Tóm tắt Luận văn Học thuyết vô vi của Lão Tử và vấn đề giáo dục ý thức bảo vệ môi trường nước ta hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LÊ THỊ LIỆU

HỌC THUYẾT VÔ VI CỦA LÃO TỬ

VÀ VẤN ĐỀ GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ

MÔI TRƯỜNG NƯỚC TA HIỆN NAY

Chuyên ngành : Triết học

Mã số

: 60 22 80

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng - Năm 2013

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN NGỌC ÁNH

Phản biện 1: PGS.TS. LÊ HỮU ÁI

Phản biện 2: TS. NGUYỄN THẾ TƯ

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận

văn tốt nghiệp thạc sỹ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp

tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 06 tháng 09 năm 2013

Có thể tìm luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại hoc Đà Nẵng

1

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của để tài

Phương Đông là cái nôi của văn minh nhân loại có lịch sử phát

triển văn hóa từ thời cổ xưa, điển hình cho sự văn minh sự rực rỡ,

phong phú đó là đất nước Trung Hoa. Thời Xuân Thu của Trung Hoa

kéo dài từ năm 722 đến năm 481 TCN, đất nước triền miên trong bạo

loạn, chiến tranh, dân nghèo chìm trong biển máu trước thực tiễn lịch

sử điêu đứng như vậy xuất hiện nhiều triết gia lớn được gọi là bách

gia chư tử. Trong đó, tư tưởng triết học “Vô vi” của Lão Tử có ý

nghĩa quan trọng không chỉ thời đại ông sống mà đến tận bây giờ

những tư tưởng quý giá đó vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn thể hiện

tầm nhìn thời đại và mang ý nghĩa sâu sắc. “Vô vi” không có nghĩa

là không làm gì mà là làm theo lẽ tự nhiên, hợp với quy luật. Nghiên

cứu học thuyết “vô vi” của Lão Tử giúp chúng ta hiểu thêm về tầm

quan trọng của việc sống theo lẽ tự nhiên hợp với quy luật, chúng ta

sống như thế nào để bảo vệ môi trường sinh thái, tầm quan trọng của

môi trường sinh thái đối với cuộc sống của chúng ta.

Bảo vệ môi trường sinh thái đang là nhiệm vụ toàn cầu, cấp

bách hiện nay, vấn đề được Lão Tử đề cập trước hàng thế kỉ. Trong

nhiều thế kỉ qua con người đã khai thác với một khối lượng lớn các

nguồn tài nguyên thiên nhiên để phục vụ cho cuộc sống. Ở nước ta,

gần một thế kỷ sống dưới ách thống trị của Pháp và trải qua hơn ba

mươi năm đấu tranh giành độc lập môi trường tự nhiên bị phá hoại

nghiêm trọng, hàng trăm km rừng tự nhiên và đất canh tác chất độc

hủy diệt.

2

Nước ta đang trong thời kì tiến hành công nghiệp hóa – hiện

đại hóa môi trường tự nhiên đã xuống cấp nghiêm trọng. Nạn ô

nhiễm không khí tăng lên, hạn hán xảy ra liên miên. Các nguồn tài

nguyên thiên nhiên khai thác thiếu quy hoạch tình trạng ô nhiễm đất

nước không khí đến mức báo động. Đất nước đang trong thời kì đẩy

mạnh quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, song song với phát

triển kinh tế chúng ta cần quan tâm đến bảo vệ môi trường sinh thái.

Chúng ta cần ngoảnh lại nghiên cứu các học thuyết của bậc thánh

hiền nhằm đưa nước ta vượt qua thử thách, nắm bắt được vận hội,

giải quyết nguy cơ môi trường suy thoái, bệnh tật hoành hành..Nhận

thức được tầm quan trọng của vấn đề như trên, người viết mạnh dạn

chọn đề tài :“ Học thuyết Vô Vi của Lão Tửvà vấn đề giáo dục ý

thức bảo vệ môi trường ở nước ta hiện nay”làm đề tài luận văn

tốt nghiệp.

2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

Phân tích quan điểm Vô Vi của Lão Tử, vận dụng tư tưởng Vô

Vi của Lão Tử vào giáo dục thức bảo vệ môi trường sinh thái ở Việt

Nam hiện nay.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a. Đối tượng nghiên cứu

Học thuyết Vô vi của Lão Tử và vận dụng học thuyết vào giáo

dục ý thức bảo vệ môi trường hiện nay.

b. Phạm vi nghiên cứu

Lão Tử là một cây đại thụ về tư tưởng triết học của Trung Hoa

cổ đại. Tư tưởng của ông được thể hiện ở nhiều phương diện như

3

trong cách trị nước, kế thế an bang.. được thể hiện khá hoàn chỉnh

trong Đạo đức kinh. Nhưng ở phạm vi đề tài chúng tôi chỉ tập trung

nghiên cứu học thuyết Vô vi – Đồng thời vận dụng nó vào giáo dục ý

thức môi trường hiện nay.

4. Phương pháp nghiên cứu

Vận dụng các phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp

duy vật lịch sử với các nguyên tắc: Khách quan, toàn diện, phát triển

và lịch sử cụ thể. Trong đó chú trọng các phương pháp cụ thể như:

phương pháp lịch sử, phương pháp lô gic, so sánh, phân tích, tổng

hợp.

5. Cấu trúc của khóa luận

Đề tài khóa luận có cấu trúc bao gồm phần mở đầu, kết luân,

danh mục tài liệu tham khảo và nội dung gồm 2 chương, 4 tiết.

Chương 1: Học thuyết Vô vi của Lão Tử

Chương 2. Vận dụng học thuyết vô vi của Lão Tử vào việc

giáo dục ý thức bảo vệ môi trườngnước ta hiện nay.

6. Tổng quan tài liệu

Trong “Minh triết phương Đông và Triết học phương Tây” của

Francois Jullien, (NXB Đà Nẵng, 2004) đã phân tích, giải nghĩa cụm

từ Vô vi để người đọc có cách hiểu đúng đắn trong từng trường hợp

cụ thể khi nói đến Vô vi. Vô cũng là thực tại ,Vô vi không mờ ảo,

không cần thượng đế hay tạo hóa giải thích, không có sự vượt siêu

cũng như phép lạ ở đây.

Đến với “ Triết lý trong văn hóa Phương Đông” Nguyễn Hùng

Hậu, (NXB Đại học sư phạm, 2006) tác giả đã đem Vôcủa Lão Tử so

4

sánh với Không trong đạo Phật. Cả hai đều thâm trầm, huyền ảo.

Tiếp đó tác giả đề cập Vô vi tức là không làm gì nhưng không gì

không làm, tức là không làm nhưng lại làm tất cả( vô vi nhi vô bất

vi). Thánh nhân dùng Vô vi mà xử sự, tức dùng bất ngôn mà dạy dỗ

để cho vạn vật nên mà không cản, tạo ra mà không biết chiếm đoạt,

làm ra mà không cậy công, thành công mà không ở lại. Bậc thánh

nhân làm mà không nói, khi việc thành thì lánh đi nên dân không

hay.

Trong “ Lão Tử Tinh Hoa” của Thu Giang – Nguyễn Duy Cần

(NXB Văn học, 1991) đã đề cập 97 chữ Vô vi. Vô của Lão Tử là Vô

dục, Vô tri, Vô ưu, Vô tư..Và đăc biệt những tư tưởng về chính trị về

trị nước, tư tưởng về Đạo..Vô vi được đề cập một cách sâu sắc và

xác đáng. Vô vi là hành động trở về với cội nguồn, từ bỏ những gì

phiền phức đa đoan của văn minh giả tạo, về với thuần phác của tự

nhiên. Vô vi không phải không làm gì mà làm một cách kín đáo đem

cái tự nhiện mà giúp một cách tự nhiên, không dư tâm, vị kỉ, người

thi ân không biết là thi ân, người thọ ân không biết là thọ ân. Bậc trị

nước mà dung đến cái đạo Vô vi đân không hay là mình bị trị, dĩ

nhiên được thiên hạ, mà tự mình cũng không bao giờ bị hại..

Trong “Đại cương triết học Trung Quốc” của Doãn Chính –

Trương Văn Chung – Nguyễn Thế Nghĩa – Vũ Tình (NXB, Chính trị

quốc gia, 2002) Các tác giả đã phân tích tình hình cụ thể của bối

cảnh lịch sử Trung Hoa cổ đại để đi đến cho ra đời những tư tưởng

chính trị, triết học. Tư tưởng của Vô Vi của Lão Tử được ra đời trong

hoàn cảnh lịch sử đặc biệt và đầy đủ những nhân tố biến động trong

chính trị xã hội con người. Vì thế sự ứng dụng của học thuyết có sức

5

lan tỏa ở mọi lĩnh vực cho mọi thời đại và đặc biệt là thời đại ngày

nay.

Ngoài ra các sách: “ Đại cương Triết học sử Trung Quốc” của

Phùng Hữu Lan (NXB, Thanh niên, 1999), “Lịch sử triết học”Bùi

Thanh Quất – Vũ Tình (NXB Giáo dục) đề cập đến tư tưởng Vô vi

và nêu lên các cánh đánh giá khác nhau về Đạo, đường lối xử thế, về

lý thuyết chính trị của Lão Tử.

Trong “Xây dựng đạo đức sinh thái một trách nhiệm của con

người với tự nhiên” của Phạm Thị Ngọc Trầm (Tạp chí triết học,

2009) Tác giả nêu lên những đặc trưng cơ bản của đạo đức sinh thái

khác với đạo đức xã hội nói chung. Trong quan hệ đạo đức sinh thái,

con người bao giờ cũng là chủ thể, còn tự nhiên bao giờ cũng là

khách thể; sự tác động giữa chúng chỉ đi theo một chiều là mang lại

lợi ích cho con người và xã hội, bỏ quên lợi ích và giá trị nội tại của

các khách thể tự nhiên. Vì vậy, con người đã mang lại hậu quả khôn

lường cho môi trường sống. Bài viết đã chỉ ra rằng, đạo đức sinh thái

đòi hỏi một sự tự ý thức rất cao.

Ở phương trời Tây vào thời kì cận đại những nhà duy vật Pháp

thế kỉ 18 đã đề cập đến vấn đề con người nhận thức và chinh phục

giới tự nhiên dựa trên cơ sở hiểu biết và tôn trọng những quy luật của

tự nhiên.

Trong chủ nghĩa Mác đặc biệt nhấn mạnh đến ý thức bảo vệ

môi trường tự nhiên. Trong tác phẩm Bản thảo kinh tế triết học

(1844) Mác đã khẳng định: Con người sống bằng tự nhiên. Và đặc

biệt trong Biện chứng của tự nhiên Ăngghen đã cảnh báo: con người

không thể thống trị tự nhiên như một kẻ đi xâm lược đi thống trị một

6

dân tộc khác, nếu chúng ta khai thác tự nhiên không có kế hoạch thì

sẽ để lại đằng sau những hoang mạc. Trong khoảng vài thập kỉ qua

đã nảy sinh nhiều vấn đề về môi trường chung cho toàn cầu đòi hỏi

các nước trên thế giới cần quan tâm giải quyết.

Năm 1987, trong báo cáo: “ Tương lai chung của chúng ta”,

Uỷ ban quốc tế về môi trường đã nêu những quan điểm về sự phụ

thuộc lẫn nhau trên toàn thế giới. Cũng trong năm này chính phủ các

nước đã chấp nhận “ Triển vọng môi trường đến năm 2000 và sau

đó” Văn bản này đã xác định khuôn mẫu rộng rãi để hướng dẫn hành

động quốc gia và phát triển quốc tế về phát triển bền vững.

Hội nghị Rio Dejanero (6/1992) ở Braxin, là hội nghị thế giới

về môi trường, quy tụ những nhà lãnh đạo có trách nhiệm của các

nước trên thế giới, đã ra tuyên bố về bảo vệ môi trường và phát triển

bền vững. Hội nghị đã ban hai hiệp ước quan trọng là hiệp ước về đa

dạng sinh học và Hiệp ước về thay đổi khí hậu. Văn bản về thay đổi

khí hậu được chính thức thực hiện vào tháng 4/1994. Mục đích của

hiệp ước là ổn định các khí nhà kính trong khí quyển ở mức độ

không gây hại đến sinh thái tự nhiên và con người. Nghị định thư

Kyoto về thay đổi khí hậu 12/1997 đưa ra kế hoạch giảm thiểu sự

khuếch tán khí cacbonic ở các nước phát triển ít nhất bằng 55% của

năm 1990.

Dựa vào những kết quả nghiên cứu trên đây, qua đề tài nghiên

cứu của khóa luận người viết muốn tiếp tục làm sáng tỏ thêm học

thuyết Vô Vi của Lão Tử và luận chứng về tầm quan trọng của việc

bảo vệ môi trường sinh thái ở nước ta hiện nay.

7

CHƯƠNG 1

HỌC THUYẾT VÔ VI CỦA LÃO TỬ

1.1. LÃO TỬ VÀ ĐẠO ĐỨC KINH

1.1.1. Lão tử - Thân thế và sự nghiệp

Thân thế và sự nghiệp

Theo sử kí Tư Mã Thiên, Lão Tử người nước Sở, tên thật là

Lý Nhĩ, tự là Bá Dương, hiệu là Lão Đan là người sống cùng thời với

Khổng Tử. Lão Tử vốn người huyện Khổ, Hưng Lệ, làng Khúc

Nhân, nước Sở (thuộc miền Nam tỉnh Hà Nam bây giờ). Ông làm

quan sử, giữ kho chứa sách, tàng trữ thất sử nhà Chu. Toàn bộ tư

tưởng của ông, được trình bày ngắn gọn và súc tích trong cuốn Đạo

Đức Kinh, gồm 81 chương, chia làm hai thiên Thượng và Hạ,

khoảng 5000 từ Trung Quốc.

1.1.2. Tác phẩm Đạo đức kinh

Bối cảnh lịch sử ra đời của Đạo đức kinh

Về kinh tế.

Tuy tình hình chính trị rối ren, chiến tranh luên miên nhưng

nền kinh tế Trung Quốc đang chuyển từ thời đại đồ đồng sang thời

đại đồ sắt. Nền sản xuất Nông nghiệp và Tiểu thủ Công nghiệp phát

triển. Sự phân công lao động và chuyên môn hóa sản xuất ngày càng

cao, tiền tệ đã xuất hiện. Về khoa học, họ đã phát minh ra chữa viết

và dựa vào sự quan sát của mặt trăng, các vì sao, chu kì của nước

sông và quy luật sinh trưởng của cây trồng mà họ đã viết ra lịch.

8

Về chính trị

Đây là thời kì bạo loạn nhất trong lịch sử Trung Quốc có

khoảng 242 năm thì đã xảy ra 483 cuộc chiến tranh lớn nhỏ.

Tình trạng lễ nghĩa, cương thường, đảo lộn, đạo đức suy đồi

dân đen phải chịu cảnh cùng cực thì các vương hầu quý tộc sống rất

xa hoa. Các nước xâm chiếm lẫn nhau làm cho nhiều nước bị mất

nhiều nhà phân tán, xã hội phân biệt giàu nghèo sâu sắc. Chính trị

của các nước thời ấy đều tối tăm. Cùng với thực tiễn lịch sử xã hội

cho ta thấy chân tướng của thời đại Xuân Thu, Chiến Quốc cùng với

sự phát triển về thiên văn, địa lý, cơ học, văn học… làm tiền đề nảy

sinh tư tưởng học thuyết triết học ở Trung Quốc cổ đại.

Về văn hóa tư tưởng

Sự phong phú, đa dạng của các hệ thống triết học thời Xuân

Thu- Chiến Quốc, khiến người ta phải gọi là thời kì “ Bách gia chư

tử”, như “Trăm hoa đua nở, muông chim cùng hót”. Chính trong quá

trình ấy đã sản sinh ra nhà tư tưởng lớn và hình thành nên các trường

phái triết học khá hoàn chỉnh như : Nho gia, Mặc gia, Âm dương gia,

Danh gia, Pháp gia, Nông gia, Đạo gia cũng được ra đời trong bối

cảnh này.

Lão Tử là nhà triết học lớn với học thuyết Vô Vi. Ông là người

sáng lập trường phái triết học Đạo gia, một trong ba trường phái triết

học lớn thời Xuân Thu. Ông đã đúc kết nhiều tư tưởng phổ biến từ

thời nhà Chu như vũ trụ luận về thiên địa, ngũ hành, chân khí, thuyết

âm dương và Kinh Dịch, ông đã học thuyết hóa những tư tưởng triết

lí của truyền thống văn hóa phương Nam. Triết lí của ông có ảnh

hưởng rất lớn đến xã hội đương thời và sau này được các học trò ông

9

phát triển nên. Trong lĩnh vực nhận thức phát triển tư tưởng biện

chứng của Lão Tử, Trang Tử đã tuyệt đối hóa sự vân động, xóa nhòa

mọi ranh giới giữa con người với thiên nhiên, giữa phải và trái, giữa

tồn tại và hư vô.

Nội dung Đạo đức kinh

Tác phẩm Đạo đức kinh của Lão Tử là cuốn sách khoảng 5000

chữ, gồm hai phần. Thượng là Đạo Kinh gồm 37 chương, bàn về

Đạo lớn của vũ trụ. Hạ là Đức Kinh gồm 44 chương bàn về Đức. Với

cách diễn dạt vắn tắt và thâm trầm, gợi mở bằng những châm ngôn,

ngạn ngữ có tính ẩn dụ, Lão Tữ đã trình bày ba vấn đề triết học căn

bản là: Học thuyết về “Đạo”, tư tưởng về phép biện chứng và học

thuyết “Vô Vi”.

Về mặt bản thể luận, Đạo được Lão Tử trình bày theo ba mặt:

thể, tướng và dụng.

Về mặt thể của đạo Lão Tử đã dùng nhiều thuật ngữ để diễn

đạt, như “Đạo huyền”, “đại đạo”, “đạo thường”…tính khách quan

của tự nhiên được Lão Tử đưa lên hàng đầu, nó vốn như thế, mộc

mạc, không bị nhào nặn gọt giũa bởi con người và nó hoàn toàn độc

lập với ý muốn. Nó sinh ra vạn vật nhưng không có ý chí không có

dục vọng và mục đích.

Đạo là cái vĩnh hằng, có trước trời đất, theo Lão Tử đạo là cái

vô cực. Đạo sinh ra vạn vật nhưng không cho vạn vật là của mình.

Nó vô tình “ coi vạn vật như loài chó rơm”[ 26, tr. 54]. Tính khách

quan của đạo là để mọi vật theo hướng tự nhiên, sinh sinh hóa hóa,

chẳng cậy, chẳng khoe. Tính tự nhiên của đạo không giống với cách

hiểu của các nhà duy vật phương Tây là lấy nó đối lập với ý thức mà

10

là nó tồn tại nó chứa cả cái tồn tại, cái không tồn tại cái động và tình,

thay dổi và không thay đổi. Vì thế chúng ta không thể tự nhận định

được rằng là ôngngười duy vật hay duy tâm.

Về mặt tướng của đạo, ông cho rằng đạo cơ sở đầu tiên của

vạn vật không phải là một thể đặc biệt cố định, mà là thực thể của

khối hỗn độn, không có một tính quy định nào, ngoài tính chất khách

quan, tự nhiên chất phác. Đạo không bao giờ mất, nó tồn tại đầy

khắp cả vũ trụ là đầu của trời đất, là mẹ của muôn vật. Nó là một

thực thể, tồn tại một cách sâu kín sâu kín, mập mờ, không thống nhất

hòa hợp giữa sáng và tối, không có hình dạng, không nhìn thấy,

không nghe thấy, không nắm được. Trong chương đầu của Đạo Đức

kinh ông viết: “Đạo nói được không phải là đạo thường, danh gọi

được không phải là danh thường”. Ông cũng nói: “ Đạo kín không

tên” [ 26, tr. 208] nhưng từ xưa đến nay tên của nó không mất, nó là

đầu của muôn vật. Lão Tử thường lấy nước để diễn đạt các trạng của

Đạo, ông viết : “dưới trời không có gì mềm yếu trong nước mà công

phá vật rắn mạnh thì không gì hơn được nó” [ 26, tr. 379]. Nước

mềm mại không tranh chấp ganh đua, có thể làm vua các dòng nước

vì khéo biết ở chỗ thấp. Trong đạo không có một ví dụ nào là không

có hình ảnh của nước, nước len lỏi khắp mọi nơi có thể làm vua vì nó

biết ở chỗ thấp, trăm dòng rót tới, trở thành biển cả rộng rãi bao trùm

lên tất cả, chữa đựng tất cả.

Mặt dụng của đạo chính là công dụng, năng lực của nó. Đạo

có sức sáng tạo vĩ đại, bao quát, ngự trị trái đất. Nhận được Đạo tắm

tưới vạn vật hiển thiện ra trong trái đất bằng muôn loài hình dạng

khác nhau. Cái khoảng giữa trời đất, giống như ống bễ của người thợ

11

rèn để diễn đạt năng lực của đạo, từ trong ống bễ, khi vận động vạn

vật sinh sôi , nảy nở như hơi thoát ra từ ống bể. Tuy đạo bao trùm

che chở và nuôi dưỡng vạn vật nhưng nó không khoe khoang, ỷ thế

mà cứ thản nhiên như không làm gì. Ở chương 37 ông nói ‘Đạo

thường không làm nhưng không gì không làm.” [ 26, tr. 186].Năng

lực của đạo là ở chỗ không làm, yên tĩnh, nhưng thực ra không có gì

mà đạo không làm, không có gì mà không cậy đến đạo để phát sinh,

tồn tai và nuôi dưỡng.

Phần quý giá trong triết học của Lão Tử đó là phép biện chứng

chất phác. Ông cho rằng toàn bộ vũ trụ vạn vật do sự chi phối của

đạo luôn trong quá trình vận động biến hóa không ngừng không nghỉ

theo ông mọi sự vật hiện tượng trong vũ trụ đều bao hàm hai mặt đối

lập dựa vào nhau, liên hệ, tương tác lẫn nhau: “thiên hạ đều biết tốt

là tốt, nên có cái là xấu, đều biết lành là lành nên có cái là chẳng

lành” [ 26, tr.41].

Ông đi đến khẳng định, chính sự liên hệ tác động giữa các

khuynh hướng đã tạo sự biến đổi không ngừng giữa các vũ trụ chúng

tuân theo một quy luật tất yếu –“Đạo”, ông viết “lưới trời lồng lộng,

thưa mà khó lọt” [ 26, tr. 361]. Toàn bộ vũ trụ được chi phối bỏi hai

quy luật quân bình và phản phục. Quân bình là làm cho mọi thứ

chuyển động, biến hóa trong trạng thái cân bằng. Phản phục là mọi

sự vật đều phát triển theo chiều hướng đi lên đến độ chín muồi sẽ đối

lập với chính nó.

1.2. HỌC THUYẾT VÔ VI CỦA LÃO TỬ - MẶT TÍCH CỰC

VÀ HẠN CHẾ

1.2.1. Cơ sở triết học của học thuyết vô vi

12

* Học thuyết về đạo và bản thể thế giới

- Theo Lão Tử, Đạo là nguồn gốc của trời đất, là mẹ của vạn

vật. Nó là cái vĩnh hằng, huyền bí và không thể giải thích được

không kêu tên đươc.

- Đạo mang tính khách quan, chất phác, tự nhiên, thuần phác.

Đạo hoàn toàn độc lập với ý muốn nguyện vọng của con người.

- Theo Lão Tử vì không biết nguồn gốc vũ trụ tên gì nên tạm

đặt tên là đạo.

- Toàn bộ vũ trụ do sự chi phối của đạo luôn trong quá trình

biến hóa không ngừng, có sự liên hệ tác động của các mặt, khuynh

hướng đối lập.

* Đặc tính của đạo và đức

- Đạo, Đức là hai mặt thể và dụng của Đạo vì đạo là thể của

đức và đức là dụng của đạo. Đạo Đức với nghĩa là đạo của trời, đức

của trời, còn đạo đức của con người là vô vi.

“Đạo sinh ra vạn vật, Đức thì nuôi dưỡng vạn vật..”

- Không có Đức,Đạo mất cân bằng.

* Sự vận hành của đạo và đạo pháp tự nhiên

- Đạo sinh ra nguyên khí, nguyên khí sinh ra khí âm và dương,

khí âm và dương sinh ra trời, đất, người. Trời, đất, người sinh ra vạn

vật.

- Đạo vận động trong hai mặt âm và dương, trong mọi vật đều

có hai mặt âm và dương, kết hợp hai mặt tạo nên sự hài hòa của vũ

trụ.

13

- Hai mặt âm và dương gắn bó với nhau, làm tiền đề cho nhau,

có mặt này thì mới có mặt kia.

- Trong mỗi quan hệ giữa hai mặt đối lập, mặt này tất yếu sinh

mặt kia khi đã phát triển lên cực điểm.

1.2.2. Nội dung cơ bản học thuyết vô vi – Mặt tích cực và

hạn chế

Vô Vi là học thuyết triết học - đạo đức của người Trung Hoa

cổ đại đã được Lão Tử phát triển lên thành học thuyết về nghệ thuật

sống của người trong sự hòa nhập với tự nhiên.

Vô vi là hoạt động một cách tự nhiên, không làm trái với quy

luật tự nhiên, không can thiệp vào guồng máy của tự nhiên, không

hoạt động có tính giả tạo gò ép, không thái quá và bất cập. Ông viết “

Đạo thường không làm gì mà không gì không làm, bậc hầu

vươngnếu giữ được đạo, vạn vật sẽ tự mình chuyển hóa… không

ham muốn để được yên” [26, tr. 186] Nếu can thiệp vào guồng máy

tự nhiên sẽ mang lại những tai họa: “ năm màu làm cho mờ mắt, năm

giọnglàm cho điếc tai, năm vịlàm cho miệng chán…” [26, tr. 80].

Như vậy Lão Tử chủ trương huỷ bỏ mĩ nghệ, nghệ thuật, là nhứng

sản phẩm của văn minh. Lão tử để cho con người trở về với chất

phác, không sa đoạ, tranh nhau. “Vô Vi”, không chỉ là sống tự nhiên

thuần phát, không ham muốn dục vọng mà còn không cần đến tri

thức, văn hóa, kỹ thuật và cả sự tiến bộ xã hội. Ông nói: “Trí tuệ sinh

có dối trá ” [26, tr. 106]. Tư tưởng Vô Vi còn chống lại những chuẩn

mực đạo đức và thể chế pháp luật. Ông coi đó là sự áp đặt, cưỡng

chế, can thiệp vào bản tính tự nhiên của con người. Còn tất cả những

14

cái gọi là nhân, nghĩa, lễ, trí theo Lão Tử chỉ là giả tạo trái với tự

nhiên.

Đạt tới Vô Vi có thể làm cho con người tuyệt vời. Họ huôn

hòa mình vào khoảng không nhưng vẫn biết dành cho người khác.

Họ biết giảm ánh sáng của mình để tràn vào bóng tối của người khác.

Họ ngập ngừng như kẻ phải lội qua sông trong mùa đông, lưỡng lự

như kẻ e ngại người láng giềng, run rẩy như tuyết sắp tan, giản dị

như miếng gỗ chưa đẽo và bất dạng như nước: “bậc toàn thiện xưa

tinh tế, nhiệm màu, siêu huyền thông suốt, sâu chẳng khả giò…thận

trọng như dường qua sông lạnh, do dự giường sợ bốn bên, nghiêm

kính giường khách lạ, chảy ra giường băng tan, quê mùa giường gỗ

chưa đẽo gọt, pha lẫn giường như nước đục” [ 26, tr.93]

Mặt tích cực

Lão Tử đã nhìn ra quy luật khách quan của vạn vật. Cơ sở đầu

tiên của vạn vật là khách quan, không có sự quy định nào.

Phần quý giá nhất trong triết học của Lão Tử là phép biện

chứng chất phác

Mọi vật đều có sự liên hệ tác động qua lại.

Từ đạo ông đưa nâng lên thành nghệ thuật sống của con người

đó là: Từ ái, khiêm nhường, tri túc, ri chỉ.

Từ đạo ông đề ra học thuyết vô vi với các vấn đề nhân sinh,

chính trị , đạo đức hết sức đặc sắc.

15

Mặt hạn chế

Do hạn chế về mặt lịch sử cũng như thời đại cho nên trong

quan niệm về thế giới vê chính trị xã hội cũng có cái nhìn tiêu cực

như:

Quan điểm về nhận thức của Lão Tử mang đậm màu sắc chủ

nghĩa duy tâm tiên nghiệm, thong qua đạo và chỉ dựa vào đạo không

cần kiểm nghiệm qua thực tiễn.

Ông coi thường tri thức, cái mới, khoa học, vì ông cho rằng nó

có hại với đạo. Ông chủ trương “ dứt thánh bỏ trí”, “ tuyệt học vô

ưu”, về với đức tính trẻ thơ.

16

CHƯƠNG 2

VẬN DỤNG HỌC THUYẾT VÔ VI CỦA LÃO TỬ VÀO VIỆC

BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NƯỚC TA HIỆN NAY

2.1. VAI TRÒ CỦA MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN ĐỐI VỚI SỰ

TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

Khái niệm môi trường được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau,

môi trường tự nhiên và vật chất nhân tạo, môi trường xã hội, môi

trường giáo dục trong phạm vi đề tài người viết đề cập đến môi

trường tự nhiên và vật chất nhân tạo.

Môi trường là các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo có quan

hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người,có ảnh hưởng đến đời

sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và tự nhiên.

Môi trường cũng được hiểu là các yếu tố do con người tạo ra,

gọi là yếu tố vật chất nhân tạo như: công viên, sông đào, kênh đào,

hồ ao, các công trình thủy lợi, hệ thống đường giao thông, nhà máy,

khói bụi và chất thải từ nhà máy..

2.1.1 Vai trò môi trường tự nhiên

Môi trường tự nhiên, hay còn gọi là môi trường sinh thái là

điều kiện thường xuyên và tất yếu đối với sự tồn tại và phát triển của

xã hội. Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con

người và sinh vật, đối với sự phát triển kinh tế , văn hóa - xã hội của

đất nước và của toàn nhân loại. Môi trường trong sạch lành mạnh là

điều kiện vô cùng cần thiết cho sức khỏe, cho việc duy trì và phát

triển nòi giống con người và sinh vật. Môi trường được giữ gìn, tạo

17

ra những tiền đề vật chất cần thiết, an toàn cho sự phát triển các

nghành sản xuất kinh doanh, giúp cho việc phát triển kinh tế - xã hội

của đất nước.

Môi trường là nơi sinh sống và hoạt động của con người, nơi

tồn tại của xã hội. Trong lich sử, con người đã sử dụng những nguồn

năng lượng khác nhau, thời kì đầu sử dụng sức gió, sức nước, sau là

sức hơi nước, điện năng lượng của các quá trình hóa học, vật lý… Có

thể nói rằng con người không thể tìm ở đâu những thứ cần thiết cho

sự tồn tại của mình ngoài giới tự nhiên. Những trình độ khác nhau,

mức độ ảnh hưởng của tự nhiên đối với xã hội cũng khác nhau. Ở

trình độ mông muội con người chỉ biết hái lượm những thứ có sẵn

trong tự nhiên, hầu như họ bị tự nhiên thống trị, cuộc sống của họ

phụ thuộc vào tự nhiên. Ở trình độ văn minh cao hơn, nhất là khi

khoa học kĩ thuật phát triển thì con người đã từng bước chế ngự được

tự nhiên, biết khai thác tự nhiên, phục vụ cho nhu cầu của mình.

2.1.2 Vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường ở nước ta

hiện nay

Nước ta đang trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa hiện

đại hóa. Xuất phát điểm nước ta đi lên thấp, thu nhập bình quân đầu

người vẫn là một trong những nước nghèo nhất thế giới. Trong khi

đó tài nguyên thiên nhiên và môi trường đã biểu hiện sự suy thoái, có

những yếu tố biểu hiện sự cạn kiệt. Ô nhiễm môi trường tự nhiên và

môi trường xã hội đã xuất hiện ở đô thị, khu công nghiệp và khu

đông dân cư.

Ở nước ta như đã nói ở trên trong thời kì chiến tranh môi

trường tự nhiên đã bị phá hoại nghiêm trọng, cộng với sự phát triển

18

của xã hội với sự phát triển của khoa học công nghệ trong những

năm qua môi trường nước ta vẫn chưa được bảo vệ đúng mức.

Một số khu công nghiệp có xây dựng hệ thống xử lý nước thải

tập trung nhưng hầu như không vận hành vì để giảm chi phí. Đến

nay, mới có 60 khu công nghiệp đã hoạt động có trạm xử lý nước

thải tập trung (chiếm 42% số khu công nghiệp đã vận hành) và 20

khu công nghiệp đang xây dựng trạm xử lý nước thải(3). Bình quân

mỗi ngày, các khu, cụm, điểm công nghiệp thải ra khoảng 30.000 tấn

chất thải rắn, lỏng, khí và chất thải độc hại khác⁾

Tình trạng ô nhiễm không khí, chủ yếu là do nhiên liệu sử

dụng trong các làng nghề là than, lượng bụi và khí CO, CO₂, SO₂thải

ra trong quá trình sản xuất khá cao. Không gian nông thôn ngày càng

bị thu hẹp do đất bị chiếm dụng để xây dựng cơ sở sản xuất, chứa

nguyên vật liệu, chất đốt, sản phẩm và nhất là chất thải đủ các loại...

Theo điều tra lập bản đồ làng nghề thủ công toàn quốc của tổ chức

JICA (Nhật Bản) phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông

thôn, Việt Nam có 2.017 làng nghề, thu hút khoảng 11 triệu lao

động. Các làng nghề được phân bố rộng khắp cả nước, trong đó các

khu vực tập trung phát triển nhất là Đồng bằng sông Hồng, Bắc

Trung Bộ, Tây Bắc Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long. Riêng ở Đồng

bằng sông Hồng có 866 làng nghề, chiếm 42,9% cả nước. Do sản

xuất vẫn mang tính tự phát ở từng địa phương, không có kế hoạch,

lại thiếu một cơ chế quản lý, giám sát của các cơ quan chức năng của

Nhà nước, nên các làng nghề đang phải đối mặt với những thách

thức lớn về môi trường.