Tóm tắt Luận văn Vận dụng quy luật mâu thuẫn trong giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Nam hiện nay

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHAN THỊ THANH NGA

VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN

TRONG GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ BIỆN

CHỨNG GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ

BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NAM

HIỆN NAY

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Mã số: 60 22 03 01

Đà Nẵng – Năm 2017

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐHĐN

Người hướng dẫn khoa học: TS. DƯƠNG ANH HOÀNG

Phản biện 1: TS. Trần Hồng Lưu

Phản biện 2: PGS. TS. Nguyễn Ngọc Hòa

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ Triết học họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại

học Đà Nẵng vào ngày 25 tháng 03 năm 2017.

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quy luật mâu thuẫn hay còn gọi là quy luật thống nhất và đấu

tranh của các mặt đối lập, là hạt nhân của phép biện chứng trong

triết học Mác - Lênin. Mâu thuẫn biện chứng được tạo thành từ hai

mặt đối lập có mối liên hệ vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau.

Để thúc đẩy sự phát triển của sự vật tất yếu phải xác định đúng và

tìm cách giải quyết mâu thuẫn theo xu hướng vận động của quy luật.

Chính vì vậy, quy luật mâu thuẫn được vận dụng làm cơ sở phương

pháp luận trong nhiều nội dung, lĩnh vực khác nhau nhằm chỉ ra

nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển.

Tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường là hai yếu tố quan

trọng của phát triển bền vững, giữa chúng có mối quan hệ biện

chứng với nhau. Bảo vệ môi trường là cơ sở, nền tảng để tăng trưởng

kinh tế bền vững và tăng trưởng kinh tế hợp lý là mục tiêu, động lực

để bảo vệ môi trường. Hiện nay, giải quyết mối quan hệ giữa tăng

trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường là yêu cầu cấp thiết đối với các

quốc gia trên con đường phát triển và hội nhập. Một trong những vấn

đề để giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và

bảo vệ môi trường là nghiên cứu, vận dụng quy luật mâu thuẫn một

cách sáng tạo, phù hợp.

Đối với Việt Nam, phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt

trong quá trình phát triển đất nước. Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại

biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã nhận định: “Bảo vệ môi

trường tự nhiên vừa là nội dung, vừa là mục tiêu phát triển bền

vững… Phát triển kinh tế - xã hội đi đôi với bảo vệ môi trường, sử

dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên” [12].

2

Cùng với cả nước, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều cố gắng, nỗ

lực trong phát triển kinh tế - xã hội, nhanh chóng vươn lên trở thành

địa phương phát triển trong khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung.

Tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường được tỉnh Quảng

Nam xem là một trong những mục tiêu, động lực để phát triển nhanh

và bền vững.

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng

Nam lần thứ XXI đã khẳng định: “Phải xác định và phát huy lợi thế

so sánh của tỉnh; coi trọng phát triển bền vững; phát triển kinh tế,

đẩy mạnh công nghiệp hóa phải gắn liền với bảo vệ tài nguyên, môi

trường ...” [2, tr.173].

Thời gian qua, tỉnh Quảng Nam đã duy trì tốc độ tăng trưởng

kinh tế khá với tiềm lực và quy mô mở rộng; đặc biệt là sự phát triển

của các vùng kinh tế động lực, các khu kinh tế trọng điểm, các khu,

cụm công nghiệp. Trong quá trình tăng trưởng kinh tế, tỉnh đã tăng

cường công tác quản lý tài nguyên, ngăn ngừa ô nhiễm, bảo vệ môi

trường. Tuy nhiên, do chưa tận dụng hết cơ hội và chưa vượt qua

được hết khó khăn, thách thức nên tốc độ tăng trưởng kinh tế của

tỉnh chậm được cải thiện, chưa tạo ra bước đột phá mới. Trong khi

đó, công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường sinh thái còn

nhiều hạn chế, bất cập như xảy ra hàng loạt các vi phạm về xử lý

chất thải, rác thải, nước thải trong các doanh nghiệp, việc khai thác

tài nguyên rừng và khoáng sản trái phép ngày càng diễn biến phức

tạp, … gây ra tình trạng đáng báo động cho môi trường.

Hiện nay, tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường là

vấn đề thời sự nóng hổi, vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu

dài và là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại. Vậy, để

đáp ứng đòi hỏi bức thiết này, một câu hỏi lớn được đặt ra cho tỉnh

3

Quảng Nam là: Cần làm gì để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và

bền vững nhằm vươn lên trở thành địa phương phát triển nhưng vẫn

bảo vệ được môi trường sinh thái?

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về kết hợp tăng trưởng kinh

tế với bảo vệ môi trường trên phạm vi cả nước, vùng và một số tỉnh,

thành phố nhưng cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào

dành riêng cho tỉnh Quảng Nam. Dưới góc nhìn triết học, với mong

muốn nghiên cứu và góp phần tìm ra lời giải đáp cho câu hỏi trên,

tác giả chọn đề tài “Vận dụng quy luật mâu thuẫn trong giải

quyết mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo

vệ môi trường tỉnh Quảng Nam hiện nay” làm đề tài luận văn thạc

sĩ Triết học của mình.

2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng quy luật mâu thuẫn và từ thực trạng tỉnh

Quảng Nam, từ đó đề xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm

giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi

trường tỉnh Quảng Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm rõ những nội dung cơ bản của quy luật mâu thuẫn, tăng

trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường.

- Phân tích thực trạng mối quan hệ biện chứng giữa tăng

trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Nam hiện nay.

- Xây dựng một số phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm

góp phần giải quyết tốt mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng

kinh tế và bảo vệ môi trường của tỉnh Quảng Nam.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4

Đối tượng nghiên cứu: một số vấn đề lý luận chung về mâu

thuẫn, tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường; nghiên cứu thực trạng

và chỉ ra các mâu thuẫn, từ đó đưa ra các giải pháp để giải quyết mối

quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở tỉnh Quảng

Nam hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi không gian: nghiên cứu trên địa bàn Quảng Nam.

- Phạm vi thời gian: nghiên cứu các thông tin, số liệu, dữ liệu

về tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường trên địa bàn Quảng Nam

trong giai đoạn 2010-2015.

4. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy

vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử và các phương pháp

nghiên cứu khoa học khác như: tổng hợp và phân tích tài liệu, hệ

thống dữ liệu, kế thừa và phát triển, đánh giá và tổng kết kinh

nghiệm, logic và lịch sử, thống kê mô tả, quy nạp và diễn dịch, …

5. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo;

Luận văn được trình bày gồm 3 chương, 8 tiết.

6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quy

luật mâu thuẫn, mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và

bảo vệ môi trường, gồm:

Nhóm các công trình nghiên cứu về quy luật mâu thuẫn, như:

“Đại cương lịch sử triết học phương Đông cổ đại” của tập thể các tác

giả Doãn Chính, Trương Văn Chung, Nguyễn Thế Nghĩa, Vũ Tình,

Nxb Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, Hà Nội, 1992; “Giáo trình

triết học Mác - Lênin” của Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn

5

giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ

Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003; “Giới thiệu tác

phẩm biện chứng của tự nhiên của Ph. Ăngghen” (2010) và“Giới

thiệu tác phẩm Bút ký triết học của V.I. Lênin” (2009), Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, do tác giả Nguyễn Bằng Tường chủ biên; “Lịch sử

triết học phương Tây” của tác giả Lê Tôn Nghiêm, Nxb thành phố

Hồ Chí Minh, 2000; “Chủ nghĩa Mác - Lênin học thuyết về sự phát

triển và sáng tạo không ngừng”(xuất bản lần thứ hai) của GS. Trần

Nhâm, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011; “Mâu thuẫn - một số

vấn đề lý luận và thực tiễn” của PGS. TS Nguyễn Tấn Hùng, 2013.

Nhóm các công trình nghiên cứu về vấn đề tăng trưởng kinh

tế, bảo vệ môi trường, như: “Kỷ yếu về Hội nghị phát triển bền

vững”, Hà Nội, 2004; “Giáo trình kinh tế chính trị Mác - Lênin” của

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006;

“Giáo trình Kinh tế phát triển”do PGS. TS Phan Thúc Huân chủ

biên, Nxb Thống kê thành phố Hồ Chí Minh, 2006; “Giáo trình kinh

tế môi trường” của GS. Lê Thạc Cán, Nxb Thống kê, Hà Nội, 2009.

Ngoài ra còn có nhiều bài báo, đề tài liên quan đến vấn đề kết

hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, như: bài báo “Cơ sở

triết học nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ

môi trường” của TS. Bùi Văn Dũng (Tạp chí triết học số 4, 2005);

“Tư tưởng của Ăngghen về mối quan hệ con người - tự nhiên” của

GS. TS Nguyễn Hùng Hậu (Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số

10, 2013);“Phát triển bền vững ở Việt Nam” của GS. TS Vũ Văn

Hiền (Tạp chí cộng sản, 2014); Luận án Tiến sĩ triết học “Kết hợp

tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung Bộ

Việt Nam hiện nay” của tác giả Đỗ Trọng Hưng, Hà Nội, 2015.

Nhóm các công trình nghiên cứu về kinh nghiệm gắn tăng

6

trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, như:“Xử lý rác thải ở một số

nước châu Á” đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ, 2008;

“Chiến lược tăng trưởng xanh: xu hướng của thời đại” của PGS. TS

Nguyễn Thế Chinh và tác giả Đặng Quốc Thắng đăng trên Tài

nguyên số Đại học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011; Chuyên

đề “Kinh nghiệm một số nước trên thế giới trong xây dựng pháp luật

về bảo vệ môi trường” của Viện nghiên cứu lập pháp - Ủy ban

thường vụ Quốc hội, 2013; sách“Chính sách thúc đẩy tăng trưởng

xanh - kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam” của TS. Trần

Ngọc Ngoạn, Nxb Chính trị quốc gia, 2016.

Nghiên cứu vấn đề này tại tỉnh Quảng Nam có các công trình

quan trọng như: Báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh Quảng Nam giai

đoạn 2011-2015, Báo cáo Tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số

41-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa IX) về bảo vệ môi trường trong

thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, sách

“Niên giám thống kê Quảng Nam năm 2015”, hai bài viết định

hướng tuyên truyền: “Nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài nguyên

và bảo vệ môi trường, tích cực ứng phó với biến đổi khí hậu” và

“Nâng cao hiệu quả, hiệu lực bảo vệ tài nguyên và môi trường trên

địa bàn tỉnh Quảng Nam” của tác giả Nguyễn Viễn đăng trên Sổ tay

truyên truyền Quảng Nam năm 2015, 2016.

Đây là những nguồn tài liệu vô cùng quý giá, có vai trò định

hướng giúp tác giả nghiên cứu, phân tích, đánh giá, bổ sung, phát

triển làm phong phú cho đề tài luận văn.

7

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ MÂU THUẪN,

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

1.1. QUY LUẬT MÂU THUẪN

1.1.1. Nội dung của quy luật mâu thuẫn

Trong ba quy luật của phép biện chứng duy vật thì quy luật

mâu thuẫn là hạt nhân của phép biện chứng. Nội dung cơ bản của

quy luật mâu thuẫn đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác -

Lênin làm sáng tỏ thông qua các phạm trù: “mặt đối lập”, “sự thống

nhất” và “sự đấu tranh” của các mặt đối lập.

“Mâu thuẫn” là sự tác động lẫn nhau của các mặt, các khuynh

hướng đối lập, là hiện tượng tất yếu, khách quan và là nguồn gốc của

sự vận động và phát triển. “Đối lập”, “mặt đối lập” là phạm trù dùng

để chỉ những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính có khuynh

hướng biến đổi trái ngược nhau tồn tại một cách khách quan trong tự

nhiên, xã hội và tư duy [16, tr.321, 322]. Các mặt đối lập vừa thống

nhất, vừa đấu tranh, vừa chuyển hóa cho nhau và là những nhân tố

cấu thành nên mâu thuẫn biện chứng. Sự thống nhất của các mặt đối

lập là tương đối, sự đấu tranh của các mặt đối lập là tuyệt đối.

1.1.2. Một số vấn đề phương pháp luận khi nghiên cứu và

vận dụng quy luật mâu thuẫn

Quy luật mâu thuẫn có ý nghĩa phương pháp luận to lớn đối

với hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người.

Nghiên cứu quy luật mâu thuẫn để phát hiện, nhận thức, phân tích

mâu thuẫn và tìm ra con đường đúng đắn để giải quyết mâu thuẫn.

Nhận thức mâu thuẫn tức là phân đôi cái thống nhất và nhận

thức các mặt đối lập để nắm bắt sự vật trong sự thống nhất, đồng

8

nhất của các mặt đối lập. Khi phân tích mâu thuẫn phải hiểu rõ

nguồn gốc, điều kiện tồn tại và quá trình phát triển của mâu thuẫn.

Giai đoạn cuối cùng là tìm ra phương pháp đúng đắn để giải quyết

mâu thuẫn. Việc giải quyết mâu thuẫn là kết quả của quá trình đấu

tranh của các mặt đối lập. Giải quyết mâu thuẫn không có nghĩa là

xóa bỏ mâu thuẫn mà là kết hợp hài hòa các mặt đối lập.

1.2. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

1.2.1. Tăng trưởng và phát triển kinh tế

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về số lượng, chất lượng, tốc

độ, quy mô và sản lượng của một nền kinh tế trong một thời gian

nhất định. So với tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế có nội dung,

ý nghĩa rộng hơn; đó là sự hoàn thiện cơ cấu, thể chế kinh tế, nâng

cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo công bằng xã hội.

Tăng trưởng kinh tế có vai trò quan trọng để thực hiện hàng

loạt các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội như xóa đói giảm nghèo, giải

quyết việc làm, tăng thu nhập và phúc lợi xã hội, tăng cường quốc

phòng an ninh, củng cố chế độ chính trị.

Tăng trưởng kinh tế nhanh và liên tục là khát vọng thường

xuyên của các quốc gia trên thế giới nhưng sẽ là không đúng và nguy

hiểm nếu tìm cách đẩy nhanh tăng trưởng bằng mọi giá. Thực tế cho

thấy, tăng trưởng kinh tế bền vững là mục tiêu tăng trưởng có hiệu

quả nhất đã và đang được các quốc gia trên thế giới hướng đến.

1.2.2. Bảo vệ môi trường

Ngày nay, bảo vệ môi trường không chỉ là vấn đề ở phạm vi

địa phương, vùng, quốc gia, khu vực mà nó đã trở thành vấn đề cấp

bách mang tính toàn cầu. Ở nước ta, Khoản 3, Điều 3 Luật bảo vệ

môi trường khẳng định: “Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động

giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng

9

phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục

hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên

nhằm giữ môi trường trong lành” [22, tr.1].

Để bảo vệ môi trường, cần kiểm soát các tác nhân tác động lên

môi trường; nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ môi

trường; đồng thời, xây dựng tư duy nhận thức về đạo đức môi trường

sinh thái.

1.2.3. Mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và

bảo vệ môi trường

Mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ

môi trường chính là mối quan hệ biện chứng giữa con người với tự

nhiên. Mối quan hệ này được hình thành thông qua lao động sản xuất

và các hoạt động cải biến, chinh phục tự nhiên của con người.

Bảo vệ môi trường là cơ sở để thực hiện tăng trưởng kinh tế

bền vững. Môi trường tự nhiên cung cấp nguyên liệu đầu vào cho các

hoạt động kinh tế, cung cấp những điều kiện cần thiết cho phát triển

hạ tầng kinh tế - xã hội, cung cấp không gian cho các khu vực kinh

tế, các hoạt động du lịch, vui chơi giải trí. Đồng thời, môi trường là

nơi tiếp nhận và chứa đựng các phế thải từ quá trình sản xuất và sinh

hoạt của con người.

Tăng trưởng kinh tế hợp lý là điều kiện thiết yếu để bảo vệ

môi trường. Tăng trưởng kinh tế tạo ra của cải vật chất, thành tựu

khoa học công nghệ hiện đại để kiểm soát và xử lý ô nhiễm, suy

thoái và sự cố môi trường, cải tạo môi trường tự nhiên.

1.3. MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN

GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI

TRƯỜNG CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA CHÂU Á VÀ VIỆT NAM

1.3.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc

10

Thứ nhất, pháp luật về bảo vệ môi trường của Hàn Quốc tạo

hành lang pháp lý giúp kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ môi trường trong

phát triển kinh tế.

Thứ hai, Hàn Quốc là một trong những quốc gia đi tiên phong

trong việc triển khai Chiến lược tăng trưởng xanh và thực hiện

chuyển đổi nền kinh tế từ “nâu” sang “xanh”.

1.3.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản

Thứ nhất, Nhật Bản xây dựng các mục tiêu và chương trình

hành động để hướng tới xã hội cácbon thấp.

Thứ hai, chính sách xử lý rác thải hiệu quả của Nhật Bản.

1.3.3. Kinh nghiệm tăng trưởng xanh của Việt Nam

Trong những năm qua, Việt Nam đã ban hành “Chiến lược

quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011-2020 và tầm nhìn đến

năm 2050” (2009) và nhiều luật hỗ trợ cho tăng trưởng xanh. Đến

nay, Chiến lược đã được triển khai thực hiện ở nhiều bộ, ngành và

địa phương trong cả nước, trong đó điển hình như thành phố Đà

Nẵng và tỉnh Quảng Ninh, có thể rút ra một số kinh nghiệm tại các

địa phương này như sau:

- Thành phố Đà Nẵng đã triển khai nhiều chương trình thực

hiện Chiến lược như: quản lý rác thải bền vững, phát triển giao thông

xanh, công nghiệp hóa xanh, khu công nghệ cao Đà Nẵng kết hợp

với công nghiệp xanh, xây dựng thành phố xanh kiểu mẫu.

- Tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch hành động triển

khai thực hiện Chiến lược kịp thời, có hiệu quả. Triển khai các

chương trình hành động hướng đến kinh tế xanh như: Chiến lược sản

xuất sạch hơn trong công nghiệp, xây dựng du lịch xanh bền vững.

Kết luận chương 1

11

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ

MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NAM HIỆN NAY

2.1. CÁC ĐIỀU KIỆN TÁC ĐỘNG ĐẾN KINH TẾ VÀ MÔI

TRƯỜNG TỰ NHIÊN TỈNH QUẢNG NAM

2.1.1. Điều kiện tự nhiên

Tỉnh Quảng Nam có vị trí địa lý rất thuận lợi nhưng địa hình

tương đối phức tạp. Lợi thế của tỉnh là có nguồn tài nguyên thiên

nhiên đất, nước, biển, rừng, khoáng sản đa dạng và phong phú.

2.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Nam hiện nay

Giai đoạn 2011-2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của

Quảng Nam đạt 11,53%. Năm 2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt

11,56%, (tăng 2,66% so với năm 1997), GRDP bình quân đầu người

đạt 41,4 triệu đồng/ người/ năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực:

tỷ trọng khu vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản trong GRDP

giảm từ 20,67% năm 2011 xuống còn 15,9% năm 2015; tỷ trọng khu

vực công nghiệp, xây dựng tăng từ 40,5% lên 42% và khu vực dịch

vụ, du lịch tăng từ 38,83% năm 2011 lên 42,1% năm 2015 [8] [9].

Sự phát triển của vùng kinh tế Đông Nam, vùng kinh tế phía

Tây và các khu, cụm công nghiệp đã đóng góp lớn cho phát triển

kinh tế - xã hội của tỉnh.

Kết cấu hạ tầng Quảng Nam tương đối đồng bộ với hệ thống

giao thông vận tải phát triển rộng khắp. Dân số Quảng Nam khá

đông 1.480.790 người (2015); trong đó, dân tộc kinh chiếm 93,6% và

dân tộc ít người chiếm 6,4% dân số toàn tỉnh. Năm 2015, toàn tỉnh

có khoảng 900.743 người trong độ tuổi lao động, chiếm 60% tổng

dân số toàn tỉnh. Hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm còn 9%, tỷ

12

lệ hộ cận nghèo giảm còn khoảng 7% [9].

2.2. THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI TỈNH QUẢNG NAM HIỆN

NAY

2.2.1. Những thành tựu

Thứ nhất, chủ trương, cơ chế, chính sách chỉ đạo gắn tăng

trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường được tăng cường.

Thứ hai, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môi

trường được đẩy mạnh thực hiện quyết liệt.

Thứ ba, công tác quản lý, bảo vệ rừng và tài nguyên khoáng

sản đạt được những kết quả tích cực.

Thứ tư, hạ tầng xử lý nước thải, chất thải rắn bước đầu được

đầu tư góp phần ngăn ngừa, xử lý ô nhiễm môi trường.

Thứ năm, gia tăng nguồn kinh phí và thu hút nhiều dự án hợp

tác quốc tế đầu tư cho lĩnh vực bảo vệ môi trường.

2.2.2. Những hạn chế

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, thực trạng trên còn

bộc lộ nhiều hạn chế cần được khắc phục:

Thứ nhất, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ

môi trường chưa chặt chẽ, hiệu lực, hiệu quả chưa cao. Việc lồng

ghép công tác bảo vệ môi trường vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã

hội của Quảng Nam chưa hợp lý. Năng lực quản lý môi trường chưa

được nâng cao. Hệ thống tổ chức bộ máy quản lý môi trường còn

thiếu và yếu, chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra hiện nay.

Thứ hai, xảy ra nhiều điểm nóng về khai thác gỗ, khoáng sản

trái phép. Điển hình là vụ phá rừng gỗ quý pơ mu trăm tuổi ở huyện

Nam Giang, phá rừng phòng hộ sông Tranh; khai thác vàng trái phép

ở khu vực mỏ vàng Bồng Miêu, mỏ vàng Phước Sơn, Khu bảo tồn

13

thiên nhiên sông Tranh; chế biến thiếc gây ô nhiễm môi trường ở

huyện Nam Trà My.

Thứ ba, hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường còn thiếu và lạc

hậu, chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Quảng Nam còn tới

5/7 khu công nghiệp và 47/51 cụm công nghiệp chưa có hệ thống xử

lý nước thải tập trung đạt Quy chuẩn Việt Nam [27].

Thứ tư, ô nhiễm môi trường do phát triển kinh tế chưa được

kiểm soát và xử lý triệt để. Các hoạt động sản xuất kinh doanh gây ra

ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí đáng kể.

2.2.3. Những nguyên nhân cơ bản

Nguyên nhân khách quan: tỉnh Quảng Nam có địa bàn rộng,

địa hình phức tạp, chịu nhiều thiên tai, kinh tế còn nghèo nên nguồn

kinh phí đầu tư cho bảo vệ môi trường còn hạn hẹp, không có điều

kiện để đầu tư mở rộng, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường

hiện đại cũng như tăng cường đội ngũ cán bộ chuyên trách bảo vệ

môi trường.

Nguyên nhân chủ quan: Do nhận thức, ý thức trách nhiệm của

chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong tỉnh còn nhiều hạn

chế. Về phía các cơ quan chức năng, do chưa phát huy hết chức

trách, nhiệm vụ được giao nên công tác quản lý môi trường còn bất

cập, chồng chéo, hiệu quả, hiệu lực chưa cao. Về phía các doanh

nghiệp, vì chạy theo lợi nhuận nên gây ra ô nhiễm môi trường.

2.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ THỰC TRẠNG GIẢI

QUYẾT TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI

TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NAM HIỆN NAY

Trong điều kiện cơ chế thị trường, quan hệ giữa tăng trưởng và

bảo vệ môi trường Quảng Nam phát sinh một số mâu thuẫn sau:

2.3.1. Mâu thuẫn trong lợi ích giữa cá nhân, tập thể và

14

cộng đồng

Lợi ích cá nhân là lợi ích của doanh nghiệp, nhà đầu tư, cán bộ

thực thi công vụ quản lý môi trường và người dân Quảng Nam. Lợi

ích tập thể, cộng đồng là lợi ích của cả hệ thống chính trị, toàn thể

doanh nghiệp và cộng đồng người dân đang sinh sống, hoạt động

trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.

Mâu thuẫn trong lợi ích giữa cá nhân với lợi ích của tập thể,

cộng đồng Quảng Nam là mâu thuẫn giữa lợi ích riêng và lợi ích

chung. Lợi ích cá nhân dẫn đến những hành vi vi phạm pháp luật về

bảo vệ môi trường của một số doanh nghiệp, hành vi khai thác tài

nguyên trái phép của người dân, hành vi tiếp tay cho các đối tượng

gây ô nhiễm môi trường của một số cán bộ thực thi công vụ trong

lĩnh vực bảo vệ môi trường. Trong những trường hợp này, khi một

thiểu số cá nhân được hưởng lợi lớn thì cộng đồng xã hội lại phải

gánh chịu những thiệt hại do những cá nhân đó gây ra.

Vì lợi ích là động lực để tăng trưởng kinh tế nên để giải quyết

mâu thuẫn trên cần phát huy mọi lợi ích: lợi ích cá nhân, lợi ích tập

thể và lợi ích cộng đồng.

2.3.2. Mâu thuẫn giữa lợi ích và trách nhiệm của doanh

nghiệp

Giữa lợi ích và trách nhiệm của doanh nghiệp có mâu thuẫn

nhau do chịu sự tác động của cơ chế thị trường. Để đạt được mục

tiêu tối đa hóa lợi nhuận, việc thiếu trách nhiệm, không quan tâm đầu

tư chi phí để nâng cấp hạ tầng bảo vệ môi trường là nguyên nhân

chính đẩy các doanh nghiệp Quảng Nam gây ô nhiễm môi trường.

Hoạt động gây ô nhiễm môi trường do đặt nặng vấn đề lợi ích dẫn

đến thiếu ý thức trách nhiệm của các doanh nghiệp đã làm thiệt hại

cho các ngành, lĩnh vực kinh tế của cả tỉnh Quảng Nam nói chung và

15

doanh nghiệp Quảng Nam nói riêng lên đến hàng chục tỷ đồng để xử

lý ô nhiễm, khắc phục, cải tạo môi trường, kiểm soát dịch bệnh.

Rõ ràng, doanh nghiệp sẽ không thể phát triển bền vững khi

không quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường. Do vậy, để giải quyết

mâu thuẫn trên cần kết hợp hài hòa lợi ích kinh tế và trách nhiệm bảo

vệ môi trường của doanh nghiệp, góp phần vào tăng trưởng kinh tế

nhanh và bền vững ở Quảng Nam.

2.3.3. Mâu thuẫn giữa mục đích của tăng trưởng kinh tế

với khả năng của tỉnh Quảng Nam

Quảng Nam hướng tới mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

nhanh và bền vững nhưng việc thực hiện mục tiêu này có thể mâu

thuẫn với khả năng hiện có của tỉnh.

- Về khía cạnh kinh tế: Các chính sách thúc đẩy tăng trưởng

kinh tế của tỉnh Quảng Nam đều bao hàm việc đảm bảo các vấn đề

môi trường, bình đẳng, công bằng xã hội. Song, nhiệm vụ chính của

các chính sách kinh tế là phải giải quyết tốt các vấn đề kinh tế, đảm

bảo hiệu quả kinh tế cao. Do đó, chính sách kinh tế dù có gắn với các

vấn đề môi trường và xã hội thì cũng không thể giải quyết hết được

những vấn đề này.

- Về khía cạnh xã hội và môi trường: tăng trưởng kinh tế

Quảng Nam đạt tốc độ khá cao nhưng chưa bền vững nên ngân sách

tích lũy chưa nhiều, trong khi đó trình độ khoa học công nghệ còn

lạc hậu, chất lượng nguồn nhân lực chưa được nâng cao nên tỉnh khó

có thể thực hiện được mục đích tích lũy ngân sách từ tăng trưởng

kinh tế để giải quyết tốt các vấn đề xã hội và môi trường.

Kết luận chương 2

16

CHƯƠNG 3

GIẢI PHÁP THỰC HIỆN MỐI QUAN HỆ GIỮA

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH

QUẢNG NAM HIỆN NAY

3.1. PHƯƠNG HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ GẮN VỚI

BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NAM

Từ nay đến năm 2020, Quảng Nam sẽ phấn đấu sớm trở thành

tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại. Để góp phần thực hiện thành

công mục tiêu trên, xin đề xuất các phương hướng cơ bản nhằm thực

hiện tốt việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở

tỉnh Quảng Nam hiện nay:

Một là, tiếp tục nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện tốt

hơn nữa quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

về kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với quản lý tài nguyên,

bảo vệ môi trường; cụ thể hóa trong từng nghị quyết, chỉ thị, chiến

lược, kế hoạch, định hướng phát triển của tỉnh với lộ trình và bước đi

thích hợp.

Hai là, xây dựng quy hoạch, kế hoạch, chương trình hành

động quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường trong từng ngành, từng

lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là trong các khu công nghiệp, cụm công

nghiệp; giảm thiểu tối đa sức ép từ các hoạt động kinh tế lên môi

trường.

Ba là, tăng cường đầu tư các nguồn lực triển khai các đề tài,

dự án cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong

dự báo, phòng ngừa, cải tạo, phục hồi và xử lý ô nhiễm môi trường.

Bốn là, xây dựng hệ thống các quy định, quy chế, tiêu chí để

lựa chọn các dự án đầu tư có công nghệ sản xuất hiện đại, đảm bảo

17

các yêu cầu về bảo vệ môi trường; nâng cao năng lực đánh giá tác

động môi trường và kiểm định chất lượng môi trường trong kêu gọi

và thu hút đầu tư phát triển kinh tế.

Năm là, tiếp tục đẩy mạnh triển khai thực hiện có hiệu quả Đề

án Quy hoạch chất thải rắn tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011-2020;

nâng cao năng lực quản lý, kiểm soát và xử lý hoạt động xả thải của

các doanh nghiệp.

Sáu là, hoạch định chính sách để chuyển đổi mô hình tăng

trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu với các định hướng và

mục tiêu hướng tới tăng trưởng xanh tầm nhìn trung hạn và dài hạn.

Bảy là, có cơ chế, chính sách đột phá xã hội hóa, thu hút các

nguồn lực trong xã hội đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường, giảm

áp lực chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Tám là, tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy

đảng; quản lý, điều hành của chính quyền các cấp; phát huy vai trò,

trách nhiệm và sự tham gia giám sát, phản biện của các tổ chức đoàn

thể, doanh nghiệp, cộng đồng người dân Quảng Nam trong việc kết

hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với quản lý tài nguyên, bảo vệ

môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu.

3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT

MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO

VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NAM HIỆN NAY

3.2.1. Giải quyết lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của

cộng đồng Quảng Nam

Về cơ bản, việc giải quyết mâu thuẫn giữa lợi ích của doanh

nghiệp với lợi ích của cộng đồng trong vấn đề bảo vệ môi trường ở

tỉnh Quảng Nam hiện nay không phải xóa bỏ một trong hai lợi ích,

hoặc xóa bỏ cả hai lợi ích mà là kết hợp hài hòa giữa lợi ích của

18

doanh nghiệp với lợi ích của cộng đồng, không được coi trọng lợi ích

này mà xem nhẹ hoặc bỏ qua lợi ích kia. Để làm được điều này, cần

thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp:

Thứ nhất, xây dựng mô hình sản xuất sạch, ít ảnh hưởng đến

môi trường vừa đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, vừa đem lại

hạnh phúc và chất lượng sống cho cộng đồng.

Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện “Chiến lược sản xuất sạch hơn

trong công nghiệp đến năm 2020” đã được Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt năm 2009. Về phía chính quyền Quảng Nam, cần ban hành văn

bản hướng dẫn các doanh nghiệp xây dựng và triển khai mô hình sản

xuất sạch với từng nội dung cụ thể. Về phía các doanh nghiệp Quảng

Nam, cần phải nâng cao ý thức trách nhiệm, tiến hành đổi mới mô

hình sản xuất, cách thức quản lý và tiếp cận thị trường.

Thứ hai, có chính sách hỗ trợ về tài chính để các doanh nghiệp

đầu tư công nghệ xử lý chất thải hiện đại, không gây ô nhiễm môi

trường.

Các hạng mục cần được ưu tiên cấp kinh phí hỗ trợ cho doanh

nghiệp: kinh phí đầu tư công nghệ phân loại chất thải rắn công

nghiệp (chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại, chất

thải rắn có thể tái chế, chất thải rắn thải bỏ); kinh phí hợp đồng với

các công ty dịch vụ môi trường trong và ngoài tỉnh thu gom, vận

chuyển và xử lý chất thải rắn; kinh phí nâng cấp các bãi chôn lấp, các

lò đốt chất thải rắn công nghiệp hợp vệ sinh, nhà máy sản xuất phân

compost hiện đại, đảm bảo tiêu chuẩn về môi trường, đem lại hiệu

quả cao về kinh tế, kỹ thuật và môi trường.

Thứ ba, giải quyết những điểm nóng về ô nhiễm môi trường để

đảm bảo gắn kết hài hòa lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của

cộng đồng.