Giao khoán rừng và đất lâm nghiệp tại tỉnh Bình Phước - Thực trạng và giải pháp
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
GIAO KHOÁN RỪNG VÀ ĐẤT LÂM NGHIỆP TẠI TỈNH BÌNH PHƯỚC
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Trần Thị Thu Hà1
TÓM TẮT
Giao khoán rừng và đất lâm nghiệp là một chính sách đúng đắn nhằm mục tiêu phát triển lâm nghiệp và góp phần
xoá đói giảm nghèo đã được thực hiện ở Việt Nam gần 20 năm qua. Tuy nhiên hiện nay nhiều vấn đề nảy sinh từ
thực tế trong quá trình thực hiện giao khoán rừng và đất lâm nghiệp, đòi hỏi phải có những sửa đổi, điều chỉnh, bổ
sung cho phù hợp với đặc thù sản xuất lâm nghiệp của từng vùng trong thời kỳ mới. Nghiên cứu này thực hiện tại
tỉnh Bình Phước với mục tiêu tìm hiểu thực trạng giao khoán rừng và đất lâm nghiệp, trên cơ sở đó phát hiện
những bất cập giữa chính sách và thực tiễn để đưa ra các đề xuất nhằm sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh chính sách
giao khoán rừng và đất lâm nghiệp cho phù hợp. Kết quả nghiên cứu đã bước đầu gợi mở ra những vấn đề cần
tiếp tục nghiên cứu và quan tâm giải quyết nhằm hoàn thiện chính sách giao, cho thuê đất lâm nghiệp và khoán
rừng trên phạm vi vùng miền Đông Nam Bộ nói riêng và cả nước nói chung. Điểm mấu chốt của những sửa đổi,
bổ sung và hoàn thiện được nêu ra là chính sách giao, cho thuê đất lâm nghiệp và khoán rừng phải được xây dựng
trên cơ sở tình hình cụ thể của của từng địa phương và vùng. Đặc biệt cần chú trọng đến tính chất và đặc điểm của
từng loại đất và rừng để có quy hoạch sử dụng hợp lý đồng thời có chính sách và phương án quản lý thích hợp.
Từ khoá: Bình Phước, Đông Nam Bộ, giao đất lâm nghiệp, giao khoán rừng và đất lâm nghiệp.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bình Phước là tỉnh miền núi nằm ở phía
Ngày 04 tháng 01 năm 1995, Chính phủ đã
ban hành Nghị định số 01/CP về việc giao
khoán đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông
nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản trong
các doanh nghiệp Nhà nước. Nội dung của
nghị định là đưa ra các quy định về thực hiện
giao khoán đất trong các doanh nghiệp Nhà
nước bao gồm nông trường quốc doanh, lâm
trường quốc doanh, công ty, xí nghiệp, trung
tâm, trạm, trại trực tiếp sản xuất nông nghiệp,
lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản. Trong lâm
nghiệp đây là một chính sách lớn nhằm mục
tiêu ổn định đời sống cho đội ngũ lao động
trong các lâm trường quốc doanh và người dân
sống trên địa bàn gần rừng để tiếp tục phát
triển sản xuất lâm nghiệp trong thời kỳ kinh tế
thị trường. Tuy nhiên, sau gần 20 năm triển
khai thực hiện, chính sách giao khoán rừng và
đất lâm nghiệp trước đây đã không còn phù
hợp. Nhiều vấn đề nảy sinh từ thực tế trong quá
trình thực hiện giao khoán rừng và đất lâm
nghiệp đòi hỏi phải có những sửa đổi, điều
chỉnh, bổ sung cho phù hợp với đặc thù sản xuất
lâm nghiệp của từng vùng trong thời kỳ mới.
Tây vùng Đông Nam Bộ, đóng vai trò quan
trọng đối với việc bảo vệ an ninh quốc gia,
phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường của
toàn vùng cũng như vùng kinh tế trọng điểm
phía Nam. Việc thực hiện chính sách giao
khoán rừng và đất lâm nghiệp ở Bình Phước
nói riêng và vùng Đông Nam Bộ nói chung có
những điểm khác biệt so với các vùng khác do
tính chất cạnh tranh trong sử dụng của cây cao
su, một loài cây có giá trị kinh tế rất cao so với
cây lâm nghiệp. Mục tiêu của nghiên cứu là
trên cơ sở tìm hiểu thực trạng giao khoán rừng
và đất lâm nghiệp theo Nghị định 01/CP và
Nghị định 135/2005/NĐ-CP trên địa bàn tỉnh
Bình Phước, phát hiện những bất cập giữa
chính sách và thực tiễn từ đó đưa ra các đề
xuất nhằm sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh
chính sách giao khoán rừng và đất lâm nghiệp
cho phù hợp. Kết quả của nghiên cứu sẽ đóng
góp vào việc hoạch định và sửa đổi chính sách
giao, cho thuê đất lâm nghiệp và khoán rừng ở
nước ta trong thời gian tới.
1TS. Trường Đại học Lâm nghiệp
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
88
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
thực hiện theo Nghị định 02/CP của Chính phủ
ngày 15 tháng 01 năm 1994 về việc giao đất
lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân
sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm
nghiệp, trong đó các đối tượng được giao đất
(chủ rừng) và được cấp giấy chứng nhận quyền
sử dụng (GCNQSD) đất. Giao khoán rừng và
đất lâm nghiệp là quá trình các chủ rừng thực
hiện giao khoán theo Nghị định 01/CP của
Chính phủ ngày 04 tháng 01 năm 1995 cho các
hộ gia đình và cá nhân thực hiện việc trồng,
chăm sóc, bảo vệ rừng trên diện tích rừng và
đất lâm nghiệp được nhà nước giao cho các
chủ rừng. Ngày 8 tháng 11 năm 2005, Chính
phủ ban hành Nghị định số 135/2005/NĐ-CP
về việc giao khoán đất nông nghiệp, rừng sản
xuất và mặt nước nuôi trồng thuỷ sản trong các
nông trường, lâm trường quốc doanh nhằm
thay thế Nghị định 01/CP. Có thể coi giao đất
lâm nghiệp là tiền đề cho giao khoán rừng và
đất lâm nghiệp.
II.VẬTLIỆUVÀPHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
Nghiên cứu thực hiện trên đối tượng rừng
và đất lâm nghiệp giao khoán theo Nghị định
01/CP và Nghị định 135/2005/NĐ-CP của
Chính phủ và các quyết định có liên quan của
Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh về giao khoán
rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình
Phước. Nội dung nghiên cứu bao gồm: (1) kết
quả thực hiện giao khoán rừng và đất lâm
nghiệp tính đến thời điểm hết năm 2011; (2)
những bất cập giữa chính sách và thực tiễn
thực hiện giao khoán rừng và đất lâm nghiệp;
(3) các đề xuất sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh
chính sách giao, cho thuê, khoán rừng và đất
lâm nghiệp.
Nghiên cứu được thực hiện trong đợt điều
tra khảo sát thực địa được tiến hành trong thời
gian 02 tuần, vào tháng 8 năm 2012 tại các
huyện Đồng Phú, Bù Đăng và Bù Gia Mập của
tỉnh Bình Phước. Các phương pháp thu thập số
liệu: (1) thu thập tài liệu thứ cấp bao gồm các
báo cáo của các sở, ban, ngành chức năng của
tỉnh Bình Phước; (2) phỏng vấn bán định
hướng các cán bộ thuộc sở và phòng Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn ở cấp tỉnh và
cấp huyện, cán bộ các ban quản lý rừng và
người dân địa phương có nhận khoán; (3) thảo
luận nhóm trọng tâm với các nhóm hộ nhận
khoán bảo vệ rừng. Nội dung phỏng vấn và
thảo luận dựa trên danh mục các vấn đề cần
tỉm hiểu theo nội dung nghiên cứu.
Theo nguồn số liệu từ Sở Tài nguyên và
Môi trường tỉnh Bỉnh Phước (2010), toàn bộ
diện tích đất lâm nghiệp của Bình Phước đã
được giao và cấp giấy chứng nhận quyền sử
dụng (GCNQSD) cho các chủ rừng (Sở Nông
nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình
Phước, 2012). Kết quả giao đất lâm nghiệp của
tỉnh Bình Phước cho thấy các đối tượng được
giao rừng chủ yếu vẫn là các BQL rừng đặc
dụng, rừng phòng hộ, rừng kinh tế và các công
ty cao su. Các đối tượng khác gồm doanh
nghiệp tư nhân, hộ gia đình và hợp tác xã chỉ
được giao với tỷ trọng rất nhỏ trên tổng diện
tích đất lâm nghiệp (Bảng 01).
III. KẾTQUẢNGHIÊNCỨUVÀTHẢOLUẬN
1. Kết quả giao khoán rừng và đất lâm
nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Phước
Trước hết cần phân biệt hai quá trình giao
đất lâm nghiệp và giao khoán rừng và đất lâm
nghiệp. Giao đất lâm nghiệp là quá trình được
Như vậy, việc giao khoán rừng và đất lâm
nghiệp của Bình Phước sẽ do các chủ rừng
được giao và cấp GCNQSD đất lâm nghiệp là
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
89
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
BQL rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng kinh
tế và các công ty cao su thực hiện đối với các
hộ gia đình và cá nhân ở địa phương. Một
trong những đặc thù của Bình Phước là sau
thực hiện rà soát và đổi mới lâm trường quốc
doanh là trên địa bàn tỉnh không còn loại hình
sản xuất kinh doanh này, thay vào đó là các
BQL rừng kinh tế. Phần lớn diện tích rừng sản
xuất đã được giao cho các BQL rừng kinh tế
và các công ty cao su. Một phần được trả về
cho địa phương để giao cho hộ gia đình và
phần còn lại được giao cho các BQL rừng đặc
dụng và rừng phòng hộ.
Bảng 01. Kết quả giao đất lâm nghiệp cho các chủ rừng tỉnh Bình Phước
Diện tích được giao và cấp
Tỷ trọng
Chủ rừng
BQL rừng đặc dụng
GCNQSD (ha)
31.282
74.564
69.305
3.392
(%)
17,46
41,62
38,69
1,89
BQL rừng phòng hộ và rừng kinh tế
Công ty cao su
Doanh nghiệp tư nhân
Hợp tác xã
445
0,25
Hộ gia đình
158
0,09
TỔNG
181.543
100
(Nguồn: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Phước, 2010)
Bình Phước là một trong những tỉnh đi đầu
trong thực hiện giao khoán đất lâm nghiệp từ
khi còn chưa tách từ tỉnh Sông Bé. Trước khi
có Nghị định 01/CP của Chính phủ, UBND
tỉnh Sông Bé đã có Quyết định số 4539/QĐUB
thực hiện khoán đất lâm nghiệp cho 01 tổ chức
và 28 hộ gia đình với diện tích gần 664 ha.
Bình Phước cũng là tỉnh có các quyết định áp
dụng thực hiện ngay sau khi có các Nghị định
của chính phủ (01/CP và 135/2005/NĐ-CP) về
giao khoán rừng và đất lâm nghiệp.
điểm cuối năm 2011, tổng diện tích rừng và đất
lâm nghiệp giao khoán là 36.153,33 ha, trong
đó giao khoán quản lý bảo vệ rừng là 26.194,7
ha, giao khoán đất lâm nghiệp là 9.958,63 ha.
Như vậy diện tích giao khoán chỉ chiếm 20,18
% trên tổng diện tích do các đơn vị chủ rừng
như các BQL rừng và các công ty cao su hiện
đang quản lý. Nguyên nhân là do các đơn vị
chủ rừng (nhất là các BQL rừng kinh tế, rừng
phòng hộ) không muốn thực hiện giao khoán
cho hộ gia đình và cá nhân do lo ngại tình
trạng phá rừng để trồng cao su. Tuy nhiên các
đơn vị chủ rừng này không thế khống chế được
tình trạng lấn chiếm đất lâm nghiệp để trồng
cao su của người dân. Tình trạng người dân địa
phương xâm canh và bao chiếm đất lâm nghiệp
đã được giao cho các đơn vị chủ rừng diễn ra
khá phổ biến ở Bình Phước.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát
triển Nông thôn Bình Phước (2012) từ năm
1994 đến hết năm 2011, các đơn vị chủ rừng
đã tiến hành giao khoán 24.657,72 ha đất lâm
nghiệp và rừng sản xuất cho 4.428 hộ gia đình
và 53 tổ chức với 02 hình thức khoán ổn định
lâu dài và khoán theo công đoạn. Tính tại thời
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
90
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
Bảng 02. Phân loại theo cơ sở pháp lý của giao khoán rừng và đất lâm nghiệp
tỉnh Bình Phước tại thời điểm năm 2011
Đối tượng nhận khoán
Tổ chức Hộ gia đình
Số lượng Diện tích(ha) Số lượng Diện tích (ha)
Cơ sở pháp lý của giao khoán rừng
và đất lâm nghiệp
Giao khoán theo Quyết định
4539/QĐUB của UBND tỉnh Sông Bé
Giao khoán theo Nghị định số 01/CP
của Chính phủ và Quyết định 1119/QĐ-
UB của UBND tỉnh Bình Phước
01
109,32
28
554,62
28
26.271,72
935
4.439,94
Giao
khoán
theo
Nghị
định
135/2005/NĐ-CP của Chính phủ và
Quyết định số 21/QĐ-UB của UBND
tỉnh Bình Phước
574
2.519,33
Giao khoán cho các đối tượng không
nằm trong phạm vi điều chỉnh của Nghị
định 135/2005/NĐ-CP và Quyết định số
21/QĐ-UB.
15
44
2.284,52
02
83,52
TỔNG
28.556,24
1.539
7.597,09
(Nguồn: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bình Phước, 2012)
Về loài cây trồng trên đất lâm nghiệp, hiện
tại trên địa bàn Bình Phước, hầu hết diện tích
rừng sản xuất đều trồng cao su, cá biệt có
những BQL rừng phòng hộ nhưng toàn bộ diện
tích rừng trồng là cây cao su. Thực tế này đã
xuất hiện ở Bình Phước từ trước nhưng chuyển
đổi rất nhanh sau khi Bộ Nông nghiệp và Phát
triển Nông thôn ra Công văn số 209/BNN-LN
về việc chuyển diện tích đất có rừng sang trồng
cao su và Quyết định số 2855/QĐ-BNN-
KHCN về việc công bố cây cao su là cây đa
mục đích. Ngay sau khi có các Quyết định nêu
trên, tỉnh Bình Phước đã có Quyết định số
1231/QĐ-UBND ngày 12 tháng 05 năm 2009
của UBND tỉnh Bình Phước phê duyệt phương
án Quy hoạch trồng cây cao su và cây nguyên
liệu trên đất lâm nghiệp giai đoạn 2008-2012
của tỉnh Bình Phước và Quyết định số
1879/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bình Phước
ngày 11 tháng 08 năm 2010 về việc quy hoạch
bổ sung diện tích trồng cao su và cây nguyên
liệu trên đất lâm nghiệp giai đoạn 2008-2020
của tỉnh Bình Phước (Sở Nông nghiệp và Phát
triển Nông Thôn tỉnh Bình Phước, 2011).
Việc thực hiện chính sách giao khoán rừng
và đất lâm nghiệp ở Bình Phước trong thời
gian qua đã đạt được một số kết quả đáng
khích lệ. Hầu hết hồ sơ giao khoán đều có đầy
đủ các giấy tờ cần thiết như đơn xin nhận
khoán, hợp đồng, bản đồ giao khoán, sơ đồ
giao khoán, biên nhận giao đất ngoài thực địa.
Nhìn chung các hợp đồng khoán đã thực hiện
đúng diện tích, đối tượng, hạn mức giao khoán
theo các quy định tại thời điểm giao khoán.
Chính sách này cũng đã huy động được nguồn
vốn, lao động của bên nhận khoán, nâng cao
hiệu quả sản xuất kinh doanh, tạo nguồn
nguyên liệu ổn định cho ngành công nghiệp
chế biến nông, lâm sản phát triển. Đặc biệt
việc thực hiện chính sách đã góp phần nâng
cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI)
về khả năng tiếp cận và ổn định trong sử dụng
đất, đảm bảo cho các tổ chức, hộ gia đình nhận
khoán ổn định tâm lý, yên tâm đầu tư phát triển
sản xuất. Giao khoán rừng và đất lâm nghiệp ở
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
91
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
Bình Phước đã góp phần sử dụng hiệu quả
tiềm năng về đất đai, tạo việc làm, tăng thu
nhập cho người lao động, góp phần xoá đói
giảm nghèo và ổn định trật tự an toàn xã hội.
một khi cây cao su đã được coi là cây đa mục
đích thì khi được trồng trên đất lâm nghiệp
phải được coi là cây lâm nghiệp và diện tích
này phải được tính trong độ che phủ của rừng.
Điều này sẽ làm nâng cao giá trị và vị thế của
ngành lâm nghiệp, đồng thời giúp giải quyết
sức ép mất rừng; (2) không thể coi cây cao su
là cây rừng vì chức năng phòng hộ của cao su
rất kém. Nếu cho phép cây cao su được trồng
trên đất lâm nghiệp thì Bình Phước nói riêng
và vùng Đông Nam Bộ nói chung sẽ mất hết
rừng do chuyển sang trồng cao su. Còn nếu
muốn trồng cao su trên đất lâm nghiệp thì
phải chuyển diện tích này sang diện tích đất
nông nghiệp.
2. Những bất cập trong thực hiện chính sách
giao khoán rừng và đất lâm nghiệp
Bên cạnh những tác động tích cực của giao
khoán đất lâm nghiệp, trong những năm gần
đây trên địa bàn tỉnh xuất hiện nhiều vụ khiếu
kiện liên quan đến công tác giao khoán đất
nông lâm nghiệp, trong đó có nhiều vụ khiếu
kiện tập thể kéo dài, gây ảnh hưởng đến tình
hình chính trị, trật tự, an toàn xã hội (Ban chỉ
đạo bảo vệ rừng tỉnh Bình Phước, 2012).
Nhiều bất cập nảy sinh trên thực tế đặc biệt là
đối với đối tượng giao khoán trồng rừng trên
đất rừng phòng hộ và và rừng sản xuất. Nghiên
cứu sẽ đi sâu phân tích những tồn tại và bất cập
sau đây khi thực hiện chính sách giao khoán
rừng và đất lâm nghiệp ở Bình Phước:
- Đa số các trường hợp giao khoán trồng
rừng là khoán trắng và không thể giải quyết khi
xảy ra vi phạm hợp đồng (Sở Nông nghiệp và
Phát triển Nông thôn tỉnh Bình Phước, 2012).
Các bên nhận khoán tự bỏ vốn để trồng, chăm
sóc, bảo vệ và hưởng lợi trong khi chủ rừng
thực sự là các đơn vị giao khoán lại không
được hưởng lợi ích gì. Điều này dẫn đến thực
trạng là chủ rừng thực ra chỉ tồn tại trên danh
nghĩa. Một số đơn vị chủ rừng lúng túng trong
công tác xử lý khi xảy ra vi phạm hợp đồng,
không kịp thời thanh lý hợp đồng, không phát
huy được vai trò của đơn vị chủ rừng trong
công tác quản lý, phát triển rừng. Một số đơn
vị chủ rừng không triển khai ký lại hợp đồng
hoặc phụ lục hợp đồng với các hợp đồng giao
khoán đã kết thúc một chu kỳ. Nguyên nhân
chính vẫn là do hợp đồng giao khoán không có
tính pháp lý chặt chẽ, chủ rừng trên thực tế
không có đủ quyền lực và cơ sở pháp lý để xử
lý vi phạm.
- Đa số các trường hợp giao khoán đất lâm
nghiệp là hồ sơ hợp thức hoá diện tích đất xâm
canh của các hộ gia đình chứ không phải thực
sự là giao khoán theo phương án (Sở Nông
nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình
Phước, 2012). Trên diện tích đất này người dân
đã trồng các loài cây công nghiệp có giá trị cao
như cao su, điều. Chính vì vậy việc chuyển
sang trồng rừng trên diện tích này theo quy
hoạch là gần như không thể thực hiện được.
- Các hợp đồng giao khoán đất lâm nghiệp
chủ yếu trồng cây đa mục đích (cao su, điều,
cây ăn quả), không có hợp đồng khoán trồng
cây lâm nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến chức
năng phòng hộ của rừng khi mà phần lớn diện
tích đất rừng sản xuất và một phần diện tích
rừng phòng hộ của Bình Phước đều trồng cao
su hoặc điều. Hiện tại có hai luồng ý kiến từ
phía lãnh đạo ngành lâm nghiệp của tỉnh: (1)
- Thị trường chuyển nhượng hợp đồng giao
khoán đất lâm nghiệp diễn biến rất phức tạp,
vượt ra ngoài khả năng kiểm soát của các đơn
vị giao khoán. Nhiều tổ chức, hộ gia đình tự ý
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
92
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
chuyển nhượng thành quả lao động và hợp
đồng khoán nhưng đơn vị giao khoán không
nắm bắt được, thậm chí chuyển nhượng tới 2,3
lần mà đơn vị giao khoán không hề hay biết.
rừng và việc chủ rừng lựa chọn hình thức tổ
chức sản xuất nào, với đối tượng nào phải do
chủ rừng quyết định trên cơ sở thoả thuận và
cùng có lợi. Về tên gọi nên sử dụng thuật ngữ
“Hợp đồng trồng rừng” hoặc “Hợp đồng sử
dụng đất lâm nghiệp”.
- Chi trả tiền công quản lý bảo vệ rừng đặc
dụng quá thấp (Chi cục kiểm lâm tỉnh Bình
Phước, 2011). Số tiền chi trả cho các nhóm hộ
Hai là, khẳng định sự cần thiết của chính
sách giao khoán quản lý bảo vệ rừng rừng đặc
dụng và phòng hộ rất xung yếu với quan điểm
là nhất thiết phải do nhà nước quản lý và đầu
tư thích đáng. Chính sách giao khoán quản lý
bảo vệ rừng đặc dụng và phòng hộ rất xung
yếu phải đặt mục tiêu bảo vệ được rừng và
nâng cao đời sống của người nhận khoán. Để
làm được điều này một số vấn đề cần chú ý:
(1) vai trò của cộng đồng tham gia vào quản lý,
bảo vệ rừng; (2) xây dựng quỹ bảo vệ và phát
triển rừng để có nguồn thu cho các hoạt động
bảo vệ rừng thồng qua việc mở rộng các đối
tượng đóng góp bắt buộc; (3) tìm kiếm các
đảm bảo tài chính khác cho công tác bảo vệ
rừng đặc dụng như chi trả dịch vụ môi trường
rừng, phát triển thị trường cacbon.
hiện đang áp dụng
ở
mức 200.000
đồng/ha/năm là quá thấp dẫn đến khó khăn cho
người dân nhận quản lý bảo vệ rừng, trong khi
các quy định về hưởng lợi theo Quyết định
178/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ
về quyền hưởng lợi, nghĩa vụ của hộ gia đình,
cá nhân được thuê, nhận khoán rừng và đất lâm
nghiệp trên thực tế là không thể thực hiện được
(Trường Đại học Lâm nghiệp, 2006).
3. Các đề xuất nhằm sửa đổi, bổ sung và
điều chỉnh chính sách giao, cho thuê đất lâm
nghiệp và khoán rừng
Kết quả nghiên cứu về kết quả và thực trạng
công tác giao khoán rừng và đất lâm nghiệp
trên địa bàn tỉnh Bình Phước đã bước đầu gợi
mở ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và
quan tâm giải quyết nhằm hoàn thiện chính
sách giao, cho thuê đất lâm nghiệp và khoán
rừng trên phạm vi cả nước nói chung và vùng
miền Đông Nam Bộ nói riêng:
Ba là, các chính sách giao khoán rừng
phòng hộ (xung yếu và ít xung yếu) cần đảm
bảo hài hoà lợi ích môi trường và kinh tế cho
cả chủ rừng và các đối tượng nhận khoán.
Quan điểm của người dân ở các vùng mà đoàn
công tác khảo sát cho thấy hầu hết nguyện
vọng của họ là được phép trồng cao su để cải
thiện cuộc sống, tăng thu nhập, trong đó nếu là
rừng sản xuất thì trồng cao su toàn bộ, còn
rừng phòng hộ và đặc dụng thì được trồng xen
theo băng. Đây có thể là một đề xuất có ý
nghĩa thực tiễn và cần tiếp tục có các nghiên
cứu tìm kiếm các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng
cao chức năng phòng hộ của cây cao su.
Một là, nên xem xét lại sự cần thiết của
chính sách giao khoán đất rừng sản xuất. Trên
thực tế khoán rừng là một hình thức tổ chức
sản xuất của các chủ rừng áp dụng trong điều
kiện nguồn nhân lực hiện có không thể đảm
nhiệm được nhiệm vụ sản xuất. Vì vậy cần coi
hợp đồng khoán đất rừng sản xuất là một hợp
đồng kinh tế mà bên giao khoán và bên nhận
khoán phải có trách nhiệm và nghĩa vụ như
nhau trong việc thực hiện hợp đồng. Việc tổ
chức sản xuất trên diện tích rừng sản xuất đã
được nhà nước giao là trách nhiệm của chủ
Bốn là, các biện pháp xử lý đất lấn chiếm
trước khi thực hiện giao khoán cần phải mềm
dẻo và tôn trọng lợi ích của người dân thì mới
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
93
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
có hiệu quả và tránh được bức xúc xã hội.
Thực tế ở Bình Phước, rất nhiều trường hợp
thực hiện thu hồi đất lấn chiếm nhưng không
giải quyết nhu cầu cần đất để sản xuất của
người dân dẫn đến khiếu kiện kéo dài, bất ổn
xã hội ở những vùng đồng bào dân tộc thiểu
số. Nhiều trường hợp đã cưỡng chế đến lần thứ
3, thứ 4 nhưng vẫn không thực hiện được, đất
đai tiếp tục nằm trong diện tranh chấp và
không thể sử dụng, gây lãng phí rất lớn.
các ngành Nông nghiệp và Phát triển Nông
thôn và ngành Tài nguyên và Môi trường của
tỉnh trong việc thực hiện giao, cho thuê đất
lâm nghiệp theo quy hoạch với việc cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất. Các trường
hợp tranh chấp giữa người dân với các BQL
rừng ở Bình Phước hầu hết là do lỗi của hai
ngành chức năng này khi không có sự phối hợp
chặt chẽ. Việc giải quyết sai sót do chính
quyền gây ra nhất định phải theo quan điểm
chính quyền sai thì phải sửa và quan tâm đến
lợi ích của người dân trước tiên.
Năm là, nghiên cứu phương án định giá
rừng đơn giản và thực tế để các địa phương có
thể thực hiện cho thuê đất rừng sản xuất tại
những vùng mà đất rừng có tính cạnh tranh cao
trong sử dụng như đất lâm nghiệp ở Bình
Phước nói riêng và vùng Đông Nam Bộ nói
chung. Theo đó đất rừng sản xuất của vùng
Đông Nam Bộ nên áp dụng cho thuê theo chu
kỳ sản xuất và có áp dụng chính sách miễn
giảm tiền thuê đất cho các đối tượng khác
nhau. Muốn làm được như vậy cần phải rà soát
lại diện tích đất lâm nghiệp đã giao cho các
đơn vị của nhà nước để giao lại cho địa
phương quản lý và thực hiện cho thuê đất cho
các đối tượng như hộ gia đình và cá nhân.
IV. KẾT LUẬN
Giao khoán rừng và đất lâm nghiệp là một
chính sách của Nhà nước với mục tiêu phát
triển lâm nghiệp và góp phần tạo công ăn việc
làm, ổn định đời sống và xoá đói giảm nghèo
cho người dân sống dựa vào rừng. Thực tế thực
hiện chính sách giao khoán rừng và đất lâm
nghiệp ở Bình Phước đã đặt ra những vấn đề
cần tiếp tục nghiên cứu sửa đổi cho phù hợp.
Trong phạm vi của nghiên cứu chúng tôi đưa
ra một số đề xuất nhằm hoàn thiện, bổ sung,
sửa đồi chính sách giao, cho thuê đất lâm
nghiệp và khoán rừng để chính sách này thực
sự phát huy hiệu quả và đáp ứng được mục tiêu
đặt ra. Điểm mấu chốt của những sửa đổi, bổ
sung và hoàn thiện được nêu ra là chính sách
giao, cho thuê đất lâm nghiệp và khoán rừng
phải được xây dựng trên cơ sở tình hình cụ thể
của của từng địa phương và vùng. Đặc biệt cần
chú trọng đến tính chất và đặc điểm của từng
loại đất và rừng để có quy hoạch sử dụng hợp
lý đồng thời có chính sách và phương án quản
lý thích hợp.
Sáu là, các chính sách về giao, cho thuê và
khoán phải tính đến biến động của thị trường
chuyển nhượng quyền sử dụng đất cũng như
hợp đồng giao khoán và cho thuê. Trên thực tế
nhu cầu chuyển nhượng và tích tụ tập trung đất
đai là tất yếu và dù chính sách có cho phép hay
không thì nó vẫn diễn ra. Vì vậy các chính
sách cần thông thoáng và thủ tục chuyển
nhượng đơn giản để các chủ thể tham gia vào
quá trình này có thể dễ dàng thực hiện và tuân
thủ. Điều này vừa giúp các cơ quan chức năng
quản lý được rừng và đất lâm nghiệp, vừa tạo
được nguồn thu cho ngân sách từ tiền đóng
thuế của các chủ thể tham gia chuyển nhượng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban chỉ đạo Bảo vệ rừng tỉnh Bình Phước, 2012.
Báo cáo tổng kết công tác quản lý, bảo vệ rừng năm
2011, phương hướng nhiệm vụ năm 2012. Uỷ ban nhân
dân tỉnh Bình Phước.
Bảy là, cần có sự phối hợp tác chặt chẽ giữa
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
94
Kinh tÕ & ChÝnh s¸ch
2. Chi cục kiểm lâm tỉnh Bình Phước, 2011. Báo cáo
tổng kết công tác kiểm lâm năm 2011 và phương hướng
nhiệm vụ năm 2012. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông
thôn tỉnh Bình Phước.
4. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình
Phước, 2012. Báo cáo tình hình giao khoán đất lâm
nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Phước. Sở Nông nghiệp
và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình Phước.
3. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông Thôn tỉnh
Bình Phước, 2011. Báo cáo quy hoạch bảo vệ và phát
triển rừng giai đoạn 2011-2012 tỉnh Bình Phước. Sở
Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình Phước.
5. Trường Đại học Lâm nghiệp, 2006. Đánh giá tình
hình thực hiện Quyết định 78/2001/QĐ-TTg và đề xuất
sửa đổi, bổ sung chính sách hưởng lợi đối với cá nhân,
hộ gia đình và cộng đồng được giao, được thuê và nhận
khoán rừng và đất rừng. Trường Đại học Lâm nghiệp.
FOREST AND FORESTLAND CONTRACT POLICY IMPLIMENTATION
IN BINH PHUOC PROVINCE - CURENT STATUS AND SOLUTIONS
Tran Thi Thu Ha
SUMMARY
Forest and forestland contract is one of the policy that has been implementted in Vietnam nearly 20 years with the
purposes of promoting forestry development and contributing to hunger elimination and poverty alleviation.
However, presently a number of problems have been raised from the implementation of the policy that need to be
improved, supplemented and revised in order to make it more suitable to forestry characteristics of different
regions. The research is conducted in Binh Phuoc province, Southeast region, aims at investigating the status of
forest and forestland policy implementations and proposing for changes, supplements and revisions for improving
the policy in Vietnam as whole and in the Southeast region in particular. The key proposed change is that the
forest and forestland allocation, lease and contract policy must establish in accordance with specific conditions of
location and region. Especially pay attention to the characteristics of different forest and forestland in order to
make appropriate land use planning as well as suitable policy and management schemes.
Keywords: Binh Phuoc, forest and Forestland Contract, forestland Allocation, Southeast region.
Người phản biện: PGS.TS. Nguyễn Văn Tuấn
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 1 - 2013
95
8 trang
18780
Free
Bạn đang xem tài liệu "Giao khoán rừng và đất lâm nghiệp tại tỉnh Bình Phước - Thực trạng và giải pháp", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_khoan_rung_va_dat_lam_nghiep_tai_tinh_binh_phuoc_thuc_t.pdf
