Giải pháp củng cố các tổ chức thủy lợi cơ sở đáp ứng quy định của luật thủy lợi - Bài học kinh nghiệm từ hợp phần nghiên cứu, nâng cao năng lực vận hành hệ thống thủy lợi tỉnh Ninh Thuận

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

GIẢI PHÁP CỦNG CỐ CÁC TỔ CHỨC THỦY LỢI CƠ SỞ

ĐÁP ỨNG QUY ĐỊNH CỦA LUẬT THỦY LỢI - BÀI HỌC

KINH NGHIỆM TỪ HỢP PHẦN NGHIÊN CỨU, NÂNG CAO

NĂNG LỰC VẬN HÀNH HỆ THỐNG THỦY LỢI TỈNH NINH THUẬN

Nguyễn Xuân Thịnh

Trung tâm Tư vấn PIM

Tóm tắt: Luật Thủy lợi ra đời và có hiệu lực từ 01/7/2018 đã thể hiện cách tiếp cận mới trong

quản lý, khai thác công trình thủy lợi khi quan điểm chuyển từ phục vụ sang dịch vụ và lấy người

sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi làm trung tâm. Theo đó, nhiều quy định liên quan đến quản lý,

khai thác công trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng cũng thay đổi so với trước, như quy định về

mô hình, số lượng thành viên, điều lệ, quy chế hoạt động tổ chức thủy lợi cơ sở; yêu cầu năng lực

của tổ chức, cá nhân tham gia quản lý, khai thác công trình thủy lợi,… vì vậy, các tổ chức dùng

nước hiện có cần phải được củng cố để phù hợp với Luật Thủy lợi. Thời hạn hoàn thành theo quy

định là 3 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực.

Thực thi Luật Thủy lợi trong bối cảnh hầu hết các tổ chức dùng nước chưa đáp ứng được quy định

là thách thức không nhỏ đối với các địa phương, đặc biệt đây là vấn đề phụ thuộc vào rất nhiều yếu

tố khác nhau, đối tượng chịu tác động lớn,... do vậy, nếu không có giải pháp phù hợp thì khó có thể

hoàn thành theo kế hoạch yêu cầu. Trong bài viết này, dựa trên kinh nghiệm thực hiện thành lập,

củng cố các TCDN trong khuôn khổ Hợp phần “Nghiên cứu, nâng cao năng lực vận hành hệ thống

thủy lợi tỉnh Ninh Thuận”, tác giả sẽ đề xuất một số giải pháp chính cho việc củng cố các TCDN

hiện có đáp ứng được quy định của Luật Thủy lợi đối với tổ chức thủy lợi cơ sở.

Từ khóa: TCDN, Tổ chức hợp tác dùng nước, tổ chức thủy lợi cơ sở.

Summary: The Law on Irrigation which was promulgated and took effects since 01 July 2018 has

reflected a new approach to the management and exploitation of irrigation work through shifting

from non-profit services to paid services and irrigation service user-centered approach. The Law

on Irrigation has been followed by many new legislations relating to management and operation

of small scale and on-farm irrigation works which regulate new provisions on water user

organization models, membership, operation charters and regulations, capacity requirements for

organizations and individuals involving in the management and operation of irrigation works. As

a result, existing water user organization (WUOs) should be reinforced accordingly to be in line

with the Law on Irrigation. The deadline for a completed reinforcement process is 3 years since

the effective date of the Law on Irrigation.

While capacity of existing WUOs is not adequate, the enforcement of Law on Irrigation is such a big

challenge to localities. A successful WUO reinforcement process depends significantly on various

factors whereas the targets for interventions are large and vastly located. Without proper solutions,

the deadline cannot be met. Building on best practices of WUO establishment/reinforcement in the

Component “Strengthening Management and Operation Capacity of irrigation system in Ninh Thuan

province”, the article will propose some key solutions to the establishment/reinforcement of existing

WUOs to meet requirements of the Law on Irrigation.

Key words: Water user organization, WUO, WUG.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ^*

cận, ngoài việc chuyển từ quan điểm phục vụ

sang dịch vụ (chuyển từ phí sang giá) còn chú

Luật thủy lợi số 08/2017/QH14 được Quốc hội

trọng đến huy động cộng đồng tham gia phát

thông qua ngày 19/6/2017, có hiệu lực từ

triển, quản lý khai thác công trình thủy lợi thông

1/7/2018, với nhiều thay đổi trong cách tiếp

Ngày nhận bài: 09/10/2018

Ngày duyệt đăng: 05/12/2018

Ngày thông qua phản biện: 19/11/2018

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

1

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

qua các hình thức xã hội hóa và đối tác công

tư, cũng như xác định rõ vai trò trung tâm, chủ

thể của người sử dụng nước trong các hoạt

động quản lý, khai thác công trình thủy lợi khi

quy định “Quản lý, khai thác công trình thủy

lợi phải có sự tham gia của người sử dụng sản

phẩm, dịch vụ thủy lợi và các bên có liên

quan”.

Trong bài viết này tác giả dựa trên kết quả và

kinh nghiệm thực hiện nhiệm vụ “Nghiên cứu,

nâng cao năng lực vận hành hệ thống thủy lợi

tỉnh Ninh Thuận” để đề xuất giải pháp củng cố

các tổ chức dùng nước hiện có đảm bảo các quy

định của Luật Thủy lợi đối với tổ chức thủy lợi

cơ sở.

2. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DÙNG NƯỚC

VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI CỦNG CỐ

Quản lý tưới có sự tham gia (PIM) là một trong

số các hình thức xã hội hóa công tác quản lý

khai thác công trình thủy lợi đã được thực hiện

trong nhiều năm qua ở nước ta thông qua việc

thành lập các tổ chức dùng nước (TCDN1) và

phân cấp quản lý, khai thác công trình thủy lợi

nhỏ, thủy lợi nội đồng cho các tổ chức dùng

nước quản lý. Tuy nhiên, trước khi Luật thủy

lợi có hiệu lực, ở nước ta không có quy định cụ

thể về loại mô hình tổ chức dùng nước ngoài mà

chỉ có các văn bản mang tính chất hướng dẫn

như Thông tư 75/2004/TT-BNNPTNT ngày

20/12/2004 của Bộ Nông nghiẹp và PTNT

Hướng dẫn việc thành lập, củng cố và phát triển

tổ chức hợp tác dùng nước hoặc một số sổ tay

hướng dẫn thành lập, củng cố các TCDN được

xây dựng dựa trên kinh nghiêm thực hiện các

dự án. Do vậy, thực tế hiện nay ở các địa

phương hình thành rất nhiều loại hình TCDN

khác nhau, có thể chia ra 5 nhóm chủ yếu, gồm:

(1) UBND xã trực tiếp quản lý; (2) HTXDVNN

có làm dịch vụ thủy lợi; (3) HTX dùng nước

(chuyên khâu); (4) THT dùng nước (gồm cả tổ,

đội thủy nông) và (5) Ban quản lý thủy nông.

Nay đối chiếu với các quy định của Luật Thủy

lợi, nhiều TCDN hiện có sẽ không còn phù hợp

với quy định mới về loại hình tổ chức; thậm chí

các TCDN đã phù hợp về mô hình (HTX, THT)

thì cũng có những tồn tại khác cần giải quyết

như số lượng thành viên, điều lệ, quy chế được

cấp thẩm quyền phê duyệt,…

a) Mô hình tổ chức:

Trên phạm vi toàn quốc, theo kết quả thống kê

năm 2018 của Tổng cục Thủy lợi, hiện nay cả

nước có 20.304 tổ chức dùng nước quản lý các

công trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng.

Trong đó, có 37,7% là mô hình HTX (gồm

29,2% HTXNN và 8,5% HTX dùng nước);

32% là mô hình THT; 27,9% là mô hình UBND

xã trực tiếp quản lý và 2,3% là Ban quản lý thủy

nông (Hình 1) [2].

Hình 1. Các loại mô hình tổ chức

dùng nước ở Việt Nam

Theo số liệu khảo sát của nhiệm vụ “Nghiên

cứu, nâng cao năng lực vận hành hệ thống thủy

lợi” thuộc dự án “Quản lý tổng hợp nguồn nước

và phát triển đô thị trong mối liên hệ với biến

đổi khí hậu tại Ninh Thuận”, hiện tại trên địa

¹TCDN là thuật ngữ được sử dụng trước khi Luật Thủy lợi cơ sở được sử dụng để chỉ tổ chức sau khi được thành

lợi ra đời, Luật Thủy lợi sử dụng thuật ngữ “Tổ chức thủy lập, củng cố theo Luật thủy lợi. Ý nghĩa cơ bản của hai

lợi cơ sở” để thay thế TCDN. Vì vậy, trong bài viết này, thuật ngữ này là tương đương.

TCDN được sử dụng để nói về hiện trạng, Tổ chức thủy

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

2

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

bàn tỉnh có 51 Tổ chức dùng nước [1], gồm 03 loại hình chủ yếu:

Mô hình 1:

Mô hình 2:

IMC

HTXDV nông

nghiệp

UBND xã

Tổ HT

Tổ TN

Mô hình 3:

Chú thích:

IMC

Mối quan hệ quản lý/chỉ đạo trực tiếp

Quản lý hành chính

Ban thủy lợi

thuộc UBND

UBND xã

Quan hệ hợp đồng

Nhóm/tổ

thủy nông

Hình 2. Các mô hình TCDN ở Ninh Thuận

Mô hình 1: HTX dịch vụ Nông nghiệp có làm viên chủ yếu là cán bộ thôn, xã kiêm nhiệm và

dịch vụ thủy nông một số người sử dụng nước có kinh nghiệm.

Loại hình này được thành lập theo Luật HTX, Các tổ chức này thực chất không phải là TCDN

kinh doanh nhiều dịch vụ trong đó có dịch vụ do được thành lập theo ý chí và mệnh lệnh của

thủy nông. Các tổ chức này có đầy đủ tư cách chính quyền, không do người sử dụng nước lập

pháp nhân, con dấu, tài khoản và hầu hết có trụ nên.

sở làm việc (tài sản của HTX hoặc xã, thôn cho

mượn).

Mô hình 2: Tổ hợp tác hoặc TCDN theo mô

hình tổ hợp tác

Như vậy, đặc điểm tổ chức của các TCDN ở

Ninh Thuận cơ bản tương đồng về mặt hình

thức so với đặc điểm chung của cả nước, ngoại

trừ không có mô hình Ban quản lý thủy nông.

Loại hình này được thành lập theo Nghị định

151, chỉ làm dịch vụ thủy nông; không có tư

cách pháp nhân, không có con dấu, tài khoản và

hầu hết không có trụ sở làm việc.

Hoạt động của các TCDN:

Kết quả khảo sát, đánh giá năm 2018 tại 27

TCDN trên địa bàn 21 xã, thị trấn thuộc 7 huyện

của tỉnh Ninh Thuận cho thấy thực trạng tổ chức

và hoạt động của các TCDN như sau [3]:

Mô hình 3: UBND xã quản lý

Ở một số địa phương, UBND xã ra quyết định

thành lập các tổ thủy nông quản lý công trình Về mô hình tổ chức: loại hình HTX chiếm

thủy lợi theo các thôn hoặc toàn xã với thành

25,9%; THT chiếm 29,6%; UBND xã chiếm

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

3

KHOA HỌC

44,4%.

CÔNG NGHỆ

có 1 cán bộ có trình độ chuyên môn từ trung cấp

trở lên.

Qui mô phục vụ của TCDN: xét theo đơn vị

hành chính có 17/27 tổ chức quy mô thôn

(chiếm 55,6% tổng số TCDN điều tra); 4/27 tổ

chức qui mô liên thôn (14,8%); 8/27 tổ chức

quy mô toàn xã (29,6%);

Số thủy nông viên trung bình là khoảng 6

người/TCDN; ít nhất là 1 người (làm tất cả mọi

việc) và nhiều nhất là 25 người/TCDN. Trong

đó, 100% thủy nông viên ở các TCDN được

khảo sát chưa có bằng cấp, chứng chỉ phù hợp

với công việc được giao;

Số hộ sử dụng nước trung bình là 306

hộ/TCDN; thấp nhất là 35 hộ, cao nhất là 1.100

hộ/TCDN;

7/27 TCDN kinh doanh đa dịch vụ; 20/27

TCDN chỉ thực hiện dịch vụ thủy nông (chuyên

khâu);

Số lượng thành viên trung bình là 32 thành

viên/TCDN; thấp nhất là 1, cao nhất là 369

thành viên. Tỷ lệ hộ sử dụng nước là thành viên

của TCDN chỉ đạt khoảng 10,5%;

Quy mô diện tích phục trung bình của các

TCDN là 118,8 ha/vụ, khoảng 269,2 ha/năm;

lớn nhất là 700 ha/năm và nhỏ nhất là 26

ha/năm;

Số lượng thành viên Ban quản lý trung bình là

3 người/TCDN, thấp nhất l người, cao nhất là 8

người/TCDN. Trong đó, phần lớn cán bộ chưa

có bằng cấp chuyên môn liên quan đến công

việc được giao; chỉ có 5/27 TCDN (chiếm

18,5%) với tổng số 15 người có cán bộ Ban

quản lý có bằng cấp chuyên môn từ Trung cấp

trở lên, tương đương khoảng gần 2 TCDN mới

Chỉ 4/27 TCDN có văn phòng làm việc là tài

sản riêng của tổ chức; 04 tổ chức có văn phòng

làm việc nhưng là mượn của thôn/xã/HTX đóng

trên địa bàn. Các văn phòng này đều đã xuống

cấp nghiêm trọng;

Ảnh 1. Văn phòng HTX Vạn Phước,

X. Phước Thuận, H. Ninh Phước mượn

của thôn

Ảnh 2. Văn phòng HTX Hòa Sơn mới được

UBND xã cho mượn nhưng chưa có kinh

phí sửa chữa

Chỉ có 7/27 TCDN có thiết bị văn phòng nhưng công việc;

hầu như chỉ có những trang thiết bị tối thiểu như

bàn, ghế, máy tính, máy in và thực tế thì các

thiết bị này đều rất cũ, thậm chí đã hỏng, giá trị

sử dụng rất thấp, không đáp ứng được yêu cầu

92,6% số TCDN (25/27 TCDN) không có máy

móc, trang thiết bị để thực hiện các dịch vụ phục

vụ sản xuất nông nghiệp; chỉ 2/27 TCDN có 1

vài máy móc (máy gieo xạ, gặt đập liên hợp,

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

4

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

máy phun thuốc trừ sâu,...) nhưng đều trong hoặc hoạt động không hiệu quả.

tình trạng hỏng hóc, không hoạt động được

Tổng thu trung bình hàng năm của TCDN là hạn chế, có khoảng với 81,5% số cán bộ quản

122,213 triệu đồng/TCDN/năm, trong đó phần lý; 100% số thủy nông viên chưa có bằng cấp,

lớn là thu từ phí thủy lợi nội đồng, chiếm trên chứng chỉ chuyên môn phù hợp với lĩnh vực

88,5%; thu từ các dịch vụ khác chỉ chiếm khoảng công việc phụ trách.

11,5%;

Bên cạnh những tồn tại nêu trên, xu hướng

chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ cây kém hiệu quả,

sử dụng nhiều nước sang cây trồng có giá trị kinh

tế cao, sử dụng ít nước nhằm nâng cao giá trị gia

tăng và thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt là

hạn hán, đang diễn ra mạnh mẽ trên địa bàn tỉnh

Ninh Thuận. Việc chuyển đổi này kết hợp với

những thay đổi về hạ tầng tưới tiêu; phương pháp

và chế độ tưới tiêu sẽ đặt ra cho các cán bộ quản

lý, vận hành điều tiết nước nội đồng những yêu

cầu và thách thức mới cần phải thích ứng. Vì vậy,

việc củng cố các TCDN là để thực thi Luật Thủy

lợi cũng như nâng cao hiệu quả hoạt động của các

TCDN hiện có.

Mức phí thủy lợi nội đồng bình quân là 395.789

đồng/ha/vụ; mức thu thấp nhất là 220.000

đ/ha/vụ; cao nhất là 700.000 đ/ha/vụ. Tỷ lệ thu

được trung bình là 89%;

Chi phí tiền lương trung bình của các TCDN là

85%; chi khác chiếm khoảng 10%; hầu như

không còn kinh phí chi cho duy tu, bảo dưỡng

công trình, công tác này chờ vào sự hỗ trợ của

cấp trên và một phần thu từ “lạc túc”².

Đánh giá những tồn tại cần giải quyết khi

thực thi Luật Thủy lợi

Trên cơ sở kết quả đánh giá về thực trạng tổ chức

và hoạt động của các TCDN nêu trên cho thấy các

TCDN hiện có trên địa bàn tỉnh chưa thực sự là tổ

chức thủy lợicơ sở theo quyđịnh của Luật thủy lợi

và các quy định liên quan. Điều đó được thể hiện

ở các điểm cụ thể dưới đây:

Để đáp ứng Luật Thủy lợi và các quy định hiện

hành, những vấn đề chính cần thực hiện khi củng

cố các TCDN hiện có trên địa bàn bao gồm:

Chuyển đổi tất cả các mô hình tổ chức hiện

không phải là HTX hoặc THT, không do người

sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi lập ra, hoạt

động phụ thuộc vào chính quyền địa phương

sang một trong hai hình thức HTX hoặc THT

(xét về bản chất, không phụ thuộc tên gọi) và

hoạt động độc lập;

44,4% số tổ chức là UBND xã trực tiếp quản lý

không phù hợp về mô hình tổ chức thủy lợi cơ sở

do không thuộc loại hình HTX hoặc THT;

100% số tổ chức không đảm bảo quy định về tất

cả các hộ sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi

phải là thành viên của tổ chức thủy lợi cơ sở

(hiện chỉ đạt khoảng 10,5%)³;

Bổ sung đầy đủ các hộ sử dụng sản phẩm, dịch

vụ thủy lợi trong phạm vi tổ chức thủy lợi cơ sở

phục vụ là thành viên của tổ chức thủy lợi cơ sở

(trung bình phải bổ sung thêm 89,5%);

Ban quản lý của nhiều TCDN không do người

sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi bầu cử dân

chủ mà do UBND xã lựa chọn, chỉ định;

Điều chỉnh, bổ sung điều lệ, quy chế hoạt động

của tổ chức thủy lợi cơ sở phù hợp với những

thay đổi, thống nhất tại đại hội và trình UBND

cấp xã xác nhận;

Điều lệ, quy chế hoạt động chưa được UBND

cấp xã xác nhận;

Năng lực đội ngũ cán bộ của các TCDN còn rất

Hoàn thiện các thủ tục pháp lý khác (nếu cần);

2

Theo ngôn ngữ địa phương sử dụng chỉ việc cho thuê tác chỉ cần 3 thành viên) nhưng kể từ 1/7/2018 Luật Thủy

mặt ruộng sau khi đã thu hoạch lúa để chăn thả vịt.

lợi có hiệu lực thì các tổ chức thủy lợi cơ sở phải tuân thủ

³Nhiều tổ chức trước đây được coi là phù hợp (Luật HTX theo Luật Thủy lợi.

chỉ yêu cầu 7 thành viên; Nghị định 151 quy định tổ hợp

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

5

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Đào tạo, tập huấn cho Ban quản lý tổ chức thủy

lợi cơ sở và các tổ chuyên môn, nghiệp vụ đáp

ứng quy định về năng lực đối với tổ chức, cá

nhân quản lý khai thác công trình thủy lợi nhỏ,

thủy lợi nội đồng tho Nghị định 67/2018/NĐ-

CP.

phòng kinh tế các huyện, thành phố vùng dự án.

Nhiệm vụ chính của nhóm là tham gia hỗ trợ

các hoạt động PIM trong khuôn khổ dự án để

tích lũy kinh nghiệm; Tuyên truyền, huy động

người sử dụng nước tham gia xây dựng các

TCDN, liên hiệp TCDN; Hỗ trợ giải quyết các

thủ tục cần thiết để đảm bảo tư cách pháp nhân,

tài khoản, con dấu cho các TCDN, liên hiệp

TCDN được thành lập, củng cố trên địa bàn

theo quy định của nhà nước và pháp luật; Hỗ trợ

và tham mưu cho chính quyền địa phương trong

quá trình chỉ đạo phát triển PIM, là nhân tố

đóng vai trò kết nối các hoạt động liên quan đến

PIM sau này. Sau khi dự án kết thúc, nhóm hỗ

trợ PIM sẽ trở thành lực lượng nòng cốt để mở

rộng và phát triển PIM trên địa bàn các huyện,

thành phố.

Giải pháp củng cố các TCDN hiện có đáp

ứng yêu cầu Luật Thủy lợi

Cách tiếp cận và phương pháp thực hiện:

Để đạt được mục tiêu đặt ra thì cách tiếp cận “có

sự tham gia” được áp dụng theo một phương

pháp tổng hợp “trên xuống - dưới lên” thông qua

việc thiết lập các phương pháp tham vấn trong

từng hoạt động như một điều kiện tiên quyết để

đảm bảo quyền tham gia, đặc biệt là của các hộ

sử dụng sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi, và

tính bền vững của các TCDN sau khi được thành

lập hoặc củng cố.

Ngoài ra, dự án cũng đã thử nghiệm thành lập 01

nhóm hỗ trợ PIM cấp huyện tại Ninh Phước với

vai trò, nhiệm vụ tương tự nhóm hỗ trợ thực hiện

PIM cấp tỉnh, chỉkhác nhau về phạm vi hoạt động

được giới hạn trong địa bàn huyện.

Bên cạnh đó, phương pháp “cùng học-cùng làm”

cũng được áp dụng trong quá trình thực hiện

nhằm mục tiêu tất cả các bên liên quan được được

cung cấp đầy đủ thông tin và nâng cao nhận thức

để dễ dàng đạt được sự đồng thuận cũng như có

thể thực hiện tốt việc phát triển PIM sau này khi

không còn sự hỗ trợ từ dự án.

Kết quả củng cố các tổ chức dùng nước:

Do hạn chế về thời gian và kinh phí, trong

khuôn khổ Hợp phần PIM thực hiện tại Ninh

Thuận chỉ có thể lựa chọn 20/25 TCDN đã được

khảo sát để thí điểm hỗ trợ củng cố; các TCDN

khác sẽ được địa phương thực hiện sau dựa trên

các kinh nghiệm được tích lũy trong quá tình

thực hiện dự án.

Với cách tiếp cận và phương pháp thực hiện nêu

trên, trong khuôn khổ dự án đã đề xuất thành

lập nhóm hỗ trợ thực hiện PIM.

Nhóm hỗ trợ cấp tỉnh được UBND tỉnh Ninh

Thuận thành lập tại Quyết định số 835/QĐ-

UBND ngày 23/5/2018 với thành phần gồm các

đại diện: Chi cục thủy lợi, IMC, Ban quản lý dự

án, lãnh đạo phòng Nông nghiệp và PTNT hoặc

Căn cứ quy định và hiện trạng các TCDN, giải

pháp để củng cố các TCDN hiện có trên địa bàn

tỉnh sẽ theo 4 phương án sau:

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

6

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Sơ đồ 1. Phương án bổ sung thành viên

của TCDN hiện có

Sơ đồ 2. Phương án thành lập THTDN

gắn với HTX hiện có

Sơ đồ 3. Phương án ghép các TCDN quy mô

nhỏ thành tổ chức TLCS có quy mô lớn hơn

Sơ đồ 4. Phương án thành lập THTDN

chung của của các HTX cùng sử dụng nước

từ một tuyến kênh

cho Tổ trưởng (và BQL); các giao dịch của

THT cần phải có xác nhận của UBND cấp xã

nên sẽ khó khăn hơn trong quá trình hoạt động.

Hình thức 1: Bổ sung thành viên

Với các TCDN hiện có chưa đáp ứng được quy

định về số lượng thành viên, cơ cấu bộ máy tổ

chức, tính pháp lý,… và được các hộ sử dụng

nước thống nhất giữ nguyên mô hình thì chỉ cần

đăng ký bổ sung thành viên, chỉnh sửa điều lệ,

quy chế hoạt động để thông qua đại hội và trình

UBND cấp xã xác nhận, không cần thành lập

Tổ chức thủy lợi cơ sở mới.

Đối với các TCDN hiện trực thuộc thôn, xã thì

ngoài việc bổ sung thành viên còn phải chuyển

đổi sang mô hình THT hoặc HTX, tách khỏi

chính quyền địa phương. Trường hợp này thực

hiện tương tự như thành lập mới TCDN.

Hình thức 2: Thành lập THTDN gắn với HTX

Các trường hợp cụ thể như sau:

Hình thức này được đề xuất lựa chọn áp dụng cho

các trường hợp HTX hiện có đang kinh doanh đa

dịch vụ, trong đó có dịch vụ thủy nông, nhưng gặp

khó khăn trong việc bổ sung thành viên là các hộ

sử dụng nước chưa tham gia thành viên HTX do

gặp phải các vấn đề như:

Đối với TCDN là HTX: theo quy định, để tham

gia thành viên HTX thì thành phải đóng góp

vốn điều lệ. Do vậy, nếu quy định mức góp vốn

điều lệ tối thiểu quá cao sẽ gây khó khăn cho

các hộ sử dụng nước tham gia thành viên do các

hộ có điều kiện kinh tế và nhu cầu tham gia

Các vấn đề liên quan đến tài sản, vốn góp của

HTX khác nhau, vì thế cần thống nhất mức góp HTX rất khó xác định được bởi lịch sử hình

thành HTX từ nhiều năm trước, các hình thức

đóng góp đa dạng (hiện vật, công lao động,

tiền,…), nhiều thành viên nay đã mất nhưng

khó xác định quyền thừa kế, sở hữu cổ phần,

v.v.

vốn điều lệ tối thiểu phù hợp với khả năng đóng

góp của các hộ sử dụng nước, tạo điều kiện tối

đa để tất cả các hộ sử dụng nước tham gia thành

viên (thường là cố gắng thống nhất mức góp

vốn điều lệ tối thiểu ở mức rất thấp để các hộ sử

dụng nước dễ dàng tham gia).

Có những hộ sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy

lợi nhưng không muốn tham gia HTX vì chỉ có

nhu cầu sử dụng nước chứ không có nhu cầu

các dịch vụ khác hoặc không có đủ khả năng

đóng góp vốn điều lệ tối thiểu để tham gia HTX.

Đối với TCDN là THT: việc bổ sung thành viên

là thuận lợi hơn do không yêu cầu bắt buộc góp

vốn điều lệ. Tuy nhiên, THT không phải là pháp

nhân nên các hộ sử dụng nước phải ủy quyền

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

7

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

Các thành viên HTX hiện có không muốn bổ lý, điều hành HTX.

sung thêm thành viên do tâm lý e ngại ảnh

Trên thực tế, phương án phổ biến được các địa

hưởng đến quyền lợi và các hoạt động kinh

doanh của HTX.

phương lựa chọn là chọn phó giám đốc HTX

kiêm nhiệm tổ trưởng tổ thủy nông (trưởng ban

điều hành THTDN) hoặc theo chiều hướng dân

chủ hơn là Tổ trưởng tổ thủy nông (do đại hội

thành viên bầu) đương nhiên là phó giám đốc

HTX phụ trách dịch vụ thủy lợi nội đồng. Trong

cả hai trường hợp nêu trên đều phải được đại hội

thành viên HTX và người sử dụng sản phẩm,

dịch vụ thủy lợi đồng ý thông qua.

Mặc dù vậy, các HTX này lại là tổ chức đang

được giao quản lý, khai thác công trình thủy lợi

nhỏ, thủy lợi nội đồng trên địa bàn theo Quyết

định phân cấp của UBND tỉnh, thậm chí trong

nhiều trường hợp, các HTX đã bỏ cả kinh phí

để đều tư xây dựng một số công trình, nên việc

thu hồi quyền quản lý công trình thủy lợi nhỏ,

thủy lợi nội đồng từ các HTX để giao cho một

tổ chức thủy lợi cơ sở được thành lập mới là khó

khả thi. Do đó, phương án phù hợp là thành lập

THTDN hoặc Tổ thủy nông với thành viên là

tất cả hộ sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi trên

địa bàn HTX phục vụ (có thể là thành viên HTX

hoặc không) và gắn THTDN này với HTX. Tuy

nhiên, trong trường hợp này, để đảm bảo tính

pháp lý và hài hòa lợi ích của các thành viên,

đặc biệt là không gây ảnh hưởng đến lợi ích của

các thành viên HTX hiện có tham gia nhiều dịch

vụ khác của HTX thì khi xây dựng điều lệ, quy

chế hoạt động của HTX và THTDN cần phải

lưu ý làm rõ những vấn đề sau:

Hình thức 3: Ghép các TCDN quy mô nhỏ

thành tổ chức TLCS có quy mô lớn hơn

Một trong những lý do khiến các TCDN hoạt

động kém hiệu quả, kém bền vững là kinh phí

cho hoạt động của tổ chức không đảm bảo.

Theo kết quả nghiên cứu của một số đề tài khoa

học và thực tế hoạt động của các TCDN ở địa

phương, khi quy mô phục vụ tưới tiêu nhỏ hơn

35 ha thì mức thù lao cho cán bộ quản lý TCDN,

thủy nông viên và mức chi cho sửa chưa, bảo

dưỡng công trình quá thấp so với mức trung

bình chung, do vậy hầu như không thể hoạt

động được hoặc hoạt động không hiệu quả. Do

vậy, trong trường hợp này cần nghiên cứu ghép

vào TCDN lân cận có điều kiện phù hợp để

thành tổ chức mới có quy mô phục vụ lớn hơn,

đảm bảo nguồn thu đủ chi cho các hoạt động

của TCDN và duy tu, bảo dưỡng công trình.

Phân bổ số lượng đại biểu tham dự đại hội thành

viên, bầu Ban quản lý, điều hành và biểu quyết

thông qua những vấn đề quan trọng của HTX

phải dựa trên tỷ lệ doanh thu của các loại dịch

vụ trong năm gần nhất hoặc cũng có thể quy

định thành viên tham gia dịch vụ nào thì chỉ có

quyền và trách nhiệm liên quan đến dịch vụ đó.

Chẳng hạn, bầu Ban điều hành THTDN, thống

nhất mức phí thủy lợi nội đồng,… phải do các

thành viên là những hộ sử dụng sản phẩm, dịch

vụ thủy lợi quyết định.

Hình thức 4: Thành lập THTDN chung của 2

HTX cùng sử dụng nước từ một tuyến kênh

Thực tế vùng dự án, có những công trình thủy

lợi nhỏ hoặc tuyến kênh phục vụ chung cho

nhiều TCDN nhưng các công trình này được

phân cấp cho các TCDN quản lý. Trong trường

hợp này, nếu các TCDN thực hiện quản lý dựa

trên địa giới hành chính sẽ dễ dẫn đến sự tranh

chấp giữa, vì vậy, phương án phù hợp là thành

lập TCDN chung của các TCDN cùng sử dụng

nước từ một công trình; các thành viên TCDN

là những thành viên của 02 HTX có sử dụng

nước và toàn bộ người sử dụng nước từ công trình

chung này. Hình thức này đã được áp dụng trong

Quy định tiêu chuẩn của Hội đồng quản trị, Ban

giám đốc, kiểm soát phù hợp, đảm bảo các

thành viên tham gia nhiều dịch vụ hơn, đóng

góp nhiều hơn thì có quyền và lợi ích lớn hơn,

chẳng hạn như đối với các thành viên chỉ tham

gia 1 dịch vụ thủy lợi nội đồng thì chỉ được đảm

nhiệm những vị trí nào đó trong bộ máy quản

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

8

KHOA HỌC

CÔNG NGHỆ

trường hợp TCDN Bàu Zôn, được thành lập hỗ trợ của các dự án mà cần phải phát huy nội

chung giữa 02 HTX Hữu Đức và Hậu Sanh với lực của địa phương thông qua việc huy động tất

một số thành viên, bao gồmcả BQL, là thành viên cả các bên liên quan, bao gồm từ chính quyền

của 02 HTX và bổ sung thêmcác hộ sử dụng nước các cấp, bộ máy quản lý nhà nước về thủy lợi,

không phải thành viên của 02 HTX tham gia các công ty quản lý thủy nông thuộc khu vực

TCDN Bàu Zôn.

nhà nước đến các tổ chức dùng nước hiện có,

đặc biệt là người sử dụng sản phẩm, dịch vụ

thủy lợi. Tuy nhiên, do thông tin và hiểu biết về

các cơ chế, chính sách mới cũng như năng lực

của các tổ chức dùng nước hiện có còn hạn chế

nên cần thành lập tổ hỗ trợ thực hiện PIM nhằm

hỗ trợ các địa phương, thúc đẩy sự tham gia

Trong tất cả các trường hợp, việc lựa chọn mô

hình tổ chức sẽ do người sử dụng nước quyết

định, ít nhất phải được từ 75% số hộ sử dụng

nước đồng ý.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Thực thi Luật thủy lợi đặt ra yêu cầu củng cố giữa các bên trong quá trình thực hiện để thực

một số lượng rất lớn các tổ chức quản lý công thi các quy định theo đúng nội dung và kế

trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng hiện có hoạch.

thành các tổ chức thủy lợi cơ sở vì hầu hết trong

Không có hình mẫu và các giải pháp chung cho

số 20.034 tổ chức quản lý thủy nông cấp cơ sở

việc củng cố các tổ chức dùng nước hiện có do

hiện nay đều có ít nhiều những vấn đề tồn tại

mỗi tổ chức được hình thành đều gắn với những

cần củng cố, như: mô hình chưa phù hợp, chưa

mục tiêu, ý nghĩa và nguyện vọng của các thành

đủ số lượng thành viên, ban quản lý không do

viên; bối cảnh lịch sử, điều kiện kinh tế, xã hội

người sử dụng sản phẩm, dịch vụ thủy lợi bầu

khác nhau. Do vậy, các giải pháp đề xuất có thể

ra,… trong bối cảnh thời hạn phải hoàn thành là

là kinh nghiệm tốt để tham khảo nhưng mô hình

và giải pháp phù hợp phải là mô hình, giải pháp

nhận được sự đồng thuận của các thành viên của

03 năm kể từ ngày 01/07/2018. Điều đó tạo ra

những áp lực nhất định cho các địa phương, vì

vậy, việc xác định được giải pháp phù hợp là

nền tảng, định hướng quan trọng cho việc thực tổ chức hiện có cũng như các hộ sử dụng sản

hiện nhiệm vụ này.

phẩm, dịch vụ thủy lợi trên địa bàn và không

trái với quy định hiện hành.

Để củng cố số lượng lớn các TCDN hiện có

trong thời gian ngắn không thể chỉ dựa vào sự

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận, 2017, Báo cáo đánh giá

thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức hợp tác dùng nước.

[2] Tổng cục Thủy lợi, 2018, Thống kê số lượng đơn vị quản lý công trình thủy lợi cấp xã.

[3] Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, 2018, Kết quả đánh giá hiện trạng các tổ chức dùng

nước thuộc Hợp phần “Nghiên cứu, nâng cao năng lực vận hành hệ thống thủy lợi tỉnh Ninh

Thuận”.

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THỦY LỢI SỐ 52 - 2019

9