Bài giảng Cao huyết áp trẻ em

CAO HUYEÁT AÙP TREÛ EM  
I. ÑÒNH NGHÓA:  
Cao huyeát aùp (CHA) ñöôïc xaùc ñònh khi HA taâm thu vaø/hoaëc HA taâm tröông  
> möùc HA (taâm thu vaø/hoaëc taâm tröông) ôû ñoä baùch phaân thöù 90 theo tuoåi, chieàu  
cao, vaø giôùi tính.  
II. CHAÅN ÑOAÙN:  
1. Coâng vieäc chaån ñoaùn:  
a) Hoûi beänh:  
Trieäu chöùng do aûnh höôûng cuûa cao huyeát aùp:  
Nhöùc ñaàu, noân oùi, choùng maët, giaûm thò löïc, co giaät, thaát ñieàu vaän ñoäng.  
Meät, phuø, ho, khoù thôû, tieåu ít khi gaéng söùc do suy tim öù huyeát.  
Tieåu ít, phuø, thieáu maùu, meät moûi do suy thaän.  
Trieäu chöùng cuûa beänh nguyeân nhaân:  
Nhieãm truøng tieåu taùi phaùt, tieåu ít, tieåu ñoû, phuø, dò taät baåm sinh.  
Maäp phì, nöùt da, raäm loâng toùc trong beänh noäi tieát.  
Vaõ moà hoâi, ñoû maët, choùng maët, hoài hoäp, ñaùnh troáng ngöïc xaûy ra theo  
côn.  
Duøng thuoác: thuoác nhoû muõi, thuoác cöôøng giao caûm, corticoides, thuoác  
gaây ñoäc thaän.  
Tieàn caên gia ñình coù beänh: cao huyeát aùp, beänh thaän.  
b) Khaùm beänh:  
Beänh nhaân ñöôïc ño HA, sôø maïch töù chi, caân naëng vaø ño chieàu cao.  
Phöông phaùp ño HA: Cho treû naèm nghæ 5 phuùt tröôùc ño. Ño 3 laàn, moãi laàn  
caùch nhau 10 phuùt. Ño HA 2 tay, neáu coù cao HA phaûi ño HA töù chi. Chieàu roäng  
cuûa brassard phaûi che phuû 2/3 chieàu daøi caùnh tay. Ño baèng oáng nghe, HA taâm  
tröông laáy tieáng Korotkoff thöù 4 (K4) treû töø 1- 13 tuoåi, K5 cho treû > 13 tuoåi  
Khaùm tìm daáu hieäu beùo phì, veû maët cushing, phuø ngoaïi bieân.  
Khaùm tuyeán giaùp tìm tuyeán giaùp to.  
Khaùm thaàn kinh tìm daáu hieäu thay ñoåi tri giaùc, roái loaïn vaän ñoäng, yeáu  
nöûa ngöôøi.  
Soi ñaùy maét ñoái vôùi cao huyeát aùp maõn tính, hay coù trieäu chöùng thaàn  
kinh, taêng aùp löïc noäi soï  
Khaùm tim tìm daáu hieäu tim to, tieáng thoåi cuûa tim, daáu hieäu suy tim.  
Baét maïch töù chi ñeå phaùt hieän maïch khoâng ñeàu, nghe caùc aâm thoåi baát  
thöôøng cuûa maïch maùu vuøng coå.  
Khaùm buïng tìm caùc khoái u trong buïng, nghe aâm thoåi baát thöôøng ôû vuøng  
buïng.  
c) Ñeà nghò xeùt nghieäm:  
* Xeùt nghieäm thöôøng quy  
CTM, ureâ, creatinine, ion ñoà, cholesterol/maùu.  
Toång phaân tích nöôùc tieåu.  
X quang tim phoåi thaúng.  
Sieâu aâm buïng tìm baát thöôøng heä tieát nieäu, u thöôïng thaän, heïp ñoäng  
maïch thaän, ñoäng maïch chuû buïng.  
* Caùc xeùt nghieäm giuùp chaån ñoaùn nguyeân nhaân:  
Nghó ñeán nguyeân nhaân  
Caàn laøm xeùt nghieäm  
Bònh lyù thaän  
Caáy nöôùc tieåu, caën Addis, protein nieäu  
UIV, UCR, xaï hình thaän  
Sinh thieát thaän  
Chuïp DSA (digital substraction angiography)  
Heïp ñoäng maïch thaän  
Heïp maïch maùu lôùn  
Pheochromocytome  
HC Cushing  
Catecholamine nöôùc tieåu 24 giôø  
Cortisol maùu, 17 OH, 17-KS trong nöôùc tieåu 24 giôø  
Taêng sinh tuyeán thöôïng Cortisol maùu, DHEA maùu, 17 KS trong nöôùc tieåu  
thaän baåm sinh  
Cöôøng Aldosteron  
24 giôø  
Ñònh löôïng Aldosteron maùu  
2. Chaån ñoaùn cao huyeát aùp:  
2.1. Chaån ñoaùn xaùc ñònh cao huyeát aùp (xem baûng trò soá huyeát aùp)  
a. Cao huyeát aùp nheï:  
90th percentile < HA taâm thu vaø/hoaëc HA taâm tröông  
tuoåi, chieàu cao vaø giôùi  
95th percentile theo  
b. Cao huyeát aùp trung bình:  
95th percentile < HA taâm thu vaø/hoaëc HA taâm tröông  
tuoåi, chieàu cao vaø giôùi  
99th percentile theo  
c. Cao huyeát aùp naëng (CHA caáp cöùu):  
HA taâm thu vaø/hoaëc HA taâm tröông > 99 th percentile theo tuoåi, chieàu cao vaø  
giôùi. Keøm vôùi trieäu chöùng cuûa giaûm töôùi maùu cô quan ñích.  
2.2. Chaån ñoaùn nguyeân nhaân cao huyeát aùp:  
a) Vieâm vi caàu thaän caáp: sang thöông da + tieåu ít + tieåu maùu + phuø +  
TPTNT: tieåu ñaïm, tieåu maùu.  
b) Cao huyeát aùp do beänh lyù thaän khaùc: tieàn caên coù beänh lyù thaän, nhieãm  
truøng tieåu taùi phaùt, tieåu maùu, tieåu ít, phuø + thay ñoåi treân phaân tích nöôùc  
tieåu + sieâu aâm, UIV, UCR, xaï hình thaän khaûo saùt nhöõng baát thöôøng cuûa  
thaän.  
c) Heïp ñoäng maïch thaän: nghe aâm thoåi vuøng buïng + chuïp DSA maïch maùu  
thaän phaùt hieän nôi bò heïp.  
d) Cao huyeát aùp do eo ñoäng maïch chuû, Takayasu: maïch khoâng ñeàu + chuïp  
DSA maïch maùu phaùt hieän nôi bò heïp.  
e) Hoäi chöùng Cushing: beùo phì, veû maët cushing + taêng cortisol maùu, taêng 17  
OH, 17 KS trong nöôùc tieåu.  
f) U tuûy thöôïng thaän: cao huyeát aùp töøng côn + taêng Catecholamin nöôùc tieåu.  
g) Do taêng aùp löïc noäi soï: nhöùc ñaàu, noân oùi, cao huyeát aùp, maïch chaäm, phuø  
gai thò + sieâu aâm naõo, CT soï naõo khi caàn.  
III. ÑIEÀU TRÒ  
1. Nguyeân taéc ñieàu trò:  
a) Ñieàu trò giaûm huyeát aùp baèng thuoác vaø khoâng baèng thuoác.  
b) Ñieàu trò nguyeân nhaân.  
Chæ ñònh nhaäp vieän :  
Cao huyeát aùp do vieâm caàu thaän caáp  
Cao huyeát aùp naëng, caáp cöùu.  
Cao huyeát aùp thöù phaùt (ñeå giaûi quyeát nguyeân nhaân).  
2. Ñieàu trò cao huyeát aùp caáp cöùu:  
a) Xöû trí caáp cöùu: (naèm phoøng caáp cöùu)  
Thôû oxy, naèm ñaàu cao, thoâng ñöôøng thôû neáu coù: khoù thôû, hoân meâ, co  
giaät.  
Thieát laäp ñöôøng truyeàn tónh maïch, giaûm huyeát aùp baèng ñöôøng tónh  
maïch.  
Choáng co giaät (neáu coù)  
b) Duøng thuoác haï huyeát aùp:  
+ Nifedipine ñöôïc chæ ñònh ñaàu tieân trong ñieàu trò côn cao huyeát aùp,  
ngoaïi tröø xuaát huyeát noäi soï. Lieàu: 0,25- 0,5mg/kg/lieàu. Duøng oáng tieâm 1  
mL ruùt thuoác trong vieân nhoäng 10mg/ 0,34mL roài nhoû döôùi löôõi. Laäp laïi  
sau 30 phuùt neáu chöa coù ñaùp öùng. Sau ñoù duy trì moãi 3 4 giôø. Neáu  
thaát baïi vôùi Nifedipine, duøng Nitroprusside 0,5- 10 µg/kg/phuùt truyeàn  
tónh maïch (traùnh tieáp xuùc vôùi aùnh saùng), hoaëc Labetalol.  
+ Furosemide ñöôïc duøng trong tröôøng hôïp cao huyeát aùp do vieâm caàu  
thaän caáp, beänh thaän caáp hay maõn khaùc, hay suy tim öù huyeát ñi keøm 1-  
2 mg/kg/lieàu. Neáu chöa coù ñaùp öùng laäp laïi sau 2 giôø. Sau ñoù duy trì  
baèng ñöôøng tieâm hay uoáng trong 24 giôø vôùi lieàu 1mg/kg moãi 4 6 giôø.  
Ñaùnh giaù sau 60 phuùt neáu HA khoâng giaûm döôùi 25% so vôùi ban ñaàu vaø coøn  
trieäu chöùng:  
Tìm vaø ñieàu trò caùc yeáu toá goùp phaàn laøm taêng huyeát aùp: co giaät, soát cao.  
Duøng caùc thuoác haï aùp khaùc:  
+ Hydralazine lieàu 0.1 0.5mg/kg/ lieàu tieâm TMC, laäp laïi sau 20 phuùt  
neáu chöa ñaùp öùng. Duy trì moãi 3 6 giôø. Neân duøng theâm lôïi tieåu ñeå  
giaûm taùc duïng giöõ nöôùc cuûa thuoác.  
+ Labetalol coù theå duøng ngay neáu cao HA keøm vôùi xuaát huyeát noäi soï,  
beänh naõo do cao huyeát aùp, lieân quan ñeán phaåu thuaät: 0,25 mg/kg tieâm  
maïch chaäm trong 2 phuùt. Sau 15 phuùt khoâng hieäu quaû cho tieáp lieàu 0,5  
mg/kg. Toång lieàu khoâng quaù 4mg/kg.  
+ Phentolamine neáu nghó do nguyeân nhaân pheochromocytoma, 0,05- 0,1  
mg/kg/lieàu (toái ña 5 mg), tieâm maïch moãi 10 phuùt ñeán khi ñaït hieäu quaû  
toång lieàu khoâng quaù 0.6 mg/kg.  
3. Ñieàu trò cao huyeát aùp nheï hay maõn tính maõn tính  
Caùc böôùc trong ñieàu trò CHA:  
Böôùc 1: Duøng moät thuoác:  
- Lôïi tieåu thiazides hoaëc öùc cheá giao caûm  
prazosine).  
(propranolol, methyldopa,  
- Khôûi ñaàu vôùi lieàu thaáp, sau ñoù taêng daàn cho ñeán khi kieåm soaùt ñöôïc  
HA.  
Böôùc 2: Neáu HA chöa kieåm soaùt toát sau 1 - 2 tuaàn ñieàu trò seõ thay ñoåi:  
Neáu ñaùp öùng moät phaàn seõ phoái hôïp theâm moät thuoác vaøo phaùc ñoà:  
- Lôïi tieåu + öùc cheá giao caûm, öùc cheá keânh canxi, öùc cheá men chuyeån  
- ÖÙc cheá giao caûm + öùc cheá keânh canxi  
Neáu khoâng ñaùp öùng seõ thay baèng thuoác thuoäc nhoùm khaùc:  
- ÖÙc cheá keânh canxi + öùc cheá men chuyeån  
Böôùc 3:  
Neáu HA vaãn duy trì cao, keát hôïp theâm thuoác thöù ba khaùc nhoùm  
Böôùc 4:  
Neáu HA vaãn cao > trò soá bình thöôøng cao: ñieàu trò nhö CHA khaùng trò.  
4. Ñieàu trò khoâng duøng thuoác:  
Coù vai troø trong CHA nguyeân phaùt, bao goàm: giaûm caân, haïn cheá muoái nöôùc  
(< 2-3 g Natri/ngaøy), taäp luyeän theå duïc thích hôïp, thö giaõn traùnh lo laéng, stress.  
Duy trì ñuû K+, Ca++, Mg++ trong khaåu phaàn aên, giaûm môõ ñoäng vaät trong khaåu  
phaàn aên.  
5. Ñieàu trò nguyeân nhaân:  
Ñoái vôùi treû em cao huyeát aùp thöôøng coù nguyeân nhaân do ñoù caàn tích cöïc tìm  
nguyeân nhaân ñeå ñieàu trò.  
Page Break  
LIEÀU THUOÁC TRONG ÑIEÀU TRÒ CAO HUYEÁT AÙP  
CAO HUYEÁT AÙP CAÁP CÖÙU  
Lieàu khôûi ñaàu  
0, 25 mg/kg  
Lieàu toái ña  
0.5 mg/kg  
Nifedipine  
Nitroprusside  
Labetalol  
0.5  
1mg/kg/giôø  
g/kg/ph  
8 g/kg/ph  
3 mg/kg/giôø  
CAO HUYEÁT AÙP MAÏN TÍNH  
Lieàu khôûi ñaàu  
(mg/kg/lieàu)  
Lieàu toái ña/ngaøy Soá laàn/ngaøy  
(mg/kg)  
Lôïi tieåu  
Hydrochlorothiazide  
0, 5  
4
1- 2  
Furosemide  
Spironolactone  
1
1
8
3
1- 3  
1- 3  
ÖÙc cheá  
Propranolol  
ÖÙc cheá  
Prazosin  
ÖÙc cheá  
Labetalol  
Daõn maïch tröïc tieáp  
Hydralazine  
0, 5  
0, 01  
2
8
2- 4  
2- 3  
2- 3  
1- 4  
0, 5  
10  
5
vaø   
0, 5  
ÖÙc cheá men chuyeån  
Captopril  
Enalapril  
0, 5- 2  
0, 01- 0, 03  
6
1
2- 3  
1- 2  
ÖÙc cheá keânh calci  
Nifedipine  
0, 25  
2
3- 4  
BAÛNG TRÒ SOÁ HUYEÁT AÙP 90%, 95%, 99% CUÛA TREÛ EM  
Nhoùm tuoåi  
90%  
106  
68  
95%  
112  
74  
99%  
118  
82  
HA taâm thu  
HA taâm tröông  
< 2 tuoåi  
HA taâm thu  
HA taâm tröông  
HA taâm thu  
109  
69  
115  
116  
76  
122  
124  
84  
130  
3-5 tuoåi  
6-9 tuoåi  
HA taâm tröông  
74  
78  
86  
HA taâm thu  
HA taâm tröông  
HA taâm thu  
122  
78  
129  
79  
126  
82  
136  
86  
134  
90  
144  
92  
10-12 tuoåi  
13-15 tuoåi  
HA taâm tröông  
pdf 5 trang yennguyen 15/04/2022 4000
Bạn đang xem tài liệu "Bài giảng Cao huyết áp trẻ em", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

  • pdfbai_giang_cao_huyet_ap_tre_em.pdf