vi về thời gian

Số liệu về diện tích sử dụng đất được thu thập từ năm 2005 - 2016; số liệu về

kinh tế - xã hội được thu thập từ năm 2010 - 2016.

1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚİ CỦA ĐỀ TÀİ

Luận án góp phần bổ sung tư liệu có cơ sở khoa học về tiềm năng đất nông

nghiệp, từ đó xác định được cơ cấu diện tích chuyển đổi theo hướng giảm đất

chuyên lúa, tăng diện tích trồng rau màu, cây ăn quả và phát triển trang trại nông

nghiệp tổng hợp. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu về quản lý, sử dụng đất nông

nghiệp như giải pháp về quy hoạch; giải pháp về tập trung đất đai, chuyển đổi mục

đích sử dụng đất; hoàn thiện hệ thống tưới tiêu, giải pháp đa dạng hóa cây, con trên

đất nông nghiệp.

3

1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.5.1. Ý nghĩa khoa học

Góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp

lý để chuyển đổi cơ cấu diện tích sử dụng đất đáp ứng nhiệm vụ tái cơ cấu sản xuất

nông nghiệp và phù hợp với yêu cầu trong lĩnh vực quản lý đất đai của địa bàn cấp

huyện thuộc vùng đồng bằng sông Hồng.

1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung cơ sở dữ liệu đất đai và

giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Nam

Sách, tỉnh Hải Dương, đồng thời có thể áp dụng tại các địa phương với điều

kiện tương đồng.

4