Bài giảng Môi trường và con người - Chương 1: Con người & quá trình phát triển

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA MÔI TRƯỜNG & TÀI NGUYÊN

Bài giảng Môn học

“ MÔI TRƯỜNG & CON NGƯỜI ”

Tài liệu được bIên soạn /cập nhật bởi tập thể GV khoa Môi trường & Tài nguyên

Trường Đại học Bách Khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

1

Chương 1

CON NGƯỜI &

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

2

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến

đời sống và sự phát triển của con người

1.3- Dân số và các vấn đề về dân số

1.4. Dấu chân sinh thái (Eco-footprint)

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

3

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người

2- Săn bắt

1-Hái lượm

Các hình thái

3-Chăn thả

kinh tế

6-Hậu công nghiệp

4-Nông nghiệp

5- Công nghiệp

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

4

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

1- HÁI LƯỢM

.Hình thái kinh tế

nguyên thủy nhất.

.Hình thức: hái, lượm

(thụ động, cá nhân)

. Năng suất thấp,

.Phụ thuộc hoàn toàn

vào tự nhiên

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

5

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

2- SĂN BẮT

.Hình thức: săn đuổi, vây

bắt, đánh bẩy (chủ động).

.Huy động lực lượng đông

(tính tập thể).

.Sử dụng nguồn thức ăn

giàu protein (động vật

rừng…).

.Cuộc sống no đủ hơn.

.Tăng cường sức khỏe con

người + đoàn kết +nhóm.

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

6

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

3- ĐÁNH CÁ (thuỷ sản/hải sản….)

.Bắt đầu sử dụng công cụ có ngạnh để đánh bắt thủy sản.

.Bổ sung nguồn thức ăn động vật (thuỷ sản/hải sản)

7

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

7

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

4- CHĂN THẢ

. Nguồn vật nuôi từ rừng: chó, dê,

cừu, bò, heo  lừa, ngựa (tính

chiếm hữu).

. Hình thành những đàn gia súc

đông đến vạn con (tính sở hữu).

. Hình thành lối sống du mục.

. Sử dụng sức kéo gia súc trong

nông nghiệp và vận chuyển.

. Thú rừng bị tiêu diệt khá nhiều

(săn bắt, diệt thú dữ ăn gia súc…)

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

8

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

5- NÔNG NGHIỆP

. Một trong những thành tựu lớn nhất của

nh/loại  đ/bảo nguồn lương thực chính.

. Ngũ cốc: 5 loại thực vật với hạt có thể ăn

được (lúa, mì, mạch, bắp, đậu) ( 7, 9

lượng thực chính: mì, mạch, ngô, lúa,

rau, đậu, mè, cây lấy củ, cây ăn quả, các

loại cây lấy dầu…).

. Lúa nước xuất hiện ở các vùng ven sông.

. Sử dụng sức kéo của bò, ngựa trong cày

bừa, vận chuyển, đi lại….

. Có hiện tượng phá rừng làm rẫy (--> bắt

đầu hủy hoại MT quy mô lớn, chủ động)

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

9

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

6- CÔNG NGHIỆP (cơ khí/máy móc)

. Khởi đầu; phát minh động cơ hơi nước,

PP Taylor…(tính sáng tạo)

. Xuất hiện khá muộn, nhưng làm thay

đổi đột biến thế giới tự nhiên trong thời

gian vô cùng ngắn so với ∑ lịch sử tự

nhiên”.

. Khai thác mỏ, làm nông trại, khai thác

gỗ  phá hủy rừng và TN quy mô lớn

. Sử dụng nhiều nhiên liệu, sản xuất công

nghiệp gây ô nhiễm môi trường.

. Tiêu diệt & làm tổn hại nhiều bộ lạc,

nhiều tộc người (tính xâm chiếm)

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

10

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

6- CÔNG NGHIỆP (tt)

. Điện tử- Tin học

. Chế tạo máy, xe

. Dệt may

. Da giày

. Dâu khí

. Đóng tàu

. SX VLXD

. Quốc phòng…

. Khai thác K-sản

. Năng lượng

. Luyện kim

. Cơ khí

. Hóa chất

. SX hàng tiêu dùng

. Thực phẩm

. Diện tích rừng, cây xanh bị thu

hẹp nghiêm trọng  KCN, khu đô

thị (đô thị hóa, khai thác TN thiếu

trách nhiệm, ONMT…)

. Đô thị quy mô thế giới chỉ bắt đầu

từ thế kỷ 19..

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

11

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

7- HẬU (Đại) CÔNG NGHIỆP (trí thức/CNTT…)

. Tốc độ phát triển cao + nhu cầu hưởng thụ

cao  Khai thác nhiều, đa dạng SP

. Đòi hỏi suy nghĩ mới PTBV (đời sống

cao+ MT xanh).

. Chiến lược toàn cầu về quy hoạch toàn bộ

tài nguyên trên trái đất này.

. Kinh tế công nghiệp  kinh tế trí thức.

. Văn minh công nghiệp  văn minh trí tuệ.

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

12

1.1- Các hình thái kinh tế của loài người (tt)

Thiên tai

(các tai hoạ thiên nhiên)

Sự PT loài người và vấn đề QLMT:

Đại CN

Sự PT của

Mối đe doạ

hdxbaobk-2012

loài người. .

Công nghiệp

(CNTP)

Nhân tai

(sự PTKBV của loài người):

Tiểu thủ công

Thủ công

NLN nghiệp

BVMT

Nuôi trồng

HNTĐ trái đất

Rio de Janeiro

(Brazil- 1992)

các QG,

QLMT

Săn bắn

TCQT

(+VN)

PTBV

Hái lượm

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

13

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN

MỘT SỐ YẾU TỐ MT TÁC ĐỘNG ĐẾN CON NGƯỜI

- Các yếu tố MT có vị trí quan trọng trong QT tồn tại và phát

triển của CN  cần thiết cho sự sinh sống và SX của CN.

- Mọi sự xáo trộn về MT tự nhiên/xã hội sẽ tác động trực tiếp

đến chất lượng sống của CN.

- Liên quan đến những nhu cầu cơ bản của CN, nổi bật những

yếu tố MT tác động đến quá trình phát triển của CN, gồm:

a/ Phương thức sống

c/ Khí hậu

b/ Thức ăn (dinh dưỡng)

d/ Môi trường địa hóa

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

14

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN (tt)

Nhu cầu cơ bản của con người

(phân cấp theo Maslow):

Sự tự

hoàn thiện

Sự kính mến

và Lòng tự trọng

Quyền sở hữu và Tình

cảm (được yêu thương).

Phương thức sống

An toàn và An ninh

Thể chất và Sinh lý

Thực phẩm (dinh dưỡng)

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

15

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN (tt)

1.2.1- Ảnh hưởng của ph/thức sống & thức ăn

a/ PHƯƠNG THỨC SỐNG

. Bản chất con người vừa là cơ thể

sinh học (CON: bản năng) vừa là

văn hóa (NGƯỜI: đạo đức).

. Hai mặt (tỉ lệ C/N) này không

tách rời nhau, luôn thay đổi 

hình thành tính cách, thái độ…

 Phương thức sống của Con

Người

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

16

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN (tt)

1.2.1- Ảnh hưởng của ph/thức sống & thức ăn (tt)

a/ PHƯƠNG THỨC SỐNG (tt)

.  CN biết khai thác TN từ MT

để tự phục vụ nhu cầu & thích

nghi với đ/k sống thực tế.

 CN biết chế tác công cụ và

sáng tạo c/nghệ, làm ra SP phục

vụ cho bản thân & cộng đồng

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

17

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN (tt)

1.2.1- Ảnh hưởng của ph/thức sống & thức ăn (tt)

a/ PHƯƠNG THỨC SỐNG (tt)

Ph/thức sống + QT lao động  thay

đổi cấu tạo và thêm các chức năng

mới của cơ thể:

- Hoàn thiện khả năng cầm nắm,

- Phát triển thị giác,

- Thoái hóa hàm răng,

- Chuyên biệt hóa chân và tay…

- Tăng kích thước,

phức tạp hóa cấu

trúc và chức năng

não bộ

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

18

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN (tt)

1.2.1- Ảnh hưởng của ph/thức sống & thức ăn (tt)

b/ THỨC ĂN

. Thức ăn (thực phẩm) không chỉ có

ả/h đến sức khỏe mà còn ả/h tới

tâm trạng CN: đạm (protein), bột

(gluxit), ngọt, trái cây, nguyên tố

vi lượng, cafein…..

. Ưu: CN biết tăng cường sử dụng protein

động vật  tăng năng lượng, giảm stress,

tập trung, tỉnh táo hơn….

. Nhược: TP bị ô nhiễm, lạm dụng… tạo

ra những dị biệt khá lớn về đáp ứng sinh

học, nhiễm độc  nhiều bệnh tật, ung thư.

19

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

19

1.2- Ảnh hưởng của các yếu tố MT đến đời sống và sự ph triển CN (tt)

1.2.2- Ảnh hưởng của yếu tố khí hậu:

a/ Ả/h của yếu tố khí hậu biểu hiện ở nhiều trạng thái khác nhau

theo mùa, theo vị trí địa lý, độ cao, vùng miền….

b/ Khí hậu là tổ hợp của nhiều thành phần: nhiệt độ, độ ẩm, gió,

mây mưa, nắng tuyết ...

20

Chương 1- CON NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

20