Tổng quan kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lĩnh vực lâm sản ngoài gỗ giai đoạn 2011-2020, định hướng đến 2030
TỔNG QUAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ CHUYỂN GIAO
CÔNG NGHỆ LĨNH VỰC LÂM SẢN NGOÀI GỖ
GIAI ĐOẠN 2011 - 2020, ĐỊNH HƯỚNG ĐẾN 2030
TS. Phan Văn Thắng; PGS.TS. Nguyễn Huy Sơn
Trung tâm Nghiên cứu Lâm sản ngoài gỗ - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
TÓM TẮT
Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) là một bộ phận quan trọng, không thể thiếu của các hệ sinh thái rừng, chiếm
một vị trí quan trọng trong xu thế phát triển lâm nghiệp bền vững gắn với cải thiện sinh kế cho cộng đồng các
dân tộc sinh sống ở miền núi Việt Nam. Nhận thức được tầm quan trọng của LSNG, chính quyền từ Trung
ương đến địa phương và người dân trong đó có Bộ Nông nghiệp và PTNT đã quan tâm nhiều hơn đến công
tác nghiên cứu phát triển LSNG có giá trị nhằm nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm gắn với việc bảo
tồn, khai thác phát triển các nguồn gen quý hiếm này. Trong giai đoạn từ 2011 đến 2020, Chính phủ đã đầu
tư kinh phí để thực hiện khoảng 144 nhiệm vụ khoa học công nghệ có liên đến nghiên cứu LSNG, gồm 81
nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Quốc gia, 52 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Bộ và tỉnh, 6 dự án giống
và nhiều đề tài, dự án nhiệm vụ cơ sở khác. Những thành tựu về công tác nghiên cứu và chuyển giao công
nghệ lĩnh vực LSNG đã đạt được những thành tựu nhất định đóng góp rất lớn vào tăng trưởng của ngành lâm
nghiệp nói riêng, nền kinh tế xã hội nước ta nói chung giai đoạn 2011 - 2020, nổi bật: Về chọn tạo giống
công nhận được 25 giống mới của 5 loài bao gồm Sa nhân tím, Mắc ca, Tràm năm gân, Tràm trà và Đàn
hương. Các giống này đã được chuyển giao vào sản xuất để trồng hàng nghìn ha; về kỹ thuật trồng và khai
thác đã xác định được tập đoàn các cây LSNG có tiềm năng phát triển phục vụ cho gây trồng chủ yếu cho
mỗi vùng sinh thái, xác định được một số đặc điểm sinh học, đánh giá đất đai, phân chia lập địa, xác định
điều kiện gây trồng cho một số loài cây LSNG chủ yếu và xây dựng quy trình kỹ thuật trồng thâm canh, thu
hoạch theo hướng đạt chuẩn, năng suất cao, bền vững. Đồng thời các quy trình này được tài liệu hóa, tiêu
chuẩn hóa phục vụ cho sản xuất trên cả nước; về sơ chế, chế biến đã công nhận được 01 tiến bộ kỹ thuật
chưng cất tinh dầu Hồi từ lá và chuyển giao cho nhiều cơ sở sản xuất trên cả nước; về nghiên cứu kinh tế, thị
trường và chính sách đã có một số kết quả nghiên cứu ban đầu làm cơ sở đề xuất các chính sách phát triển
như Nghị định 65/2017/NĐ-CP, Nghị định 75/2016/NĐ-CP của Chính phủ, Quyết định số 11/2011/QĐ-TTg
của Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh những kết quả
đã đạt được, hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về lĩnh vực LSNG còn có một số tồn tại, chưa
đạt được so với tiềm năng sẵn có đó là số tiến bộ công nghệ còn ít, số lượng kết quả nghiên cứu, tiến bộ công
nghệ được đưa vào sản xuất còn hạn chế và nhiều kết nghiên cứu chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu của sản
xuất. Để LSNG trở thành một bộ phận quan trọng, đóng góp lớn cho giá trị sản xuất của ngành, trong giai
đoạn tới, cần tập trung ưu tiên nghiên cứu: (i) Nghiên cứu đánh giá toàn diện và xác định được những loài
cây LSNG có giá trị và có tiềm năng phát triển theo hướng hàng hóa theo từng tỉnh, từng vùng kinh tế sinh
thái; (ii) Nghiên cứu phát triển toàn diện ngành mây - tre Việt Nam theo chuỗi giá trị; (iii Nghiên cứu phát
triển các loài cây LSNG làm dược liệu có giá trị phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu; (iv) Nghiên cứu
phát triển toàn diện các loài cây lấy tinh dầu, dầu nhựa chủ lực, có giá trị kinh tế cao phục vụ xuất khẩu;
(v) Nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện các giải pháp phát triển các loài cây làm gia vị, thực phẩm chủ lực cho
xuất khẩu; (vi) Nghiên cứu, đánh giá thực trạng, ứng dụng, cải tiến và hoàn thiện công nghệ thu hoạch và sau
thu hoạch LSNG; (vii) Nghiên cứu phục hồi rừng tự nhiên bằng một số loài cây LSNG và các phương thức,
biện pháp quản lý tài nguyên LSNG trong rừng tự nhiên theo hướng hài hòa giữa phát triển kinh tế gắn với
bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng ở vùng đệm và rừng phòng hộ đầu nguồn; (viii) Nghiên cứu
kinh tế, định lượng giá trị của LSNG trong rừng, nghiên cứu dự báo thị trường, xã hội và môi trường, hoàn
thiện các chính sách có liên quan đến bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên LSNG.
62
Overview the results of research and technology transfer in field of non-timber forest products
for the period 2011-2020, towards 2030
SUMMARY
Non-timber forest products (NTFPs) are an important and indispensable part of forest ecosystems,
occupying an important position in the trend of sustainable forestry development associated with improving
livelihoods for ethnicity communities living in the mountains of Vietnam. Recognizing the importance of
NTFPs, the government from the central to local levels and people including MARD have paid more
attention to the valuable NTFP research and development in order to improve product quality, associated
with the conservation, exploitation and development of these rare genetic resources. In the period from 2011
to 2020, the Government has invested funds to perform about 144 scientific and technological tasks related to
NTFP research, including 81 national science and technology tasks and 52 scientific tasks in ministerial and
provincial technology, 6 breeding projects and many other basic projects and tasks. Achievements on
research and technology transfer in the NTFP field have achieved certain achievements, greatly contributing
to the growth of the forestry sector in particular and our country's socio-economic economy in general in the
period of 2011 - 2020, prominently: Breeding and recognizing 25 new varieties of 5 species including
Amomum cypress, Macadamia, Melaleuca melaleuca, Melaleuca tea and Sandalwood (đàn hương). These
varieties have been transferred into production to plant thousands of hectares. In terms of planting and
harvesting techniques, a group of NTFP trees has been developed with the potential to grow mainly for each
ecological region, identifying some biological characteristics, assessing land and fertilizer; site division,
identification of growing conditions for some key NTFP species and development of intensive cultivation
and harvesting techniques towards standards, high yield and sustainability. At the same time, these processes
are documented and standardized for production throughout the country; preliminary processing and
processing have recognized a technical progress of distillation of anise essential oil from leaves and
transferred to many production facilities across the country. In terms of economic, market and policy
research, there have been some initial research results as a basis for proposing development policies such as
Decree 65/2017/ND-CP and Decree 75/2016/ND- CP of the Government, Decision No. 11/2011/QD-TTg of
the Prime Minister, Decision No. 1976/QD-TTg of the Prime Minister. In addition to the achieved results,
research and technology transfer activities in the field of NTFPs still have some shortcomings, not achieved
compared to the available potential, which is the small number of technological advances, the number of
Research results and technological advances put into production are still limited and many research results
have not yet met the production requirements. In order for NTFPs to become an important part and contribute
greatly to the production value of the sector, in the coming period, research priority should be focused on:
(i) Comprehensive assessment and identification of tree species. NTFPs are valuable and have the potential
to develop in the direction of goods by each province and each ecological economic region;
(ii) Comprehensive research and development of Vietnam's rattan - bamboo industry along the value chain;
(iii) Research and development of NTFP species as valuable medicinal herbs for domestic consumption and
export; (iv) Comprehensive research and development of key oil and essential oil species of high value for
export; (v) Researching on supplementing and perfecting solutions for development of major spices and
foodstuff plants for export; (vi) Research, assess the situation, apply, improve and perfect NTFP harvesting
and post-harvest technologies; (vii) Research on rehabilitation of natural forests by some NTFP species and
methods and measures to manage NTFP resources in natural forests in the direction of harmonizing
economic development with conservation and sustainable development forest resources in the buffer zone
and watershed protection forests; (viii) Conduct economic research, quantify the value of NTFPs in forests,
conduct market forecasts, social and environmental, finalize policies related to the conservation and
sustainable development of NTFP resources.
I. MỞ ĐẦU
Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) là một thuật ngữ Việt Nam dùng để chỉ các sản phẩm được khai
thác từ rừng, có nguồn gốc sinh vật, khác gỗ như tre nứa, song, mây, tinh dầu, nhựa, dược liệu,
sợi, lương thực, thực phẩm, v.v... Trước đây, do LSNG có khối lượng nhỏ, lại ít được chú ý
trong khai thác nên thường coi là sản phẩm phụ của rừng, gọi là lâm sản phụ, một số loại
LSNG có giá trị đặc biệt thì gọi là đặc sản rừng. Tuy nhiên, đây lại là một bộ phận quan trọng,
không thể thiếu của các hệ sinh thái rừng tự nhiên, nhất là rừng tự nhiên nhiệt đới. Ngày nay,
do biến đổi khí hậu toàn cầu diễn biến phức tạp khó lường, diện tích rừng nhất là rừng tự nhiên
bị tàn phá mạnh, gỗ quý tự nhiên trở nên hiếm và sử dụng ít dần, nhiều nguyên liệu khác như
63
kim loại và các chất tổng hợp dần dần thay thế trong công nghiệp và các ngành khác. Trong
khi đó, xu thế nhu cầu tiêu dùng của con người quan tâm tới chăm sóc sức khỏe bản thân, tới
môi trường và sử dụng nguyên liệu tự nhiên thay cho hợp chất hóa học nhiều hơn nên nhu cầu
LSNG nhất là các sản phẩm LSNG có giá trị cao, thiết yếu cho nhu cầu cuộc sống của con
người ngày càng thiếu hụt trầm trọng. Từ đó, vai trò của LSNG cũng như sự quan tâm tới việc
quản lý, bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững tài nguyên LSNG ngày càng được chú ý bởi
vì LSNG vừa cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp quan trọng như công nghiệp
điện tử, công nghiệp dược phẩm, công nghiệp hóa mỹ phẩm, công nghiệp thực phẩm, đồng
thời là nguồn sinh kế của người dân nông thôn miền núi, góp phần đảm bảo an sinh xã hội.
Nếu quản lý tốt, phát triển hợp lý thì nguồn lợi và sự đóng góp từ LSNG cho nền kinh tế quốc
dân hoàn toàn không nhỏ, đôi khi còn lớn hơn cả gỗ, đồng thời còn đóng góp vào khả năng
phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái. Do đó, các cấp các ngành từ Trung ương đến địa
phương và người dân trong đó có Bộ Nông nghiệp và PTNT đã quan tâm nhiều hơn đến công
tác nghiên cứu phát triển LSNG có giá trị nhằm nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm gắn
với việc bảo tồn, khai thác phát triển các nguồn gen quý hiếm. Những thành tựu về công tác
nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lĩnh vực LSNG đã đạt được những thành tựu nhất định
đóng góp rất lớn vào tăng trưởng của ngành lâm nghiệp nói riêng, nền kinh tế xã hội nước ta
nói chung giai đoạn 2011 - 2020.
II. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ LĨNH VỰC LSNG
GIAI ĐOẠN 2011 - 2020
Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ của Trung tâm Nghiên cứu Lâm sản ngoài gỗ, giai đoạn
2011-2020, đã có khoảng 144 nhiệm vụ khoa học công nghệ có liên đến nghiên cứu LSNG, gồm
81 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Quốc gia, 52 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Bộ và tỉnh,
11 đề tài cấp cơ sở và 14 nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn, 3 nhiệm vụ điều tra cơ bản, 6 dự án
giống thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển Lâm nghiệp bền vững 2011-2020. Trong
đó, riêng Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam thực hiện 25 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp
Quốc gia, 11 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Bộ và tỉnh và 14 nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn,
3 nhiệm vụ điều tra cơ bản và 5 dự án giống thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển
Lâm nghiệp bền vững 2011-2020. Các kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lĩnh vực
LSNG giai đoạn 2011-2020 đạt được như sau:
2.1. Kết quả nghiên cứu về quản lý tài nguyên và bảo tồn nguồn gen cây LSNG
Hiện nay ở Việt Nam có 33 vườn quốc gia (VQG), 56 khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN), 13
khu bảo tồn loài, 9 khu dự trữ sinh quyển và 54 khu bảo vệ cảnh quan, phân bố rộng và trải đều
ở các tỉnh trên phạm vi cả nước. Phần lớn các khu rừng này có chức năng bảo tồn đa dạng sinh
học và bảo tồn nguồn gen các loài động - thực vật đặc trưng cho từng vùng. Đặc biệt là bảo tồn
các loài động, thực vật đang có nguy cơ bị tuyệt chủng ở các mức độ khác nhau, trong đó có
các loài cây LSNG. Để thực hiện nhiệm vụ này, trong 144 nhiệm vụ khoa học công nghệ có
liên đến nghiên cứu LSNG, có tới 32 nhiệm vụ khoa học công nghệ về khai thác nguồn gen cây
LSNG tập trung vào:
- Xác định được một số đặc điểm sinh thái quần thể cơ bản của rừng tự nhiên nơi có phân bố
nhiều loài cây LSNG quý hiếm, đặc hữu làm cơ sở đề xuất giải pháp bảo tồn và khai thác bền
vững một cách có hiệu quả như Trà hoa vàng, Sâm ngọc linh, Tam thất hoang, Vằng đắng, Bảy
lá một hoa, Hoàng tinh cách,..
- Xác định được đa dạng di truyền, giá trị nguồn gen, thành phần hóa học của một số sản
phẩm LSNG có giá trị để phục vụ công tác bảo tồn, khai thác và phát triển nguồn gen cây rừng
như: Sâm ngọc linh, Sa nhân, Thảo quả, Ba kích, Quế, Hồi, Sở, Lai, Xoay, Óc chó,...
64
- Đánh giá đa dạng sinh học về LSNG và bước đầu đã xác định được các loài đặc hữu, quý
hiếm có nguy cơ bị tuyệt chủng; đề xuất các phương thức bảo tồn và đã bảo tồn một số nguồn gen.
- Phần lớn các loài cây LSNG có nguy cơ bị tuyệt chủng đã được nghiên cứu các biện pháp kỹ
thuật nhân giống thành công, kể cả nhân giống hữu tính và nhân giống vô tính để phục vụ công tác
bảo tồn. Ví dụ: Thông đỏ ở Pà Cò (Taxus chinensis), Thông đỏ ở Lâm Đồng (Taxus wallichiana),
Thủy tùng (Glyptostrobus pensilis), Sâm lai châu (Panax vietnamensis var. Fuscidiscus),...
- Hiện nay, phần lớn các loài cây có nguy cơ bị tuyệt chủng đã được bảo tồn thành công và
đang chuyển sang giai đoạn thực hiện các nhiệm vụ khai thác phát triển nguồn gen như các loài:
Bời lời đỏ (Machilus odoratissima), Trám đen hoàng vân (Canarium tramdenum), Quế thanh
hóa (Cinnamomum cassia), Ươi (Scaphium macropodum),...
Riêng nhiệm vụ “Bảo tồn nguồn gen cây rừng” cấp Bộ giai đoạn 2012-2015 thực hiện tại
Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã bảo tồn tại chỗ được 9,0 ha cho 7 loài cây (Căm xe,
Giáng hương quả to, Dầu song nàng, Dầu đọt tím, Bạch tùng, Chai lá cong, Gụ mật), trong đó
chỉ có 1 loài cho LSNG (Dầu đọt tím có thể khai thác dầu nhựa). Ngoài ra, các nhiệm vụ bảo tồn
loài cụ thể, trong đó có rất nhiều loài cây LSNG được thực hiện bởi các ban quản lý của các
vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên, đây là nguồn gen rất đa dạng phục vụ công tác chọn
tạo giống cho các loài cây LSNG rất có triển vọng.
2.2. Kết quả nghiên cứu chọn tạo giống LSNG
Trong 144 nhiệm vụ khoa học công nghệ có liên đến nghiên cứu LSNG, chỉ có 42 nhiệm vụ
khoa học công nghệ và 6 dự án giống thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển Lâm
nghiệp bền vững 2011-2020 chiếm 33,3% tổng số các nhiệm vụ có liên quan đến công tác nghiên
cứu, phát triển và chuyển giao khoa học công nghệ về giống cây LSNG. Do hầu hết số lượng
nhiệm vụ thuộc nhiệm vụ khai thác quỹ gen nên nội dung cũng như kinh phí đầu tư cho nghiên
cứu cải thiện giống của các loài cây LSNG giai đoạn này khá khiêm tốn, nên thành tựu nghiên
cứu cải thiện giống cho các loài cây LSNG giai đoạn này cũng rất hạn chế. Chỉ có 5 loài có
giống được công nhận, tổng số giống đã được cải thiện là 22 giống. Trong đó, Mắc ca 01 dòng
vô tính, Tràm năm gân 12 dòng vô tính, Tràm trà 6 dòng vô tính và 2 gia đình, Sa nhân tím 1
xuất xứ và 01 giống cây Đàn hương có xuất xứ Karnataka, Ấn Độ nhập nội. Kết quả nổi bật
trong giai đoạn gồm:
a) Về chọn tạo giống
- Các giống Mắc ca (Macadamia integrifolia) đã được công nhận là giống Tiến bộ kỹ thuật
và giống Quốc gia gồm các dòng vô tính: 842; 741; 800; 900; 695 (Quyết định số 2039/QĐ-
BNN-TCLN, ngày 01/9/2011); OC; 246; 816; 849 (Quyết định số 2040/QĐ-BNN-TCLN, ngày
01/9/2011 và Daddow đạt năng suất hạt từ 15 đến 20 kg /cây ở vùng Tây Nguyên và từ 10 đến 15
kg /cây ở vùng Tây Bắc (Quyết định số 65/QĐ-BNN-TCLN, ngày 11/01/2013) và đã được gây
trồng trên diện rộng.
- Các giống tràm đã được công nhận là giống tiến bộ kỹ thuật theo Quyết định 796/QĐ-
BNN-TCLN, ngày 13/4/2012 gồm: Tràm năm gân (Melaleuca quinquenervia) có 10 giống: xuất
xứ Q8; xuất xứ Q15; xuất xứ Q16; xuất xứ Q23; dòng vô tính Q4.19; dòng vô tính Q4.40; dòng
vô tính Q4.41; dòng vô tính Q4.44; dòng vô tính Q4.45; dòng vô tính Q4.50. Tràm trà
(Melaleuca alternifolia) có 3 giống gồm: A26; A32 và A38.
- Giống Sa nhân tím, xuất xứ Sơn Long đã được công nhân là giống Tiến bộ kỹ thuật theo
Quyết định số 89/QĐ-BNN-TCLN, ngày 01/01/2018 đạt năng suất quả từ 400-450kg quả
tươi/ha ở Hoành Bồ - Quảng Ninh và đã được gây trồng trên diện rộng với khoảng 10.000 ha
trên cả nước.
65
- Giống cây Đàn hương có xuất xứ Karnataka, Ấn Độ được công nhận vào sản xuất tại Quyết
định số 1305/QĐ-BNN-TCLN, ngày 22/04/2019 có năng suất năm thứ 3 đạt 1,3kg hạt/cây, hàm
lượng dầu đạt 1,3% được gây trồng sản xuất trên diện rộng.
Ngoài ra, các đề tài, dự án bước đầu đã tạo lập được tập đoàn giống công tác, bình tuyển hàng
nghìn cây trội, xây dựng được khoảng 130 ha rừng giống, vườn giống, vườn tập hợp giống công
tác, vườn cây bố mẹ, vườn vật liệu kết hợp khảo nghiệm giống tại các vùng sinh thái khác nhau.
b) Công tác nghiên cứu nhân giống và chuyển giao công nghệ
Quy trình nhân giống bằng công nghệ nuôi cấy mô đã tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện
cho các giống Sa nhân tím, Ba kích, Thảo quả, Hồi, Quế, Sâm ngọc linh, Đẳng sâm... Từ năm
2011 đến nay đã có 5 cơ sở sản xuất cây giống LSNG bằng phương pháp nuôi cấy mô được
chuyển giao giống và công nghệ nhân giống cho các giống Sa nhân tím, Ba kích, Sâm ngọc linh,
đến nay các cơ sở này đã hoàn toàn làm chủ được công nghệ và đã sản xuất giống ở quy mô
công nghiệp từ 100.000 cây giống trở lên và có 15 cơ sở sản xuất giống cây LSNG được chuyển
giao công nghệ nhân giống bằng phương pháp ghép cho cây Giổi ăn hạt, Hồi, Trám, Mắc ca,...
c) Công tác tài liệu hóa
- Các tiêu chuẩn quốc gia đã được công nhận theo Quyết định số 600/QĐ-BKHCN, ngày
28/3/2017, gồm: TCVN 11767:2017 Giống cây lâm nghiệp - cây giống Mây nếp; TCVN
11768:2017 Giống cây lâm nghiệp - cây giống Thảo quả; TCVN 11769:2017 Giống cây lâm
nghiệp - cây giống Hồi; TCVN 11770:2017 Giống cây lâm nghiệp - cây giống Sa nhân tím.
- Bộ tiêu chuẩn TCVN 8761 - Giống cây lâm nghiệp - Khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị
sử dụng (Khảo nghiệm VCU) - gồm 8 phần: TCVN 8761-1:2017 Phần 1: Nhóm các loài cây lấy
gỗ; TCVN 8761-2:2018 Phần 2: Nhóm các loài cây Lâm sản ngoài gỗ (thân gỗ lấy quả và hạt);
TCVN 8761-3:2018 Phần 3: Nhóm các loài cây ngập mặn; TCVN 8761-4:2018 Phần 4: Nhóm các
loài cây thân gỗ lấy dầu nhựa; TCVN 8761-5:2019 Phần 5 : Nhóm các loài cây thân gỗ lấy tinh
dầu; TCVN 8761-6:2019 Phần 6 : Nhóm các loài cây thân thảo, dây leo lấy củ; TCVN 8761-
7:2019 Phần 7: Nhóm tre nứa; TCVN 8761-8:2019 Phần 8: Nhóm song mây.
- Các tài liệu đã xuất bản được sử dụng như các Hướng dẫn kỹ thuật để tham khảo phục vụ
nghiên cứu khoa học, đào tạo và phát triển sản xuất gồm:
1. Cây Dó bầu và Trầm hương. NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2011;
2. Kỹ thuật trồng một số loài tre trúc song mây. NXB Nông nghiệp, 2013;
3. Kỹ thuật trồng 10 loài cây lâm sản ngoài gỗ làm gia vị. NXB Nông nghiệp, 2014.
2.3. Kết quả nghiên cứu kỹ thuật gây trồng và thu hoạch LSNG
Từ trình độ sản xuất lạc hậu, trong suốt thời gian dài hoạt động sản xuất được tiến hành theo
phương thức thu hái, lợi dụng tự nhiên là chính, không theo một biện pháp kỹ thuật nào hoặc có
gây trồng một số loài LSNG thì phương thức gây trồng quảng canh là chính, giống cây trồng xô
bồ có năng suất thấp đã dần dần được thay thế bằng một số loài cây mới, giống mới phù hợp
hơn, phương thức sản xuất tiến bộ hơn, có năng suất cao hơn, chất lượng và hiệu quả kinh tế
hơn. Công nghệ sinh học, công nghệ thông tin đã được ứng dụng rộng rãi có những đóng góp
quan trọng trong lĩnh vực sản xuất góp phần gia tăng kim ngạnh xuất khẩu hàng hóa LSNG với
tốc độ tăng trưởng khá cao từ 15% đến 30% hàng năm. Trong 144 nhiệm vụ khoa học công nghệ
có liên quan đến LSNG, có tới trên 90% số nhiệm vụ tập trung nghiên cứu về kỹ thuật gây trồng
và thu hoạch LSNG. Kết quả nổi bật trong giai đoạn gồm:
66
a) Công tác nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trừ sâu bệnh hại, thu
hoạch và quản lý tài nguyên LSNG
- Đã xác định được tập đoàn các cây LSNG có tiềm năng phát triển phục vụ cho gây trồng
chủ yếu cho mỗi vùng sinh thái.
- Đã đánh giá đất đai, phân chia lập địa, xác định điều kiện gây trồng cho một số loài cây
LSNG chủ yếu bao gồm Luồng, Trúc sào, Vầu đắng, Bương mốc, Lùng, Mai, Bát độ, Lục trúc,
Mây nếp, Trám, Quế, Hồi, Sở, Trẩu, Dó trầm, Tràm, Dầu rái, các loài thông, Ba kích, Sa nhân,
Thảo quả, Sâm ngọc linh, Sâm lai châu, Tam thất hoang và nhiều loài cây dược liệu khác.
- Đã xác định được một số đặc điểm sinh học (hình thái, vật hậu,...), đặc điểm sinh thái
(nhu cầu dinh dưỡng khoáng, nhu cầu ánh sáng, điều kiện khí hậu), đặc điểm phân bố, làm cơ
sở xây dựng quy trình kỹ thuật trồng thâm canh theo hướng đạt chuẩn, năng suất cao, bền vững
một số loài cây LSNG chủ yếu bao gồm Luồng, Trúc sào, Vầu đắng, Bương mốc, Lùng, Mai,
Bát độ, Lục trúc, Mây nếp, Trám, Quế, Hồi, Sở, Trẩu, Dó trầm, Tràm, Dầu rái, các loài thông,
Ba kích, Sa nhân, Thảo quả, Sâm ngọc linh, Sâm lai châu, Tam thất hoang và nhiều loài cây
dược liệu khác. Đặc biệt đã xác định được loài cây, xây dựng quy trình kỹ thuật gây trồng một
số loài cây dược liệu quý dưới tán như Trà hoa vàng, Sa nhân, Ba kích, Thảo quả, Sâm ngọc
linh, Sâm lai châu,...
- Đã xác định được biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh và sử dụng phân bón và chất phụ gia
theo hướng đạt chuẩn (GACP, hữu cơ,...);
- Đã xác định được một số sâu bệnh hại và xây dựng quy trình kỹ thuật phòng trừ sâu
bệnh hại một số loài cây LSNG chủ yếu như sâu róm thông, sâu đục nõn trên cây thông nhựa,
sâu ánh kim hại cây hồi, sâu róm xanh ăn lá quế,..
- Đã hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật quản lý rừng bền vững hướng tới cấp chứng chỉ rừng
cho tre nứa theo tiêu chuẩn quốc gia (PEFC) và FSC.
- Đã xây dựng hướng dẫn kỹ thuật thu hoạch một số loài cây LSNG chủ yếu: Quế, Hồi, Ba
kích, Sa nhân, Thảo quả, Sâm ngọc linh,...
b) Công tác chuyển giao công nghệ
- Đã xây dựng được nhiều mô hình trình diễn về: kỹ thuật trồng thâm canh theo hướng đạt
chuẩn và bền vững đối với một số loài Tre nứa, Song mây, Thông, Quế, Hồi, Trám, Sở, Sa nhân,
Ba kích, Thảo quả, Sâm ngọc linh và nhiều loài cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, quý hiếm khác.
- Đã chuyển giao kỹ thuật trồng thâm canh cho 15 cơ sở sản xuất các loài một số loài Tre
trúc, Mây nếp, Quế, Hồi, Sa nhân, Thảo quả, Ba kích, Sâm ngọc linh, Trà hoa vàng,...
c) Công tác tài liệu hóa
- Đã ban hành một số tiêu chuẩn cơ sở về kỹ thuật gây trồng các loài cây LSNG chủ yếu,
có giá trị cao như: Luồng, Trúc sào, Mây nếp, Quế, Hồi, Trám, Giổi, Sở, Thảo quả, Ba kích,
Sa nhân,...
- Đã xây dựng và ban hành nhiều hướng dẫn kỹ thuật gây trồng cho các loài cây LSNG chủ
yếu ở hầu hết các vùng sinh thái trên cả nước.
2.4. Kết quả nghiên cứu về chế biến LSNG
Trong lĩnh vực công nghiệp chế biến LSNG: Do đặc điểm của LSNG đa dạng, phong phú về
chủng loại cũng như số lượng không lớn nên công nghệ chế biến cũng rất đa dạng và phân tán.
Từ năm 2010 đến nay, việc nghiên cứu chế biến LSNG đã dần được chú trọng theo hướng hiện
đại hóa nhằm từng bước nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng
67
trong nước cũng như xuất khẩu như chế biến các sản phẩm mây, tre, nhựa thông, tinh dầu quế,
tinh dầu hồi và một số sản phẩm dược liệu chủ yếu. Tuy nhiên, số nhiệm vụ liên quan đến chế
biến LSNG rất hạn chế, chỉ có 12/144 nhiệm vụ có nghiên cứu về chế biến LSNG. Một số kết
quả nghiên cứu về chế biến LSNG nổi bật đó là:
- Công nghệ chưng cất tinh dầu Hồi từ cành và lá đã được công nhận là Tiến bộ kỹ thuật
theo Quyết định số 492/QĐ-TCLN-KH&HTQT, ngày 29/12/2017 mang lại hiệu quả kinh tế vượt
trội tối thiểu 20% so với công nghệ trong sản xuất và đã được chuyển giao cho 4 cơ sở chế biến
LSNG ở 3 tỉnh miền núi phía Bắc là Hà Giang, Lạng Sơn, Cao Bằng.
- Công nghệ chế biến tre trúc cũng bước đầu được phát triển mạnh nhất là công nghệ chế
biến tre ép khối, công nghệ sấy nan tre phục vụ cho chế biến thủ công mỹ nghệ,... đáp ứng yêu
cầu hiện đại hóa. Công nghệ tre ép khối đã được chuyển giao cho vùng Tây Bắc mang lại hiệu
quả kinh tế cao.
- Công nghệ chế biến nhựa thông, công nghệ chế biến dầu Trẩu và công nghệ chế biến nhiều
sản phẩm dược liệu theo hướng chưng luyện, trích ly phân đoạn trong sản xuất tinh dầu, nhựa,
hương liệu, dược liệu đã và đang đáp ứng được yêu cầu của sản xuất.
- Công nghệ sơ chế một số sản phẩm dược liệu bước đầu được quan tâm nghiên cứu tập
trung vào công nghệ sơ chế (sấy) Thảo quả, Sa nhân, Đẳng sâm,...
- Đã đề xuất và ứng dụng một số công nghệ tiên tiến trong chế biến, bảo quản một số sản
phẩm LSNG theo hướng tinh làm tăng giá trị cho đơn vị sản phẩm.
2.5. Kết quả nghiên cứu về thị trường, kinh tế, chính sách
Trong số các lĩnh vực nghiên cứu về LSNG, lĩnh vực nghiên cứu về thị trường, kinh tế,
chính sách rất hạn chế. Thống kê cho thấy, trong giai đoạn 2011-2020, chỉ có 5 nhiệm vụ có liên
quan đến nghiên cứu lĩnh vực này về LSNG. Cụ thể:
- Về kinh tế, thị trường: Thị trường LSNG từ chỗ theo cơ chế định giá, phụ thuộc chủ yếu
vào thị trường các nước Đông Âu với sự tham gia của một thành phần kinh tế chủ yếu là doanh
nghiệp nhà nước chuyển sang cơ chế thị trường theo sự điều tiết của quy luật cung cầu, nhất là
khi Việt Nam đã gia nhập WTO, đã ký hiệu định thương mại với nhiều vùng, nước, lãnh thổ trên
thế giới trong đó nổi bật là Hiệp định thương mại CTTPP, Hiệp định thương mại EVFTA,
VPA/FLEGT,... Thị trường tiêu thụ LSNG trong nước cũng như quốc tế ngày càng được mở
rộng, thành phần tham gia thị trường ngày càng phong phú, hoạt động giao dịch ngày càng được
hiện đại hóa trên cơ sở ứng dụng các công nghệ thông tin. Thực tế cho thấy, sản lượng LSNG
khai thác, cung cấp ra thị trường đều tăng hàng năm. Tuy nhiên, có rất ít các nghiên cứu về thị
trường, kinh tế, chính sách có liên qua. Trong 10 năm vừa qua, chỉ có một số công trình nghiên
cứu về lĩnh vực này cho LSNG tập trung ở các dự án của Bộ Nông nghiệp và PTNT và các tổ
chức phi chính phủ hoặc được lồng ghép trong các nhiệm vụ khoa học công nghệ như nghiên
cứu về thị trường chuỗi giá trị một số sản phẩm Quế, Hồi, Thảo quả, Tre, Sâm ngọc linh,... Bước
đầu đã dự báo thị trường cho một số sản phẩm LSNG có giá trị cao về Tre, nhựa thông, nhựa Bồ
đề, Hồi, Quế, Thảo quả, Sở, Sâm ngọc linh và một số sản phẩm dược liệu giá trị cao khác.
- Về chính sách: Từ một số kết quả nghiên cứu của các nhiệm vụ khoa học công nghệ trong
giai đoạn, có 3 chính sách ban hành nổi bật, đó là Nghị định 65/2017/NĐ-CP ngày 19/5/2017 của
Chính phủ về chính sách đặc thù về giống, vốn và công nghệ trong phát triển nuôi trồng, khai
thác dược liệu. Tiếp theo là Quyết định số 11/2011/QĐ-TTg ngày 18/2/2011 của Thủ tướng
Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển ngành mây tre và Quyết định số 1976/QĐ-TTg
ngày 30/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu
đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030. Bên cạnh đó, để khẳng định vai trò của LSNG đối
68
với sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số ở các huyện nghèo trên cả nước, Chính phủ đã ban
hành Nghị định số 75/2015/NĐ-CP ngày 09/9/2015 về Về cơ chế, chính sách bảo vệ và phát
triển rừng, gắn với chính sách giảm nghèo nhanh, bền vững và hỗ trợ đồng bào dân tộc
thiểu số giai đoạn 2015 - 2020.
2.6. Những tồn tại
Mặc dù có những thành tựu nhất định, nhưng trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về
lĩnh vực LSNG còn một số tồn tại. Đó là:
- Một trong những tồn tại lớn trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ về LSNG là số tiến
bộ công nghệ còn ít, số lượng kết quả nghiên cứu, tiến bộ công nghệ được đưa vào sản xuất còn
hạn chế và nhiều kết nghiên cứu chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu của sản xuất, nhiều kết quả
nghiên cứu khi đưa ra đã lạc hậu. Những tồn tại trên do một số nguyên nhân chủ yếu được xác
định là:
+ Thiếu các nghiên cứu cơ bản về LSNG làm cơ sở đề xuất định hướng, chiến lược nghiên
cứu về LSNG hợp lý, thiếu chú ý đến nghiên cứu chuyên sâu. Hoạt động nghiên cứu LSNG thiếu
các chương trình nghiên cứu dài hạn theo hướng kế thừa để tạo ra các sản phẩm cụ thể để có thể
chuyển giao vào sản xuất và thương mại hóa.
+ Hoạt động nghiên cứu khoa học về LSNG còn bị coi nhẹ và chưa được đầu tư thích
đáng về nhân lực và tài chính. Trong khi nguồn kinh phí cho nghiên cứu hạn chế, các nhiệm
vụ nghiên cứu còn dàn trải, thường bị chia cắt, phân tán, thiếu tập trung, đồng bộ nên chưa
giải quyết được những vấn đề tổng hợp, có vai trò quyết định đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.
+ Các nghiên cứu liên quan đến chọn tạo giống còn bị coi nhẹ, thiếu các nghiên cứu chuyên
sâu như nghiên cứu về di truyền, chọn giống và công nghệ nhân giống. Các kết quả nghiên cứu
thiếu tính kế thừa và tầm nhìn dài hạn.
+ Các nghiên cứu mới chỉ tập trung vào vấn đề giá trị, đặc điểm sinh học và tổng kết các
kinh nghiệm trong nhân dân mà chưa dựa trên những nghiên cứu về sinh lý, sinh thái, dinh
dưỡng, đất đai theo hướng hiện đại, lô gíc, khoa học, hệ thống, bài bản, chuyên sâu, có tính kế
thừa để có cơ sở khoa học vững chắc đề xuất biện pháp kỹ thuật thâm canh, tăng năng suất đồng
thời vừa chú trọng đến vấn đề về chất lượng và phát triển bền vững tạo cho sản phẩm có giá trị
gia tăng cao, có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế nên chưa đáp ứng được yêu cầu của
sản xuất, còn khoảng cách lớn giữa nghiên cứu và sản xuất.
+ Các nghiên cứu về công nghệ khai thác, sơ chế, chế biến sâu trên cơ sở ứng dụng công
nghệ hiện đại để tạo ra các sản phẩm LSNG mới, có giá trị gia tăng cao, được chuyển giao và
thương mại hóa chưa được chú trọng. Các nghiên cứu chủ yếu vẫn dựa vào phương thức chế
biến thủ công, quy mô nhỏ, công nghệ đơn giản tạo ra sản phẩm LSNG lưu thông trên thị trường
chủ yếu là sản phẩm thô hoặc tươi, không qua sơ chế, chế biến, có chất lượng còn thấp, không
đồng đều, mẫu mã đơn điệu, giá trị gia tăng thấp, không đáp ứng được yêu cầu của sản xuất, khó
có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
+ Các nghiên cứu về thị trường, định lượng giá trị của LSNG còn yếu và thiếu, chưa nắm bắt
kịp thời phục vụ cho định hướng sản xuất.
+ Chưa quan tâm đến nghiên cứu các vấn đề về môi trường, xã hội và chính sách có liên
quan đến LSNG.
+ Thiếu sự liên kết giữa nghiên cứu - chuyển giao - sản xuất - thị trường.
- Việc xác định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu LSNG chưa thực sự xuất phát từ
nhu cầu thực tiễn của sản xuất, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, còn mang nặng tính chủ quan,
69
bị động, thường chạy theo phục vụ sản xuất trước mắt, chưa chuẩn xác, thiếu thực tế, chưa có sự
tham gia của người sử dụng kết quả nghiên cứu, thiếu tính liên tục, kế thừa nên hiệu quả nghiên
cứu chưa cao, chưa gắn chặt với thực tiễn sản xuất và thị trường, chưa chú ý đến đối tượng là
LSNG. Hơn nữa, nhận thức về vai trò, giá trị của LSNG còn chưa rõ ràng. Nhiều người cho rằng
LSNG là sản phẩm nhỏ lẻ, phân tán, khối lượng ít, do thiên nhiên ban tặng, cứ có rừng là có
LSNG nên không cần phải nghiên cứu và đầu tư phát triển. Việc phát triển LSNG nhất là LSNG
dưới tán rừng sẽ tác động xấu đến công tác bảo vệ rừng thậm chí còn gây mất rừng.
- Cơ chế quản lý hoạt động nghiên cứu chưa tạo động lực khuyến khích cho nghiên cứu
và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất LSNG.
- Nguồn nhân lực cho nghiên cứu LSNG vừa thiếu, yếu, không chuyên sâu và chưa đồng bộ.
Đội ngũ nghiên cứu chưa được trang bị kiến thức và phương pháp tiếp cận phù hợp với lĩnh vực
LSNG. Thiếu cán bộ đầu ngành trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu về LSNG.
- Các điều kiện nghiên cứu vừa thiếu vừa lạc hậu. Trang thiết bị thí nghiệm chưa đáp ứng
yêu cầu của sản xuất.
- Hệ thống dịch vụ phục vụ cho nghiên cứu LSNG còn chậm phát triển như công tác thông
tin, dự báo phát triển, hoạt động mua bán công nghệ và lưu thông các kết quả nghiên cứu về
LSNG còn yếu.
III. ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ VỀ LĨNH VỰC
LSNG ĐẾN NĂM 2030
3.1. Những định hướng nghiên cứu về lĩnh vực LSNG
Xuất phát từ mục tiêu, định hướng của đề án tái cơ cấu ngành, trong giai đoạn tới định
hướng nghiên cứu và chuyển giao LSNG phải tập trung các vấn đề chính sau:
- Bảo tồn có hiệu quả và phát triển bền vững nguồn tài nguyên LSNG hiện có góp phần nâng
cao chất lượng rừng giai đoạn 2021-2030.
- Nghiên cứu, rà soát, đánh giá hiện trạng tài nguyên LSNG làm cơ sở đề xuất quy hoạch, cơ
cấu vùng sản xuất gắn với công nghiệp chế biến trong toàn quốc.
- Quy hoạch vùng sản xuất nguyên liệu LSNG gắn với mạng lưới các cơ sở chế biến có quy
mô phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng kinh tế - sinh thái.
- Chọn lọc và nâng cao chất lượng giống cây trồng LSNG theo hướng năng suất, chất
lượng, ổn định và thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay để cung cấp giống tốt
cho sản xuất.
- Xác định cơ cấu cây trồng lâm sản ngoài gỗ chủ lực, chủ yếu có thế mạnh, phù hợp với
điều kiện của từng vùng kinh tế - sinh thái theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị và
tính bền vững.
- Nghiên cứu, ứng dụng, hoàn thiện kỹ thuật và công nghệ canh tác nhằm nâng cao năng
suất, chú trọng đến vấn đề về chất lượng sản phẩm LSNG theo hướng đạt chuẩn, hiện đại, hiệu
quả và bền vững tạo cho sản phẩm có giá trị gia tăng cao, có khả năng cạnh tranh trên thị trường
quốc tế.
- Nghiên cứu, ứng dụng, cải tiến công nghệ và thiết bị khai thác, sơ chế, chế biến và bảo
quản các sản phẩm LSNG trên cơ sở ứng dụng công nghệ hiện đại để tạo ra các sản phẩm LSNG
mới theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị và hiệu suất sử dụng sản phẩm, phù hợp
với nhu cầu thị trường tiêu dùng trong nước cũng như xuất khẩu, được chuyển giao và thương
mại hóa ngay.
70
- Nghiên cứu về kinh tế, thị trường, định lượng giá trị của LSNG cũng như quan tâm đến
nghiên cứu các vấn đề về xã hội, môi trường làm cơ sở dự báo kịp thời phục vụ cho định hướng
sản xuất.
- Đẩy mạnh nghiên cứu lĩnh vực chính sách làm cơ sở để đề xuất các chính sách về quản lý,
khai thác, sử dụng, đầu tư và phát triển bền vững tài nguyên LSNG.
3.2. Các ưu tiên nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về lĩnh vực LSNG
Từ định hướng chung, một số ưu tiên nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về lĩnh vực
LSNG trong giai đoạn tới như sau:
- Nghiên cứu đánh giá toàn diện về hiện trạng và tiềm năng tài nguyên LSNG hiện có ở
từng tỉnh kết hợp với vùng sinh thái, xác định được những loài cây LSNG có giá trị cả về
khoa học và kinh tế và có tiềm năng phát triển theo hướng hàng hóa theo từng vùng và từng
tỉnh, làm cơ sở đề xuất giải pháp ưu tiên quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu, bảo tồn và
phát triển bền vững cho từng loại LSNG một cách có hiệu quả ở các vùng kinh tế sinh thái
khác nhau.
- Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc, tăng trưởng, sinh thái cá thể và quần thể, tái sinh,... làm
cơ sở đề xuất giải pháp phục hồi rừng và phát triển bền vững tài nguyên LSNG trong tự nhiên.
- Nghiên cứu đánh giá thị trường và dự báo tiềm năng thị trường LSNG trong nước cũng
như quốc tế làm cơ sở xác định sản phẩm, mặt hàng LSNG có ưu thế, giá trị gia tăng cao và quy
mô phát triển của chúng ở từng vùng kinh tế sinh thái trong tương lai.
- Nghiên cứu phát triển toàn diện ngành mây - tre Việt Nam theo chuỗi giá trị nhất là lĩnh
vực nhân giống, gây trồng, phục tráng, quản lý rừng bền vững, khai thác và chế biến.
- Nghiên cứu phát triển các loài cây LSNG làm dược liệu có giá trị phục vụ tiêu dùng trong
nước và xuất khẩu trong đó tập trung vào nghiên cứu chọn, nhân giống đạt chuẩn, nghiên cứu kỹ
thuật thuần hóa, canh tác dưới tán rừng, ứng dụng công nghệ hiện đại trong thu hoạch và sơ chế
theo hướng năng suất cao, chất lượng đạt chuẩn, ổn định, bền vững.
- Nghiên cứu phát triển toàn diện các loài cây lấy tinh dầu, dầu nhựa chủ lực, có giá trị kinh
tế cao phục vụ xuất khẩu, trong đó chú trọng đến nghiên cứu chọn giống và cải thiện giống, giải
pháp trồng, thâm canh, công nghệ khai thác, sơ chế và chế biến sản phẩm ở từng vùng kinh tế
sinh thái cụ thể.
- Nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện các giải pháp phát triển các loài cây làm gia vị, thực
phẩm chủ lực cho xuất khẩu theo hướng năng suất, chất lượng cao, ổn định và bền vững trong đó
chú trọng đến nghiên cứu chọn giống và cải thiện giống, giải pháp trồng thâm canh, công nghệ
khai thác, sơ chế và chế biến sản phẩm ở từng vùng kinh tế sinh thái cụ thể.
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng công nghệ thu hoạch và sau thu hoạch LSNG làm cơ sở
đề xuất định hướng nghiên cứu, quy hoạch mạng lưới phát triển trong tương lai.
- Nghiên cứu, ứng dụng, cải tiến và hoàn thiện công nghệ thu hoạch và sau thu hoạch
LSNG theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị và hiệu suất sử dụng, chất lượng của
sản phẩm, phù hợp với các tiêu chuẩn và nhu cầu thị trường tiêu dùng trong nước cũng như xuất
khẩu. Chú trọng đến kỹ thuật chưng luyện, trích ly trong sản xuất tinh dầu, nhựa, hương liệu,
dược liệu và công nghệ sản xuất gia vị từ LSNG.
- Nghiên cứu phục hồi rừng tự nhiên bằng một số loài cây LSNG có giá trị nhằm nâng cao
giá trị kinh tế của rừng kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sinh thái.
71
- Nghiên cứu các phương thức, biện pháp quản lý tài nguyên LSNG trong rừng tự nhiên
theo hướng hài hòa giữa phát triển kinh tế gắn với bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên
rừng ở vùng đệm và rừng phòng hộ đầu nguồn.
- Nghiên cứu định lượng giá trị của LSNG làm cơ sở khoa học trong việc định giá rừng.
- Nghiên cứu, hoàn thiện và thể chế hóa các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, quy trình
quản lý chất lượng có liên quan đáp ứng yêu cầu của sản xuất và quản lý bền vững tài
nguyên LSNG trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.
- Chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật, các kết quả nghiên cứu vào sản xuất.
- Nghiên cứu và hoàn thiện các chính sách có liên quan đến bảo tồn và phát triển bền
vững tài nguyên LSNG nhằm tạo động lực để người dân tham gia bảo tồn và phát triển LSNG.
IV. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
4.1. Kết luận
Lâm sản ngoài gỗ như mọi sản phẩm lâm nghiệp khác, nó là một bộ phận quan trọng, đóng
góp quan trọng cho giá trị sản xuất của ngành. Trong giai đoạn 2011-2020, hoạt động nghiên cứu
và chuyển giao công nghệ về lĩnh vực LSNG đã đóng góp không nhỏ, quan trọng vào kết quả
hoạt động, cũng như sự tăng trưởng vượt bậc và ổn định của ngành lâm nghiệp nói riêng, ngành
nông nghiệp nói chung. Hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ về lĩnh vực LSNG sẽ là
một trong những lĩnh vực quan trọng đóng góp vào sự thành công của đề án tái cơ cấu ngành lâm
nghiệp khi có định hướng nghiên cứu đúng, phù hợp và được đầu tư thích đáng.
4.2. Đề xuất
Để thực hiện có hiệu quả các nội dung trên cần phải thực hiện tốt các giải pháp về tổ chức,
quản lý, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường cơ sở vật chất, kỹ thuật, nguồn vốn, các chính
sách khuyến khích hoạt động khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế.
- Nâng cao năng lực nghiên cứu cho các cán bộ làm công tác nghiên cứu về LSNG thông qua
đào tạo.
- Việc xác định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu LSNG phải xuất phát từ nhu cầu
thực tiễn của sản xuất và thị trường, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội ở các địa phương, có sự
tham gia của người sử dụng kết quả nghiên cứu. Hoạt động nghiên cứu LSNG dài hạn, có tính
liên tục, kế thừa, đồng bộ.
- Đổi mới cơ chế quản lý hoạt động nghiên cứu nhằm tạo động lực khuyến khích cho nghiên
cứu và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất LSNG.
- Tăng cường điều kiện, trang thiết bị và đầu tư nguồn kinh phí cho nghiên cứu về LSNG.
- Tăng cường hợp tác quốc tế về khoa học công nghệ trong lĩnh vực LSNG.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Nông nghiệp và PTNT (2001): Văn bản tiêu chuẩn kỹ thuật lâm sinh, Tập I. Nhà xuất bản Nông nghiệp.
2. Trung tâm Nghiên cứu Lâm sản ngoài gỗ (2018): Kỷ yếu Trung tâm Nghiên cứu Lâm sản ngoài gỗ, 40 năm xây
dựng và phát triển (Tài liệu lưu hành nội bộ).
3. Website: http://www.vpct.gov.vn/Home.html
72
11 trang
18880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tổng quan kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lĩnh vực lâm sản ngoài gỗ giai đoạn 2011-2020, định hướng đến 2030", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tong_quan_ket_qua_nghien_cuu_va_chuyen_giao_cong_nghe_linh_v.pdf
