Gắn kết giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo phát triển nguồn nhân lực ngành Lâm nghiệp của Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam

GẮN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO PHÁT TRIỂN

NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH LÂM NGHIỆP CỦA

VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM

Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam

Tóm tắt

Theo Quyết định số 2099/QĐ-TTg ngày 25/11/2011 của Thủ tướng Chính phủ, Viện Khoa

học Lâm nghiệp Việt Nam là Tổ chức Khoa học Công nghệ hạng đặc biệt trực thuộc Bộ Nông nghiệp

và Phát triển Nông thôn. Ngoài các hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, Viện

còn được giao đào tạo tiến sỹ, tham gia bồi dưỡng nguồn nhân lực về khoa học và công nghệ lâm

nghiệp. Viện đã kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực. Hiện nay,

Viện đang đào tạo trình độ tiến sĩ theo 5 chuyên ngành gồm Lâm sinh; Di truyền và chọn giống cây

Lâm nghiệp; Điều tra và Quy hoạch rừng; Quản lý tài nguyên rừng và Kỹ thuật Chế biến Lâm sản.

Qua 38 năm đến nay Viện đã đào tạo được 155 tiến sĩ đã tốt nghiệp và hiện đang có 43 NCS đang

học tập tại Viện. Ngoài việc đào tạo trình độ tiến sĩ tại Viện, các cán bộ của Viện cũng đã tham gia

đào tạo tạo các trường đại học trong và Ngoài nước. Công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn

nhân lực của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã được quan tâm, kết nối chặt chẽ và đến nay đã

đạt được những thành tựu đáng kể. Qua đó đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành Lâm

nghiệp.

Từ khóa: Đào tạo, Khoa học, Nhân lực, Lâm nghiệp.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (tiền thân là Viện Nghiên cứu Lâm

nghiệp) được thành lập năm 1961. Trong những năm đầu, Viện Nghiên cứu Lâm

nghiệp được tổ chức theo các khoa, gồm 3 lĩnh vực chuyên môn chính là Lâm sinh,

Công nghiệp rừng và Kinh tế Lâm nghiệp. Trải qua quá trình phát triển đến năm

2011, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam được nâng cấp thành Tổ chức Khoa học

Công nghệ hạng đặc biệt trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn theo

Quyết định số 2099/QĐ-TTg ngày 25/11/2011. Theo Quyết định này, ngoài các Ban

tham mưu, Viện còn có 13 đơn vị trực thuộc, trong đó có 6 Viện và 7 Trung tâm

nghiên cứu chuyên đề và vùng. Với đầy đủ các lĩnh vực chuyên môn và dải khắp trên

các vùng miền của đất nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho Viện đào tạo nguồn nhân

lực cho Ngành Lâm nghiệp.

Theo Quyết định số 333/CT ngày 14/12/1982 của Hội đồng bộ trưởng (nay là

Chính phủ), Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam được Hội đồng Bộ trưởng giao

nhiệm vụ đào tạo tiến sỹ, tham gia bồi dưỡng nguồn nhân lực về khoa học và công

nghệ lâm nghiệp từ năm 1982. Viện hiện đang có đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên

môn cao, có các chuyên gia đầu ngành đại diện cho các lĩnh vực chuyên môn, đáp

ứng được yêu cầu đào tạo nhân lực cho ngành. Hiện nay Viện có 2 Giáo sư, 4 Phó

giáo sư; 82 tiến sỹ, trong đó có 43 cán bộ làm giảng viên đang tham gia công tác đào

tạo trình độ Tiến sĩ tại Viện và các cơ sở ngoài Viện. Là đơn vị sự nghiệp khoa học

17

trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với nhiệm vụ chính là nghiên cứu

khoa học, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế, đào tạo và tư vấn trong lĩnh vực

lâm nghiệp phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước về nông nghiệp và phát triển nông thôn

và đào tạo sau đại học cũng như tham gia đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực lâm

nghiệp, đến nay Viện đã đào tạo được 155 tiến sĩ và nhiều cán bộ nghiên cứu khoa

học lâm nghiệp khác. Kết quả này đã góp phần quan trọng cho sự nghiệp phát triển

nghề rừng ở nước ta.

NỘI DUNG

1. CÔNG TÁC NGHIÊN CỨU KHCN CỦA VIỆN TRONG 10 NĂM VỪA QUA

(2011 - 2020)

1.1. Hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ chính của Viện

Trong thời gian vừa qua, nhằm góp phần thực hiện tốt chủ trương phát triển

ngành lâm nghiệp của Việt Nam được thể hiện qua Chiến lược nghiên cứu lâm

nghiệp, Chiến lược phát triển lâm nghiệp, Đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp,

Chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững,… Viện Khoa học Lâm

nghiệp Việt Nam đã thực hiện nhiều hoạt động nghiên cứu KHCN và chuyển giao

công nghệ trong lĩnh vực lâm nghiệp thông qua việc triển khai các nhiệm vụ cấp Nhà

nước, cấp Bộ, cấp tỉnh, cấp cơ sở. Ngoài ra, Viện cũng thực hiện các nhiệm vụ môi

trường và xây dựng tiêu chuẩn quốc gia. Trong giai đoạn 10 năm gần đây từ 2011 đến

2020, Viện đã thực hiện 387 nhiệm vụ KHCN các lĩnh vực, trong đó có 62 đề tài cấp

Nhà nước, 93 đề tài cấp Bộ, 13 Dự án sản xuất thử nghiệm cấp Bộ, 3 đề tài tiềm năng

cấp Bộ, 10 Nhiệm vụ thuộc Chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, 9

Dự án Khuyến nông, 5 Dự án điều tra cơ bản, 4 nhiệm vụ Môi trường, 60 đề tài cấp

cơ sở, 48 đề tài cấp tỉnh và 80 nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn. Các lĩnh vực nghiên

cứu KHCN của Viện cũng rất đa dạng, từ cải thiện giống và công nghệ sinh học, lâm

sinh, sinh thái rừng, bảo vệ rừng, lâm sản ngoài gỗ, công nghiệp rừng tới kinh tế và

chính sách lâm nghiệp.

Để các hoạt động KHCN của Viện đạt hiệu quả cao, trong những năm gần đây

Viện đã luôn chú trọng nâng cao chất lượng nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ kỹ

thuật tiên tiến vào nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, đẩy mạnh tạo ra các

sản phẩm khoa học hữu ích (như giống và tiến bộ kỹ thuật mới), định hướng nghiên

cứu sâu theo các lĩnh vực chuyên môn, đẩy mạnh chuyển giao nhanh kết quả nghiên

cứu vào sản xuất, gắn nghiên cứu với đào tạo nguồn nhân lực cho ngành (cả công

nhân kỹ thuật, bồi dưỡng cán bộ và đào tạo tiến sĩ…) và đổi mới mạnh trong công các

quản lý điều hành và thực hiện các nhiệm vụ KHCN. Trong bối cảnh nguồn kinh phí

đầu tư cho KHCN trong những năm gần đây bị giảm mạnh, Viện đã chỉ đạo các đơn

vị trực thuộc lấy các Bộ môn nghiên cứu làm nòng cốt để thúc đẩy tìm kiếm nhiệm

vụ ở các cấp khác nhau. Công việc này đã góp phần làm tăng cả số lượng và chất

18

lượng các nhiệm vụ KHCN của Viện trong thời gian qua. Viện cũng tiến hành đổi

mới việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng (TXTCN). Với quan

điểm lấy nhiệm vụ TXTCN làm cơ sở, nền tảng để phát triển thành các nhiệm vụ cấp

cao hơn, Viện đã rà soát và chỉ đạo các đơn vị quan tâm để đề xuất các nhiệm vụ thực

sự cần thiết, có triển vọng để triển khai, thông qua đó để chọn ra các nhiệm vụ tiềm

năng để phát triển nhằm tạo ra các sản phẩm hữu ích cho sản xuất. Viện cũng đã quán

triệt chủ trương triển khai các nhiệm vụ KHCN theo chuỗi và trong nhiều giai đoạn

và hướng đến các sản phẩm cuối cùng ngay từ khi xây dựng thuyết minh nhiệm vụ.

Đồng thời vào dịp đầu năm, Viện đã làm việc với các đơn vị trực thuộc về kế hoạch

triển khai trong năm của đơn vị, qua đó để các đơn vị có kế hoạch, lộ trình tạo ra các

sản phẩm nổi bật như công nhận giống mới, tạo ra các giải pháp hữu ích, các tiến bộ

kỹ thuật. Bên cạnh đó, từ các kết quả nghiên cứu của các nhiệm vụ KHCN, Viện đã

chỉ đạo các chủ trì nhiệm vụ, lãnh đạo các đơn vị và các cán bộ khoa học đẩy mạnh

việc công bố, quảng bá kết quả nghiên cứu theo nhiều hình thức khác nhau như qua

phóng sự truyền hình, trên các báo chí, tạp chí khoa học và đặc biệt là các công bố

quốc tế. Đến nay trung bình mỗi năm các cán bộ nghiên cứu khoa học của Viện đã

viết và đăng được hàng trăm bài báo trong nước và trên 50 bài báo quốc tế.

Ngoài ra,trong quá trình triển khai các nhiệm vụ KHCN, Viện đã định hướng

và chỉ đạo các đơn vị phải phối hợp với các địa phương nơi triển khai, đặc biệt là sự

phối hợp với các doanh nghiệp để tăng cường nguồn kinh phí cho các nhiệm vụ xây

dựng các mô hình trình diễn và thông qua đó để chuyển giao nhanh các kết quả

nghiên cứu vào sản xuất.

1.2. Một số kết quả nổi bật

Trong giai đoạn 2011 - 2020, Viện đã nghiên cứu chọn, tạo và được Bộ công

nhận trên 100 giống mới là giống quốc gia và giống tiến bộ kỹ thuật cho các loài cây

trồng rừng chủ lực và chủ yếu. Viện cũng đăng ký bảo hộ giống cây trồng mới cho

nhiều loài cây lâm nghiệp do Viện chọn, tạo. Cho tới nay, có tới 90% số giống cây

trồng lâm nghiệp mới trên các vùng sinh thái của nước ta là do Viện nghiên cứu,

chọn, tạo ra. Các giống cây lâm nghiệp mới của các loài cây mọc nhanh cho năng

suất cao, tăng trưởng đạt trung bình từ 25 - 30 m³/ha/năm, có một số nơi đạt đến 35 -

40 m³/ha/năm và đặc biệt giống Keo lá tràm AA9 trồng ở Đông Nam Bộ có năng suất

đạt tới gần 60m³/ha/năm (đã đạt giải thưởng bông lúa vàng 2015), trong khi giống sử

dụng trong sản xuất đại trà chỉ đạt bình quân từ 12 - 15m³/ha/năm.

Viện đã nghiên cứu, xây dựng bản đồ phân vùng sinh thái lâm nghiệp và bản

đồ phân bố các hệ sinh thái tự nhiên theo vùng sinh thái ở Việt Nam; Nghiên cứu, xác

định được danh mục các loài cây trồng rừng (cả các loài cây LSNG và rừng ngập

mặn) chủ lực và chủ yếu cho 8 vùng sinh thái của đất nước; Nghiên cứu, xác định

điều kiện lập địa thích hợp và phân hạng đất trồng rừng sản xuất cho một số loài cây

19

chủ lực và chủ yếu ở các vùng trồng rừng trọng điểm; Nghiên cứu xác định được hệ

thống các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh, chuyển hóa rừng trồng gỗ nhỏ

thành rừng cung cấp gỗ lớn cho các loài cây chủ lực. Viện cũng đã nghiên cứu, xác

định được các loài sâu, bệnh hại và xây dựng hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ cho 17

loài cây trồng chính của đất nước; Đánh giá tác động và đưa ra giải pháp phòng trừ

một số loài sinh vật ngoại lai xâm hại tới môi trường sinh thái; Nghiên cứu, sản xuất

chế phẩm vi sinh làm tăng sinh trưởng và giảm tỷ lệ bị bệnh của cây trồng; Nghiên cứu và

xác định được một số đặc điểm lâm học của các hệ sinh thái rừng tự nhiên chính và

xây dựng được các mô hình phục hồi rừng tự nhiên nghèo kiệt ở Việt Nam. Viện đã

xây dựng và ban hành được nhiều TCVN, quy trình và hướng dẫn kỹ thuật gây trồng

rừng cho các loài cây chủ lực và chủ yếu cũng như các biện pháp phòng trừ sâu bệnh

cho các cây này và đã được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận nhiều TBKT để

chuyển giao vào sản xuất. Bên cạnh đó Viện đã phối hợp với TCLN xây dựng bộ tiêu

chuẩn quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng theo PEFC đến nay đã được Bộ ban

hành để triển khai trong sản xuất.

Viện đã nghiên cứu, xây dựng quy hoạch công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam

đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030; Nghiên cứu cấu tạo thô đại và hiển vi

của 360 loài cây, tính chất vật lý, cơ học, thành phần hóa học của 835 loài cây; Xây

dựng cơ sở dữ liệu thông số công nghệ của một số loài cây rừng có giá trị để làm

nguyên liệu sản xuất đồ mộc. Viện cũng đã nghiên cứu, chế tạo/cải tiến nhiều máy

móc, thiết bị như máy sàng mùn cưa, máy ép viên đốt biomas, nhà giâm hom cây lâm

nghiệp cải tiến theo kết cấu mô đun ở quy mô sản xuất công nghiệp, hệ thống di động

và hệ thống điều khiển máy kéo F535D phục vụ công tác trồng, chăm sóc rừng trên

đất dốc. Viện đã được Bộ công nhận 7 TBKT, xây dựng được 19 TCVN và nhiều quy

trình, hướng dẫn kỹ thuật về cơ giới hóa tạo rừng, khai thác rừng, chế biến và bảo

quản lâm sản, và đăng ký nhiều giải pháp hữu ích đối với các quy trình kỹ thuật liên

quan tới công nghiệp rừng.

Ngoài ra, trong lĩnh vực Kinh tế, chính sách lâm nghiệp, các kết quả nghiên

cứu của Viện cũng đã góp phần cho công tác quản lý và phát triển bền vững ngành

Lâm nghiệp. Đó là những kết quả nghiên cứu về thị trường sản phẩm gỗ rừng trồng

ở Việt Nam để khuyến nghị cho chính sách phát triển rừng trồng bền vững; Xây

dựng và phát triển phần mềm iTwood để quản lý chuỗi cung và truy xuất nguồn gốc

gỗ hợp pháp đối với gỗ rừng trồng; Nghiên cứu và khuyến nghị sửa đổi một số

chính sách hiện hành về tổ chức, quản lý thị trường, khuyến khích và xúc tiến

thương mại gỗ và sản phẩm gỗ; Nghiên cứu, ra soát các nội dung của Hiệp định

thương mại tự do, đề xuất bổ sung hoàn thiện; Nghiên cứu và khuyến nghị thực hiện

một số hiệp định quốc tế có tác động đến phát triển thị trường và thương mại trong

nước về gỗ và sản phẩm gỗ.

20

2. CÔNG TÁC GẮN NGHIÊN CỨU VỚI ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC

CHO NGÀNH

Trong Chiến lược phát triển Viện giai đoạn 2015 - 2020 và định hướng đến

năm 2030 đã xác định công tác đào tạo là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng cho việc

nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ của Viện và của ngành. Trên cơ sở thực hiện các

nhiệm vụ Khoa học công nghệ trong các lĩnh vực Giống và công nghệ sinh học Lâm

nghiệp; kỹ thuật lâm sinh, Quản lý bảo vệ rừng; Công nghiệp rừng và Kinh tế lâm

nghiệp, Viện đã đào tạo nguồn nhân lực cho ngành. Ngoài việc đào tạo, nâng cao

năng lực nghiên cứu và quản lý cho các cán bộ của Viện, theo Quyết định số 333/CT

ngày 14/12/1982 của Hội đồng bộ trưởng (nay là Chính phủ) Viện còn được giao đào

tạo tiến sĩ theo 5 chuyên ngành gồm:

 Chuyên ngành Lâm sinh

 Chuyên ngành Di truyền và chọn giống cây Lâm nghiệp

 Chuyên ngành Điều tra và Quy hoạch rừng

 Chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng

 Chuyên ngành Kỹ thuật Chế biến Lâm sản

Từ năm 1982 đến nay Viện đã đào tạo được 155 tiến sĩ cho các lĩnh vực

chuyên môn sâu. Trong số đó có 7 TS đã được phong hàm Giáo sư, 20 TS được

phong hàm PGS và đều trở thành những chuyên gia đầu ngành của các chuyên ngành.

Các cán bộ sau khi được đào tạo tại Viện đã phát huy tốt năng lực, sở trường của

mình và đóng góp qua trọng cho sự phát triển của đơn vị, ngành lâm nghiệp. Số liệu

kết quả đào tạo sau đại học của Viện được tổng hợp như trong bảng 1.

Bảng 1. Số lượng NCS và tiến sĩ được Viện đào tạo

Số đã tôt nghiệp

Hiện đang đào tạo

Chuyên ngành

Trong

Nước

Trong

Nước

nước

ngoài

nước

ngoài

Lâm sinh

58

28

11

24

23

7

26

2

25

6

21

3

Di truyền và chọn giống cây LN

Điều tra và Quy hoạch rừng

Quản lý tài nguyên rừng

Kỹ thuật chế biến Lâm sản

Kỹ thuật máy Lâm nghiệp

Đất rừng

0

1

0

6

7

4

11

0

4

5

0

4

0

Tổng

155

56

43

33

Bảng 1 cho thấy, trong các chuyên ngành đào tạo thì số lượng NCS và tiến sĩ

đã tốt nghiệp tập trung nhiều nhất là chuyên ngành Lâm sinh, tiếp đến là Kỹ thuật chế

21

biến lâm sản và Di truyền, chọn giống cây rừng. Các chuyên ngành Đất và Kỹ thuật

máy Lâm nghiệp có lượng NCS và Tiến sĩ ít nhất. Bảng 1 cũng cho thấy, ngoài 155

tiến sĩ đã được đào tại tại Viện, Viện cũng đã cử 89 cán bộ đi đào tạo ở nước ngoài,

đến nay đã có 56 tiến sĩ tốt nghiệp và 33 NCS đang làm tiến sĩ ở nước ngoài.

Trong giai đoạn gần đây, từ 2011 đến nay, trung bình mỗi năm Viện tuyển 10

nghiên cứu sinh. Các luận án Tiến sĩ đều được gắn kết với các đề tài, dự án các cấp

do Viện và các đơn vị chuyên môn chủ trì thực hiện, trong đó chủ yếu là sử dụng các

nguồn dữ liệu từ các nhiệm vụ do Viện chủ trì thực hiện. Các nghiên cứu sinh là các

chủ trì hoặc cộng tác viên chính của các nhiệm vụ khoa học này. Đối với các nghiên

cứu sinh học tập tại nước ngoài, luận án cũng thường có những nội dung nghiên cứu

gắn với hiện trường nghiên cứu của các đề tài và dự án quốc tế của Viện thực hiện ở

Việt Nam. Với đặc thù các luận án của các NCS thường đi sâu nghiên cứu về một số

nội dung, do đó ngoài việc kế thừa tài liệu, kết quả từ các nhiệm vụ khoa học công

nghệ, các NCS đều đã chủ động đi sâu nghiên cứu cơ bản về một số nội dung khác

ngoài phạm vi triển khai của các nhiệm vụ khoa học công nghệ để nâng cao chất

lượng của các luận án.

Có thể tóm tắt sự gắn kết giữa các hoạt động nghiên cứu và đào tạo của Viện

như sau:

- Hàng năm Viện đều triển khai thực hiện số lượng nhiệm vụ khoa học công

nghệ các cấp là tương đối lớn, trung bình mỗi năm từ 20 - 25 nhiệm vụ cấp Nhà nước,

45 - 50 nhiệm vụ cấp Bộ, 20 - 25 nhiệm vụ cấp tỉnh, 20 -25 nhiệm vụ cấp cơ sở, và

trên dưới 20 nhiệm vụ HTQT, nên đây có thể coi là nguồn dữ liệu rất phong phú và

quan trọng để các cán bộ có thể tham gia làm nghiên cứu sinh. Trong quá trình tuyển

sinh, các ứng viên cho chương trình đào tạo của Viện được giới thiệu về các nhiệm

vụ khoa học công nghệ của Viện đang thực hiện. Trên cơ sở đó các ứng viên nghiên

cứu có thể lựa chọn chủ đề, đối tượng và các nội dung để làm luận án. Do phần lớn

các nghiên cứu sinh tại Viện là thư ký hoặc là cộng tác viên chính của các nhiệm vụ

khoa học công nghệ và dự án Hợp tác Quốc tế nên việc kế thừa và tham gia các hoạt

động nghiên cứu để làm luận án là rất thuận lợi. Ngoài ra, các NCS ngoài Viện cũng

có sự hỗ trợ và gắn kết với các hoạt động nghiên cứu từ các nhiệm vụ KHCN của các

tỉnh. Theo phương thức này hầu hết các NCS đều được hỗ trợ kinh phí triển khai các

nội dung khoa học của luận án bằng nguồn kinh phí từ các nhiệm vụ KHCN. NCS

cũng đã tham gia trực tiếp vào việc bố trí thí nghiệm, theo dõi thu thập số liệu ngay từ

khi các đề tài thực hiện các nội dung nghiên cứu. Chính vì vậy, những kỹ năng bố trí,

thu thập và xử lý số liệu của NCS cũng đã được nâng cao. Số lượng NCS phải tự lo

kinh phí cho các hoạt động nghiên cứu phục vụ luận án tiến sĩ chỉ chiếm tỉ lệ rất nhỏ.

Đây là một trong những lợi thế của Viện và cũng là giải pháp lâu dài, toàn diện để hỗ

trợ nghiên cứu, nâng cao năng lực học tập, nghiên cứu cho các nghiên cứu sinh.

22

Chính vì vậy các đề tài luận án của nghiên cứu sinh thuộc Viện đào tạo luôn có ý

nghĩa khoa học và tính thực tiễn và được Hội đồng chuyên môn đánh giá cao.

- Nghiên cứu sinh sau khi trúng tuyển, tùy theo chuyên ngành đào tạo được

phân công sinh hoạt chuyên môn tại các Viện và Trung tâm chuyên đề trực thuộc

Viện. Viện cũng đã nâng cao vai trò trách nhiệm của các Viện và Trung tâm chuyên

đề trong việc tổ chức và quản lý đào tạo trình độ tiến sĩ, như yêu cầu chủ động tổ

chức các buổi học thuật, sinh hoạt chuyên đề do nghiên cứu sinh trình bày kết quả

của nội dung luận án; chủ động tổ chức hội đồng góp ý luận án cấp Bộ môn cho các

NCS đang sinh hoạt tại từng đơn vị. Qua các buổi giao ban tháng của chính quyền,

Viện luôn thông báo kế hoạch đào tạo, tiến độ thực hiện của các NCS từ đó đề nghị

các đơn vị chuyên môn có NCS được giao sinh hoạt và các đơn vị trực tiếp quản lý

NCS tạo điệu kiện tốt nhất và có kế hoạch cụ thể để NCS hoàn thành kế hoạch và

chất lượng của đề tài luận án.

- Cán bộ giảng dạy trong chương trình đào tạo là cán bộ nghiên cứu cơ hữu

hiện đang công tác tại Viện. Đây là đội ngũ giảng viên có nhiều kinh nghiệm thực

tiễn, luôn được cập nhật những phương pháp nghiên cứu mới thông qua các buổi sinh

hoạt học thuật, hội thảo, hội nghị, tập huấn trong và ngoài nước hoặc cập nhật từ các

bài báo khoa học trên các tạp chí quốc tế. Do vậy cán bộ giảng dạy của Viện có nhiều

lợi thế về kinh nghiệm thực tiễn, tiếp cận trình độ quốc tế. Trong quá trình thực hiện,

NCS luôn được tạo điều kiện tối đa để tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa

học cùng người hướng dẫn cũng như các hoạt động chuyên môn tại đơn vị chuyên

môn nơi NCS sinh hoạt. Các nội dung truyền tải đến NCS cũng như chất lượng luận

án của NCS do các cán bộ khoa học của Viện hướng dẫn luôn được các thành viên

đánh giá luận án các cấp đánh giá cao.

- Việc tổ chức hoạt động của các Hội đồng đánh giá luôn thực hiện đúng quy

chế hiện hành của Bộ NN&PTNT và Bộ GD&ĐT. Là một Viện nghiên cứu đầu

ngành của lĩnh vực lâm nghiệp, Viện có Hội đồng Khoa học gồm các cán bộ nghiên

cứu có chuyên môn sâu ở các chuyên ngành được phép đào tạo. Hội đồng đã giúp

Viện trong công tác tuyển sinh, góp ý và thẩm định đề cương, hướng dẫn, đánh giá

các NCS thực hiện đề tài luận án. Bên cạnh đó, Viện cũng chú trọng mời thêm nhiều

GS và PGS có chuyên môn sâu thuộc từng lĩnh vực tham gia các Hội đồng nhằm giúp

NCS đảm bảo hàm lượng khoa học, đánh giá toàn diện chất lượng, nâng cao tính ứng

dụng thực tiễn của đề tài luận án.

- Ngoài ra, để mở rộng kiến thức cho các NCS, Viện cũng đã và đang phối hợp

với các tổ chức quốc tế như FAO, JICA, ICRAF, CIFOR, ACIAR, CSIRO vv… để

thực hiện các hoạt động khoa học trong lĩnh vực lâm nghiệp, qua đó đã tạo điều kiện

cho các NCS tham gia và nâng cao trình độ. Các chương trình/dự án hợp tác quốc tế

luôn gắn kết và có hỗ trợ cho công tác đào tạo, như dành học bổng, kinh phí cho đào

tạo sau đại học và nâng cao trình độ chuyên môn, tham dự hội thảo quốc tế cho cả

23

cán bộ và NCS của Viện. Hàng năm Viện thường tổ chức các lớp bồi dưỡng tiếng

Anh cho cán bộ nghiên cứu và NCS và các buổi sinh hoạt học thuật về xây dựng đề

cương nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, xử lý số liệu chuyên ngành,… Ngoài ra,

thông qua các chương trình hợp tác quốc tế, Viện tổ chức các hội thảo chuyên đề để

nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng viết dự án, bài báo quốc tế cho cán bộ nghiên

cứu và NCS. Một số luận án của NCS cũng được gắn kết với các nghiên cứu khoa

học do các dự án, tổ chức quốc tế. Bên cạnh đó Viện cũng đẩy mạnh việc mời các

giáo sư, chuyên gia quốc tế cùng tham gia đào tạo, hướng dẫn NCS của Viện.

- Để nâng cao chất lượng và tiến độ của các luận án, hàng năm Viện cũng đã

xây dựng kế hoạch thanh kiểm tra kế hoạch học tập của các NCS và kiểm tra hiện

trường nghiên cứu của các đề tài luận án của các nghiên cứu sinh đang học tập, đào

tạo tại Viện nhằm đánh giá các hoạt động nghiên cứu của các NCS, đảm bảo tiến độ

và chất lượng khoa học cho các nội dung nghiên cứu của các đề tài luận án.

- Viện có hiện trường nghiên cứu thực nghiệm rất lớn, với diện tích đất thí

nghiệm của Viện là gần 12.000 ha được trải khắp các vùng sinh thái trong cả nước,

kết hợp với các trang thiết bị phục vụ cho công tác nghiên cứu chuyên môn như các

phòng thí nghiệm đạt chuẩn Vilas và cơ sở dữ liệu với trên 20.000 đầu sách phong

phú về số lượng và chất lượng, 4 số tạp chí hàng năm và các sản phẩm khác là nguồn

lực tốt có thể phục vụ công tác đào tạo cán bộ và đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, học

tập của NCS. Để tạo điều kiện cho NCS, Viện cũng đã chủ động mua bản quyền truy

cấp “Bạn đọc đặc biệt” của Bộ KHCN hay tạo điều kiện để NCS tham gia các buổi

hội thảo, buổi học thuật do các chuyên gia quốc tế trình bày khi thăm và làm việc tại

Viện, qua đó giúp NCS có thể tìm kiếm thêm những tài liệu, bài báo khoa học và bổ

sung kiến thức chuyên môn liên quan tới luận án.

- Từ kết quả đào tạo NCS, Viện đã tổng hợp và xuất bản được 8 tập sách về

kết quả nghiên cứu của các NCS theo các chuyên ngành đào tạo. Số bài báo của NCS

và cán bộ của Viện đăng trên các tạp chí nước ngoài ngày càng tăng, trong 3 năm trở

lại đây trung bình mỗi năm các NCS của Viện đã công bố được từ 18 - 20 bài trên các

tạp chí có uy tín ở nước ngoài.

Với tiềm lực sẵn có về nghiên cứu khoa học, Viện không chỉ thực hiện đào tạo

NCS tại cơ sở, các cán bộ nghiên cứu của Viện còn tham gia đào tạo, hướng dẫn cho sinh

viên, thạc sỹ và tiến sĩ tại các cơ sở giáo dục đại học chuyên ngành Lâm nghiệp. Hằng năm

có khoảng 20 - 25 cán bộ của Viện đã tham gia đào tạo NCS, thạc sĩ và sinh viên ở các

trường đại học như Đại học Lâm nghiệp, Đại học Nông lâm Thái Nguyên, Đại học Hà

Nội, Đại học Tây Bắc, Đại học Nông lâm Huế, Đại học Tây Nguyên, Đại học Nông lâm

TP Hồ Chí Minh, Đại học Đà Lạt… Không chỉ tham gia vào công tác giảng dạy trong

nước, hiện nay một số cán bộ của Viện đã và đang được mời tham gia giảng dạy, hướng

dẫn sau đại học ở một số trường đại học nước ngoài như Nhật, Hàn Quốc, Đức, Úc …

24

3. NHỮNG KHÓ KHĂN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GẮN KẾT

GIỮA CÔNG TÁC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO

3.1. Khó khăn, tồn tại

- Trong bối cảnh hiện nay Lâm nghiệp chưa thực sự được coi là một trong

những ngành trọng điểm được ưu tiên đầu tư nghiên cứu nên số lượng nhiệm vụ

KHCN đã bị giảm nhiều, vì vậy việc gắn kết giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học

cũng bị hạn chế.

- Việc gắn kết giữa công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo chưa đạt được

như mong muốn do hầu hết các nhiệm vụ KHCN hiện nay chủ yếu là nhiệm vụ mang

tính ứng dụng, các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản còn thiếu nên việc kế thừa nguồn dữ

liệu từ các nhiệm vụ này để thực hiện các luận án của NCS còn gặp nhiều khó khăn.

Một số NCS không hoàn thành được luận án do có sự thay đổi nội dung nghiên cứu

nên không đáp ứng được hàm lượng khoa học của luận án.

- Trong quá trình thực hiện, hiện trường của một số nhiệm vụ KHCN bị ảnh

hưởng hoặc bị phá hủy bởi các nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh hoặc

do đất đai bị Nhà nước thu hồi để chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc do nguồn

kinh phí thực hiện nhiệm vụ bị cắt giảm…đều đã gây khó khăn cho các NCS trong

quá trình làm luận án.

- Đặc thù ngành Lâm nghiệp là địa bàn vùng sâu, vùng xa nên các học viên,

NCS từ cơ sở, tuy có chuyên môn, kinh nghiệm nhưng điều kiện ngoại ngữ không

đáp ứng được theo điều kiện của Quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ 2017, với

yêu cầu về điều kiện ngoại ngữ và bài báo quốc tế theo quy định trong Thông tư

08/2017/TT-BGDĐT về việc Ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ Tiến

sĩ nên việc tuyển sinh NCS các khoá mới còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với đặc

thù công việc của ngành là địa bàn ở vùng sâu, vùng xa các cán bộ hoạt động ở cơ sở

không có điều kiện tiếp cận công nghệ để nâng cao trình độ ngoại ngữ như những

NCS nghiên cứu ở các ngành nghề khác.

- Số lượng NCS không đồng đều giữa các chuyên ngành đào tạo, chủ yếu tập

trung ở chuyên ngành Lâm sinh; Di truyền và chọn giống cây rừng. Riêng chuyên ngành

Đất rất ít NCS, trong một số năm qua chuyên ngành này không tuyển được NCS.

- Một số kết quả nghiên cứu của luận án sau khi bảo vệ không được phát triển

tiếp do thiếu nguồn kinh phí hoặc sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ một số

cán bộ đã được điều chuyển công tác, không còn làm công tác nghiên cứu khoa học.

- Nguồn kinh phí cho đào tạo hiện nay về cơ bản mới chỉ đáp ứng được các chi

phí tối thiểu, các chi phí cho thí nghiệm, hiện trường chủ yếu được hỗ trợ từ các

nguồn đề tài, dự án nếu NCS là thành viên tham gia, hoặc được sử dụng phòng thí

nghiệm sẵn có của Viện nên cũng phần nào gây khó khăn cho các NCS.

25

- Chưa có chính sách hỗ trợ, động viên khen thưởng cho các NCS trong việc

đăng các bài báo quốc tế.

3.2. Đề xuất giải pháp

- Đề nghị Bộ NN&PTNT và Bộ KHCN quan tâm hơn đến việc cho triển khai

các nhiệm vụ KHCN đồng đều ở các lĩnh vực chuyên môn, bổ sung các nhiệm vụ

KHCN nghiên cứu cơ bản, các đề tài nghiên cứu tiềm năng để tạo điều kiện cho các

NCS trong quá trình thực hiện luận án.

- Do đối tượng nghiên cứu của ngành Lâm nghiệp là cây dài ngày, ứng viên

thường đi công tác dài ngày ở vùng sâu vùng xa nên trong nghiên cứu cũng như đào

tạo cần có những quy định phù hợp, đặc biệt về quy định ngoại ngữ đầu vào, có thể

cho ứng viên đang học văn bằng hai ngoại ngữ nợ tiêu chuẩn ngoại ngữ khi tuyển

sinh.

- Đề nghị các Bộ quan tâm để kết nối chặt chẽ hơn giữa công tác đào tạo với

hoạt động nghiên cứu khoa học từ bậc đại học cho đến sau đại học. Có những chính

sách cụ thể hỗ trợ kinh phí cho thầy hướng dẫn nước ngoài tham gia đào tạo bậc tiến

sĩ ở trong nước. Đối với các giáo sư và phó giáo sư, cần có chính sách, nguồn kinh

phí giao nhiệm vụ đào tạo 1-2 NCS/người/năm để chủ động lựa chọn ứng viên và có

kinh phí cho NCS thực hiện đề tài luận án.

- Chương trình đào tạo cần được cập nhật bổ sung, đổi mới định kỳ để phù hợp

với định hướng nghiên cứu khoa học để đảm bảo vừa nâng cao chất lượng giảng dạy

vừa góp phần phát triển khoa học.

- Đề nghị Bộ có cơ chế để triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu có triển

vọng của NCS vào thực tiễn sản xuất. Một số kết quả nghiên cứu của NCS sau khi

bảo vệ đã thành tiền để phát triển thành những đề tài cấp Bộ, cấp Nhà nước do đó cần

được khuyến khích phát triển hơn nữa.

- Đề nghị Bộ và các cơ sở đào tạo có cơ chế hỗ trợ cho việc đăng bài báo quốc

tế thuộc danh mục ISI và Scopus.

4. KẾT LUẬN

Công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực của Viện Khoa học

Lâm nghiệp Việt Nam đã được quan tâm, kết nối chặt chẽ và đến nay đã đạt được

những thành tựu đáng kể. Thông qua các hoạt động KHCN trong và ngoài nước, Viện

đã kết hợp đào tạo được nguồn nhân lựu chất lượng cao cho ngành. Qua đó đã góp

phần thúc đẩy sự phát triển của ngành Lâm nghiệp.

Theo nhiệm vụ đào tạo tiến sĩ được Nhà nước giao, Viện đã và đang đào tạo

NCS theo 5 chuyên ngành, bao gồm Lâm sinh; Di truyền và chọn giống cây Lâm

nghiệp; Điều tra và Quy hoạch rừng; Quản lý tài nguyên rừng và Kỹ thuật Chế biến

26

Lâm sản. Đây cũng là các lĩnh vực chuyên môn chính của Viện hiện nay nên thuận

lợi cho công tác đào tạo.

Qua 38 năm đào tạo đến nay Viện đã đào tạo được 155 tiến sĩ đã tốt nghiệp và

hiện đang có 43 NCS đang học tập tại Viện, ngoài ra Viện đã có 89 cán bộ được đào

tạo trình độ tiến sĩ từ nước ngoài.

Ngoài việc đào tạo trình độ tiến sĩ tại Viện, các cán bộ của Viện cũng đã tham gia đào

tạo tạo các trường đại học trong và Ngoài nước. Đến nay Viện đang có 42 cán bộ

tham gia đào tạo Đại học và sau đại học tại 12 trường trong nước và 5 cán bộ tham

gia giảng dạy, hướng dẫn tại 7 trường ở nước ngoài.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2008), Quyết định số

78/2008/QĐ BNN ngày 1/7/2008 của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT về phê duyệt Chiến

lược nghiên cứu lâm nghiệp Việt Nam đến năm 2020.

2. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2013), Quyết định số 1565/QĐ-

BNN-TCLN của Bộ NN&PTNT về phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp.

3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2017), Thông tư 08/2017/TT-BGDĐT ngày

4/4/2017 Ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ Tiến sĩ.

4. Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) (1982), Quyết định số 333/CT ngày

14/12/1982 của Hội đồng bộ trưởng về việc giao nhiệm vụ đào tạo tiến sĩ và bồi

dưỡng nguồn nhân lực về khoa học và công nghệ lâm nghiệp cho Viện Khoa học

Lâm nghiệp Việt Nam.

5. Thủ tướng Chính phủ (2007), Chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam

giai đoạn 2006-2020.

6. Thủ tướng Chính phủ (2011), Quyết định số 2099/QĐ-TTg ngày

25/11/2011 về Tổ chức và hoạt động của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam trực

thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

27