Tóm tắt Luận án Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, Đảng viên trên báo điện tử ở Việt Nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN VĂN THẮNG

HIỆU QUẢ TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO

CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Báo chí học

Mã số: 62 32 01 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2018

Công trình được hoàn thành tại

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS,TS. Nguyễn Vũ Tiến

2. PGS,TS. Nguyễn Viết Thảo

Phản biện 1: PGS,TS. Nguyễn Thành Lợi

Phản biện 2: PGS,TS. Nguyễn Thế Kỷ

Phản biện 3: PGS,TS. Nguyễn Hồng Vinh

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ

cấp Học viện tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng và ban hành một hệ thống pháp luật hiện đại, thống

nhất, đồng bộ, khả thi và phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội là

công việc hết sức khó khăn, phức tạp. Nhưng, khó khăn và phức tạp

không kém là làm thế nào để tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đưa

pháp luật vào đời sống xã hội, để xây dựng được một thói quen

sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Nhiệm vụ quan trọng

đó, đòi hỏi trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó có trách

nhiệm của báo chí.

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành

nhiều chủ trương, chính sách về tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trong

đó gắn chặt với vai trò, trách nhiệm của báo chí (báo in, báo nói, báo

hình, báo điện tử).

Với lợi thế bởi tính nhanh nhạy, kịp thời, rộng khắp, phổ cập, đa

phương tiện, báo điện tử có thực sự là kênh tuyên truyền pháp luật hữu

hiệu cho các tầng lớp nhân dân, trong đó có đối tượng là cán bộ, đảng

viên (CBĐV)? Cơ sở khoa học, định hướng của Đảng và cơ sở pháp lý

của việc tuyên truyền pháp luật trên báo chí nói chung và báo điện tử

nói riêng là gì? Thế mạnh, vai trò, đặc điểm của tuyên truyền pháp luật

cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử là gì? Thực trạng tiếp cận thông

điệp pháp luật trên báo điện tử của CBĐV như thế nào? “Đo lường”

hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử được

nghiên cứu và đánh giá ra sao? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu

quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV và những đề xuất, khuyến nghị

gì để nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo

điện tử ở Việt Nam hiện nay?

Để trả lời cho những câu hỏi nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài

“Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện

tử ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án của mình.

2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu

Phân tích thực trạng tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện

tử của CBĐV. Đồng thời khảo sát, trắc nghiệm, phân tích về mức độ

tác động đến nhận thức; mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi

2

của CBĐV sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử. Qua

đó, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho

CBĐV trên báo điện tử.

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nhiệm vụ chính yếu của Luận án là nghiên cứu hiệu quả

(Effect, viết tắt là E) tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện

tử. Để thực hiện nhiệm vụ chính yếu của luận án, tác giả phải làm rõ

khung lý thuyết được áp dụng trong nghiên cứu và thao tác hóa các

khái niệm: Thông điệp, tiếp cận thông điệp, báo điện tử, hiệu quả, tuyên

truyền, pháp luật, cán bộ, đảng viên (CBĐV), nhận thức, thái độ, hành

vi, tuân thủ pháp luật.

- Mô tả sự phản ánh về thông điệp pháp luật trên các báo điện tử

được chọn lọc vào mẫu nghiên cứu. Trong đó, tập trung mô tả thông

điệp về tuyên truyền pháp luật trên ba lĩnh vực (pháp luật phòng, chống

tham nhũng; pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; pháp luật về

trách nhiệm bồi thường của Nhà nước). Thông điệp được chuyển tải

thông qua chữ viết, hình ảnh.

- Phân tích thực trạng tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện

tử của CBĐV. Khảo sát, trắc nghiệm và phân tích về mức độ tác động

đến nhận thức; mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV

sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử. Đề xuất, kiến

nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho

CBĐV trên báo điện tử.

3. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên trên báo

điện tử ở Việt Nam hiện nay

3.2. Khách thể nghiên cứu

- Báo điện tử: phân tích nội dung thông điệp được phản ánh trên

5

báo điện tử (Vnexpress.net; dantri.com.vn; tienphong.vn;

baophapluat.vn; dangcongsan.vn).

- Khảo sát, trắc nghiệm (phỏng vấn thông tin) đối với cán bộ giữ

chức vụ từ cấp phòng đến cấp cục, vụ ở 3 bộ (Bộ Tư pháp, Bộ Công

Thương, Bộ Xây dựng).

3.3. Phạm vi nghiên cứu

3

Tuyên truyền pháp luật là lĩnh vực vô cùng rộng lớn, có đến hàng

trăm văn bản pháp luật điều chỉnh mọi lĩnh vực của đời sống chính trị -

xã hội. Trong phạm vi của luận án này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu

về hiệu quả tuyên truyền pháp luật ở 3 lĩnh vực liên quan mật thiết đến

CBĐV là: Pháp luật phòng, chống tham nhũng; Pháp luật thực hành

tiết kiệm, chống lãng phí và pháp luật về trách nhiệm bồi thường của

nhà nước. Việc nghiên cứu dựa trên cơ sở phân tích nội dung tin, bài

tuyên truyền về pháp luật được đăng tải trên 5 báo điện tử:

Vnexpress.net;

dantri.com.vn;

tienphong.vn;

baophapluat.vn;

dangcongsan.vn, trong thời gian từ 1/1/2014 đến 31/12/2015.

Về khách thể nghiên cứu là cán bộ, đảng viên (100% cán bộ đều

là đảng viên). Không gian nghiên cứu nhóm khách thể CBĐV là ở 3 cơ

quan cấp Bộ (Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng) đóng trên

địa bàn Thành phố Hà Nội.

4. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

4.1. Câu hỏi nghiên cứu

- Cơ sở lý luận, định hướng của Đảng và cơ sở pháp lý của việc

tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử?

- Tiêu chí “đo lường” hiệu quả tuyên truyền pháp luật và đánh giá

hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử như thế

nào?

- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp luật

cho CBĐV trên báo điện tử? Kiến nghị giải pháp gì để nâng cao hiệu

quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử?

4.2. Giả thuyết nghiên cứu

Một là, tuyên truyền pháp luật trên báo điện tử có hiệu quả,

nhưng hiệu quả chưa cao, chưa tác động nhiều đến nhận thức, thái độ,

hành vi của CBĐV trong việc tuân thủ pháp luật.

Hai là, các báo điện tử ở Việt Nam chưa thực hiện tốt chức

năng, nhiệm vụ tuyên truyền pháp luật cho công chúng, trong đó có

CBĐV. Một bộ phận không nhỏ CBĐV chưa chủ động tìm đọc thông

tin pháp luật trên báo điện tử. Do đó, tuyên truyền pháp luật cho

CBĐV trên báo điện tử hiệu quả còn thấp.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Cơ sở lý luận

4

Cơ sở lý luận của luận án là các quan điểm của Chủ nghĩa Mác

– Lênin, Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí,

pháp luật và tuyên truyền pháp luật trên báo chí.

Đây là công trình nghiên cứu liên ngành khoa học (khoa học báo

chí, xã hội học, luật học và lý thuyết tuyên truyền). Do đó, vấn đề chỉ

có thể được nghiên cứu và giải quyết thành công khi có cơ sở lý luận

và phương pháp nghiên cứu dựa vào các bộ môn của các ngành khoa

học nêu trên, trong đó trọng tâm là lý thuyết về báo chí học.

Vận dụng lý thuyết báo chí học là cơ bản, cùng với lý thuyết xã hội

học và luật học trong quá trình phân tích đánh giá từ phía CBĐV đối

với nội dung thông điệp; mức độ tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo

điện tử; mức độ tác động đến nhận thức; mức độ tác động và thay đổi

thái độ, hành vi của CBĐV sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên

báo điện tử.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Đây là một luận án tiến sĩ thuộc chuyên ngành báo chí học nên luận

án sử dụng các phương pháp luận chung của chuyên ngành, với toàn bộ

cơ sở lý thuyết của chuyên ngành đã kế thừa và đang được thừa nhận.

Đồng thời có sử dụng lý thuyết và một số phương pháp của chuyên

ngành xã hội học, khoa học pháp lý và lý thuyết tuyên truyền.

Luận án được tiến hành bằng nhiều phương pháp khác nhau như:

Phương pháp thống kê, phân loại, so sánh; phương pháp phân tích nội

dung văn bản; phương pháp nghiên cứu mẫu; phương pháp điều tra

bằng bảng hỏi; phương pháp phỏng vấn sâu.

5.2.1. Phương pháp phân tích nội dung văn bản

Phương pháp phân tích nội dung là một phương pháp nhằm lượng

hóa nội dung một cách có hệ thống, có thể nhân rộng dựa trên các tiêu

chuẩn đã được xác định. Phân tích nội dung được đề cập ở luận án là

phân tích nội dung định lượng (phân tích thông điệp trên cơ sở các số

liệu tin, bài tuyên truyền về pháp luật trên 5 báo điện tử).

5.2.2. Phương pháp nghiên cứu mẫu

Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, tất cả các tin, bài tuyên

truyền về: Pháp luật phòng, chống tham nhũng; Pháp luật thực hành tiết

kiệm, chống lãng phí; Pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà

5

nước trong khoảng thời gian lấy mẫu (1/1/2014 – 31/12/2015) đều được

lựa chọn.

Nghiên cứu sinh đã lọc ra các từ khóa của 3 lĩnh vực pháp luật

được nghiên cứu chuyên sâu trong luận án:

+ Pháp luật phòng, chống tham nhũng có các từ khóa:“tham

nhũng”, “tham ô”, “nhận hối lộ”, “đưa hối lộ”, “lợi dụng chức vụ,

quyền hạn”, “lạm quyền, trục lợi”, “giả mạo trong công tác vì vụ lợi,

“nhũng nhiễu”, “mãi lộ”.

+ Pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, gồm các từ khóa:

“tiết kiệm”, “chống lãng phí”, “lãng phí xe công”, “lãng phí trụ sở làm

việc”, “bỏ hoang”, “mô hình tốt về thực hành tiết kiệm”.

+ Pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, gồm các từ

khóa: “oan sai”, “người thi hành công vụ làm trái pháp luật”, “Nhà

nước bồi thường thiệt hại”, “tòa án giải quyết việc bồi thường”, “khôi

phục danh dự”, “hoàn trả cho ngân sách nhà nước”.

Với tất cả từ khóa nêu trên, tác giả đã tìm được 1.839 tin bài tuyên

truyền về 3 lĩnh vực pháp luật (chiếm 0,38%), trên tổng số hơn 474.500

tin, bài tuyên truyền về tất cả các lĩnh vực khác nhau trong 24 tháng

khảo sát ở 5 báo điện tử. Kết quả cụ thể: 1.095 tin, bài tuyên truyền về

pháp luật phòng, chống tham nhũng; 406 tin, bài tuyên truyền về pháp

luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; 361 tin, bài tuyên truyền về

pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Nghiên cứu sinh lựa chọn 600 tin, bài đưa vào khảo sát, phân tích,

trong đó có 120 tin, bài cho mỗi báo (40 tin, bài tuyên truyền về pháp

luật phòng, chống tham nhũng; 40 tin, bài tuyên truyền về pháp luật

thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; 40 tin bài tuyên truyền về pháp

luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước). Tác giả sử dụng phương

pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống, với bước nhảy k=N/n (N: là tổng

số mẫu của mỗi báo; n là tin, bài được chọn) để chọn ra số lượng tin,

bài của mỗi báo điện tử trong mẫu nghiên cứu (xem phụ lục I. Bảng

mã).

5.2.3. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Với sự tư vấn, hỗ trợ của các chuyên gia ngành Xã hội học, tác

giả luận án đã sử dụng phương pháp điều tra bằng hỏi/phiếu phỏng vấn

thông tin, nhằm đưa ra những chỉ số đánh giá về mức độ tiếp cận thông

6

điệp pháp luật trên báo điện tử của CBĐV và các chỉ số về mức độ tác

động đến nhận thức; mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của

CBĐV sau khi đọc thông điệp pháp luật trên 5 báo điện tử (xem phụ

lục I1 – Phiếu phỏng vấn thông tin).

Cán bộ, đảng viên (CBĐV) là khách thể nghiên cứu của luận án,

là đối tượng tiếp nhận và trả lời Phiếu phỏng vấn thông tin. Cuộc khảo

sát – phát phiếu phỏng vấn thông tin CBĐV giữ chức vụ từ cầp phòng

đến cấp cục/vụ tại 3 cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn Thành phố

Hà Nội. Thời gian khảo sát diễn ra trong 8 tháng (từ 1/4/2016 đến

30/11/2016). Sau khi xác định được các tiêu chí chọn mẫu (CBĐV) nêu

trên, tác giả tiến hành phát 210 phiếu trắc nghiệm/phỏng vấn thông tin

tại 3 cơ quan Trung ương (mỗi cơ quan phát 70 phiếu). Kết quả sau khi

phát Phiếu phỏng vấn thông tin, nghiên cứu sinh thu về được 202 phiếu.

Thông tin thu thập được từ Bảng mã đối với các tin, bài tuyên

truyền về pháp luật và thông tin thu thập được từ Phiếu phỏng vấn

thông tin được mã hóa, nhập và xử lý bằng chương trình SPSS. Sau khi

làm sạch các số liệu, tiến hành biến đổi các số liệu để phục vụ cho việc

lượng hóa các nhóm vấn đề liên quan đến đánh giá hiệu quả tuyên

truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử.

5.2.4. Phỏng vấn sâu

Ngoài các phương pháp nêu trên, tác giả có sử dụng phương

pháp phỏng vấn sâu, với thành phần được phỏng vấn là chuyên gia có

nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực báo chí, tuyên truyền và phổ biến

pháp luật.

Các cuộc phỏng vấn sâu các chủ thể trên thông qua các cuộc trò

chuyện cởi mở. Thông tin thu thập từ các cuộc phỏng vấn sâu tập trung

vào các nội dung: Những đánh giá về ưu điểm, hạn chế trong công tác

tuyên truyền pháp luật trên báo chí, trong đó có báo điện tử trong thời

gian qua; trao đổi về cách thức “đo lường” hiệu quả tuyên truyền pháp

luật cho CBĐV trên báo điện tử; về các tiêu chí đánh giá hiệu quả

tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử... (Xem Phụ lục III).

6. Đóng góp mới của luận án

Theo truyền thống, khách thể nghiên cứu của các đề tài luận án

thường là cá nhân hay là nhóm xã hội chứa đựng vấn đề cần nghiên

cứu. Song, trong luận án này, bên cạnh nhóm khách thể nghiên cứu là

7

CBĐV, còn có nhóm khách thể là các thông điệp pháp luật được đăng

tải trên 5 báo điện tử trong mẫu nghiên cứu. Với lẽ đó, điểm mới của

luận án là cung cấp bức tranh thực tiễn phong phú từ phía CBĐV và từ

phía bản thân nội dung thông điệp pháp luật của báo điện tử.

Cùng với đó, luận án nghiên cứu về cơ sở khoa học, cơ sở pháp

lý của nhiệm vụ tuyên truyền pháp luật trên báo điện tử; xây dựng mô

hình đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật từ góc độ lý thuyết

truyền thông – báo chí; xây dựng khung lý thuyết về hiệu quả tuyên

truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử ở Việt Nam làm cơ sở

triển khai toàn bộ luận án có thể được coi là đóng góp mới của đề tài.

7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

7.1. Ý nghĩa lý luận

Việc xây dựng mô hình lý thuyết trong nghiên cứu, phân tích và

đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử là

một sự cụ thể hóa các lý thuyết báo chí học trong đánh giá hiệu quả của

truyền thông đại chúng đối với công chúng. Đề tài hệ thống những vấn

đề lý luận về nghiên cứu hiệu quả truyền thông – báo chí và rút ra

những kết luận trong nghiên cứu hiệu quả tuyên truyền pháp luật trên

báo điện tử từ góc độ phân tích nội dung thông điệp và nghiên cứu công

chúng (CBĐV là nhóm khách thể mới).

7.2. Ý nghĩa thực tiễn

Cung cấp thông tin khoa học về 3 nhóm pháp luật hiện nay (pháp

luật phòng, chống tham nhũng; pháp luật thực hành tiết kiệm, chống

lãng phí; pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước) thông qua

sự phản ánh, tuyên truyền về pháp luật trên 5 báo điện tử.

Cung cấp thông tin về các tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền

pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử, trong đó có thông tin về mức độ

tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử của CBĐV; Mức độ tác

động đến nhận thức của CBĐV; Mức độ tác động và thay đổi thái độ,

hành vi của CBĐV sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện

tử. Đồng thời, cung cấp thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả

tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử. Trên cơ sở đó, tác

giả đề xuất, khuyến nghị các giải pháp mang tính thực tiễn nhằm nâng

cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử hiện

nay.

8

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được dùng làm tài liệu tham

khảo cho cá nhân, tổ chức quan tâm, trong đó có các cơ quan báo điện

tử, cơ quan chủ quản báo chí, các nhà báo chuyên viết về đề tài pháp

luật. Và, cũng có thể làm tài liệu phục vụ cho công tác học tập, giảng

dạy về lĩnh vực báo chí, tuyên truyền pháp luật.

8. Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, tổng quan, kết luận, danh mục tài liệu tham

khảo, phụ lục, luận án được kết cấu 3 chương.

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả tuyên truyền pháp

luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử

Chương 2: Đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ,

đảng viên trên báo điện tử

Chương 3: Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp

luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử và một số kiến nghị

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1. Công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Mục này gồm 2 nhóm nội dung: Nhóm nghiên cứu liên quan đến

hiệu quả truyền thông – báo chí và nhóm nghiên cứu về tuyên truyền

pháp luật trên báo chí.

1.2. Các công trình trong nước

Nhóm nghiên cứu hiệu quả truyền thông - báo chí và Nhóm

nghiên cứu về tuyên truyền pháp luật, hiệu quả tuyên truyền pháp

luật.

1.3. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu và các vấn đề

đặt ra

Đánh giá trên phương diện lý luận và trên phương diện thực tiễn,

đến nay chưa có đề tài luận án tiến sĩ nào đề cập một cách chuyên sâu,

cụ thể về hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử ở

Việt Nam hiện nay.

9

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ TUYÊN

TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN

BÁO ĐIỆN TỬ

1.1. Các khái niệm, đặc điểm, vai trò, thế mạnh của báo điện

tử trong việc tuyên truyền pháp luật

1.1.1. Các khái niệm cơ bản

Truyền thông đại chúng (TTĐC): là quá trình truyền tải thông tin

đến đông đảo công chúng trong xã hội, với phạm vi không hạn chế bởi

không gian và thời gian. Quá trình đó được thực hiện thông qua các

phương tiện TTĐC, với thế mạnh nổi trội thuộc về các loại hình báo chí

(báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử).

Thông điệp: Thông điệp chính là nội dung thông tin mà những

người thực hiện chiến dịch truyền thông muốn đạt tới công chúng.

“Thông điệp là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối

tượng tiếp nhận… Nội dung thông điệp trong luận án được hiểu là tất

cả tác phẩm báo chí tuyên truyền về ba lĩnh vực pháp luật được đăng tải

trên 5 báo điện tử trong thời gian khảo sát (xem hình 1.1).

Tiếp cận thông điệp: Trong luận án này, nghiên cứu sinh sử

dụng thuật ngữ “Tiếp cận thông điệp” theo nghĩa là “đọc/nghe/xem tác

phẩm báo chí tuyên truyền về pháp luật”.

Báo điện tử: Hiện đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau đối với

loại hình báo chí mới này, như: Báo trực tuyến, báo điện tử, báo mạng,

báo mạng điện tử và báo internet. Tác giả sử dụng khái niệm “báo điện

tử” để nghiên cứu trong luận án này và Báo điện tử được hiểu là một

loại hình báo chí đa phương tiện - sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm

thanh, đồ họa được truyền dẫn trên môi trường mạng để thực hiện chức

năng báo chí. Báo điện tử được xuất bản bởi tòa soạn điện tử, còn

người sử dụng báo điện tử dựa trên máy tính, điện thoại di động, máy

tính bảng... có kết nối internet.

Pháp luật: là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung

do nhà nước ban hành hoặc nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, phục

vụ và bảo vệ quyền lợi của các tầng lớp dân cư trong xã hội.

Cán bộ: Luật cán bộ, công chức quy định tại Điều 4: Cán bộ là

công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ,

10

chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam,

Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố

trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh,

trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Đảng viên: Được nói tới trong luận án là đảng viên Đảng Cộng sản

Việt Nam. Theo Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XI của Đảng thông qua ngày 19/1/2011), có riêng

Chương 1. quy định về “Đảng viên”.

Tác giả sử dụng khái niệm “cán bộ” được quy định trong Luật cán

bộ, công chức và “đảng viên” trong Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam

để tiến hành lựa chọn mẫu nghiên cứu trong luận án.

Hiệu quả: Hiệu quả của hoạt động báo chí được đánh giá dựa trên

mức độ báo chí thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, nhằm góp

phần thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi của công chúng.

Tuyên truyền pháp luật được nghiên cứu trong luận án này là hoạt

động thông tin về những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật

của Nhà nước cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Hoạt động đó nhằm nâng

cao nhận thức, thái độ, hành vi tuân thủ pháp luật của cán bộ, đảng

viên.

Tuân thủ pháp luật là việc thực hiện pháp luật mà các cá nhân, cơ

quan, tổ chức kiềm chế không thực hiện các hoạt động mà pháp luật

ngăn cấm. Ở hình thức này chỉ đòi hỏi con người tự kiềm chế mình

thực hiện những hành vi mà pháp luật nghiêm cấm. Chủ thể tuân thủ

pháp luật là mọi cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị vũ trang nhân dân,

cán bộ, công chức... mọi công dân

Hiệu quả tuyên truyền pháp luật là việc vận dụng thế mạnh,

phương thức hoạt động của báo điện tử, giúp cho nó thực hiện chức

năng thông tin, tuyên truyền pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức và

từng bước thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV trong việc tuân thủ pháp

luật.

1.1.2. Đặc điểm của báo điện tử trong việc tuyên truyền pháp

luật

Bốn đặc điểm của báo điện tử trong việc tuyên truyền pháp

luật, đó là: Tuyên truyền pháp luật bằng đa phương tiện (xem Bảng

1.1); Tính cập nhật, phi định kỳ khi tuyên truyền pháp luật; Khả

11

năng truyền tải thông tin pháp luật không hạn chế, lưu trữ lớn và tìm

kiếm thông tin đa dạng; Tính tương tác đa chiều trong tuyên truyền

pháp luật.

1.1.3. Các loại hình tuyên truyền pháp luật và vai trò, thế mạnh

của báo điện tử trong việc tuyên truyền pháp luật

Trong nội dung này, tác giả tiến hành các công việc: So sánh các

loại hình tuyên truyền pháp luật và phân tích vai trò, thế mạnh của báo

điện tử trong việc tuyên truyền pháp luật.

1.2. Cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý và tiêu chí đánh giá hiệu

quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên

1.2.1. Cơ sở khoa học và định hướng của Đảng về việc tuyên

truyền pháp luật trên báo điện tử

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu trong đời

sống chính trị - xã hội. Báo chí trực tiếp tuyên truyền quan điểm tư

tưởng mà cơ quan báo chí đại diện. Đối với báo chí Việt Nam, đó là

tuyên truyền đường lối của Đảng Cộng sản và pháp luật của Nhà nước

Việt Nam.

Cơ sở định hướng của Đảng về tuyên truyền pháp luật trên báo chí

cần phải kể đến Chỉ thị 32-CT/TW ngày 9/12/2003 của Ban Bí thư

Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác

phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của

cán bộ, nhân dân; Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành

Trung ương khóa X về công tác tư tưởng, lý luận, báo chí trước yêu

cầu mới...

Trung ương đã chỉ rõ: “Báo chí phải nắm vững và tuyên truyền

sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính

sách, pháp luật của Nhà nước…”.

Qua phân tích cho thấy có cơ sở khoa học và những định hướng

lớn của Đảng đặt ra đối với báo chí (trong đó có báo điện tử) phải nắm

vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, hiệu quả đường lối, chủ trương

của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.

1.2.2. Cơ sở pháp lý của việc tuyên truyền pháp luật cho cán bộ,

đảng viên trên báo điện tử

Luật Báo chí quy định: Báo chí có những nhiệm vụ và quyền hạn

sau đây: Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường

12

lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đấu

tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng

tiêu cực xã hội khác…

Trước đó, Quốc hội ban hành Luật phổ biến, giáo dục pháp luật;

Luật phòng, chống tham nhũng; Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng

phí quy định rõ nhiệm vụ, vai trò của báo chí trong việc tuyên truyền

pháp luật. Và, Luật cán bộ, công chức quy định rõ nghĩa vụ của cán bộ,

công chức là phải “Chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương,

chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước”.

Để chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, đòi hỏi CBĐV phải tìm

hiểu, nắm chắc và tuân thủ các quy định của pháp luật liên quan đến

việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Một trong những kênh

cung cấp thông tin pháp luật hiệu quả nhất cho CBĐV đó là thông tin từ

báo chí, đặc biệt là báo điện tử.

1.2.3. Các mô hình lý thuyết truyền thông và tiêu chí đánh giá

hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên

1.2.3.1. Các mô hình lý thuyết truyền thông

Truyền thông là một quá trình diễn ra theo trình tự thời gian, trong

đó bao gồm các yếu tố chính cần có là: Nguồn phát; Thông điệp; Kênh

truyền thông; Người nhận; Phản hồi; Nhiễu; Hiệu quả truyền thông

(Xem Hình 1.3; Hình 1.4; Hình 1.5)

1.2.3.2. Mô hình đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho

CBĐV

Kế thừa những quan điểm cơ bản về Mô hình truyền thông một

chiều của Lasswell, Mô hình truyền thông hai chiều của C.Shannon và

mô hình tổng quát về cơ chế tác động của báo chí – truyền thông,

nghiên cứu sinh đã xây dựng mô hình lý thuyết đánh giá hiệu quả tuyên

truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử (xem Hình 1.6).

13

Hình 1.6. Mô hình đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho

cán bộ, đảng viên trên báo điện tử

NHIỄU (N)

(Các yếu tố gây ra sai số cản trở

thông điệp …)

HIỆU QUẢ

(E)

(Mức độ tiếp

cận thông

điệp; mức độ

tác động

nhận thức; tác

động và thay

đổi thái độ,

hành vi)

THÔNG

ĐIỆP (M)

(Sản

phẩm, tác

phẩm báo

chí tuyên

truyền

NGƯỜI

NHẬN

NGUỒN

PHÁT (S)

(Chủ thể

truyền

THÔNG

ĐIỆP (R)

(Đối tượng

tiếp nhận là

cán bộ

KÊNH

(C)

(Báo

thông)

điện tử)

pháp luật)

đảng viên)

PHẢN HỒI (F)

1.2.3.3. Mô hình hóa các tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền

pháp luật cho CBĐV

Nghiên cứu sinh đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho

CBĐV theo các tiêu chí sau: Một là mức độ tiếp cận thông điệp pháp

luật; Hai là, mức độ tác động đến nhận thức; Mức độ tác động và thay

đổi thái độ, hành vi.

* Tiểu kết Chương 1. Trong Chương 1, nghiên cứu sinh đã xây

dựng các khái niệm cơ bản được sử dụng trong luận án, cùng với việc

phân tích đặc điểm, vai trò, thế mạnh của báo điện tử trong việc truyên

truyền pháp luật cho CBĐV. Cùng với đó, tác giả đã làm rõ cơ sở khoa

học, định hướng của Đảng và cơ sở pháp lý của việc tuyên truyền pháp

luật, đồng thời xây dựng tiêu chí (các nội dung cụ thể) khi đánh giá

hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV.

14

Khung lý thuyết cùng với Bảng mã và Bảng hỏi/ Phiếu phỏng vấn

thông tin được sử dụng, chính là “bộ công cụ” để tác giả triển khai

nghiên cứu các chương tiếp theo của luận án “Hiệu quả tuyên truyền

pháp luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử ở Việt Nam hiện

nay”.

Chương 2

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO

CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ

2.1. Các chủ đề pháp luật được tuyên truyền trên báo điện tử

Tuyên truyền pháp luật là lĩnh vực vô cùng rộng lớn, có đến

hàng trăm văn bản pháp luật điều chỉnh mọi lĩnh vực của đời sống

chính trị - xã hội. Trong phạm vi của luận án này, tác giả chỉ tập trung

nghiên cứu về hiệu quả tuyên truyền pháp luật ở 3 lĩnh vực liên quan

nhiều đến CBĐV là: Pháp luật phòng, chống tham nhũng; Pháp luật

thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và pháp luật về trách nhiệm bồi

thường của nhà nước. Việc nghiên cứu dựa trên cơ sở phân tích nội

dung tin, bài tuyên truyền về pháp luật được đăng tải trên 5 báo điện tử:

Vnexpress.net;

dantri.com.vn;

tienphong.vn;

baophapluat.vn;

dangcongsan.vn, trong thời gian từ 1/1/2014 đến 31/12/2015.

Sau khi sử dụng các phương pháp chọn mẫu khảo sát, phân tích,

tổng hợp, so sánh,... tác giả có được những kết quả về tình hình tuyên

truyền pháp luật trên 5 báo điện tử, thể hiện trên Biểu đồ 2.1.

2.1.1. Tuyên truyền về pháp luật phòng, chống tham nhũng

Qua khảo sát (thể hiện trên các Biểu đồ 2.3 đến Biểu đồ 2.5) cho

thấy, 5 báo điện tử đều đề cập đến vấn đề, vụ việc tham nhũng diễn ra ở

nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như đất đai, nhà ở, xây dựng, tài

chính, ngân hàng, thuế, hải quan, giáo dục, y tế… Tuy nhiên, thông tin

về các hành vi tham nhũng trong công tác tổ chức - cán bộ trên các báo

điện tử lại chiếm tỷ lệ nhỏ.

2.1.2. Tuyên truyền pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng

phí

Nội dung thông điệp thứ hai được tác giả nghiên cứu, phân tích

đó là tin, bài trên 5 báo điện tử tuyên truyền về pháp luật thực hành tiết

15

kiệm, chống lãng phí. Phân tích Bảng mã đã cho kết quả thể hiện trên

các Biểu đồ 2.6 đến Biểu đồ 2.8.

2.1.3. Tuyên truyền pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà

nước

Nội dung thông điệp thứ ba được tác giả phân tích đó là tin, bài

tuyên truyền về pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Từ

Biểu đồ 2.9 đến Biểu đồ 2.15 thể hiện kết quả nghiên cứu.

2.2. Mức độ tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử

của cán bộ, đảng viên

Nhiệm vụ chính yếu của Luận án là nghiên cứu hiệu quả (E).

Để giải quyết nội dung trọng yếu nhất của luận án là nghiên cứu hiệu

quả - “E”, thì công đoạn đầu tiên là nghiên cứu sinh phải khảo sát,

lượng hóa được thông điệp pháp luật trên báo điện tử có được CBĐV

tiếp cận (đọc/nghe/xem) hay không. Đây chính là mối quan hệ giữa tác

phẩm – nhà báo – công chúng báo chí. Nói cách khác, nếu CBĐV

không tiếp cận được tin, bài pháp luật trên báo điện tử, nếu thông điệp

pháp luật cứ “treo” trên mạng Internet mà CBĐV không đọc, không

xem thì thông điệp đó không có tác dụng. Và, đương nhiên không thể

tác động tới nhận thức, không thể thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV –

không có hiệu quả tuyên truyền.

2.2.1. Phương thức tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện

tử của cán bộ, đảng viên

Kết quả khảo sát phương thức tiếp cận thông điệp pháp luật

trên báo điện tử được thể hiện trên các Biểu đồ 2.16 đến Biểu đồ

2.20 phản ánh về các nội dung: Kênh tiếp cận thông điệp pháp luật

của CBĐV; Thiết bị đọc tin, bài pháp luật trên báo điện tử của

CBĐV; Tần suất đọc tin, bài pháp luật trên báo điện tử của CBĐV;

Mức độ CBĐV đọc tin, bài pháp luật trên các báo điện tử được khảo

sát.

2.2.2. Các loại thông điệp pháp luật được cán bộ, đảng viên tiếp

cận trên báo điện tử

Kết quả nghiên cứu các loại thông điệp pháp luật được CBĐV

đọc/nghe/xem trên báo điện tử thể hiện trên Bảng 2.1 và Bảng 2.2.

Cùng với việc khảo sát, đánh giá mức độ tiếp cận thông điệp pháp

luật trên báo điện tử của CBĐV, nghiên cứu sinh phân tích, đánh giá cụ

16

thể về mức độ tác động đến nhận thức; mức độ tác động và thay đổi

thái độ, hành vi của CBĐV sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên

báo điện tử.

2.3. Mức độ tác động đến nhận thức của cán bộ, đảng viên

Mức độ tác động đến nhận thức của CBĐV sau khi đọc tin, bài

pháp luật trên báo điện tử là tiêu chí thứ hai sau tiêu chí mức độ tiếp

cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử của CBĐV. Nội dung của

tiêu chí “nhận thức”, đó là: “Nhớ được các thông điệp; Hiểu ý nghĩa

của thông điệp và liệt kê, kể ra được nội dung cơ bản của thông

điệp”.

Kết quả nghiên cứu được thể hiện trên: Bảng 2.3. Mức độ hiểu

biết pháp luật của CBĐV sau khi đọc tin, bài pháp luật trên báo điện

tử; Bảng 2.4. Mức độ nhận thức của CBĐV về các hành vi phạm vào

tội tham nhũng; Bảng 2.5. Mức độ CBĐV nắm bắt, ghi nhớ thông điệp

trên báo điện tử về các vụ án tham nhũng lớn trong năm 2014, 2015;

Bảng 2.6. Nhận thức của CBĐV về mức độ của các hành vi gây lãng

phí đang tồn tại trong xã hội; Bảng 2.7. Mức độ CBĐV nắm bắt, ghi

nhớ tin, bài trên báo điện tử thông tin về các dự án đầu tư công có nguy

cơ lãng phí; Biểu đồ 2.21. Mức độ nhận thức, ghi nhớ phạm vi điều

chỉnh của Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sau khi đọc Luật

này trên báo điện tử; Bảng 2.8. Mức độ nhận thức của CBĐV về tình

huống giả định nêu trên báo điện tử, đó là: Một công dân bị kết án oan,

sai thì trách nhiệm bồi thường thuộc về ai? Ai phải hoàn trả thiệt hại

cho ngân sách Nhà nước? Và, tổn thất về tinh thần có được bồi thường?

Tóm lại, qua khảo sát, phân tích cho thấy, phần lớn CBĐV có

được sự hiểu biết, nhận thức nhất định về ba lĩnh vực pháp luật (phòng,

chống tham nhũng; thực hành tiết kiệm chống lãng phí; trách nhiệm bồi

thường của Nhà nước). Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng còn một tỷ lệ

không nhỏ đối tượng khảo sát (CBĐV) có khả năng nhận thức về

những nội dung của pháp luật chưa cao. Đặc biệt là nhận thức của

CBĐV về pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước còn hạn chế

nhất.

17

2.4. Mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV

2.4.1. Mức độ tác động và thay đổi thái độ của CBĐV

Trong luận án này, nghiên cứu sinh sử dụng khái niệm “thái độ”

theo nghĩa là: Đánh giá về mức độ quan tâm của CBĐV đối với tin, bài

trên báo điện tử tuyên truyền về ba lĩnh vực pháp luật. Đồng thời, đưa

ra được những suy nghĩ, đánh giá của CBĐV sau khi tiếp cận

(đọc/nghe/xem) thông điệp pháp luật trên báo điện tử. Và, nêu được lý

do thích, hoặc không thích của đối tượng khảo sát (là CBĐV) đối với

các tin, bài tuyên truyền pháp luật trên các báo điện tử.

Kết quả khảo sát, trắc nghiệm được thể hiện trên các bảng:

Bảng 2.9. Mức độ quan tâm của CBĐV đối với tin, bài trên báo điện

tử tuyên truyên về ba lĩnh vực pháp luật; Bảng 2.10. Suy nghĩ và đánh

giá của CBĐV sau khi đọc tin, bài tuyên truyền về các lĩnh vực pháp

luật trên báo điện tử; Bảng 2.11. Lý do CBĐV thích hoặc không thích

các tin, bài tuyên truyền về các lĩnh vực pháp luật trên báo điện tử.

Qua khảo sát, trắc nghiệm cho thấy: có 71,8% số người được hỏi

đã nêu lý do thích đọc tin, bài tuyên truyền pháp luật trên báo điện tử.

Trong đó, có 56,2% thích vì “thông tin thời sự, chân thật, khách quan”;

9,5% thích vì “Đầu đề tin bài hấp dẫn, kèm ảnh/âm thanh/hình ảnh/hộp

thông tin (box) - truyền tải đa phương tiện” và 5,1% thích vì “dung

lượng chữ vừa phải, dễ đọc, dễ hiểu. Ngược lại, có tới 28,2% số người

được hỏi đã trả lời không thích tin, bài tuyên truyền về pháp luật trên

báo điện tử. Trong đó, có 20,6% số người không thích vì “có không ít

vấn đề/vụ việc thông tin không khách quan, không đúng sự thật; 3,5%

số người không thích vì “cách trình bày đơn điệu, thiếu sinh động,

không kèm ảnh sự kiện và 4,1% số người không thích vì “dung lượng

chữ quá nhiều, câu văn dài, lỗi câu, lỗi chính tả.

2.4.2. Mức độ tác động và thay đổi hành vi của cán bộ, đảng viên

“Hành vi là cách ứng xử trong một hoàn cảnh nhất định được

biểu hiện bằng lời nói, cử chỉ, hành động nhất định” [173, tr.676]. Theo

đó, “hành vi” trong luận án này được tác giả nghiên cứu theo các nội

dung sau: CBĐV có phản hồi, tương tác trao đổi trực tuyến khi đọc tin,

bài pháp luật trên báo điện tử? CBĐV có trao đổi thông tin với chủ thể

khác thì hình thức trao đổi là gì? CBĐV có tải văn bản pháp luật trên

báo điện tử để làm tài liệu học tập, công tác, hoặc là làm tư liệu để

18

tuyên truyền pháp luật cho người khác? Và, CBĐV có làm theo các quy

định của pháp luật được đăng tải trên báo điện tử?

Kết quả khảo sát, trắc nghiệm được thể hiện trên các biểu đồ, bảng,

bao gồm: Biểu đồ 2.22, Biểu đồ 2.23 và từ Bảng 2.12 đến Bảng 2.14.

* Tiểu kết Chương 2: Đây được thiết kế là chương quan trọng

nhất của Luận án “Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng

viên trên báo điện tử ở Việt Nam hiện nay”. Kết quả khảo sát cho thấy:

Tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử là có hiệu quả,

nhưng hiệu quả chưa cao.

Chương 3

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ TUYÊN TRUYỀN

PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN VÀ

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp

luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử

3.1.1. Các yếu tố chủ quan

Để đánh giá tổng thể về hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho

CBĐV trên báo điện tử, tác giả đồng thời nghiên cứu về các yếu tố ảnh

hưởng, trong đó yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền

pháp luật trên báo điện tử (xem Biểu đồ 3.1). Cùng với việc khảo sát,

đánh giá về yếu tố chủ quan của nhà báo ảnh hướng tới hiệu quả tuyên

truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử, tác giả đặt ra những câu hỏi

trong Phiếu phỏng vấn thông tin về các nguy cơ của việc thông tin sai sự

thật, thiếu khách quan trên báo điện tử (Biểu đồ 3.2).

3.1.2. Các yếu tố khách quan

Những vấn đề về kinh tế báo chí; về vai trò của Nhà nước, cơ

quan quản lý nhà nước về báo chí; về cơ chế cung cấp thông tin báo

chí; về cơ chế kiểm tra, xử lý việc tung tin thất thiệt, tin đồn trái pháp

luật; về thị hiếu ưu thích thông tin giật gân câu khách… là những yếu tố

khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV.

Kết quả nghiên cứu thể hiện trên Biểu đồ 3.3. Những yếu tố khách quan

ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp luật trên báo điện tử.