Tóm tắt Luận văn Nghiên cứu hiện trạng và khả năng phát triển một số giống quế trồng trong điều kiện sinh thái huyện Trà Bồng – Tỉnh Quảng Ngãi
1
Bꢀ GIÁO DꢁC VÀ ĐÀO TꢂO
ĐꢂI HꢃC ĐÀ NꢄNG
LƯƠNG THꢅ Dꢆ
NGHIÊN CꢇU HIꢈN TRꢂNG VÀ KHꢉ NĂNG
PHÁT TRIꢊN MꢀT Sꢋ GIꢋNG QUꢅ TRꢌNG TRONG
ĐIꢍU KIꢈN SINH THÁI TꢂI HUYꢈN TRÀ BꢌNG,
TꢎNH QUꢉNG NGÃI
Chuyên ngành : Sinh thái hꢏc
Mã sꢐ : 60.42.60
TÓM TꢑT LUꢒN VĂN THꢂC SĨ KHOA HꢃC
Đà Nꢓng - Năm 2011
2
Công trình ñưꢀc hoàn thành tꢁi
ĐꢂI HꢃC ĐÀ NꢄNG
Ngưꢔi hưꢕng dꢖn khoa hꢏc: TS. Nguyꢗn Tꢘn Lê
Phꢙn biꢚn 1: PGS.TS. VÕ THꢛ MAI HƯƠNG
Phꢙn biꢚn 2: TS. PHꢂM THꢛ NGꢃC LAN
Luꢂn văn ñưꢀc bꢃo vꢄ tꢁi Hꢅi ñꢆng chꢇm Luꢂn văn tꢈt
nghiꢄp thꢁc sĩ khoa hꢉc hꢉp tꢁi Đꢁi hꢉc Đà Nꢊng vào ngày 26
tháng 11 năm 2011
* Có thꢀ tìm hiꢀu luꢁn văn tꢂi:
- Trung tâm Thông tin - Hꢉc liꢄu, Đꢁi hꢉc Đà Nꢊng
- Thư viꢄn trưꢋng Đꢁi hꢉc Sư Phꢁm, Đꢁi hꢉc Đà Nꢊng.
3
Mꢜ ĐꢝU
1. LÝ DO CHꢃN Đꢍ TÀI
Là mꢅt loài cây bꢃn ñꢌa có nhiꢍu công dꢎng, trong nhꢏng năm
gꢐn ñây cây quꢑ ñã ñưꢀc gây trꢆng rꢅng rãi ꢒ nhiꢍu ñꢌa phương trong
cꢃ nưꢓc. Vꢓi giá trꢌ kinh tꢑ cao, dꢔ gây trꢆng và chu kỳ kinh doanh
không quá dài như mꢅt sꢈ loài cây gꢕ khác, cây quꢑ có thꢖ tꢗ chꢘc sꢃn
xuꢇt thành nguꢆn hàng lꢓn, ꢗn ñꢌnh lâu dài và có giá trꢌ, nhꢇt là giá trꢌ
xuꢇt khꢙu.
Tꢇt cꢃ các bꢅ phꢂn cꢚa cây quꢑ như: vꢛ, thân gꢕ, lá, rꢔ ñꢍu có
giá trꢌ sꢜ dꢎng trong mꢅt sꢈ ngành sꢃn xuꢇt và ñꢋi sꢈng nên ñꢍu trꢒ
thành hàng hoá. Sꢃn phꢙm chính cꢚa cây quꢑ là vꢛ quꢑ và tinh dꢐu quꢑ
ñưꢀc sꢜ dꢎng nhiꢍu trong công nghiꢄp y dưꢀc, công nghiꢄp chꢑ biꢑn
thꢝc phꢙm, hương liꢄu và chăn nuôi. Ngoài lꢀi ích vꢍ mꢞt kinh tꢑ, y
hꢉc cây quꢑ còn ñóng góp vào bꢃo vꢄ môi trưꢋng sinh thái, làm tăng
ñꢅ che phꢚ rꢟng, giꢏ ñꢇt, giꢏ nưꢓc ꢒ các vùng ñꢇt ñꢆi núi dꢈc, bꢃo tꢆn
và phát triꢖn sꢝ ña dꢁng các nguꢆn gen quý. Tuy nhiên, quꢑ là mꢅt loài
cây ñꢞc sꢃn riêng có cꢚa vùng nhiꢄt ñꢓi, chꢠ thích ꢘng trong mꢅt sꢈ
ñiꢍu kiꢄn khí hꢂu cũng như thꢗ nhưꢡng nhꢇt ñꢌnh, trong khi nhu cꢐu
tiêu thꢎ quꢑ lꢁi khá phꢗ biꢑn trên thꢑ giꢓi. Vì thꢑ, viꢄc nghiên cꢘu các
giꢈng quꢑ trꢆng trên các ñiꢍu kiꢄn sinh thái cꢚa tꢟng vùng sꢢ làm cơ
sꢒ cho viꢄc trꢆng quꢑ có quy hoꢁch, tăng nguꢆn xuꢇt khꢙu, góp phꢐn
cꢃi thiꢄn môi trưꢋng và cꢃi thiꢄn ñꢋi sꢈng cꢚa ñꢆng bào miꢍn núi.
Trà Bꢆng là mꢅt huyꢄn miꢍn núi, quꢑ là cây xoá ñói giꢃm
nghèo nên ñưꢀc gieo trꢆng trên quy mô diꢄn tích lꢓn, chꢘng tꢛ ñꢞc
tính bꢃn ñꢌa cꢚa cây quꢑ phù hꢀp vꢓi ñiꢍu kiꢄn sinh thái ꢒ ñꢌa phương.
Tuy nhiên, do nhiꢍu nguyên nhân, gꢐn ñây diꢄn tích, năng suꢇt, phꢙm
chꢇt cꢚa cây quꢑ ñã suy giꢃm ñáng kꢖ trong khi ñó, trên thꢝc tꢑ sꢝ hiꢖu
biꢑt vꢍ cây quꢑ ꢒ khu vꢝc này chưa ñưꢀc nhiꢍu. Nhꢣm xác ñꢌnh hiꢄn
trꢁng và tìm ra ñưꢀc nhꢏng thuꢂn lꢀi khó khăn, tꢟ ñó ñꢍ xuꢇt mꢅt sꢈ
giꢃi pháp gây trꢆng bꢍn vꢏng ñꢈi vꢓi cây quꢑ tꢁi Trà Bꢆng, chúng tôi
4
chꢉn ñꢍ tài: “Nghiên cꢃu hiꢄn trꢂng và khꢅ năng phát triꢀn mꢆt sꢇ
giꢇng quꢈ trꢉng trong ñiꢊu kiꢄn sinh thái huyꢄn Trà Bꢉng – tꢋnh
Quꢅng Ngãi”.
2. TÍNH CꢞP THIꢅT CꢟA Đꢍ TÀI
Trong nhꢏng năm gꢐn ñây, ꢒ Viꢄt Nam ñã có mꢅt sꢈ công
trình nghiên cꢘu vꢍ cây quꢑ. Tuy nhiên, viꢄc nghiên cꢘu vꢇn ñꢍ này ꢒ
huyꢄn Trà Bꢆng, tꢠnh Quꢃng Ngãi hãy còn khiêm tꢈn, do vꢂy mà chưa
có nhꢏng thông tin ñáng tin cꢂy vꢍ hiꢄn trꢁng rꢟng quꢑ, khꢃ năng sinh
trưꢒng phát triꢖn cꢚa các giꢈng quꢑ trꢆng tꢁi ñꢌa phương, cũng như
nhꢏng ñiꢍu kiꢄn sinh thái cꢚa loài cây này.
Do ñó, chúng tôi nhꢂn thꢘc ñưꢀc viꢄc nghiên cꢃu hiꢄn trꢂng
và khꢅ năng phát triꢀn cꢌa mꢆt sꢇ giꢇng quꢈ trꢉng tꢂi Trà Bꢉng,
Quꢅng Ngãi là thꢝc sꢝ cꢇp thiꢑt.
Kꢑt quꢃ nghiên cꢘu cꢚa ñꢍ tài sꢢ cung cꢇp nhꢏng thông tin cꢐn
thiꢑt, cơ bꢃn cho viꢄc phꢎc hꢆi, phát triꢖn rꢟng quꢑ và ñꢆng thꢋi ñꢍ
xuꢇt mꢅt sꢈ giꢃi pháp gây trꢆng bꢍn vꢏng cây quꢑ tꢁi ñꢌa phương.
3. MꢁC ĐÍCH VÀ NHIꢈM Vꢁ NGHIÊN CꢇU
3.1. Mꢠc ñích nghiên cꢡu cꢢa ñꢣ tài
Điꢍu tra hiꢄn trꢁng và nghiên cꢘu khꢃ năng phát triꢖn cꢚa các
giꢈng quꢑ trꢆng trong ñiꢍu kiꢄn sinh thái huyꢄn Trà Bꢆng, tꢟ ñó rút ra
nhꢏng kꢑt luꢂn khoa hꢉc góp phꢐn vào viꢄc ñꢌnh hưꢓng phát triꢖn rꢟng
quꢑ tꢁi ñꢌa phương này.
3.2. Nhiꢚm vꢠ cꢢa ñꢣ tài
- Bưꢓc ñꢐu ñiꢍu tra hiꢄn trꢁng (diꢄn tích, phân bꢈ, năng suꢇt,
sꢃn lưꢀng, giꢈng, kꢤ thuât,…), tꢟ ñó tìm ra nhꢏng thuꢂn lꢀi khó khăn
cꢚa viꢄc trꢆng quꢑ tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng, tꢠnh Quꢃng Ngãi.
- So sánh khꢃ năng sinh trưꢒng, phát triꢖn cꢚa các giꢈng quꢑ
trꢆng trong ñiꢍu kiꢄn sinh thái tꢁi Trà Bꢆng, Quꢃng Ngãi.
- Đưa ra mꢅt sꢈ giꢃi pháp nhꢣm ñꢌnh hưꢓng phát triꢖn ngành
sꢃn xuꢇt quꢑ cꢚa ñꢌa phương theo hưꢓng bꢍn vꢏng.
5
4. ĐÓNG GÓP MꢤI CꢟA Đꢍ TÀI
- Đóng góp thêm nhꢏng dꢥn liꢄu vꢍ hiꢄn trꢁng trꢆng và khꢃ
năng phát triꢖn cꢚa các giꢈng quꢑ trꢆng tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng.
- Đưa ra nhꢏng kꢑt luꢂn khoa hꢉc và tꢟ ñó ñꢍ xuꢇt giꢃi pháp
giúp các nhà quꢃn lý có cơ sꢒ ñꢌnh hưꢓng phát triꢖn bꢍn vꢏng rꢟng
quꢑ tꢁi Trà Bꢆng.
- Giúp cho cꢅng ñꢆng ñꢌa phương biꢑt cách gây trꢆng, chăm
sóc và thu hoꢁch quꢑ có hiꢄu quꢃ.
5. CꢞU TRÚC LUꢒN VĂN
Ngoài phꢐn mꢒ ñꢐu, kꢑt luꢂn, tài liꢄu tham khꢃo và phꢎ lꢎc,
nꢅi dung cꢚa luꢂn văn bao gꢆm các chương như sau:
Chương 1: Tꢗng quan tài liꢄu
Chương 2: Đꢈi tưꢀng, ñꢌa ñiꢖm, thꢋi gian và phương pháp
nghiên cꢘu
Chương 3: Kꢑt quꢃ và bàn luꢂn.
CHƯƠNG 1: TꢥNG QUAN TÀI LIꢈU
1.1. ĐꢦC ĐIꢊM SINH HꢃC VÀ PHÂN Bꢋ CꢟA CÁC GIꢋNG
QUꢅ
1.1.1. Đꢧc ñiꢨm sinh hꢏc cꢢa cây quꢩ
Quꢑ là tên gꢉi cꢚa nhiꢍu loài trong chi Cinnamomum thuꢅc hꢉ
Lauraceae, lꢓp Hai lá mꢐm, ngành Hꢁt kín, vꢓi ñꢞc trưng là vꢛ có dꢐu
thơm, cay nꢆng, dùng làm thuꢈc, hương liꢄu hay gia vꢌ. Quꢑ ưa khí
hꢂu nóng ꢙm. Nhiꢄt ñꢅ thích hꢀp cho sꢝ sinh trưꢒng, phát triꢖn cꢚa
quꢑ là 20 - 250C. Tuy nhiên quꢑ vꢥn có thꢖ chꢌu ñưꢀc ñiꢍu kiꢄn nhiꢄt
ñꢅ thꢇp (lꢁnh tꢓi 100C hoꢞc 00C) hoꢞc nhiꢄt ñꢅ cao tꢈi ña tꢓi 37 -
380C. Lưꢀng mưa hàng năm ꢒ các ñꢌa phương trꢆng quꢑ thưꢋng vào
khoꢃng 1.600 - 2.500mm. Quꢑ có thꢖ mꢉc ñưꢀc trên nhiꢍu loꢁi ñꢇt có
nguꢆn gꢈc ñá mꢦ khác nhau (sa thꢁch, phiꢑn thꢁch…), ñꢇt ꢙm nhiꢍu
6
mùn, tơi xꢈp; ñꢇt ñꢛ, vàng, ñꢇt cát pha; ñꢇt ñꢆi núi, chua (pH 4 - 6),
nghèo dinh dưꢡng, nhưng thoát nưꢓc tꢈt.
1.1.2. Sꢪ phân bꢐ cꢢa các giꢐng quꢩ trꢫng tꢬi Viꢚt Nam và tꢬi
huyꢚn Trà Bꢫng
Tꢟ lâu ñꢋi nưꢓc ta ñã hình thành 4 vùng trꢆng quꢑ, mꢕi vùng
có nhꢏng sꢧc thái riêng vꢍ tꢝ nhiên vꢍ dân tꢅc và nguꢆn lꢀi thu ñưꢀc
tꢟ quꢑ, ñó là: Vùng quꢑ Yên Bái, vùng quꢑ Trà Mi, Trà Bꢆng, vùng
quꢑ Quꢑ Phong, Thưꢋng Xuân, vùng quꢑ Quꢃng Ninh.
Tꢂi huyꢄn Trà Bꢉng, tꢠnh Quꢃng Ngãi hiꢄn trꢆng 2 giꢈng quꢑ,
theo cách gꢉi tên cꢚa ñꢌa phương 2 giꢈng quꢑ này có tên là: giꢈng quꢑ
bꢃn ñꢌa (quꢑ quꢃng) và giꢈng quꢑ di thꢝc (quꢑ thanh)
- Giꢐng quꢩ bꢙn ñꢭa: Cây gꢕ, thưꢋng xanh, cao 10 - 20m,
ñưꢋng kính thân 25 - 40 cm; vꢛ dày, nhꢊn ꢒ cây non, sꢐn sùi ꢒ cây già
và có màu nâu xám. Các chꢆi non có lông màu nâu. Lá mꢉc so le hoꢞc
gꢐn như ñꢈi, phiꢑn lá ñơn, nguyên, hình trái xoan thuôn, dài; gꢈc
thuôn; ñꢐu nhꢉn; mꢞt trên màu xanh lꢎc sꢥm, nhꢊn, bóng; mꢞt dưꢓi
màu xám tro, hơi có lông mꢌn lúc còn non; gân chính 3, hình cung, nꢗi
rõ ꢒ mꢞt dưꢓi; gân phꢎ nhiꢍu, song song; cuꢈng lá to, dài 1,5 - 2 cm,
mꢞt trên có rãnh lòng máng. Cꢎm hoa dꢁng chuỳ, mꢉc ꢒ kꢢ lá gꢐn ñꢐu
cành, dài 7 - 15cm. Hoa nhꢛ, có lông mꢌn, màu trꢧng hoꢞc vàng nhꢁt
- Giꢐng quꢩ di thꢪc: Cây gꢕ thưꢋng xanh, cao 10 -15 m, vꢛ
thân màu nâu xám hay nâu sꢥm, rꢇt thơm. Cành non có dꢁng 4 cꢁnh
theo lát cꢧt ngang, nhꢊn. Lá mꢉc gꢐn như ñꢈi hoꢞc mꢉc cách; phiꢑn
hình bꢐu dꢎc thuôn ñꢑn hình mác thuôn, ñꢐu có mũi nhꢉn, mꢍm, gꢈc
hình nêm; màu lá xanh ñꢂm; mꢞt dưꢓi có phꢚ vꢙy nhꢛ, có gân chính;
cuꢈng lá có rãnh, dài 1,2 - 1,5cm. Cꢎm hoa dꢁng chuỳ mꢉc ꢒ kꢢ lá hay
ñꢐu cành. Hoa nhꢛ, lưꢡng tính, màu trꢧng hay trꢧng - vàng nhꢁt. Quꢃ
hình trꢘng, dài khoꢃng 1cm, khi chín có màu ñen hay tím, nhꢊn, ñài
tꢆn tꢁi. Mꢕi quꢃ 1 hꢁt.
1.1.3. Điꢣu kiꢚn sinh thái cꢢa cây quꢩ
7
1.1.3.1. Chꢀ ñꢁ ánh sáng
Ánh sáng là mꢅt nhân tꢈ quan trꢉng ꢃnh hưꢒng ñꢑn năng suꢇt,
phꢙm chꢇt cꢚa cây quꢑ. Vꢍ chꢑ ñꢅ ánh sáng có thꢖ nhꢂn ñꢌnh quꢑ là
loài cây trung tính, giai ñoꢁn ñꢐu (tꢟ 1 – 3 năm) cꢐn che bꢓt ánh sáng
trꢝc xꢁ gay gꢧt mùa hè ꢒ các vùng khí hꢂu nóng. Sau ñó, cây có nhu
cꢐu ánh sáng tăng dꢐn, nên phꢃi hꢁ ñꢅ tàn che kꢌp thꢋi hoꢞc tꢠa thưa
ñúng lúc mꢓi ñꢃm bꢃo cho quá trình sinh trưꢒng, phát triꢖn bình
thưꢋng [52].
1.1.3.2. Yꢀu tꢂ khí hꢃu
Nhân tꢈ khí hꢂu là mꢅt nhân tꢈ quan trꢉng ꢃnh hưꢒng ñꢑn sꢝ
phát triꢖn bình thưꢋng cꢚa quꢑ. Các nhân tꢈ ñáng chú ý là: Lưꢀng
mưa, chꢑ ñꢅ nhiꢄt, ꢙm. Quꢑ là mꢅt cây thích hꢀp vꢓi khí hꢂu nhiꢄt ñꢓi
ꢙm, mưa nhiꢍu, nꢧng nhiꢍu. Vì vꢂy ꢒ các vùng quꢑ mꢉc tꢝ nhiên ꢒ
nưꢓc ta là vùng có lưꢀng mưa cao tꢟ 2000mm/năm trꢒ lên, nhiꢄt ñꢅ
bình quân hàng năm tꢟ 21 – 220C, ꢙm ñꢅ bình quân trên 80%.
1.1.3.3. Yꢀu tꢂ ñꢄt ñai
Do quá trình tiꢑn hóa lâu dài cꢚa thꢝc vꢂt, mꢕi loài ñꢍu thích
nghi vꢓi các ñiꢍu kiꢄn môi trưꢋng xác ñꢌnh, trong ñó có yꢑu tꢈ ñꢇt ñai.
Quꢑ có thꢖ sinh trưꢒng tꢈt trên hꢐu hꢑt các loꢁi ñꢇt ñꢆi núi, tꢐng ñꢇt
dày, ꢙm, nhiꢍu mùn, nhưng phꢃi thoát nưꢓc tꢈt, các loꢁi ñꢇt phát triꢖn
trên các loꢁi ñá mꢦ phiꢑn thꢁch, sa thꢁch, gnanit, riôlit.
1.1.3.4. Đꢁ dꢂc
Quꢑ là cây có thꢖ phát triꢖn tꢈt ꢒ nơi có ñꢌa hình ñꢆi núi thoai
thoꢃi, vꢓi ñꢅ dꢈc dưꢓi 250 vì vꢓi ñiꢍu kiꢄn ñꢇt ñꢆi núi, ñꢅ dꢈc cao sꢢ
dꢥn tꢓi hiꢄn tưꢀng ñꢇt bꢌ xói mòn, sꢁt lꢡ nghiêm trꢉng, ꢃnh hưꢒng lꢓn
ñꢑn sinh trưꢒng cꢚa cây quꢑ.
1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CꢇU CÂY QUꢅ TꢂI VIꢈT NAM
* Nghiên cꢃu công dꢍng và vꢎ trí phân loꢂi cꢌa cây quꢈ
Nghiên cꢘu tương ñꢈi hꢄ thꢈng và ñꢐy ñꢚ có thꢖ kꢖ ñꢑn nghiên
cꢘu cꢚa Trꢐn Hꢀp (1976, 1984).
8
* Nghiên cꢃu ñꢏc tính sinh hꢐc, sinh thái hꢐc, khꢅ năng gây
trꢉng và mꢑ rꢆng vùng phân bꢇ cꢌa cây quꢈ
Đây là mꢅt lĩnh vꢝc nghiên cꢘu ñưꢀc nhiꢍu tác giꢃ quan tâm
và ñưꢀc tiꢑn hành trên nhiꢍu vùng quꢑ ꢒ nưꢓc ta như: Hoàng Cꢐu
(1993), Nguyꢔn Văn Khánh (1996), Trꢐn Cꢜu (1983), Nguyꢔn Thanh
Phương (1994), Phꢁm Xuân Hoàn năm 1998,…
* Nghiên cꢃu vꢊ sinh trưꢑng và sꢅn lưꢒng rꢓng quꢈ
Nhꢏng nghiên cꢘu vꢍ sinh trưꢒng và ñꢌnh lưꢀng quá trình sinh
trưꢒng vꢍ cây quꢑ ꢒ nưꢓc ta còn ñang ꢒ mꢘc ñꢅ thăm dò và nhꢏng kꢑt
quꢃ thu ñưꢀc ban ñꢐu cꢐn ñưꢀc kiꢖm ñꢌnh mꢅt cách khoa hꢉc.
* Nghiên cꢃu hàm lưꢒng tinh dꢔu quꢈ và thꢎ trưꢕng tiêu thꢍ vꢖ
quꢈ: Nhꢏng kꢑt quꢃ bưꢓc ñꢐu khꢃo hàm lưꢀng tinh dꢐu trong vꢛ quꢑ ꢒ
mꢅt sꢈ vùng quꢑ Viꢄt Nam ñưꢀc Nguyꢔn Mê Linh và cꢅng sꢝ công bꢈ
trong nhꢏng năm tꢟ 1976 – 1980, Nguyꢔn Hꢃi Khoát (1981), Vũ Đình
Quang (1993).
ꢨ miꢍn Trung: Nghiên cꢘu cây quꢑ ꢒ miꢍn Trung ñưꢀc biꢑt
ñꢑn ñꢐu tiên là nghiên cꢘu cꢚa Boriero, nghiên cꢘu cꢚa R.S.Uhlig
(1977); Thꢁch Bích, Hoàng Minh Tuꢇn; Đꢕ Đình Sâm, Ngô Đình Quꢑ,
Nguyꢔn Tiꢑn Đꢁt (1988, 1993).
ꢨ Quꢃng Ngãi nói chung và ꢒ Trà Bꢆng nhꢏng nghiên cꢘu vꢍ
quꢑ rꢇt ít. Năm 1983, Trꢐn Cꢜu ñã có nhꢏng nghiên cꢘu sơ bꢅ vꢍ vꢇn
ñꢍ phát triꢖn cây quꢑ ꢒ huyꢄn Trà Bꢆng. Tác giꢃ Nguyꢔn Thanh
Phương (1994), cũng ñã nghiên cꢘu ñꢞc ñiꢖm sinh hꢉc, khꢃ năng trꢆng
và di thꢝc cây quꢑ tꢟ Quꢃng Ngãi vꢍ vùng núi An Lão (Bình Đꢌnh).
1.3. TÌNH HÌNH XUꢞT NHꢒP KHꢮU SꢉN PHꢮM QUꢅ
1.3.1. Nhu cꢯu tiêu thꢠ quꢩ cꢢa thꢭ trưꢔng thꢩ giꢕi
Qua phân tích và tìm hiꢖu thꢌ trưꢋng cho thꢇy nhu cꢐu vꢍ các
sꢃn phꢙm quꢑ trên thꢌ trưꢋng thꢑ giꢓi tương ñꢈi ꢗn ñꢌnh và có chiꢍu
hưꢓng ngày mꢅt gia tăng. Đây là ñiꢍu kiꢄn thuꢂn lꢀi ñꢖ ñꢙy mꢁnh sꢃn
9
xuꢇt, chꢑ biꢑn và xuꢇt khꢙu các sꢃn phꢙm tinh dꢐu, hương liꢄu nói
riêng và các sꢃn phꢙm quꢑ nói chung.
1.3.2. Tình hình cung cꢘp sꢙn phꢰm quꢩ trên thꢭ trưꢔng
Riêng Viꢄt Nam, theo thꢈng kê cꢚa Bꢅ Thương mꢁi năm 2001
xuꢇt 3.800 tꢇn, năm 2002 xuꢇt 5.100 tꢇn, năm 2003 xuꢇt 4.900 tꢇn,
năm 2005 xuꢇt 9.000 tꢇn.
1.4. ĐIꢍU KIꢈN Tꢆ NHIÊN CꢟA KHU VꢆC NGHIÊN CꢇU
1.4.1. Vꢭ trí ñꢭa lý – ñꢭa hình
1.4.1.1. Vꢅ trí ñꢅa lý
Trà Bꢆng là huyꢄn miꢍn núi ñꢌa ñꢐu phía Bꢧc cꢚa tꢠnh Quꢃng
Ngãi. Phía Bꢧc giáp tꢠnh Quꢃng Nam, phía Nam giáp huyꢄn Sơn Hà
và huyꢄn Sơn Tây, phía Tây giáp tꢠnh Kontum, phía Đông giáp huyꢄn
Bình Sơn và Sơn Tꢌnh.
1.4.1.2. Đꢅa hình
Đꢌa hình Trà Bꢆng khá phꢘc tꢁp, bꢌ chia cꢧt mꢁnh bꢒi các khꢈi
núi và sông suꢈi chꢣng chꢌt trong các thung lũng nhꢛ hꢦp. Núi ꢒ ñây
có ñꢅ dꢈc lꢓn, nhưng nhìn chung thꢇp dꢐn vꢍ phía Đông và Đông
Nam.
1.4.2. Thꢱ nhưꢲng
- Đꢇt ñai ꢒ Trà Bꢆng chꢚ yꢑu gꢆm 4 loꢁi ñꢇt chính: Đꢇt dꢈc tꢎ
(D), ñꢇt ñꢛ vàng phát triꢖn trên ñá sét biꢑn chꢇt (Fs), ñꢇt nâu ñꢛ phát
triꢖn trên ñá Macma acid (Fa), ñꢇt mùn ñꢛ vàng phát triꢖn trên ñá mꢦ
Macma (Ha). Trong ñó, nhóm ñꢇt Fs chiꢑm tꢠ lꢄ cao. Đây là loꢁi ñꢇt
thích hꢀp cho các loꢁi cây công nghiꢄp lâu năm và cây ăn quꢃ.
1.4.3. Điꢣu kiꢚn khí hꢳu
1.4.3.1. Nhiꢆt ñꢁ
* Trà Bꢆng có khí hꢂu nhiꢄt ñꢓi và gió mùa. Thꢋi tiꢑt Trà
Bꢆng ñưꢀc chia làm 2 mùa: mưa, nꢧng rõ rꢄt.
10
* Chꢑ ñꢅ nhiꢄt: Nhiꢄt ñꢅ trung bình năm: 24,50 C , nhiꢄt ñꢅ
cao nhꢇt: 410 C , nhiꢄt ñꢅ thꢇp nhꢇt: 12,40 C , tꢗng nhiꢄt ñꢅ năm:
91980 C
1.4.3.2. Chꢀ ñꢁ mưa – Đꢁ ꢇm
* Chꢈ ñꢆ mưa: Lưꢀng mưa bình quân: 3000 mm/năm. Lưꢀng
mưa không ñꢍu giꢏa các mùa, mưa lꢓn tꢂp trung vào tháng 10 và 11
hàng năm. Trong các tháng mùa khô thưꢋng có mưa giông.
* Đꢆ ꢗm: Đꢅ ꢙm không khí trung bình năm 85%
1.4.3.3. Mꢁt sꢂ yꢀu tꢂ thꢈi tiꢀt khác
1.4.3.4. Đꢉc ñiꢊm thuꢋ văn
: Gió, chꢑ ñꢅ bꢘc xꢁ,…
Do ꢃnh hưꢒng cꢚa ñꢌa hình và chꢑ ñꢅ mưa nên dòng chꢃy rꢇt
phꢘc tꢁp. Dòng chꢃy chia thành 2 mùa và mùa lũ tꢟ tháng 9 ñꢑn tháng
12, lưꢀng nưꢓc mùa lũ chiꢑm 70 – 75% tꢗng lưꢀng mưa cꢃ năm.
Tháng có dòng chꢃy lꢓn nhꢇt là tháng 10, nhꢛ nhꢇt là tháng 5.
1.5. ĐIꢍU KIꢈN KINH Tꢅ - XÃ HꢀI TꢂI KHU VꢆC NGHIÊN
CꢇU
1.5.1. Điꢣu kiꢚn kinh tꢩ
Trà Bꢆng nhìn chung còn chꢂm phát triꢖn. Hoꢁt ñꢅng kinh tꢑ
cꢚa nhân dân Trà Bꢆng chꢚ yꢑu là nông, lâm nghiꢄp. Năm 2004, tꢠ
trꢉng ngành nông, lâm nghiꢄp là 55%; các hoꢁt ñꢅng công, thương
nghiꢄp, dꢌch vꢎ ñã tăng lên 45% tꢗng giá trꢌ.
1.5.2. Điꢣu kiꢚn xã hꢴi
1.5.2.1. Dân cư
Trong sꢈ dân hơn 29.000 ngưꢋi ꢒ Trà Bꢆng có trên 10.000
ngưꢋi Kor, trên 18.000 ngưꢋi Viꢄt, trên 200 ngưꢋi Hrê.
1.5.2.2. Giáo dꢌc – Y tꢀ
* Giáo dꢍc: Đꢑn 2005, Trà Bꢆng có tꢗng sꢈ 16 trưꢋng hꢉc,
trong ñó có 1 trưꢋng Trung hꢉc phꢗ thông, 10 trưꢋng Trung hꢉc cơ sꢒ,
11 trưꢋng Tiꢖu hꢉc;
11
* Y tꢈ: Tꢟ sau 1975, bꢄnh xá huyꢄn ñưꢀc xây dꢝng. Bꢄnh viꢄn
huyꢄn có 100 giưꢋng bꢄnh. Sꢈ cán bꢅ y tꢑ có 83 ngưꢋi, trong ñó có 9
bác sĩ, 1 dưꢀc sĩ ñꢁi hꢉc.
1.5.2.3. Cơ sꢍ hꢎ tꢏng và thông tin liên lꢎc
* Cơ sꢑ hꢂ tꢔng: ꢨ Trà Bꢆng ñã có sꢝ phát triꢖn khá.
* Thông tin liên lꢂc: ꢨ huyꢄn Trà Bꢆng có bưu ñiꢄn huyꢄn, ꢒ
các xã có nhà bưu ñiꢄn văn hoá xã. Sꢈ máy ñiꢄn thoꢁi cꢈ ñꢌnh năm
2004 là 1.265 máy, năm 2005 là 1.650 máy.
CHƯƠNG 2: ĐꢋI TƯꢵNG, ĐꢛA ĐIꢊM, THꢶI GIAN VÀ
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CꢇU
2.1. ĐꢋI TƯꢵNG NGHIÊN CꢇU
Đꢍ tài cꢚa chúng tôi thꢝc hiꢄn trên ñꢈi tưꢀng hai giꢈng quꢑ:
Giꢈng quꢑ bꢃn ñꢌa (quꢑ quꢃng) và giꢈng quꢑ di thꢝc (quꢑ thanh) hiꢄn
trꢆng tꢁi các xã cꢚa huyꢄn Trà Bꢆng, tꢠnh Quꢃng Ngãi.
2.2. ĐꢛA ĐIꢊM VÀ THꢶI GIAN NGHIÊN CꢇU
2.2.1. Đꢭa ñiꢨm nghiên cꢡu
Huyꢄn Trà Bꢆng, tꢠnh Quꢃng Ngãi
2.2.2. Thꢔi gian nghiên cꢡu
Tꢟ tháng 8/2010 ñꢑn tháng 5/2011
2.3. PHꢂM VI NGHIÊN CꢇU
Do ñiꢍu kiꢄn thꢋi gian, chúng tôi chꢠ xác ñꢌnh phꢁm vi nghiên
cꢘu cꢚa ñꢍ tài tꢁi 4 xã: Trà Hiꢄp, Trà Lâm, Trà Sơn, Trà Thꢚy.
2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CꢇU
2.4.1. Phương pháp thu thꢳp sꢐ liꢚu
2.4.1.1. Lꢃp ô tiêu chuꢇn
Các ÔTC ñưꢀc chúng tôi lꢂp tꢟ 2 tuꢗi ñꢑn 15 tuꢗi, tuꢗi 15 là
tuꢗi cao nhꢇt hiꢄn còn tꢆn tꢁi qui luꢂt lâm phꢐn. Diꢄn tích ÔTC ñưꢀc
xác ñꢌnh là 500m2 (20m x 25m). ÔTC ñưꢀc lꢂp tꢁi 4 xã: Trà Sơn, Trà
12
Thuꢩ, Trà Hiꢄp, Trà Lâm, ñây là 4 xã hiꢄn còn diꢄn tích quꢑ nhiꢍu
trong 8 xã còn trꢆng quꢑ ꢒ Trà Bꢆng.
2.4.1.2. Thu thꢃp sꢂ liꢆu
- Tꢁi mꢕi ô tiêu chuꢙn xác ñꢌnh các chꢠ tiêu như ñꢌa hình, thꢝc
bì, phương thꢘc trꢆng, mꢂt ñꢅ trꢆng, năm trꢆng,…
- Nhꢏng chꢠ tiêu ño ñꢑm ꢒ mꢕi ô tiêu chuꢙn là:
+ Sꢈ lưꢀng cây ñꢘng
+ D1,3: Đo bꢣng thưꢓc kꢦp kính có ñꢅ chính xác ñꢑn 0,1cm,
hoꢞc dùng thưꢓc dây ño chu vi tꢁi vꢌ trí 1,3m sau ñó chuyꢖn ñꢗi qua
ñưꢋng kính bꢣng công thꢘc:
C
C = 2
π
R
R =
2π
+ Hvn: Dùng sào dài 5 mét có vꢁch ñꢑn 10cm ñꢖ ño. Nhꢏng
cây có chiꢍu cao trên 5m ñưꢀc ưꢓc lưꢀng tꢟ sào ño. Sai sꢈ là ± 0,5m.
+ Đo ñꢅ dày vꢛ bꢣng thưꢓc kꢦp chia ñꢑn mm
2.4.1.3. Phương pháp lꢄy mꢐu
- Thu mꢥu vꢛ: Chꢞt hꢁ cây tiêu chuꢙn, cꢧt toàn bꢅ cành nhánh.
Dùng thưꢓc dây ño chiꢍu dài tꢟ gꢈc ñꢑn ñꢠnh sinh trưꢒng, dùng phꢇn
ñánh dꢇu, chia thành 10 ñoꢁn bꢣng nhau (ñánh sꢈ tꢟ gꢈc ñꢑn ñꢠnh).
Sau ñó dùng dꢎng cꢎ chuyên dùng bóc lꢇy vꢛ lꢇy mꢥu
- Mꢥu lá, hoa, quꢃ sau khi ñưꢀc lꢇy sꢢ tiꢑn hành chꢎp hình,
mô tꢃ sơ bꢅ và ñꢖ khô tꢝ nhiên. Bꢃo quꢃn mꢥu bꢣng cách cho vào các
túi ni long, hàn kín miꢄng (mꢥu có phiꢑu mô tꢃ ñính kèm)
2.4.2. Phương pháp PRA
- Các cꢅng tác viên là ngưꢋi dân trong vùng nghiên cꢘu ñã
ñưꢀc lꢝa chꢉn. Sꢜ dꢎng phꢛng vꢇn dùng câu hꢛi mꢒ cho các ñꢈi
tưꢀng là nhꢏng ngưꢋi già ñã sꢈng lâu năm trong vùng nghiên cꢘu,
nhꢏng ngưꢋi dân ñꢌa phương có trꢆng quꢑ và cán bꢅ quꢃn lí các xã
nghiên cꢘu.
- Xây dꢝng phiꢑu ñiꢍu tra.
13
2.4.3. Phương pháp xꢷ lí sꢐ liꢚu nghiên cꢡu
- Xꢜ dꢎng thꢈng kê toán hꢉc
- Sꢜ dꢎng phꢐn mꢍm Microsoft Excel 2003, và Mapinfo
Professional.
CHƯƠNG 3: KꢅT QUꢉ VÀ BÀN LUꢒN
3.1. HIꢈN TRꢂNG TRꢌNG QUꢅ TꢂI HUYꢈN TRÀ BꢌNG
TꢎNH QUꢉNG NGÃI
3.1.1. Quá trình phát triꢨn 2 giꢐng quꢩ trꢫng tꢬi Trà Bꢫng tꢸnh
Quꢙng Ngãi
ꢨ Quꢃng Ngãi, giꢈng quꢑ bꢃn ñꢌa là giꢈng quꢑ rꢟng, mꢉc tꢝ
nhiên trên ñꢇt rꢟng sau khai thác hoꢞc chưa khai thác, trên ñꢇt nương
rꢥy cũ, ñꢇt còn lꢓp thꢃm mꢎc và mùn kꢑt cꢇu tơi xꢈp, ꢙm, tꢐng ñꢇt dày
trên các loꢁi ñá biꢑn chꢇt ñang bꢌ phong hóa như gnai, amphibolit,
diꢄp thꢁch, xerinit, diꢄp thꢁch mica,... Giꢈng quꢑ này ñã sꢈng hàng
nghìn năm nay và gꢧn bó vꢓi ngưꢋi dân Trà Bꢆng, ñꢞc biꢄt là vꢓi ñꢋi
sꢈng ñꢆng bào dân tꢅc Kor. Đây là loꢁi quꢑ sinh trưꢒng, phát triꢖn
chꢂm nhưng vꢛ cꢚa nó có ñꢅ tinh dꢐu rꢇt cao, quꢑ càng nhiꢍu năm tuꢗi
thì giá trꢌ vꢛ quꢑ càng lꢓn.
Tꢟ năm 1987, do nhu cꢐu mꢒ rꢅng diꢄn tích ꢒ trong dân và do
nhu cꢐu vꢍ sꢈ lưꢀng giꢈng lꢓn ñꢖ thꢝc hiꢄn chương trình 135 nên tꢠnh
Quꢃng Ngãi ñã ñưa giꢈng quꢑ ngoꢁi (quꢑ di nhꢂp) vào trꢆng tꢁi Trà
Bꢆng. Giꢈng quꢑ di nhꢂp, có khꢃ năng sinh trưꢒng phát triꢖn khá phù
hꢀp vꢓi ñiꢍu kiꢄn tꢝ nhiên huyꢄn Trà Bꢆng nên năng suꢇt cao hơn so
vꢓi cây quꢑ bꢃn ñꢌa vì vꢂy ngưꢋi dân ñã chuyꢖn tꢟ trꢆng cây quꢑ bꢃn
ñꢌa sang trꢆng cây quꢑ di nhꢂp. Đꢑn năm 2008, theo thꢈng kê cꢚa
Phòng Nông nghiꢄp Phát triꢖn nông thôn thì trên ñꢌa bàn huyꢄn Trà
Bꢆng, diꢄn tích quꢑ bꢃn ñꢌa chꢠ còn khoꢃng 30% tꢗng diꢄn tích, diꢄn
tích quꢑ di thꢝc là 70% tꢗng diꢄn tích.
3.1.2. Diꢚn tích và phân bꢐ
14
3.1.2.1. Diꢆn tích
Theo thꢈng kê cꢚa Phòng Nông nghiꢄp và phát triꢖn nông
thôn huyꢄn Trà Bꢆng, năm 2010 thì diꢄn tích trꢆng quꢑ tꢗng cꢅng là
1060 ha, trong ñó: Diꢄn tích quꢑ bꢃn ñꢌa: 265 ha (chiꢑm 25%), diꢄn
tích quꢑ di nhꢂp: 795 ha (chiꢑm75%).
3.1.2.2. Phân bꢂ
Diꢄn tích quꢑ phân bꢈ nhiꢍu nhꢇt ꢒ Trà Hiꢄp (chiꢑm 28,3%
tꢗng diꢄn tích quꢑ cꢚa huyꢄn), sau ñó là Trà Sơn (chiꢑm 23,6%), Trà
Thuꢩ (chiꢑm 19,8%), Trà Lâm (chiꢑm 17,9%), Trà Bùi (chiꢑm 3,3%),
Trà Giang (chiꢑm 4,2%), Trà Tân (chiꢑm 1,9%), thꢇp nhꢇt là Trà
Xuân (chiꢑm 1%).
3.1.3. Phát triꢨn nhân giꢐng và kꢹ thuꢳt chăm sóc
3.1.3.1. Nhân giꢂng
Vꢍ phương thꢘc nhân giꢈng, ꢒ Trà Bꢆng có 3 cách nhân giꢈng
sau: Nhân giꢈng bꢣng hꢁt, nhân giꢈng bꢣng chꢆi non và nhân giꢈng
bꢣng cành.
* Nhân giꢇng bꢘng chꢉi non
Sau khi thu hoꢁch vꢛ và chꢞt cây quꢑ sát gꢈc mꢅt thꢋi gian thì
các chꢆi non sꢢ mꢉc xung quanh gꢈc. Mꢕi gꢈc thưꢋng có khoꢃng 3 - 4
chꢆi. Khi chꢆi non cao khoꢃng 50 - 60cm ngưꢋi dân tiꢑn hành tꢠa bꢓt
chꢠ ñꢖ lꢁi mꢕi gꢈc mꢅt ñꢑn hai chꢆi cách xa nhau và tiꢑp tꢎc chăm sóc
ñꢖ trꢒ thành rꢟng quꢑ.
* Nhân giꢇng bꢘng hꢂt:
Viꢄc sꢃn xuꢇt giꢈng bꢣng hꢁt thưꢋng mꢇt nhiꢍu thꢋi gian,
khoꢃng 1,5 ñꢑn 2 năm tính cꢃ thꢋi gian gieo ươm hꢁt và chăm sóc cây
con. Tuy nhiên cách này có mꢞt lꢀi là cây giꢈng có sꢘc sꢈng mꢁnh và
chꢇt lưꢀng cây tꢈt. Vì vꢂy ꢒ nhꢏng nơi nhân dân gây trꢆng nhiꢍu quꢑ
thì nhꢇt thiꢑt phꢃi lꢂp vưꢋn ươm quy mô tꢟ nhꢛ ñꢑn lꢓn ñꢖ gieo ươm
quꢑ vꢓi sꢈ lưꢀng lꢓn sau ñó cung cꢇp cho các hꢅ trꢆng quꢑ ꢒ mꢅt bꢃn,
mꢅt xã hoꢞc rꢅng hơn nꢏa.
15
* Nhân giꢇng bꢘng cành
Quꢑ cũng có khꢃ năng sinh sꢃn vô tính bꢣng cách chiꢑt cành,
giâm hom giꢈng như cách làm thông thưꢋng ñꢈi vꢓi cây cam,
chanh…Ngưꢋi ta chꢉn lꢝa nhꢏng cành lꢓn, thꢪng, có triꢖn vꢉng phát
triꢖn tꢈt và khi cꢧt ñi không ꢃnh hưꢒng tꢓi cây mꢦ. Thꢋi gian sꢃn xuꢇt
thưꢋng ngꢧn, chꢠ khoꢃng 3 - 5 tháng kꢖ tꢟ khi cành quꢑ ñưꢀc ñem
chiꢑt.
Trên ñây là ba phương pháp nhân giꢈng quꢑ ñưꢀc áp dꢎng tꢁi
huyꢄn Trà Bꢆng tꢠnh Quꢃng Ngãi. Tuy nhiên phương pháp nhân giꢈng
bꢣng chꢆi tái sinh là phꢗ biꢑn hơn cꢃ.
3.1.3.2. Kꢑ thuꢃt chăm sóc
Mꢞc dù vꢇn ñꢍ kꢤ thuꢂt trꢆng rꢟng quꢑ không phꢃi là nꢅi dung
nghiên cꢘu cꢚa ñꢍ tài và ñã có “Quy phꢁm kꢤ thuꢂt trꢆng rꢟng quꢑ”,
năm 1990. Tuy nhiên, qua tìm hiꢖu kꢤ thuꢂt trꢆng và chăm sóc quꢑ
cꢚa ngưꢋi dân tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng, chúng tôi nhꢂn thꢇy còn nhiꢍu vꢇn
ñꢍ cꢐn phꢃi xem xét kꢤ hơn ñꢖ có sꢃn lưꢀng quꢑ cao và chꢇt lưꢀng quꢑ
ñꢁt tiêu chuꢙn.
Thꢘ nhꢇt là vꢇn ñꢍ mꢂt ñꢅ: Chúng tôi tiꢑn hành lꢂp 4 ô tiêu
chuꢙn tꢁi 4 xã: Xã Trà Hiꢄp, Trà Lâm, Trà Sơn, Trà Thuꢩ ꢒ cùng 1 ñꢅ
tuꢗi: 5 tuꢗi, ñꢖ tính mꢂt ñꢅ cây/ô, tꢟ ñó suy ra mꢂt ñꢅ cây/1ha. Kꢑt quꢃ
cho thꢇy: mꢂt ñꢅ cây tꢁi các xã cꢚa huyꢄn Trà Bꢆng rꢇt cao. Ngoài xã
Trà Sơn, 3 xã còn lꢁi có mꢂt ñꢅ cao hơn nhiꢍu so vꢓi mꢂt ñꢅ trꢆng
thích hꢀp trong quy phꢁm trꢆng quꢑ (Theo qui phꢁm trꢆng quꢑ nưꢓc
ta, mꢂt ñꢅ trꢆng thích hꢀp là: 3.300 – 5000 cây/ha).
Thꢘ hai là phương thꢘc trꢆng, ñây là vꢇn ñꢍ khác liên quan tꢓi
tính bꢍn vꢏng trong kinh doanh rꢟng quꢑ trꢆng. ꢨ huyꢄn Trà Bꢆng,
sau khi khꢃo sát, phꢛng vꢇn ngưꢋi dân trꢆng quꢑ, chúng tôi thꢇy rꢣng
ngưꢋi dân chꢚ yꢑu trꢆng quꢑ theo kiꢖu thuꢐn loài và trꢆng lâu dài trên
mꢅt mꢃnh ñꢇt. Tuy nhiên, theo tác giꢃ Phꢁm Chí Thành, Lê Thanh Hà,
1993 thì “Đꢇt sau trꢆng quꢑ thuꢐn loài thưꢋng khô, xꢇu, khꢃ năng
16
phꢎc hꢆi kém”. Bꢒi vꢂy, luân canh rꢟng rꢥy ñꢖ trꢆng quꢑ là vꢇn ñꢍ cꢐn
ñưꢀc xem xét mꢅt cách nghiêm túc ꢒ ñꢌa phương nhꢣm khai thác và
sꢜ dꢎng tiꢍm năng cꢚa ñꢇt rꢟng mꢅt cách lâu bꢍn, và ñem lꢁi hiꢄu quꢃ
trꢆng quꢑ cao hơn.
Thꢘ ba là vꢍ thꢋi ñiꢖm khai thác, tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng, ngưꢋi
dân thu hoꢁch quꢑ rꢇt sꢓm, khoꢃng 6 – 7 tuꢗi, tuy nhiên ñây chꢠ mꢓi là
thꢋi ñiꢖm quꢑ bꢧt ñꢐu có giá trꢌ thương phꢙm, vꢛ quꢑ còn mꢛng, hàm
lưꢀng tinh dꢐu không cao, tꢟ ñó giá thành thu mua quꢑ thꢇp.
3.1.4. Đꢘt trꢫng
Tiꢍm năng ñꢇt ñai phát triꢖn cây quꢑ ꢒ huyꢄn Trà Bꢆng còn
rꢇt dꢆi dào, nhưng viꢄc mꢒ rꢅng diꢄn tích quꢑ còn gꢞp nhiꢍu trꢒ ngꢁi.
Hꢐu hꢑt ñꢇt ñai lâm nghiꢄp và rꢟng ñꢍu do Nhà nưꢓc quꢃn lý, ngưꢋi
dân miꢍn núi không có ñꢇt ñꢖ mꢒ rꢅng quy mô sꢃn xuꢇt. Vì vꢂy, ñꢖ
bꢃo vꢄ, phát triꢖn rꢟng, phát triꢖn kinh tꢑ, xã hꢅi huyꢄn Trà Bꢆng viꢄc
làm cꢐn thiꢑt là quy hoꢁch lꢁi ñꢇt rꢟng mꢅt cách hꢀp lý, nhꢣm tꢁo ra
cơ sꢒ khai thác hiꢄu quꢃ nhꢇt tiꢍm năng các loꢁi ñꢇt. Trên cơ sꢒ ñó, sꢜ
dꢎng diꢄn tích ñꢇt rꢟng phát triꢖn cây nguyên liꢄu vào mꢎc ñích trꢆng
quꢑ.
3.1.5. Sâu hꢬi
Vùng quꢑ Trà Bꢆng, tꢠnh Quꢃng Ngãi thưꢋng xuyên bꢌ sâu ño,
sâu ăn lá và bꢄnh tua mꢝc gây hꢁi nꢞng. Bꢄnh tua mꢝc là ñꢈi tưꢀng
nguy hiꢖm hàng ñꢐu ꢒ tꢇt cꢃ các vùng quꢑ Quꢃng Ngãi. Tꢁi ñây, bꢄnh
tua mꢝc gây hꢁi khá nꢞng, ñꢞc biꢄt là các vưꢋn quꢑ tái sinh chꢆi. Bꢄnh
làm ꢃnh hưꢒng ñꢑn sinh trưꢒng, phát triꢖn cũng như làm giꢃm hàm
lưꢀng tinh dꢐu, gây tꢗn thꢇt ñáng kꢖ cho sꢃn xuꢇt.
3.1.6. Tình hình khai thác các sꢙn phꢰm tꢺ cây quꢩ ꢻ huyꢚn Trà
Bꢫng, tꢸnh Quꢙng Ngãi
ꢨ huyꢄn Trà Bꢆng, khi khai thác quꢑ ngưꢋi ta chꢚ yꢑu chú
trꢉng ñꢑn viꢄc khai thác vꢛ. Theo cách làm truyꢍn thꢈng, vꢛ tươi sau
khi bóc tꢟ cây, ngưꢋi dân ñem vꢍ phơi khô, phân loꢁi, sau ñó bán cho
17
thương nhân. Nhu cꢐu sꢜ dꢎng gꢕ quꢑ còn hꢁn chꢑ, ngưꢋi dân vꢥn
dùng mꢅt lưꢀng lꢓn gꢕ quꢑ ñꢖ làm cꢚi ñꢈt, ñꢞc biꢄt là ñꢈi vꢓi ñꢆng
bào dân tꢅc Kor.
3.1.7. Các yꢩu tꢐ sinh thái tꢬi Trà Bꢫng tác ñꢴng ñꢩn sinh trưꢻng,
phát triꢨn cây quꢩ
Theo tác giꢃ Đꢕ Đình Sâm và Ngô Đình Quꢑ, 1993, các yꢑu tꢈ
sinh thái quan trꢉng tác ñꢅng ñꢑn sꢝ sinh trưꢒng và phát triꢖn cꢚa cây
quꢑ là: Chꢑ ñꢅ ánh sáng, yꢑu tꢈ khí hꢂu (lưꢀng mưa, chꢑ ñꢅ nhiꢄt,
ꢙm), ñꢇt ñai, ñꢌa hình (ñꢅ dꢈc).
3.1.7.1. Chꢀ ñꢁ ánh sáng
Ánh sáng là mꢅt nhân tꢈ quan trꢉng ꢃnh hưꢒng ñꢑn năng suꢇt,
phꢙm chꢇt cꢚa cây quꢑ. Tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng, tꢠnh Quꢃng Ngãi vꢓi
lưꢀng bꢘc xꢁ tꢗng cꢅng thꢝc tꢑ phꢗ biꢑn tꢟ 130 - 150 Kcal/cm2/năm,
ñây là mꢅt ñiꢍu kiꢄn quan trꢉng ñꢃm bꢃo cho cây quꢑ sinh trưꢒng và
phát triꢖn, hình thành tinh dꢐu trong lá và vꢛ quanh năm.
Tuy nhiên, khi khꢃo sát nhꢏng vưꢋn quꢑ ươm tꢁi xã Trà Hiꢄp,
chúng tôi thꢇy rꢣng, ñꢅ tàn che cꢚa vưꢋn quá kín, che tꢟ 80% - 90% ꢒ
giai ñoꢁn ñꢐu. Còn nhꢏng vưꢋn quꢑ 5 tuꢗi tꢁi huyꢄn Trà Sơn, Trà
Thꢚy, Trà Hiꢄp thì do thꢋi gian gꢐn ñây, giá thành cꢚa quꢑ nách, quꢑ
nhánh cũng tăng nên ngưꢋi dân không tꢠa thưa, mà ñꢖ quꢑ phát triꢖn tꢝ
nhiên. Vꢓi tꢂp quán trꢆng quꢑ như vꢂy, ñã hꢁn chꢑ ánh sáng cho sꢝ
phát triꢖn cây quꢑ, mꢅt phꢐn ꢃnh hưꢒng ñꢑn phꢙm chꢇt cꢚa quꢑ.
Như vꢂy, ñiꢍu kiꢄn ánh sáng tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng phù hꢀp cho
sư sinh trưꢒng phát triꢖn cꢚa cây quꢑ nhưng viꢄc sꢜ dꢎng nguꢆn ánh
sáng trong trꢆng quꢑ cꢚa ngưꢋi dân là chưa thꢝc sꢝ hꢀp lí.
3.1.7.2. Yꢀu tꢂ khí hꢃu
Nhân tꢈ khí hꢂu là mꢅt nhân tꢈ quan trꢉng ꢃnh hưꢒng ñꢑn sꢝ
phát triꢖn bình thưꢋng cꢚa quꢑ. Các nhân tꢈ ñáng chú ý là: Lưꢀng
mưa, chꢑ ñꢅ nhiꢄt, ꢙm.
18
- Vꢍ lưꢀng mưa: Theo sꢈ liꢄu chúng tôi thu thꢂp tꢟ trꢁm khí
tưꢀng thꢚy văn cꢚa huyꢄn Trà Bꢆng, lưꢀng mưa bình quân trên khu
vꢝc là tương ñꢈi cao, khoꢃng 3000 mm/năm, lưꢀng mưa không ñꢍu
giꢏa các mùa, mưa lꢓn tꢂp trung vào tháng 10 và 11 hàng năm.
- Nhiꢄt ñꢅ và ñꢅ ꢙm: Nhiꢄt ñꢅ trung bình năm: 24,50 C , ñꢅ
ꢙm không khí trung bình năm 85%, tăng cao tꢟ tháng 9 ñꢑn tháng 4
năm sau và giꢃm thꢇp tꢟ tháng 5 ñꢑn tháng 8.
Diꢔn biꢑn vꢍ lưꢀng mưa, nhiꢄt ñꢅ và ꢙm ñꢅ tꢁi huyꢄn như vꢂy
là ñiꢍu kiꢄn thuꢂn lꢀi cho sꢝ sinh truꢒng, phát triꢖn cꢚa cây quꢑ.
3.1.7.3. Yꢀu tꢂ ñꢄt ñai
Do quá trình tiꢑn hóa lâu dài cꢚa thꢝc vꢂt, mꢕi loài ñꢍu thích
nghi vꢓi các ñiꢍu kiꢄn môi trưꢋng xác ñꢌnh, trong ñó có yꢑu tꢈ ñꢇt ñai.
Theo nghiên cꢘu cꢚa Chi cꢎc Lâm nghiꢄp thuꢅc Sꢒ Nông nghiꢄp và
phát triꢖn nông thôn Quꢃng Ngãi thì ꢒ Trà Bꢆng chꢚ yꢑu gꢆm 4 loꢁi
ñꢇt chính: Đꢇt dꢈc tꢎ, ñꢇt ñꢛ vàng phát triꢖn trên ñá sét biꢑn chꢇt, ñꢇt
nâu ñꢛ phát triꢖn trên ñá Macma acid, ñꢇt mùn ñꢛ vàng phát triꢖn trên
ñá mꢦ Macma. Trong ñó, nhóm ñꢇt ñꢛ vàng phát triꢖn trên ñá sét biꢑn
chꢇt chiꢑm tꢠ lꢄ cao, vꢓi ñꢞc ñiꢖm: thành phꢐn cơ giꢓi tꢟ thꢌt nhꢦ ñꢑn
trung bình, tꢐng ñꢇt có ñꢅ dày >70cm, ít ñá lꢅ ñꢐu. Đây là loꢁi ñꢇt
thích hꢀp cho các loꢁi cây công nghiꢄp lâu năm nhꢇt là cây quꢑ. Như
vây, vꢓi tiꢍm năng và ñꢞc ñiꢖm ñꢇt ñꢆi núi tꢁi huyꢄn là mꢅt ñiꢍu kiꢄn
thuꢂn lꢀi cho viꢄc trꢆng và phát triꢖn cây quꢑ.
3.1.7.4. Đꢁ dꢂc
Quꢑ là cây có thꢖ phát triꢖn tꢈt ꢒ nơi có ñꢌa hình ñꢆi núi thoai
thoꢃi, vꢓi ñꢅ dꢈc dưꢓi 250 vì vꢓi ñiꢍu kiꢄn ñꢇt ñꢆi núi, ñꢅ dꢈc cao sꢢ
dꢥn tꢓi hiꢄn tưꢀng ñꢇt bꢌ xói mòn, sꢁt lꢡ nghiêm trꢉng, ꢃnh hưꢒng lꢓn
ñꢑn sinh trưꢒng cꢚa cây quꢑ. Tꢁi ñꢌa bàn nghiên cꢘu, vꢓi ñꢅ dꢈc bình
quân 15 - 200 , thuꢂn lꢀi cho sꢝ phát triꢖn cây quꢑ.
19
3.2. SO SÁNH MꢀT Sꢋ CHꢎ TIÊU SINH TRƯꢜNG VÀ PHꢮM
CHꢞT HAI GIꢋNG QUꢅ HIꢈN TRꢌNG TꢂI HUYꢈN TRÀ
BꢌNG, TꢎNH QUꢉNG NGÃI
3.2.1. Mꢴt sꢐ chꢸ tiêu sinh trưꢻng
Dꢝa theo sꢝ phân chia các cꢇp tuꢗi cꢚa Phꢁm Xuân Hoàn,
2001 và dꢝa vào cꢇp tuꢗi thꢝc tꢑ ꢒ các rꢟng quꢑ tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng,
tꢠnh Quꢃng Ngãi, chúng tôi so sánh sꢝ sinh trưꢒng chiꢍu cao, sinh
trưꢒng ñưꢋng kính, ñꢅ dày vꢛ và trꢉng lưꢀng vꢛ cꢚa hai giꢈng quꢑ ꢒ:
2 năm tuꢗi, 5 năm tuꢗi, 8 năm tuꢗi, 10 năm tuꢗi và 15 năm tuꢗi.
3.2.1.1. Quá trình sinh trưꢍng chiꢒu cao thân (Hvn)
Đo chiꢍu cao cây ꢒ các ñꢅ tuꢗi nêu trên, mꢕi ñꢅ tuꢗi ño 30 cây
và chia lꢇy giá trꢌ trung bình.
m
16
13.8
14
12
Quꢀ ñꢁa
phương
9.3
10
7
Quꢀ di thꢂc
8
6
4
2
0
5
4.1
3.4
3.2
2.3
0.75
0.3
2 năm
5 năm
8 năm
10 năm
15 năm
Biꢊu ñꢓ 3.1. So sánh sꢔ sinh trưꢍng chiꢒu cao giꢕa giꢂng quꢀ ñꢅa phương
và giꢂng quꢀ di thꢔc tꢎi huyꢆn Trà Bꢓng, tꢖnh Quꢗng Ngãi
Tꢟ biꢖu ñꢆ 3.1. cho thꢇy: ꢨ cùng mꢅt ñꢅ tuꢗi, giꢈng quꢑ ñꢌa
phương sinh trưꢒng vꢍ chiꢍu cao thꢇp hơn so vꢓi giꢈng quꢑ di thꢝc.
Điꢍu này cũng giꢃi thích tꢁi sao khi giꢈng quꢑ di thꢝc ñưꢀc ñem vꢍ
trꢆng tꢁi huyꢄn Trà Bꢆng, ngưꢋi dân ñã nhanh chóng chuyꢖn sang
trꢆng giꢈng quꢑ này và hꢁn chꢑ trꢆng giꢈng có nguꢆn gꢈc ñꢌa phương.
3.2.1.2. Quá trình sinh trưꢍng ñưꢈng kính thân (D1,3)
20
Cũng như so sánh sꢝ sinh trưꢒng chiꢍu cao, khi so sánh sꢝ
sinh trưꢒng ñưꢋng kính, chúng tôi chꢉn ra rꢟng quꢑ có xuꢇt sꢘ ñꢌa
phương và di thꢝc. Đưꢋng kính thân cây ñưꢀc ño bꢣng cách ño chu vi
thân cây tꢁi vꢌ trí 1.3m, sau ñó chuyꢖn ñꢗi qua ñưꢋng kính bꢣng công
thꢘc: d = C/
π (d: ñưꢋng kính thân cây, C: chu vi thân cây tꢁi vꢌ trí
1.3m so vꢓi gꢈc). Mꢕi ñꢅ tuꢗi nêu trên chúng tôi tiꢑn hành ño, tính
toán sꢈ liꢄu ꢒ 30 cây và chia lꢇy giá trꢌ trung bình.
cm
22
20
20
15
11
Giꢃng ñꢁa
9.5
phương
10
7
6
4.2
Giꢃng di thꢂc
3.5
5
2.8
2.5
0
2 năm 5 năm 8 năm 10 năm 15 năm
Biꢊu ñꢓ 3.2: So sánh sꢔ sinh trưꢍng ñưꢈng kính giꢕa giꢂng quꢀ ñꢅa
phương và giꢂng quꢀ di thꢔc tꢎi huyꢆn Trà Bꢓng, tꢖnh Quꢗng Ngãi
Tꢟ biꢖu ñꢆ 3.2, nhꢂn thꢇy, cùng vꢓi sꢝ sinh trưꢒng vꢍ chiꢍu
cao là sꢝ sinh trưꢒng cꢚa ñưꢋng kính thân. ꢨ cꢃ giꢈng quꢑ ñꢌa phương
và giꢈng quꢑ di thꢝc, sꢝ sinh trưꢒng ñưꢋng kính diꢔn ra mꢁnh mꢢ nhꢇt
là giai ñoꢁn tuꢗi cây tꢟ 10 – 15 tuꢗi. ꢨ cùng mꢅt ñꢅ tuꢗi thì sꢝ tăng vꢍ
ñưꢋng kính giꢈng quꢑ di thꢝc bao giꢋ cũng lꢓn hơn giꢈng quꢑ ñꢌa
phương.
3.2.1.3. Trꢘng lưꢙng vꢚ
Chúng tôi chꢞt hꢁ cây tiêu chuꢙn ꢒ các ñꢅ tuꢗi 7, 10, 15 và 18
năm tuꢗi, bóc vꢛ tꢟ ñꢅ cao 0,0m tꢓi ngꢉn. Vꢛ sau khi bóc ñưꢀc phơi
khô, cân khꢈi lưꢀng bꢣng cân treo vꢓi ñꢅ chính xác ñꢑn 0.01kg.
Tải về để xem bản đầy đủ
28 trang
10880
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tóm tắt Luận văn Nghiên cứu hiện trạng và khả năng phát triển một số giống quế trồng trong điều kiện sinh thái huyện Trà Bồng – Tỉnh Quảng Ngãi", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tom_tat_luan_van_nghien_cuu_hien_trang_va_kha_nang_phat_trie.pdf
