Kinh nghiệm quy hoạch theo mô hình “Sponge city” tại đô thị Thượng Hải, Trung Quốc
KINH NGHIỆM QUY HOẠCH THEO
MÔ HÌNH “SPONGE CITY”
TẠI ĐÔ THỊ THƯỢNG HẢI, TRUNG QUỐC
Ths.KTS Đỗ Thùy Linh
Trường Đại Học Kiến Trúc TP.HCM
Email: ktsdothuylinh@gmail.com
Thượng Hải là một thành phố cảng lớn nhất Trung
Quốc, ngoài việc tiếp cận với biển, vị trí của Thượng
Hải còn nằm trên cửa sông Dương Tử, có sông
Hoàng Phố chảy qua, nên có những lợi thế đặc biệt.
Thượng Hải có lịch sử lâu đời 700 năm, hiện nay
đóng vai trò như một trung tâm thương nghiệp và tài
chính quan trọng của Trung Quốc.
Địa hình thành phố chủ yếu là đồng bằng có độ cao
trung bình 4m so với mực nước biển, phía Tây Nam
có một số gò đồi thấp với đỉnh cao Đại Kim Sơn cao
104m, cao nhất thành phố. Thành phố có nhiều sông,
kênh rạch, suối và hồ và được biết đến với nguồn tài
nguyên nước phong phú như một phần của khu vực
thoát nước Thái Hồ.
Tính chất của đô thị Thượng Hải là một hình mẫu đô
thị “mở và đa trung tâm”. Thượng Hải có 9 quận,
mỗi quận có trung tâm riêng, hình thành một hệ
thống các quận đa chức nãng.
Hướng phát triển của quy hoạch đô thị Thượng Hải
gần đây nhằm vào hai trọng điểm là phát triển hệ
thống kiến trúc dọc theo trục Đông – Tây và quy
hoạch khu phố Đông.
252
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 1: Vị trí thành phố Thượng Hải
Nguồn: Sun, Ping (ed.). 1999. The history of Shanghai urban planning. Shanghai: Shanghai Academy of
Social Science Press.
1. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ GẮN VỚI đình cấm. Một khu vực lịch sử quan trọng của
SÔNG HOÀNG PHỐ:
thời kỳ này là Ngũ Giác Trường (ngày nay là
quận Dương Phố) là nền tảng của trung tâm
thành phố. Khoảng cuối thời Càn Long, Thập
Lục Phố (ngày nay là quận Hoàng Phố) trở thành
cảng lớn nhất Đông Á.
Giai đoạn thời kỳ khai phá (từ tiền khai phá đến
1850) kể từ khi Thượng Hải với tư cách là một
huyện, một huyện thành sau đó đến có những tô
giới. Tiếp sau đó là giai đoạn thời kỳ hình thành
sơ bộ đô thị cận đại (1850 – 1889), giai đoạn thời
kỳ kiến trúc cận đại phát triển ồ ạt (1890 – 1919),
giai đoạn thời kỳ đỉnh cao và tiếp đó là suy thoái
của kiến trúc cận đại (1920 – 1949).
Trước khi thành lập thành phố Thượng Hải,
Thượng Hải là một phần của huyện Tùng Giang,
thuộc phủ Tô Châu. Từ thời Nhà Tống (960-
1279), Thượng Hải dần trở thành một hải cảng
sầm uất, vượt lên trên vai trò chính trị là một địa
phương thuộc huyện. Ngày nay, Tùng Giang là
một quận thuộc thành phố Thượng Hải.
Trong thời kỳ Càn Long nhà Thanh, Thượng Hải
đã trở thành một khu vực cảng quan trọng của
khu vực sông Trường Giang và sông Hoàng Phố.
Thành phố cũng trở thành hải cảng chính của các
tỉnh Giang Tô và Triết Giang gần đấy dù trao đổi
mậu dịch với nước ngoài thời kỳ này bị triều
253
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 2: Phố Đông vào năm 1987 và năm 2013 với Tháp Thượng Hải gần như hoàn chỉnh, thuộc quận
tài chính Pudong ở Thượng Hải
Nguồn: Lanning, G., and S. Couling. 1921. The history of Shanghai. Shanghai: Kelly & Walsh.
Đến nay Thượng Hải đã được lập và phê duyệt Hàng Châu, một cánh là về phía Nam của sông
quy hoạch 5 lần: năm 1953, 1959, 1986, 2001, Dương Tử).
2010 và 1017. Quy hoạch năm 2001 được Quốc - Xây dựng các thị trấn ngoại vi, hoàn thiện
vụ viện phê duyệt là “đô thị lớn quốc tế hiện đại mạng lưới đô thị bốn cấp: thành phố nội đô, các
hóa XHCN, trung tâm kinh tế, tài chính, thương thành phố vệ tinh, các thị trấn nhỏ và các thị tứ
mại và vận tải đường thủy Quốc tế”; “phát triển nông thôn.
toàn diện dọc sông Hoàng Phố, sông Tô Châu, - Hình mẫu của đô thị Thượng Hải là một hình
ven biển vịnh Hàng Châu”, “phát triển cụm đô mẫu đô thị “mở và đa trung tâm”. Thượng Hải có
thị đa trục, đa tầng và đa hạt nhân”, “đa trung 9 quận, mỗi quận có trung tâm riêng, hình thành
tâm thoáng mở”.
Quy hoạch chung Thượng Hải bao gồm - Hướng phát triển của quy hoạch đô thị Thượng
những nét khái quát chung sau đây:
Hải gần đây nhằm vào hai trọng điểm: phát triển
một hệ thống các quận đa chức năng.
- Phát triển và cấu trúc lại các khu đô thị sẵn có, kiến trúc dọc theo trục Đông – Tây và quy hoạch
dành đất để phát triển khu vực phía Đông sông khu phố Đông. Sự mở rộng và nối dài trục đô thị
Hoàng Phố.
Đông – Tây Thượng Hải cũng là minh chứng cho
- Phát triển các thành phố vệ tinh dần dần mở tính ưu việt của các hệ thống không gian mở của
rộng theo hai cánh (một cánh là về phía Bắc vịnh nó so với trục Bắc Nam.
Hình 3: Sự mở rộng
không gian đô thị của
Thượng Hải đến năm
2020
Nguồn:
gov.cn/
254
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 4: Quy hoạch và thiết kế cảnh quan đô thị Thượng Hải gắn liền với mặt nước
255
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 5 :Sự mở rộng
không gian đô thị của
Thượng Hải năm 1989
và 2000.
Hình 6: Sự mở rộng
không gian đô thị của
Thượng Hải đến năm
2020.
Nguồn:http://www.sha
nghai.gov.cn/
256
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Tầm nhìn phát triển đô thị đến năm 2040:
Những đòi hỏi của nền kinh tế không còn là duy
Vào năm 2040, mục tiêu của Thượng Hải là xây nhất, công nghệ và văn hóa được đề bạt lên vị trí
dựng "thành phố toàn cầu lớn về kinh tế, tài quan trọng như vậy. Bên cạnh đó, "Thượng Hải
chính, thương mại, vận chuyển, đổi mới công 2040" là hiện thân của những nguyên tắc của
nghệ và đô thị văn hóa" và xây dựng "thành phố khái niệm phát triển lấy "người làm trung tâm"
mong muốn, thành phố văn hóa của sự đổi mới, và quan tâm tới mong muốn của cộng đồng. Các
thành phố sinh thái".
mục tiêu phát triển đô thị đến năm 2040 nhìn
chung là khả năng cạnh tranh toàn cầu, phát triển
bền vững và sự hấp dẫn về văn hoá.
Hình 7: Tầm nhìn phát triển đô thị Thượng Hải đến năm 2040
257
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
2. SPONGE CITY, MÔ HÌNH THÀNH PHỐ BỌT BIỂN:
Sponge City không phải là tên gọi riêng của một Chương trình thí điểm thành phố bọt biển đã
đô thị nào trên thế giới mà là khái niệm cho một được triển khai vào cuối năm 2014, dưới sự
mô hình đô thị sinh thái được công nhận chung là hướng dẫn và hỗ trợ trực tiếp của Bộ Nhà ở và
một trong những mô hình thích hợp cho tương lai Phát triển Nông thôn - Đô thị (MOHURD), Bộ
của đô thị.
Tài chính, Bộ Tài nguyên nước (MWR). Mục
tiêu tổng thể: 70% nước mưa sẽ được hấp thụ và
Trong vài thập kỷ trở lại đây, Trung Quốc đang tái sử dụng, bằng các biện pháp trên cải thiện khả
phải chịu những hậu quả nghiêm trọng từ vấn đề năng thấm nước, giữ nước, trữ nước, lọc nước,
biến đổi khí hậu, đặc biệt là khi lũ lụt xảy ra thoát nước và tiết kiệm nước và tái sử dụng
thường xuyên và trầm trọng hơn. Đây là vấn đề nước. Mục tiêu này sẽ được đáp ứng bởi 20% các
đặc biệt nghiêm trọng đối với các thành phố khu vực đô thị vào năm 2020 và bởi 80% các
đông dân đang phát triển ở Trung Quốc, nhất là khu vực đô thị vào năm 2030. Thông qua dự án
những vùng trũng. Để chống lại vấn đề này, thành phố bọt biển, tác động của đô thị xây dựng
Trung Quốc đang phát triển các mô hình Sponge trên hệ sinh thái tự nhiên dự kiến sẽ được giảm
City - thành phố bọt biển.
nhẹ.
Hình 8: Sơ đồ tiếp cận nghiên cứu theo mô hình Sponge City - thành phố bọt biển
258
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Mô hình này tập trung vào việc xử lý các vấn đề của ngập úng. Mặt khác, thiếu tài nguyên nước
nước cho đô thị, hạn chế lụt lội, cải thiện nguồn và ô nhiễm nước đã trở thành rào cản môi trường
cung ứng nước sạch và kiềm chế, kiểm soát tình đối với sự phát triển bền vững đô thị.
trạng ô nhiễm nước trong đô thị. Tất cả những
Phân tích thủy văn
mục tiêu này đều có thể đạt được bằng cách tạo
Do mức độ và phương pháp phát triển khác nhau,
ra môi trường sinh thái thích hợp để nước được
tác động của lượng mưa trên rừng, khu vực nông
"thấm" theo cách tự nhiên và tái tạo thành nguồn
thôn, thị trấn và thành phố là khác nhau. Thành
nước sạch tự nhiên cho đô thị. Môi trường ấy bao
phố Sponge nhằm mục đích duy trì một khu vực
gồm cây xanh và thảm cỏ, mặt đất không bị bê
với đặc điểm thủy văn trước và sau phát triển.
tông hoá hay trải nhựa asphalt mặt đường. Tức là
Chúng bao gồm dòng chảy bề mặt và thời gian
muốn xây dựng và phát triển đô thị theo hướng
chảy, xả, tốc độ, kích thước và thời gian cao
trở thành những "Thành phố thấm" này thì trước
điểm.
hết phải giải cho đúng và kịp thời bài toán về quy
Đồng thời, thông qua kết nối giữa mạng lưới
hoạch phát triển đô thị.
thoát nước đô thị và hệ thống nước xung quanh
Để có được những hiệu ứng tích cực của mô hình
nhằm mục đích bảo vệ các thành phố khỏi lũ lụt
Sponge City, trong đô thị phải có diện tích cho
và cải thiện việc lưu trữ công suất tài nguyên
cây xanh và thảm cỏ đủ để nước tự nhiêm thẩm
nước đô thị.
thấu xuống chứ không trôi chảy trên bề mặt, phải
Thiết kế đất ngập nước
có những vị trí thu gom nước theo định hướng
dòng chảy mỗi khi có mưa lớn và thẩm thấu theo
cách tự nhiên. Mô hình Sponge City đòi hỏi nhà
cửa và phố xá trong đô thị phải được quy hoạch
kiến trúc và xây dựng sao cho có thể phủ xanh
rộng rãi và triệt để như có thể được - ở trên mái
nhà và ven đường, ở các khu vui chơi giải trí và
hệ thống ao, hồ, sông ngòi trong đô thị.
Đất ngập nước có thể được chia thành hai loại: tự
nhiên và nhân tạo. Một vùng đất ngập nước tự
nhiên có thể được chia thành đầm lầy sông và
đầm lầy ven biển. Sự phát triển của một Thành
phố Sponge có thể tận dụng tối đa giá trị môi
trường của vùng đất ngập nước, bao gồm điều
hòa khí hậu, ngăn lũ lụt và lọc nước. Thiết kế
vùng đất ngập nước phải tuân theo nguyên tắc ưu
tiên bảo vệ sinh thái tự nhiên nguyên thuỷ. Hơn
nữa, chúng ta cần xem xét thẩm mỹ khi thiết kế
một vùng đất ngập nước để đảm bảo cảnh quan
cung cấp cơ hội cho vui chơi và giải trí cho cộng
đồng.
Nguyên tắc số 1: Tái cung cấp nước mưa
Mô hình sử dụng đất truyền thống dẫn đến giảm
đáng kể khả năng thoát nước đô thị. Sự gia tăng
của bề mặt không thấm nước đô thị làm thay đổi
hợp lưu quá trình lượng mưa ở các thành phố. Do
dòng chảy bề mặt tăng và lưu lượng đỉnh, các
thành phố đang phải đối mặt với một mối đe dọa
259
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 9: Sự trở lại của các loài chim địa phương sau khi tái thiết môi trường sống
tại vùng đất ngập nước tự nhiên
260
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 10: Vùng đất ngập nước tự nhiên cung cấp cơ hội cho vui chơi
và giải trí cho cộng đồng
Nguồn: https://www.asla.org/
- Nguyên tắc số 2: Quản lý nước sinh thái
phân hủy hiệu quả, và nồng độ chất gây ô nhiễm
Quản lý sinh thái nước phải đảm bảo tính lưu có thể giảm. Trong thực tế thực hành, chúng ta
động, lưu lượng và chất lượng của hệ thống cần chú ý đến bốn yếu tố chính có thể ảnh hưởng
nước. Mục tiêu bao trùm là khôi phục môi trường đến việc tự lọc nước: (1) thủy động lực, chủ yếu
sinh thái của hệ thống nước sau khi phát triển và ảnh hưởng đến hàm lượng oxy hòa tan trong
sử dụng đất đai. Trong quá trình thiết kế Thành nước và di chuyển và trộn các chất ô nhiễm; (2)
phố bọt biển, chúng ta có thể tận dụng lợi thế khả đất, có thể loại bỏ các chất ô nhiễm thông qua sự
năng tự làm sạch của nước và áp dụng thiết kế bờ hấp thụ, bồi lắng và lọc; (3) thực vật, có thể hấp
sông phù hợp để làm sạch chất lượng nước và tạo thụ trực tiếp nitơ, phốt pho và kim loại nặng khác
ra một cảnh quan sông hấp dẫn, khỏe mạnh.
Hệ thống tự lọc nước
chất ô nhiễm; và (4) vi sinh vật, một yếu tố quan
trọng trong suy thoái chất gây ô nhiễm.
Thông thường, cả hai vùng nước tự nhiên và
nhân tạo nằm trong khu vực đô thị đều phải đối
mặt như nhau vấn đề chất lượng và số lượng
nước kém, thường dẫn đến hiện tượng phú
dưỡng. Thiết kế của một Thành phố Sponge bao
gồm chất lượng nước cao là một trong những
mục tiêu giải quyết vấn đề này. Do đó, việc xây
dựng hệ thống tự lọc nước đại diện cho một
phương pháp phục hồi sinh thái quan trọng.
Có ba loại hệ thống tự lọc nước: vật lý, hóa học
và sinh học.
Bờ sông đại diện cho sự kết nối giữa đất và nước,
bao gồm cả hai tính năng dưới nước và trên cạn.
Trong thiết kế của Thành phố bọt biển, tạo ra cả
bờ sông sinh thái là lợi thế trong việc bảo vệ bờ
sông khỏi mưa xói mòn và xây dựng hệ thống tự
lọc nước sông. Kè sông đề cập đến cấu trúc dốc
trên bờ hoặc vách đá để hấp thụ năng lượng của
nước đến.
Cải tạo thực vật kết hợp với các yếu tố thiết kế
kè cứng là chiến lược chính áp dụng trong thiết
kế bờ sông. Thân cây và hệ thống rễ có thể được
sử dụng để ổn định cấu trúc kè và giảm bề mặt
dòng chảy. Phương pháp này có thể giảm chi phí
sửa chữa xuống còn 1/3 so với chi phí kè cứng.
So với hai phương pháp còn lại, thanh lọc sinh
học là thân thiện với môi trường nhất và hiệu
quả. Thông qua quá trình trao đổi chất của quần
thể sinh vật nước, các chất ô nhiễm có thể được
261
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Thiết kế kè cứng truyền thống trái ngược với Phương pháp này liên quan đến việc trồng thảm
nguyên tắc bờ sông sinh thái thiết kế. Các vật thực vật trong các không gian trong mỗi khối bê
liệu như bê tông, vữa và đá đóng vai trò là rào tông, điều này không chỉ hữu ích cho sự phát
cản đối với môi trường kết nối giữa nước và đất. triển của một môi trường sinh thái, nhưng cũng
Do đó, hệ thống kè khối bê tông đại diện cho một đủ mạnh mẽ để ngăn chặn lòng sông xói mòn
cải tiến thay thế cho kè bê tông truyền thống.
Hình 11: Xây dựng hệ thống tự lọc nước bao gồm 3 loại: vật lý, hóa học và sinh học
Nguồn: https://www.asla.org/
Thiết kế bờ sông sinh thái
.
Hình 12: Hệ thống lọc sinh thái liên kết với sông, tạo thành một loạt các hồ chứa nước
và các vùng đầm lầy thanh lọc với các khả năng khác nhau
262
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 13: Hành lang thảm thực vật và cỏ bảo vệ lũ lụt trong 20 năm
263
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 14: Thiết kế bờ sông sinh thái cho thành phố Thượng Hải
264
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 15: Thiết kế bờ sông sinh thái cho thành phố Thượng Hải
265
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
đường phố, từ đó chuyển hướng nước
- Nguyên tắc số 3: Cơ sở hạ tầng xanh
Như đã đề cập trước đây, phát triển đô thị mưa ra khỏi cơ sở hạ tầng truyền thống
gây ra một loạt các vấn đề môi trường (hệ thống cống bê tông cốt thép) và tạo
như khói mù, ô nhiễm nước, ô nhiễm đất điều kiện để tái sử dụng.
và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Các nguyên Mái nhà xanh
tắc của cơ sở hạ tầng xanh là thúc đẩy ý Nước là nguồn tài nguyên chính được
tưởng bảo vệ môi trường và phát triển cung cấp bởi dòng chảy của một tòa nhà.
bền vững. Các khái niệm cốt lõi liên quan Quản lý mưa rơi trên mái nhà một cách
đến việc tận dụng triệt để cơ sở hạ tầng khoa học và hiệu quả có thể làm giảm
xanh để thanh lọc, khôi phục, điều chỉnh đáng kể dòng chảy thành thị. Sau một
và tái sử dụng lượng mưa. Các nguyên cơn bão, hầu hết nước mưa được phục
tắc của cơ sở hạ tầng xanh có thể được sử hồi được hấp thụ và phần còn lại bay hơi
dụng rộng rãi trong nhiều khía cạnh của và thoát nước đi.
phát triển và tái phát triển đô thị.
Mặt đường và vỉa hè
Các giải pháp cơ sở hạ tầng xanh có thể Tùy thuộc vào đất bản địa và các ràng
được áp dụng trên các quy mô khác nhau: buộc vật lý, mặt đường thấm có thể được
Ở cấp địa phương, cơ sở hạ tầng xanh áp dụng. Được phép lát nền cho phép lọc,
bao gồm: vườn mưa, vỉa hè thấm, mái lưu trữ hoặc xâm nhập dòng chảy và có
nhà màu xanh lá cây, cây và hộp cây, và thể làm giảm (hoặc loại trừ) bề mặt chảy
các hệ thống thu nước mưa;
tràn so với các bề mặt vỉa hè truyền thống
Ở quy mô lớn hơn, việc bảo tồn và phục như bê tông và nhựa đường. Vỉa hè thấm
hồi cảnh quan thiên nhiên (như rừng, có thể được áp dụng cho đường giao
đồng bằng ngập nước và đất ngập nước) thông thấp, bãi đỗ xe, đường lái xe,
là những thành phần quan trọng của cơ sở quảng trường dành cho người đi bộ và lối
hạ tầng xanh.
đi bộ.
Hạ tầng xanh tại các đô thị có thể thu
gom được trên 90% nước chảy tràn trên
266
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 16: Phát triển cơ sở hạ tầng xanh ở thành phố Thượng Hải
267
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
3. THỰC THI QUY HOẠCH:
3.1. Quy hoạch và thiết kế công viên Houtan, bản địa phát triển dọc theo bờ sông trong khi bảo
Thượng Hải, Trung Quốc
vệ bờ biển khỏi xói mòn.
Quy mô: 14 ha. Đã hoàn thành vào năm 2010
Chồng chéo trong ma trận cảnh quan tái sinh sinh
Được xây dựng trên một cánh đồng nâu của một thái là các lớp quá khứ nông nghiệp và công
khu công nghiệp cũ, Công viên Houtan là một nghiệp của địa điểm và tương lai của nền văn
cảnh quan được phục hồi trên bờ sông Hoàng minh sinh thái hậu công nghiệp. Lấy cảm hứng
Phố, Thượng Hải. Công viên xây dựng vùng đất từ các cánh đồng của cảnh quan nông nghiệp
ngập nước, kiểm soát lũ sinh thái, các công trình Trung Quốc, ruộng bậc thang được tạo ra để phá
và vật liệu công nghiệp, nông nghiệp đô thị là vỡ sự thay đổi độ cao 3-5 mét từ mép nước đến
những thành phần không thể thiếu trong chiến đường, và để làm chậm dòng chảy hướng vào
lược thiết kế phục hồi tổng thể để xử lý nước dòng chảy trong vùng đất ngập nước được xây
sông bị ô nhiễm và phục hồi bờ sông xuống cấp.
dựng. Những ruộng bậc thang này gợi nhớ đến di
Mục tiêu thiết kế của công viên là tạo ra một hội sản nông nghiệp Thượng Hải trước khi phát triển
chợ triển lãm xanh, phù hợp với lượng khách lớn công nghiệp của khu phố vào giữa thế kỷ 20. Cây
trong thời gian diễn ra từ tháng 5 đến tháng 10, trồng và cây ngập nước đã được chọn để tạo ra
trình diễn các công nghệ xanh, biến một không một trang trại đô thị cho phép mọi người chứng
gian độc đáo với những sự kiện khó quên.
kiến sự thay đổi theo mùa: hoa vàng vào mùa
Công viên có diện tích 14 ha nằm dọc theo bờ xuân, hoa hướng dương lộng lẫy vào mùa hè,
sông Hoàng Phố ở Thượng Hải, Trung Quốc. hương thơm của lúa chín vào mùa thu và cỏ ba lá
Cánh đồng nâu này, trước đây thuộc sở hữu của xanh vào mùa đông. Nó cung cấp một cơ hội
một nhà máy thép và xưởng đóng tàu, chỉ còn lại giáo dục hàng đầu cho mọi người để tìm hiểu về
một số cấu trúc công nghiệp và địa điểm này chủ nông nghiệp trong thành phố.
yếu được sử dụng làm bãi chôn lấp vật liệu công
3.2. Quy hoạch và thiết kế công viên trung
nghiệp. Nước sông Hoàng Phố bị ô nhiễm nặng
tâm Jiading, Thượng Hải, Trung Quốc:
với xếp hạng chất lượng nước quốc gia là Cấp
Quy mô: 70 ha. Đã hoàn thành vào năm 2013.
dưới V, loại thấp nhất theo thang I-V và được coi
Nằm trong kế hoạch tổng thể của thành phố mới
là không an toàn cho bơi lội, giải trí và không có
Jiading, một trục cảnh quan trung tâm mới phát
thủy sinh. Thách thức thiết kế khu vực có cảnh
triển ở ranh giới của thành phố Thượng Hải. Sau
quan xuống cấp này thành một không gian công
5 năm thiết kế và xây dựng, trục Cảnh
cộng an toàn và hấp dẫn, cải thiện kiểm soát lũ
Ziqidonglai mở ra cho công chúng. Công viên
lụt.
tuyến tính là một trong những không gian mở đô
Thông qua trung tâm của công viên, một vùng
thị lớn nhất trong huyện đang phát triển nhanh
đất ngập nước được xây dựng tuyến tính, dài 1,7
chóng này và hoạt động như một hành lang xanh
km và rộng 5- 30 mét được thiết kế để tạo ra một
có thể đi bộ kết hợp với các khu lân cận xung
bờ sông được hồi sinh để xử lý nước bị ô nhiễm
quanh. Sự kết hợp giữa hình thái thi ca, biểu hiện
từ sông Hoàng Phố. Các loài thực vật đất ngập
văn hoá, sử dụng công cộng và phục hồi sinh thái
nước khác nhau đã được lựa chọn và thiết kế để
tạo ra một trải nghiệm đa chiều mà sẽ được nhiều
hấp thụ các chất ô nhiễm khác nhau từ nước. Thử
thế hệ tiếp nhận.
nghiệm thực địa chỉ ra rằng 2.400 mét khối nước
Dự án cam kết mạnh mẽ nhằm nâng cao hệ sinh
mỗi ngày có thể được xử lý từ Cấp V đến Cấp
thái và tinh thần nhân văn được thể hiện trong
III.
các chi tiết thiết kế, phục hồi đất ngập nước,
Vùng đất ngập nước cũng hoạt động như một
trồng rừng mới, trồng cây bản địa thúc đẩy cộng
vùng đệm chống lũ giữa những con đê kiểm soát
đồng sinh học địa phương, hệ thống quản lý
lũ từ 20 đến 1000 năm. Thung lũng uốn khúc dọc
nước mưa, chiếu sáng và sử dụng lại hiệu quả
theo vùng đất ngập nước tạo ra một loạt các khu
các vật liệu hiện có và các cấu trúc tại chỗ.
vực triển lãm với các cơ hội giải trí, giáo dục và
Khi bắt đầu dự án, kế hoạch tổng thể của quận đã
nghiên cứu. Thiết kế của vùng đất ngập nước làm
xem xét về tác động của giao thông chéo đối với
giảm bớt sự chênh lệch độ cao giữa thành phố và
không gian xanh công cộng. Trong một động thái
dòng sông, kết nối mọi người một cách an toàn
quan trọng đầu tiên, nhóm thiết kế đã can thiệp
với rìa nước. Ngoài ra, tường lũ bê tông hiện tại
để giảm thiểu sự phân mảnh, giảm số lượng
đã được thay thế bằng hình thái gợn sóng thân
đường đi qua công viên và xây dựng cầu vượt
thiện với môi trường sống hơn, cho phép các loài
cho người đi bộ hoặc đường chui bảo vệ hành
268
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
lang trải nghiệm và hành lang sinh thái cho động người dân và du khách trở lại bờ sông cũng như
vật hoang dã và người đi bộ. Cam kết mạnh mẽ làm sống lại sự phát triển gần đó, đồng thời tôn
này nhằm hỗ trợ hệ thống sinh thái và tinh thần trọng và tôn vinh quá khứ công nghiệp nhằm
hướng người dân được thể hiện trong các chi tiết nâng cao chất lượng và trải nghiệm người dân
thiết kế bền vững, bao gồm khả năng tiếp cận khu vực bờ sông Lujiazui.
phổ biến trên mọi con đường, vùng đất ngập
nước được phục hồi, vùng rừng mới, rừng trồng
bản địa giúp củng cố cộng đồng sinh học địa
phương, hệ thống quản lý nước mưa, hạn chế
chiếu sáng nhân tạo, và tái sử dụng hiệu quả các
vật liệu hiện có và các cấu trúc tại chỗ.
Nhờ kết quả của cách tiếp cận đa ngành, tầm
nhìn đầy cảm hứng và thiết kế bền vững có ý
nghĩa, Jiading Central Park ở Thượng Hải đã
biến đổi khu vực. Đất ngập nước phục hồi đã cải
thiện đáng kể chất lượng nước và không khí và
đa dạng sinh học, thu nước mưa làm giảm nhu
cầu nước uống khoảng 3,3 triệu gallon mỗi năm
và tái sử dụng các kết cấu và vật liệu hiện có làm
giảm phát thải và giảm chi phí xây dựng.
Thiết kế giới thiệu một hệ thống giải trí liên tục
bao gồm ba con đường: đường bờ biển, và đường
thành phố dọc theo bờ sông, cho phép mọi người
thưởng thức toàn bộ trải nghiệm ở các cấp khác
nhau của bến cảng. Các chương trình đa dạng và
không gian được thiết kế cho mọi lứa tuổi được
liên kết và phân bổ trên cả hai phía của hệ thống
đường dẫn của không gian công cộng, cung cấp
các cơ hội giải trí và giáo dục và khuyến khích
lưu thông cho người đi bộ và xe đạp qua khu vực
tài chính nhộn nhịp này.
Chiến lược thiết kế sinh thái bao gồm việc xây
dựng một hệ thống quản lý nước mưa hoàn chỉnh
sẽ cải thiện chất lượng nước và tạo ra môi trường
sống của loài chim dọc theo bờ biển, sử dụng bờ
kè mềm qua các bậc thang và khôi phục đất ngập
nước, làm tăng giá trị môi trường sống và thu hút
mọi người về phía bờ sông. Việc sử dụng các
loài thực vật bản địa sẽ thúc đẩy việc sử dụng
cảnh quan bền vững và địa phương cho đồng
bằng sông Dương Tử, và các loại cảnh quan đa
dạng sẽ tăng cường đa dạng sinh học và bổ sung
cho thiết kế tổng thể.
3.3. Thiết kế cảnh quan không gian công cộng
tại trung tâm Lujiazui, Thượng Hải, Trung
Quốc:
Quy mô: 30 ha. Đã hoàn thành vào tháng 1 năm
2017.
Kể từ đầu những năm 1990, Lujiazui, một bán
đảo trên bờ phía đông của sông Hoàng Phố, đã
phát triển thành một khu tài chính mới ở Thượng
Hải. Sự phát triển của một mảnh đất mới dài 2,5
km của không gian xanh bờ sông sẽ mang lại một
không gian công cộng nổi bật nhất của Thượng
Hải.
Khu vực này có một số công viên hiện hữu
nhưng sự phát triển không phối hợp trong những
năm qua đã dẫn đến sự thiếu kết nối và nhất
quán. Những vấn đề này được kết hợp bởi hệ
thống tường đê và ngăn chặn lũ lụt vào bờ sông.
Chiến lược thiết kế toàn diện cho đoạn sông này
sẽ giải quyết các thách thức về môi trường, đưa
269
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 17: Dự án công viên Houston
270
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 18: Dự án công viên Houston
271
Tải về để xem bản đầy đủ
26 trang
23300
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Kinh nghiệm quy hoạch theo mô hình “Sponge city” tại đô thị Thượng Hải, Trung Quốc", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- kinh_nghiem_quy_hoach_theo_mo_hinh_sponge_city_tai_do_thi_th.pdf
