Bài giảng Kỹ năng khích lệ, phản hồi nội dung, và tóm tắt: Lắng nghe chủ động

KỸ NĂNG KHÍCH LỆ,

PHẢN HỒI NỘI DUNG, VÀ

TÓM TẮT:

Lắng nghe chủ động

KHÍCH LỆ

• Biểu hiện của sự khích lệ bao gồm: những

hành vi có lời và không lời như gật đầu,

lòng bàn tay mở ra, từ ‘ừ hử’, hoặc chỉ đơn

giản lập lại các từ then chốt hoặc một câu

nói của thân chủ.

• Việc TVV lặp lại từ nào trong phần chia sẻ

của TC sẽ tạo điều kiện cho TC nói về điều

đó nhiều hơn.

KHÍCH LỆ

• TC: Em cảm thấy cuộc sống em như tan vỡ.

Trước đây em gần gũi cả ba và mẹ em, nhưng từ

khi ba mẹ em chia tay nhau, mọi thứ dường như

đảo lộn. Em không thể tập trung học bài. Và cô

bạn cùng phòng nói rằng dạo này em dễ nổi

nóng quá. Mọi thứ dường như xáo trộn. Trước

đây em học khá tốt tất cả các môn học cho tới

khi chuyện này xảy ra. Em thấy thương mẹ em

lắm.

KHÍCH LỆ

• TC: Em cảm thấy cuộc sống em như tan vỡ.

Trước đây em gần gũi cả ba và mẹ em, nhưng từ

khi ba mẹ em chia tay nhau, mọi thứ dường

như đảo lộn. Em không thể tập trung học bài.

Và cô bạn cùng phòng nói rằng dạo này em dễ

nổi nóng quá. Mọi thứ dường như xáo trộn.

Trước đây em học khá tốt tất cả các môn học cho

tới khi chuyện này xảy ra. Em thấy thương mẹ

em lắm.

KHÍCH LỆ

• Những cụm từ tô đỏ trên đây có thể dùng để

khích lệ thân chủ nói tiếp.

• Mỗi một từ sẽ hướng TC nói đến một khía cạnh

khác nhau.

• Chú ý đến cung giọng khi lặp lại những từ này

cho TC: Cung giọng nào sẽ khích lệ TC nói tiếp và

cung giọng nào sẽ làm TC mất hứng không muốn

nói nữa.

KHÍCH LỆ

• Lưu ý: Không nên lạm dụng và dùng kỹ năng

khích lệ này liên tục giống như vẹt, TC sẽ cảm

thấy bực bội khó chịu về điều này.

PHẢN HỒI NỘI DUNG

• “Phản hồi là nói lại bằng từ ngữ của mình hoặc nhắc lại lời của

thân chủ một cách cô động hay làm sáng tỏ điều thân chủ cảm

thấy và đạt được sự tán thành của thân chủ” (Minh Đức, 2012,

p.309).

• “Phản hồi đạt được một sự khách quan khi TVV chỉ đơn giản

nói lại những điều mình quan sát thấy mà không gắn với suy

luận, đánh giá về vấn đề và con người thân chủ” (Minh Đức,

2012, p.309).

PHẢN HỒI NỘI DUNG

• “Ý nghĩa của phản hồi là nhằm giúp cho thân chủ cảm thấy có

người đang lắng nghe và hiểu điều mình nói, làm cho thân chủ

được khích lệ, giúp thân chủ ý thức được điều họ vừa nói và

có trách nhiệm với lời nói đó” (Minh Đức, 2012, p.309).

• “Phản hồi làm cho thân chủ có cảm giác được coi trọng, còn

TVV biết chắc chắn điều mình hiểu là không sai, không suy

diễn. Trong trường hợp nếu TVV diễn đạt sai sẽ được thân

chủ giải thích và điều chỉnh kịp thời” (Minh Đức, 2012, p.309).

PHẢN HỒI NỘI DUNG

• Để có thể phản hồi chính xác, TVV cần có kỹ năng quan sát tốt.

• Lưu ý đến những từ ‘then chốt’/ từ Khóa mà thân chủ dùng.

• Lập lại những từ thên chốt này.

• Và diễn giải lại nội dung thân chủ nói bằng từ ngữ của TVV.

• Điều quan trọng là phản hồi được cái nhìn của thân chủ về thế

giới, sự việc, chứ không phải là cái nhìn của TVV.

PHẢN HỒI NỘI DUNG

•Nói lại cho thân chủ nội dung

chính mà thân chủ vừa chia sẻ.

Diễn tả lại không phải là lặp lại

như con vẹt. Diễn tả lại bằng

ngôn ngữ của TVV và một vài

từ then chốt của thân chủ.

PHẢN HỒI NỘI DUNG

• Phản hồi nội dung bao gồm 4 chiều kích sau:

• 1. Câu nói bắt đầu: có thể gọi tên TC và dùng cụm từ “Nghe

như . . .”, “Trông có vẻ như . . .” “Điều tôi nghe bạn nói là . . .”.

Tuy nhiên câu nói bắt đầu này không luôn luôn cần thiết.

• 2. Những từ then chốt mà TC dùng để diễn tả tình huống hoặc

con người.

• 3. Diễn tả lại nội dung cốt lõi/ nội dung chính mà TC nói cách

ngắn gọn và rõ ràng hơn.

• 4. Kiểm tra sự chính xác của nội dung được phản hồi bằng

một câu hỏi: “Tôi nghe như vậy có đúng không?” “Tôi hiểu

chính xác ý bạn không?”. Đôi khi TVV không cần đặt câu hỏi

mà chỉ cần lên giọng ở cuối câu phản hồi.

PHẢN HỒI NỘI DUNG

• TC: Tôi thực sự lo lắng về vợ tôi. Cô ấy muốn đi ra ngoài và

tìm việc làm. Tôi là cột trụ trong gia đình và có một nguồn thu

nhập tốt. Con cái chúng tôi xem cô ấy là một người mẹ hoàn

hảo, và tôi cũng vậy. Nhưng tối hôm qua, chúng tôi có cái nhìn

khác nhau về vấn đề này và có một cuộc tranh cãi dữ dội.

• TVV: Anh lo lắng về người vợ mà anh cho là hoàn hảo. Vợ anh

muốn đi làm ngay cả khi anh có một nguồn thu nhập tốt, và vì

thế anh chị đã cãi nhau dữ dội.

TÓM TẮT

•Cũng giống như phản hồi nội dung

nhưng thường là dài hơn, bao

gồm nhiều thông tin.

•Kỹ năng tóm tắt có thể dùng ở

cuối buổi tham vấn hoặc những

lần chuyển sang đề tài mới hoặc

để làm sáng tỏ các điều thân chủ

vừa nói.

TÓM TẮT

•Khi tóm tắt, TVV cần chú ý đến cả

hành vi có lời và không lời của TC

trong một khoảng thời gian nào

đó và chọn lọc những khái niệm

và những khía cạnh chính yếu và

nói lại với TC càng chính xác càng

tốt.

TÓM TẮT

•Tóm tắt bao gồm sự kiện, nhận

thức và cảm xúc của TC.

•Và câu hỏi xác nhận sự chính xác.

TÓM TẮT

• Bắt đầu buổi tham vấn:

• Lần trước chúng ta nói về cảm xúc tức giận

của chị với mẹ chồng chị, và chúng ta thảo

luận về cuộc tranh cãi giữa chị và mẹ

chồng về đứa con mới chào đời của chị.

Chị cảm thấy rất lo lắng và thậm chí không

bất lực. Bởi vì chị và mẹ chồng không hòa

hợp với nhau nên chúng ta đã đưa ra một

bài tập về nhà và một vài ý kiến chị sẽ làm

gì. Sự việc diễn tiến thế nào rồi vậy chị?

TÓM TẮT

• Giữa buổi tham vấn:

• Cho tới nay, tôi nhận thấy rằng những ý tưởng mà

chúng ta đưa ra không hiệu quả lắm. Chị cảm thấy

hơi mặc cảm tội lỗi và lo lắng vì nghĩ rằng mình

đang bị điều khiển, và một cuộc tranh cãi nữa sắp

xảy ra. “Sắp sửa” thì vẫn tốt hơn là đã xảy ra. Như

vậy một ý tưởng nào đó đã có hiệu quả. Chị đã có

thể nói chuyện với mẹ chồng về khu vườn, và đây

là lần đầu tiên chị có thể nói về một vấn đề mà

không có sự tranh cãi. Chị đang mường tượng

cách thức quan sát những ý tưởng mới trong tuần

tới. Đó có phải là những gì chúng ta vừa nói đến

phải không?

TÓM TẮT

• Cuối buổi tham vấn:

• Trong buổi nói chuyện hôm nay chúng ta đã nhìn lại

những cảm xúc của chị đối với mẹ chồng chị một cách

chi tiết hơn. Và đây là một vài điều có vẻ nổi trội: Thứ

nhất, kế hoạch chúng ta đề ra không hoàn toàn hiệu

quả, nhưng chị đã có thể nói chuyện với mẹ chồng về

một vấn đề mà không gây gỗ. Kế đến, chúng ta xác

nhận rằng có một vài hành vi của chị cần thay đổi, bao

gồm ánh mắt, thư giãn, và thay đổi đề tài khi chị nhận

thấy mình bắt đầu bực tức. Tôi cũng thích ý tưởng của

chị là cuối buổi nói chuyện với mẹ chồng là chị mong

muốn tha thứ và được tha thứ. Những điều này đã

tóm hết nội dung nói chuyện hôm nay của chúng ta

chưa? Lần tới chúng ta sẽ bàn về một số việc cụ thể

hơn.

Lưu ý

• Kỹ năng phản hồi nội dung và tóm tắt là kỹ

năng lắng nghe chủ động.

• Những kỹ năng này khích lệ thân chủ nói

chuyện một cách thoải mái.

• Những kỹ năng này rất hữu hiệu với mọi

thân chủ.

Lưu ý

• Tuy nhiên, nếu bạn không thành thạo hoặc

làm một cách máy móc thì TC sẽ cảm thấy

mệt mỏi về sự lặp lại này, và TC có thể hỏi:

“Không phải tôi vừa nói điều đó sao?”

• Vì thế, khi áp dụng 2 kỹ năng này, TVV cần

kết hợp với kỹ năng quan sát và hỗ trợ 2 kỹ

năng này với những hành vi không lời .