Tóm tắt Luận văn Quan niệm “Lễ” của Khổng Tử với việc giáo dục đạo đức cho học sinh THPT tỉnh Bình Định hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LÊ XUÂN CẢM

QUAN NIỆM “LỄ” CỦA KHỔNG TỬ VỚI VIỆC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY

Chuyên ngành : Triết học

Mã số

: 60.22.03.01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng - Năm 2015

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN HỒNG LƯU

Phản biện 1: TS. TRẦN NGỌC ÁNH

Phản biện 2: PGS.TS. LÊ VĂN ĐÍNH

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp tại Đại học Đà

Nẵng vào ngày … tháng … năm 2015

Có thể tìm luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài.

Tư tưởng Nho giáo mặc dù có nhiều điểm hạn chế nhưng nó

vẫn tồn tại và phát triển cho đến ngày nay chứng tỏ nó vẫn còn nhiều

những giá trị tốt đẹp, phù hợp mà chúng ta cần phải nghiên cứu, học

hỏi. Người đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển của Nho giáo là

Khổng Tử với một hệ thống quan điểm về bản thể luận và đặc biệt là

quan điểm về nhân sinh thể hiện trong quan niệm về chính trị xã hội

và luân lý đạo đức. Quan niệm “Lễ” của Khổng Tử là một trong

những nội dung quan trọng trong quan niệm về chính trị xã hội và

luân lý đạo đức. Quan niệm về “Lễ” của Khổng Tử chứa đựng nhiều

yếu tố tích cực, tiến bộ vì, nếu xã hội có Lễ thì xã hội mới ổn định và

phát triển, Lễ là tiêu chuẩn để đánh giá mối quan hệ đối xử giữa

người với người. Lễ không chỉ là lễ giáo đơn thuần, mà là điển

chương, là pháp luật, nếp sống…mang ý nghĩa đạo đức và văn hóa

rộng lớn trong xã hội.

Trong những năm qua, giáo dục và đào tạo ở nước ta đã tạo

một môi trường giáo dục toàn diện tạo điều kiện cho học sinh lĩnh

hội kiến thức, phát triển tài năng đồng thời hoàn thiện nhân cách,

phẩm chất đạo đức. Tuy nhiên, môi trường giáo dục học đường hiện

nay đang bị xâm hại nghiêm trọng, đặc biệt là vấn đề đạo đức học

sinh nói chung và học sinh bậc THPT nói riêng. Một bộ phận học

sinh THPT có biểu hiện hành vi suy nghĩ lệch lạc và suy thoái về mặt

đạo đức.

Thực tế từ việc giảng dạy bậc THPT tại tỉnh Bình Định, tôi

nhận thấy quan niệm “Lễ” của Khổng Tử cho đến nay vẫn có giá trị

trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh nói chung cũng như học

sinh bậc THPT tại Bình Định nói riêng nhằm khôi phục những giá trị

2

chuẩn mực về nhân cách, đạo đức cho học sinh, đặc biệt là một bộ

phận học sinh THPT tỉnh Bình Định lệch chuẩn như hiện nay. Đó là

lý do tôi chọn làm luận văn cao học với đề tài: “Quan niệm “Lễ”

của Khổng Tử với việc giáo dục đạo đức cho học sinh THPT tỉnh

Bình Định hiện nay”.

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ quan niệm “Lễ” của Khổng Tử, đánh giá

những giá trị tích cực và hạn chế trong quan niệm “Lễ” của Khổng

Tử, đồng thời vận dụng những giá trị trong quan niệm “Lễ” của

Khổng Tử để đưa ra những giải pháp và một số kiến nghị nhằm giáo

dục đạo đức cho học sinh bậc THPT tại tỉnh Bình Định hiện nay.

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Làm rõ quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

+ Phân tích tình hình giáo dục và thực hiện “Lễ” của học

sinh THPT tỉnh Bình Định hiện nay.

+ Vận dụng quan niệm “Lễ” của Khổng Tử vào việc giáo

dục đạo đức cho học sinh THPT tỉnh Bình Định hiện nay.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu quan

niệm “Lễ” của Khổng Tử để từ đó rút ra ý nghĩa quan niệm “Lễ” đối

với việc giáo dục đạo đức cho học sinh THPT tỉnh Bình Định hiện

nay.

Phạm vi nghiên cứu: Tư tưởng của Khổng Tử bàn đến nhiều

vấn đề khác nhau về thế giới, con người, chính trị - xã hội, giáo

dục…nhưng ở đây luận văn chỉ đề cập đến tư tưởng trong quan niệm

“Lễ” của Khổng Tử và vận dụng những giá trị tích cực của nó vào

3

việc giáo dục đạo đức cho học sinh bậc THPT trên địa bàn tỉnh Bình

Định hiện nay.

4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu dựa trên các tác phẩm, công trình

nghiên cứu về Khổng Tử và quan niệm “Lễ” của Khổng Tử, các

công trình nghiên cứu về đạo đức học sinh hiện nay, đồng thời dựa

trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,

quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục đạo đức, phẩm

chất, nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội

nhập quốc tế.

Để đạt được những kết quả tốt, trong đề tài này tôi đã dùng

phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời sử

dụng các phương pháp lịch sử và logic, phương pháp phân tích và

tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp

kế thừa, nghiên cứu các tư liệu, tài liệu và kết quả của các công trình

khoa học…

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

1. Luận văn phân tích một cách khách quan, khoa học quan

niệm “Lễ” của Khổng Tử.

2. Liên hệ thực tế tình hình giáo dục đạo đức học sinh bậc

THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định. Trên cơ sở đó vận dụng những

giá trị tích cực, phù hợp trong quan niệm “Lễ” của Khổng Tử để đưa

ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm giáo dục đạo đức học sinh

THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay.

3. Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy

và học tập một số nội dung về giáo dục đạo đức học sinh tại các

trường THPT.

4

4. Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo và cung cấp

các luận cứ cho việc đưa ra các mục tiêu, nội dung, biện pháp đối với

công tác giáo dục đạo đức học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Bình

Định trong thời gian tới.

6. Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham

khảo, nội dung luận văn gồm 03 chương, 09 tiết.

5

CHƯƠNG 1. QUAN NIỆM “LỄ” CỦA KHỔNG TỬ

1.1. Cơ sở hình thành quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

1.1.1. Hoàn cảnh kinh tế - chính trị - xã hội Trung Quốc

cổ đại với việc hình thành quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

Thời Xuân Thu (770 – 403 TCN), có nghĩa là từ đời Chu

Bình vương tới cuối đời Chu Uy Liệt vương; thời kỳ Chiến Quốc

(403 – 221 TCN) từ đời Chu Ân vương đến khi Tần diệt Tề và thống

nhất Trung Quốc.

Về kinh tế: Công cụ bằng sắt xuất hiện làm cho năng suất lao

động tăng cao. Cùng với sự phát triển nông nghiệp thì thủ công

nghiệp và thương nghiệp cũng phát triển theo.

Về chính trị - xã hội: Dưới thời Xuân Thu, xã hội lúc nào

cũng rơi vào tình trạng hết sức hỗn độn.

Chính vì vậy, trong thời kỳ này xuất hiện rất nhiều học

thuyết của các nhà tư tưởng nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn

chính trị - đạo đức của xã hội, trong đó có học thuyết của Khổng Tử,

lấy nhân, nghĩa, lễ, trí để dạy người, lấy cương thường mà hạn chế

nhân dục để xây dựng con người có đạo lý đúng đắn, đưa ra đường

lối trị nước và xây dựng xã hội lý tưởng.

1.1.2. Cuộc đời và sự nghiệp của Khổng Tử.

Khổng Tử (551 - 479 TCN) là người sáng lập ra học thuyết

Nho, ông là nhà tư tưởng vĩ đại của Trung Quốc cổ đại. Khổng Tử

sinh ra tại ấp Trâu, làng Xương Bình, nước Lỗ (nay là huyện Khúc

Phụ, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).

Ông đã đào tạo rất nhiều thế hệ học trò, theo thống kê,

Khổng Tử có khoảng 3000 học trò nhờ công lao dạy dỗ của ông mà

thành tài, có địa vị quan trọng trong xã hội lúc bấy giờ, vào bậc cao

6

hiền được 72 người (thất thập nhị hiền), trong đó Nhan Hồi và Tăng

Sâm là giỏi hơn cả. Do đó, Khổng Tử được tôn vinh là Vạn Thế Sư

Biểu ( người thầy tiêu biểu của muôn đời).

1.2. Nội dung cơ bản quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

1.2.1. Khái niệm “Lễ” của Khổng Tử.

Thời kỳ Tây Chu, đời Chu Công, quan niệm “Lễ” đã có hai

nghĩa: nghĩa cũ là tế lễ, có tính chất tôn giáo; nghĩa mới là pháp điển

phong kiến do Chu Công chế định, có tính cách chính trị, dùng để

duy trì trật tự kỷ cương trong xã hội. Sau dùng rộng ra ý nghĩa của

Lễ nói đến cả phong tục tập quán. Qua đời Đông Chu, nhất là từ

Khổng Tử, quan niệm “Lễ” có một nội dung mới, nội dung luân lý,

chỉ sự kỷ luật về tinh thần: người có Lễ là người biết tự chủ, khắc kỷ.

Quan niệm “Lễ” dù có thể hiểu theo khía cạnh nào, theo từng

thời kỳ phát triển của lịch sử thì vẫn lấy quan niệm “Lễ” của Khổng

Tử làm tiền đề lý luận, bởi mục đích của Nho gia nói chung và của

Khổng Tử nói riêng đều giáo dục con người tuân theo các quy tắc,

chuẩn mực đạo đức xã hội lúc bấy giờ, nhằm ổn định trật tự trong xã

hội, tạo điều kiện cho xã hội phát triển.

1.2.2. Nội dung quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

Thứ nhất, Lễ là những quy định về nghi thức tế lễ.

Lễ ở đây có tính chất tôn giáo, mô tả hoạt động tế tự của nó

cũng như các nghi thức tiết lễ khác. Nhiều chương trong sách “Lễ

ký” đã thảo luận về kiểu dáng lễ phục, mô tả đồ tế, nghi thức tang lễ.

Quan niệm về Lễ ngoài việc bàn đến vấn đề nghi thức sùng bái tôn

giáo, còn vô hình chung bàn đến cả các vũ điệu nông thôn, săn bắn,

yến ẩm và các vấn đề xã giao thông thường khác.

Thứ hai, Lễ là đường lối trị nước và luật lệ quốc gia.

7

Trong xã hội tồn tại các mối quan hệ vua - tôi, cha - con, vợ

- chồng, bạn bè, ngoài ra còn có người thân kẻ sơ, có việc phải việc

trái. Cho nên, theo Khổng Tử, phải có Lễ để phân định cho rõ ràng

những trật tự ấy, chỉ có Lễ mới làm cho con người giữ đúng chuẩn

mực của mình trong các mối quan hệ xã hội ấy.

Như vậy, Lễ dùng để phân biệt tôn ti, trật tự, phép tắc để tổ

chức mối quan hệ luân lý trong gia đình, xã hội, thậm chí “Lễ” còn

được xem là chuẩn mực đạo đức chung của con người.

Thứ ba, Lễ là chuẩn mực đạo đức của con người trong xã

hội.

Lễ là chuẩn mực đạo đức trước hết phải thể hiện trong gia

đình, đặc biệt là cha mẹ đã sinh ra mình, tiếp theo đó là chuẩn mực

đạo đức thể hiện trong cách ứng xử của những người có chức quyền,

bạn bè trong xã hội.

Thứ tư, Lễ là công cụ tiết chế hành vi của con người.

Khổng Tử cho rằng, bản tính con người vốn không thiện

không ác, con người trở nên bất thiện là do không có Lễ. Chính vì

thế, phải lấy Lễ để điều khiển hành vi của con người ta có chuẩn mực

đạo đức trong các mối quan hệ giữa người với người.

1.2.3. Vai trò quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

Quan niệm “Lễ” của Khổng Tử là đạo lý, là phép tắt, là hành

vi chính trị, qua đó giúp con người duy trì, phân rõ tôn ti trật tự trong

gia đình, ngoài xã hội, quốc gia. Lễ có ý nghĩa giúp cho con người

phòng ngừa trước những điều xấu xảy ra, hướng con người làm

những điều thiện, điều hay, lẽ phải cho xã hội. Người có Lễ là người

biết tự chủ, kiềm chế bản thân trước điều xấu, hòa đồng đúng mực

với mọi người. Người không học Lễ sẽ không biết lập thân, không có

được khuôn phép trong gia đình và ngoài xã hội.

8

Ngoài ra, quan niệm “Lễ” của Khổng Tử còn huy động dư

luận xã hội phê phán những người không tuân theo Lễ, nghĩa là

không biết liêm sĩ, làm điều xấu, không tuân theo tôn ti trật tự thứ

bậc trong xã hội.

1.2.4. Mối quan hệ giữa quan niệm “Lễ” với Nhân, Nghĩa,

Pháp, Nhạc, Hòa.

Thứ nhất, mối quan hệ giữa Lễ với Nhân.

Để đạt được Nhân thì con người cần phải có Lễ, Lễ là hình

thức biểu hiện của Nhân, con người sẽ không đạt được Nhân nếu

như: xem, nghe, nói, làm điều trái Lễ. Do đó, Nhân và Lễ là hai mặt

của một vấn đề, Nhân là chuẩn để quy định Lễ, Lễ là phương tiện để

thực hiện Nhân. Nhân và Lễ là hạt nhân trong tư tưởng đạo đức của

Khổng Tử, từ Nhân và Lễ có thể dịch ra cả một hệ thống các khái

niệm đạo đức như trung, hiếu, nghĩa, tín...

Thứ hai, mối quan hệ giữa Lễ với Nghĩa.

Nghĩa là căn cứ để hình thành Lễ, còn Lễ là tiêu chuẩn để

xác định hành vi đó có Nghĩa hay không.

Thứ ba, mối quan hệ giữa Lễ với Pháp.

Tuy chủ trương việc cai trị xã hội bằng Đức trị của Nho gia

(đại diện là Khổng Tử) và Pháp trị của Pháp gia (đại diện là Hàn Phi)

là khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau. Xét đến cùng, Pháp trị

cũng chỉ là một hình thức của Đức trị mà thôi. Bởi vì muốn thi hành

được chủ trương của Pháp gia đưa ra, xã hội cũng cần có một đấng

minh quân, một nhà vua sáng suốt, am hiểu nguyên tắc Pháp trị và

chịu khép mình theo nguyên tắc Lễ nghĩa của xã hội Trung Quốc lúc

bấy giờ.

Thứ tư, mối quan hệ giữa Lễ với Nhạc.

9

Khổng Tử cho rằng, âm nhạc làm cho mọi người đoàn kết, lễ

nghi làm cho con người khác biệt. Nhờ đoàn kết mà con người gần

gũi nhau, vì khác biệt mà con người tôn kính nhau. Cho nên, Lễ và

Nhạc dùng để giữ gìn tình cảm và thái độ chính đáng của con người.

Thứ năm, mối quan hệ giữa Lễ với Hòa.

Theo Khổng Tử, Hòa là một trong những yếu tố nhằm khôi

phục Lễ. Tuy nhiên, quan điểm Hòa của Khổng Tử còn có hạn chế

đó là thủ tiêu sự đấu tranh của bậc quân tử và người nghèo.

1.3. Đánh giá giá trị và hạn chế trong quan niệm “Lễ”

của Khổng Tử.

1.3.1. Giá trị trong quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

. Quan niệm “Lễ” của Khổng Tử đã tạo ra một hiệu ứng xã

hội mạnh mẽ, rộng lớn, giúp con người biết quý trọng và tuân theo

Lễ, đồng thời khinh ghét người vô Lễ.

Nhờ tin vào Lễ và hành động theo Lễ mà con người sống có

trật tự trên dưới, thứ bậc rõ ràng, giúp cho xã hội ổn định trong

khuôn khổ của thời kỳ phong kiến.

1.3.2. Hạn chế trong quan niệm “Lễ” của Khổng Tử.

Khổng Tử phản đối đấu tranh của quần chúng bị áp bức.

Quan niệm “Lễ” của Khổng Tử là nhằm điều hòa mâu thuẫn

trong xã hội, củng cố địa vị cho giai cấp thống trị.

Quan niệm “Lễ” trở thành sợi dây ràng buộc, làm cho suy

nghĩ và hành động của con người trở nên cứng nhắc, rập khuôn, bất

di bất dịch. Từ đó, Lễ làm cho xã hội trở nên trì trệ, kìm hãm sự phát

triển chung của xã hội.

10

Kết luận chương 1

Có thể khẳng định quan niệm “Lễ” của Khổng Tử là một

trong những phạm trù đạo đức có ý nghĩa phổ biến nhất trong đời

sống văn hóa tinh thần của người dân Trung Quốc cổ đại và ảnh

hưởng mạnh mẽ cho đến thời đại ngày nay. Quan niệm đó còn ảnh

hưởng lớn đến hầu hết các nước phương Đông khi lấy Nho giáo làm

hệ tư tưởng chính thống để cai trị thiên hạ, trong đó có cả Việt Nam.

Lễ cũng là một trong năm đức cơ bản nhất của con người trong

thuyết “ngũ thường” của Nho gia là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín.

Lễ dùng để phân biệt con người so với các loài động vật

khác. Chỉ có con người mới dùng Lễ để đối xử với nhau còn con vật

thì không biết đến Lễ. Chính vì thế Khổng Tử cho rằng: “người mà

không biết phân biệt lễ nghĩa là đạo của cầm thú”.

Quan niệm “Lễ” của Khổng Tử dùng để quy định trật tự, thứ

bậc của con người trong xã hội như phân biệt vị trí của vua tôi, trên

dưới, to nhỏ. Bên cạnh đó, Lễ còn là công cụ để trị quốc, quản lý các

mối quan hệ từ trong gia đình cho đến ngoài xã hội.

Lễ dùng để tu dưỡng phẩm chất đạo đức của con người, xây

dựng các mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người. Người có đạo

đức được xem là người có Lễ.

11

CHƯƠNG 2. TÌNH HÌNH ĐẠO ĐỨC CỦA HỌC SINH

THPT TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY

2.1. Vài nét về tình hình đạo đức học sinh THPT ở nước

ta hiện nay.

Theo thống kê của Văn phòng Chủ tịch nước năm 2014 về

việc tổng hợp xếp loại hạnh kiểm của học sinh trên 25 tỉnh và thành

phố trên cả nước cho thấy có sự suy giảm rõ rệt về đạo đức trong học

sinh bậc phổ thông theo thời gian, cấp học, hạnh kiểm tốt giảm, hạnh

kiểm trung bình và yếu ngày càng tăng. “Cụ thể: Ở bậc THCS tỉ lệ

học sinh tốt đạt 70,77% nhưng lên THPT giảm xuống còn 65,67%;

Tỷ lệ học sinh xếp loại khá bậc THCS 23,54%, THPT: 24,9%; Trung

bình: THCS là 5,00%, THPT: 5,58%; Yếu: THCS là 0,69%, THPT:

3,84%”

2.2. Nhận thức và thực trạng đạo đức của học sinh THPT

trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay.

2.2.1. Đặc điểm chung về tình hình học sinh THPT trên

địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay.

Tỉnh Bình Định là một trong những tỉnh lớn nhất vùng trung

bộ của nước ta với diện tích 6047,2 km², chiều dài 110 km, chiều

ngang 55 km, dân số khoảng 1,5 triệu người. Toàn tỉnh Bình Định có

11 huyện và thành phố, gồm: An Lão, Hoài Nhơn, Hoài Ân, Phù Mỹ,

Phù Cát, An Nhơn, Tuy Phước, Vân Canh, Tây Sơn, Vĩnh Thạnh và

thành phố Quy Nhơn.

Hiện nay, toàn tỉnh Bình Định có 50 trường THPT với số

lượng 65052 học sinh vào năm học 2012 - 2013, năm học 2013 -

2014 có 58656 học sinh, năm học 2014 - 2015 là 53395 học sinh.

2.2.2. Nhận thức của học sinh THPT tỉnh Bình Định hiện

nay về những hành vi vi phạm đạo đức.

12

Mặc dù tỷ lệ học sinh có nhận thức sai lệch về đạo đức chỉ

chiếm một số lượng nhỏ nhưng đây là điều đáng quan tâm, vì nó sẽ

dẫn tới sự lệch lạc về đạo đức của học sinh, đồng thời nó có thể lây

lan sang nhận thức của một số học sinh khác có nhận thức đúng đắn

về đạo đức.

2.2.3. Thực trạng đạo đức của học sinh THPT tỉnh Bình

Định hiện nay.

Cũng giống như tình hình vi phạm đạo đức của học sinh bậc

THPT trên cả nước. Tuy nhiên, tính chất và mức độ vi phạm đạo đức

của học sinh bậc THPT tại tỉnh Bình Định đang là điều đáng bàn.

Tỷ lệ vi phạm đạo đức của học sinh là không hề nhỏ, những

hành vi vi phạm nhiều nhất là: nói dối đối với người khác (ông bà,

cha mẹ, thầy cô, bạn bè...); xả rác tại lớp học, trường học, gia đình và

khu dân cư; nói tục, chửi thề; gian lận trong kiểm tra, thi cử; vi phạm

các quy định về trật tự an toàn giao thông, gây gổ, đánh nhau.

2.3. Những nguyên nhân dẫn tới hành vi vi phạm các

chuẩn mực đạo đức của học sinh THPT tỉnh Bình Định hiện nay.

Nguyên nhân dẫn tới hành vi vi phạm các chuẩn mực đạo

đức của học sinh trên địa bàn tỉnh Bình Định hiện nay có rất nhiều

nguyên nhân. Có thể chia ra thành 5 nhóm nguyên nhân cơ bản:

Thứ nhất, nguyên nhân từ phía gia đình.

Cha mẹ thường xuyên bận rộn công việc hoặc vắng nhà để đi

làm kiếm tiền nên không có thời gian quan tâm đến việc giáo dục

con cái; cha mẹ có điều kiện về kinh tế nên sẵn sàng nuông chiều,

đáp ứng mọi nhu cầu vật chất mà ít quan tâm đến đời sống tinh thần

của con cái; trong gia đình, các thành viên ứng xử với nhau thiếu

chuẩn mực; gia đình có bố mẹ ly hôn; bố mẹ thiếu kiến thức về giáo

dục và chăm sóc con cái; trong gia đình có thành viên sa vào các tệ

13

nạn xã hội như: rượu chè, cờ bạc, ma túy, mại dâm…hoặc làm những

việc trái pháp luật như tham ô, tham nhũng...

Thứ hai, nguyên nhân từ phía nhà trường.

Về phía giáo viên bộ môn: một số giáo viên chỉ chú trọng

việc “dạy chữ” mà chưa quan tâm đến việc “dạy người”.

Về phía giáo viên chủ nhiệm lớp: Năng lực của một số giáo

viên chủ nhiệm còn hạn chế, không nắm bắt được tình hình học tập

và hoạt động phong trào chung của lớp cũng như mỗi thành viên

trong lớp; xử phạt những học sinh vi phạm không đồng đều theo kiểu

“bên trọng, bên khinh” làm cho học sinh không hài lòng, thậm chí là

không nghe và làm theo.

Về phía Đoàn trường: Đoàn trường không bám sát chương

trình công tác Đoàn và phong trào thanh niên trường học của Đoàn

cấp trên, không bám sát vào tình hình thực tế của đơn vị mình để đưa

ra nội dung, biện pháp giáo dục cho sát thực, hiệu quả.

Về phía Ban giám hiệu: Ban giám hiệu một số trường chưa

nắm bắt cụ thể tình hình vi phạm đạo đức của học sinh để đưa ra biện

pháp xử lý, giáo dục kịp thời. Ban giám hiệu một số trường đôi lúc

còn thiếu gương mẫu về đạo đức, lối sống nên không phải là “tấm

gương sáng” cho học sinh noi theo.

Thứ ba, nguyên nhân từ phía xã hội.

Sự buông lỏng quản lý của các cấp có thẩm quyền về hoạt

động dịch vụ, đặc biệt là tại các địa điểm dịch vụ gần trường học, các

tụ điểm này đôi khi dùng mọi cách dụ dỗ, lôi kéo học sinh nhằm mục

đích kinh tế với các trò chơi giải trí như: bi-a, game, chat, hoặc cho

dùng các chất kích thích như: thuốc lá, rượu bia…

Thứ tư, nguyên nhân chủ quan từ phía học sinh.

14

Kỹ năng sống của học sinh THPT còn nhiều hạn chế, do đó,

khả năng làm chủ bản thân chưa cao, nên trước tác động tiêu cực từ

môi trường bên ngoài nên dễ phát sinh mặc cảm, bồng bột, cả tin…

Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho những hiện tượng tiêu cực trong

xã hội xâm nhập vào suy nghĩ, lối sống học sinh.

Thứ năm, nguyên nhân từ việc quản lý, phối hợp của các lực

lượng giáo dục.

Việc phối hợp giữa Đoàn trường với Ban giám hiệu một số

trường THPT trên địa bàn tỉnh chưa chặt chẽ, kịp thời và mang tính

hiệu quả cao vì còn phụ thuộc vào trình độ, năng khiếu, kinh nghiệm,

lòng say mê hoạt động phong trào của Bí thư Đoàn trường.

Sự phối hợp giữa Hội PHHS với nhà trường chưa đạt được

kết quả cao, thiếu sự kết hợp đồng bộ, chưa quan tâm kịp thời và đưa

ra những biện pháp quản lý hiệu quả trong việc giáo dục đạo đức học

sinh.

Sự phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng chức năng tại

địa phương như: công an, chính quyền địa phương chưa tốt. Khi học

sinh vi phạm pháp luật thì việc xử lý thiếu nghiêm minh, đùn đẩy

trách nhiệm giữa các bên để mặc cho hậu quả đã xảy ra.

15

Kết luận chương 2

Độ tuổi học sinh THPT phát triển mạnh về tâm sinh lý, thích

thể hiện bản thân, tình cảm chưa bền vững, ổn định, khả năng làm

chủ bản thân chưa cao…tạo điều kiện cho các hành vi xấu dễ dàng

xâm nhập vào đời sống tinh thần. Điều này dẫn đến những biểu hiện

lệch chuẩn hành vi đạo đức của bản thân.

Một bộ phận không nhỏ học sinh THPT vi phạm các chuẩn

mực đạo đức như hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân: nguyên

nhân từ phía gia đình; nguyên nhân từ phía nhà trường; nguyên nhân

từ phía xã hội; nguyên nhân chủ quan từ phía học sinh; nguyên nhân

từ việc quản lý, phối hợp giữa các lực lượng giáo dục. Do vậy, để

góp phần đẩy lùi việc vi phạm đạo đức của học sinh THPT trên địa

bàn tỉnh Bình Định thì nhất thiết cần phải có giải pháp giáo dục đúng

đắn nhằm uốn nắn, xử lý kịp thời hành vi vi phạm đạo đức của học

sinh.

16

CHƯƠNG 3. VẬN DỤNG QUAN NIỆM “LỄ” CỦA

KHỔNG TỬ VÀO VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC

SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

BÌNH ĐỊNH

3.1. Cơ sở hình thành giải pháp.

3.1.1 Cơ sở lý luận.

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục theo đường lối của

Đảng và Nhà nước là tạo ra nguồn nhân lực vừa có “đức” vừa có

“tài” nhằm xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ đổi mới và

hội nhập quốc tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

3.1.2. Cơ sở thực tiễn.

Trong những năm gần đây, trên địa bàn tỉnh Bình Định, đa

số học sinh THPT đều có ý thức trong học tập cũng như rèn luyện về

phẩm chất đạo đức, nhân cách. Bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận

không nhỏ học sinh có những hành vi lệch chuẩn về đạo đức.

Điều này đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp

ủy đảng, Sở giáo dục - đào tạo Bình Định, Ban giám hiệu các trường

THPT, cán bộ giáo viên, nhân viên và nhân dân trong toàn tỉnh Bình

Đình để đưa ra cách nhìn nhận và hành động cụ thể nhằm giải quyết

kịp thời, có hiệu quả một bộ phận không nhỏ học sinh THPT có hành

vi vi phạm các chuẩn mực đạo đức như hiện nay.

3.2. Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

đạo đức cho học sinh THPT tỉnh Bình Định hiện nay.

3.2.1. Dùng Lễ để tu dưỡng đạo đức, giúp học sinh xây

dựng, hoàn thiện và phát triển nhân cách.

Dùng Lễ là giải pháp góp phần giáo dục cho học sinh nhận

thức những chuẩn mực đạo đức tốt đẹp, nhận biết được cái đúng, cái

sai. Qua đó hình thành lý tưởng sống cao thượng, sống có trách

17

nhiệm, đoàn kết, yêu thương bạn bè và cao hơn nữa là kính trọng, lễ

phép với ông bà, cha mẹ, thầy cô, có niềm tin đối với xã hội.

3.2.2. Dùng Lễ để góp phần xây dựng trật tự kỷ cương học

đường.

Dùng Lễ để góp phần xây dựng trật tự kỷ cương học đường

hướng tới mục đích cơ bản là nhằm giáo dục cho học sinh hiểu biết

những nội dung cơ bản về những nguyên tắc, nội quy của nhà trường

để học hỏi và làm theo. Đồng thời, thông qua đó giúp học sinh hiểu

được vị trí, vai trò của mình trong mối quan hệ với bạn bè, giữa thầy

và trò, tạo điều kiện để xây dựng mối quan hệ ứng xử lành mạnh, trở

thành nét đẹp văn hóa trong môi trường học đường.

3.2.3. Dùng Lễ để tiết chế cảm xúc, hình thành mối quan

hệ ứng xử tốt đẹp.

Việc dùng Lễ để tiết chế cảm xúc học sinh có vai trò quan

trọng trong việc ngăn cấm điều xấu ngay lúc chưa hình thành ra,

khiến cho học sinh dần dần hướng tới điều thiện, làm theo điều thiện,

điều tốt đẹp cho xã hội, tránh xa cái xấu, cái ác. Bởi vì “lễ nghi lần

lần làm thay đổi ít nhất là cái bề ngoài của con người”.

3.2.4. Xây dựng môi trường giáo dục toàn diện.

Trong xu thế toàn cầu hóa như hiện nay, việc đổi mới, xây

dựng môi trường giáo dục toàn diện cần phải có sự kế thừa, tiếp thu

có chọn lọc những giá trị kiến thức và văn hóa, đạo đức tiến bộ của

nhân loại đã đạt được để giáo dục cho học sinh. Trong đó, quan niệm

“Lễ” của Khổng Tử vẫn có những giá trị tốt đẹp có thể được nhà

trường áp dụng để giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.

3.2.5. Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa gia đình - nhà

trường và xã hội.

18

Để giáo dục đạo đức học sinh đạt kết quả tốt thì nhất thiết

cần phải có sự phối hợp kịp thời, phù hợp giữa gia đình - nhà trường

- xã hội.

Sự phối hợp này cần phải thể hiện bằng những việc làm cụ

thể và thiết thực, thống nhất trong việc quản lý, giáo dục học sinh.

3.3. Một số kiến nghị.

3.3.1. Đối với bản thân học sinh.

Thứ nhất, cẩn thận trong mối quan hệ với bạn bè

Học sinh cần phải biết chọn lựa bạn bè để giao du. Chọn

được bạn tốt có thể làm điều thiện, tránh điều ác, được bạn tốt giúp

đỡ. Chọn bạn không tốt thì dễ dẫn đến xa thiện gần ác, hoặc mang tai

họa đến cho mình, cho gia đình.

Thứ hai, phải thận trọng trong lời nói và việc làm

Thận trọng trong lời nói và việc làm, một mặt, giúp cho học

sinh trong việc tu dưỡng đạo đức bản thân theo các giá trị chuẩn mực

đạo đức tiến bộ của xã hội, mặt khác, còn giúp cho học sinh tránh xa

tai họa, giúp cho bản thân và gia đình có được cuộc sống yên ổn.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho bản thân

Việc tăng cường rèn luyện kỹ năng sống giúp học sinh nhận

biết và có thái độ tích cực đối với những tình huống căng thẳng, sẵn

sàng chấp nhận những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Bên

cạnh đó, học sinh cũng có cách thức để ứng phó tích cực trong nhiều

tình huống khác nhau, biết cách giải tỏa cảm xúc và làm chủ bản

thân, luôn trau dồi kỹ năng suy nghĩ tích cực, kỹ năng giao tiếp, kỹ

năng nhận thức cảm xúc của bản thân.

3.3.2. Đối với gia đình.

Thứ nhất, ông bà, cha mẹ phải luôn gương mẫu