Tóm tắt Luận án Đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG

LÊ HỒNG GIANG

ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển

Mã số: 9 31 01 05

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2019

2

Công trình được hoàn thành tại:

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Người hướng dẫn khoa học:

1. TS. Trần Kim Hào

2. TS. Nguyễn trọng Lên

Phản biện 1: PGS.TS Bùi Tất Thắng

Phản biện 2: PGS.TS Đan Đức Hiệp

Phản biện 3: TS. Đặng Đức Đạm

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp

Viện họp tại Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương vào hồi …..giờ

… ngày … tháng… năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

- Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Sự cần thiết của nghiên cứu đề tài

Các khu kinh tế đều có chung mục đích nhằm thu hút các nguồn lực,

nhằm tạo ra những cực tăng trưởng, là nơi thử nghiệm các thể chế, cơ chế, chính

sách mới kỳ vọng tạo đột phá. Từ mô hình thí điểm một số cơ chế chính sách ở

khu vực cửa khẩu Móng Cái (1996), Quảng Ninh đã đẩy nhanh phát triển mô hình

khu kinh tế. Tuy nhiên, các khu kinh tế ở Quảng Ninh nói riêng, cả nước nói

chung chưa đạt được thành công như mong đợi.

Để các khu kinh tế của tỉnh Quảng Ninh đáp ứng mục tiêu phát triển kinh

tế - xã hội của địa phương, cần thiết phải có mô hình khu kinh tế phù hợp. Vì vậy,

chủ đề: “Đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

trong hội nhập kinh tế quốc tế” được nghiên cứu sinh lựa chọn làm đề tài nghiên

cứu luận án tiến sĩ, chuyên ngành Kinh tế phát triển tại Viện Nghiên cứu Quản lý

kinh tế Trung ương (CIEM).

2. Mục đích, ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài luận án

Việc nghiên cứu đề tài luận án nhằm xây dựng khung lý thuyết cơ bản để

luận giải các yếu tố tác động đến mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một

địa phương cấp tỉnh. Từ đó đưa ra các phương hướng, quan điểm và đề xuất các

giải pháp đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Theo cách tiếp cận của chuyên ngành kinh tế phát triển, luận án tập trung

nghiên cứu, có những đóng góp tri thức mới: (1) Về lý luận: Nghiên cứu về mô

hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh trong hội nhập

kinh tế quốc tế. (2) Về thực tiễn: Nghiên cứu tổng hợp thực tiễn quá trình triển

khai mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập

kinh tế quốc tế. Nêu một số đề xuất, kiến nghị đổi mới mô hình phát triển khu

kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế.

3. Kết cấu của luận án

Nội dung chính gồm 4 chương: CHƯƠNG 1: Tổng quan các công trình

đã nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. CHƯƠNG 2: Cơ sở lý luận về đổi mới

2

mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh trong hội

nhập kinh tế quốc tế. CHƯƠNG 3: Nghiên cứu về thực trạng phát triển khu kinh

tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. CHƯƠNG 4: Đổi mới mô hình phát triển khu

kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ MÔ HÌNH

PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ

1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan

đến mô hình phát triển khu kinh tế

1.1.1. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài

Jong Cheol Lee, (2014), Những thách thức và kinh nghiệm xây dựng và

phát triển khu kinh tế tự do Incheon (Hàn Quốc), [37], nghiên cứu phân tích tổng

quan về khu kinh tế Incheon; nêu bật những đặc điểm tự nhiên, hạ tầng, nguồn

nhân lực, tài chính, khoa học công nghệ... Đại học Thâm Quyến (2014), Kinh

nghiệm phát triển thành công mô hình đặc khu kinh tế Trung Quốc – Sáng tạo

trong cải cách tài chính Thâm Quyến, [45], đề cập chủ yếu đến ngành tài chính, lý

giải sự phát triển của Thâm Quyến. Farole, T. và G. Akinci, Ngân hàng Thế giới,

(2011), Special Economic Zones: Progress, Emerging Challenges, and Future

Directions, [59], đã nêu các vấn đề về thu hút đầu tư và tạo việc làm, nêu bài học

kinh nghiệm từ Banglades, Honduras, Châu Mỹ, Trung Quốc, Singapore…. Ngụy

Đạt Chí (2014), Thực hiện chuyển đổi chiến lược mô hình phát triển kinh tế từ

hướng ngoại sang mở cửa, [12], đã phân tích về mô hình kinh tế mở cửa là một

thể chế áp dụng để tham gia vào sự phân công, cạnh tranh quốc tế trong bối cảnh

toàn cầu hóa nền kinh tế.

1.1.2. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố ở trong nước

Bộ Công thương (2013), Phát triển khu kinh tế của khẩu ở Việt Nam, [4],

tổng quan tình hình hoạt động hiện nay của các khu kinh tế cửa khẩu và thương

mại biên giới…Võ Đại Lược (2010), Nghiên cứu về khu kinh tế đặc biệt, [38]

Nghiên cứu về phát triển các khu kinh tế mở trên thế giới trong điều kiện hội nhập

kinh tế quốc tế. Nguyễn Xuân Thắng (2014), Vấn đề xây dựng đặc khu kinh tế

trong thời đại toàn cầu hóa, [51], đã nêu tổng quan vấn đề xây dựng đặc khu kinh

3

tế, phân tích yếu tố cót lõi trong phát triển khu kinh tế. Bùi Tất Thắng (2014), Vấn

đề xây dựng đặc khu kinh tế, [45], Phân tích những đặc điểm chủ yếu của các khu

kinh tế thành công, đề cập đến những bài học kinh nghiệm các đặc khu kinh tế

trên thế giới; kiến nghị chính sách khu kinh tế ở Việt Nam. Huỳnh Thế Du, Đinh

Công Khải, Huỳnh Trung Dꢀng, Hoàng Văn Thắng, Nguyễn Thị Hồng Nhung

(2017), Từ khu kinh tế đến phát triển và liên kết vùng: tạo đột phá thể chế, [21]:

đã đề cập đến các vấn đề về thể chế phát triển khu kinh tế, những tồn tại và thách

thức; đề xuất chính sách cho Việt Nam.

1.1.3. Tổng hợp đánh giá những vấn đề chưa được giải quyết (khoảng

trống) và một số vấn đề luận án tập trung nghiên cứu giải quyết

Mꢁi đề tài, mꢁi công trình nghiên cứu, mꢁi bài viết có những góc độ tiếp

cận khác nhau. Nhưng: (1) chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, hệ thống

về phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. (2) những kiến nghị về

chính sách mới chỉ dừng lại ở việc nêu lên những quan điểm định tính, đề xuất,

kiến nghị những giải pháp chung. (3) những nghiên cứu phần nhiều mang tính

ứng dụng thực tiễn hơn là tổng kết thực tiễn để xây dựng khung lý thuyết hoặc

thiết kế mô hình. (4) Chưa có nghiên cứu mô hình phát triển khu kinh tế cho một

tỉnh như Quảng Ninh. (5) Đánh giá các yếu tố tác động đến mô hình khu kinh tế

thì chưa có những đánh giá mang tính toàn diện.

Từ đó, những vấn đề đặt ra mà luận án tập trung giải quyết: (1) Hệ thống

hóa, luận giải, làm sáng tꢂ những vấn đề lý luận và thực tiễn về mô hình phát triển

khu kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế, (2) Phân tích và đánh giá thực trạng

tình hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh: (3) Đề xuất định

hướng phát triển, mô hình và phương thức thúc đẩy, giải pháp phát triển khu kinh

tế tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế.

1.2. Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án

1.2.1. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài luận án

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát: Xây dựng khung lý thuyết và các giải

pháp đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong

hội nhập kinh tế quốc tế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể: (1) Hệ thống và góp phần

4

hoàn thiện cơ sở lý luận về khu kinh tế, mô hình phát triển khu kinh tế trong hội

nhập kinh tế quốc tế; (2) Đánh giá thực trạng mô hình phát triển các khu kinh tế

trên địa bàn Quảng Ninh; (3) Khung lý thuyết, quan điểm, giải pháp đổi mới mô

hình phát triển khu kinh tế để nâng cao hiệu quả hoạt động khu kinh tế trên địa

bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế; (4) Một số kiến nghị.

Câu hỏi nghiên cứu: (1) Những yếu tố cấu thành và tác động đến mô

hình phát triển khu kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế ? (2) Vai trò và mức độ

ảnh hưởng của các nhân tố đến mô hình phát triển khu kinh tế tại một địa phương

cấp tỉnh như tỉnh Quảng Ninh như thế nào ? (3) Tác động của yếu tố hội nhập

kinh tế quốc tế hiện nay đến phát triển khu kinh tế (4) Mô hình với các yếu tố nào

phù hợp để đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế cho Quảng Ninh ? (5) Những

giải pháp và đề xuất, kiến nghị cần thiết cho các cơ quan nhà nước ?

1.2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án

1.2.2.1. Đối tượng nghiên cứu: Đổi mới mô hình mới phát triển khu kinh tế

trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.

1.2.2.2. Phạm vi nghiên cứu: không gian nghiên cứu gồm 04 khu kinh tế

của tỉnh Quảng Ninh: Vân Đồn, Móng Cái, Hải Hà (Bắc Phong Sinh), Bình Liêu

(Hoành Mô - Đồng Văn). Thời gian đánh giá quá trình phát triển khu kinh tế từ

khi triển khai cho đến năm 2018, trọng tâm 5 năm gần đây (2013 - 2018); đề xuất

định hướng đến 2030. Giới hạn nội dung: bài học kinh nghiệm trong nước và

ngoài nước; đặt trong tổng thể hệ thống chính trị và không gian phát triển kinh tế,

xã hội, đối ngoại của Việt Nam.

1.2.3. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

1.2.3.1. Cách tiếp cận: kết hợp giữa phát triển tiệm tiến và đột phá.

Nghiên cứu có hệ thống các vấn đề về lý luận về mô hình phát triển khu kinh tế để

làm rõ hơn khung lý thuyết; nghiên cứu những kinh nghiệm thực tiễn trong và

ngoài nước, tổng hợp và đánh giá tình hình thực tế tại tỉnh Quảng Ninh; các đề

xuất dựa trên cơ sở phân tích lý luận và thực trạng.

1.2.3.2. Phương pháp nghiên cứu: (1) Phương pháp thống kê: qua thu

thập các tài liệu sơ cấp,… kết hợp nghiên cứu tại bàn để tập hợp, xử lý dữ liệu

5

liên quan đến tình hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

(2) Phương pháp điều tra, khảo sát và phỏng vấn thực tế. (3) Phương pháp

chuyên gia: thu thập thông tin, tài liệu và nhận các ý kiến đóng góp từ các chuyên

gia, các nhà khoa học,… (4) Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT

TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN MỘT ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH

TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

2.1. Khu kinh tế và mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một

địa phương cấp tỉnh trong hội nhập kinh tế quốc tế

2.1.1. Khu kinh tế và vai trò của khu kinh tế trong phát triển kinh tế -

xã hội trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh

2.1.1.1. Khái niệm khu kinh tế

Trong luận án, “Khu kinh tế” được hiểu là khu vực có không gian kinh tế

riêng biệt, ranh giới địa lý xác định, môi trường đầu tư và kinh doanh đặc biệt

thuận lợi cho các nhà đầu tư, được Nhà nước cho phép xây dựng và phát triển,

vận hành bởi khung pháp lý có tính ưu đãi, mở cửa theo các thông lệ quốc tế.

2.1.1.2. Ý nghĩa của việc thành lập khu kinh tế: (1) Làm cơ sở để đổi mới

chính sách vĩ mô. (2) Áp dụng các mô hình, động lực mới cho phát triển kinh tế. (3)

Phát triển sản xuất, tạo ra những sản phẩm có chất lượng và khả năng cạnh tranh

cao; mở rộng thị trường. (4) Tạo việc làm, thúc đẩy việc đào tạo và nâng cao chất

lượng nguồn nhân lực. (5) Khai thác lợi thế để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

2.1.1.3. Vai trò của khu kinh tế trong phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn

một địa phương cấp tỉnh: (1) Thu hút đầu tư, nhất là đầu tư trực tiếp nước ngoài;

(2) Phát triển cơ sở hạ tầng; (3) Hꢁ trợ cho chiến lược cải cách kinh tế rộng lớn

hơn; (4) Là phòng “thí nghiệm” cho các chính sách và cách tiếp cận mới; (5) Giải

tꢂa một phần áp lực của tăng dân số và nhu cầu việc làm.

2.1.1.4. Đặc điểm chung của khu kinh tế: (1) khu vực có không gian kinh

tế riêng biệt, ranh giới địa lý xác định, được cho phép xây dựng, môi trường đầu

tư và kinh doanh đặc biệt thuận lợi (2) được tổ chức thành các khu chức năng phù

hợp với đặc điểm của từng khu kinh tế. (3) Vị trí địa lý thuận lợi hội tụ được

6

những yếu tố phát triển cơ bản. (4) Huy động nguồn lực đầu tư và phát triển sản

xuất, góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm, tạo thu nhập, đào tạo

nguồn nhân lực. (5) đầu tư và phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật mang lại hiệu quả

tích cực cho sự phát triển của khu vực và cả nước. (6) phương tiện hữu hiệu, một

trong những yếu tố chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

2.1.1.5. Một số tiêu chí lựa chꢀn ban đầu để đề xuất hình thành khu kinh

tế: vị trí địa chiến lược; cơ sở hạ tầng thuận lợi; điều kiện về phát triển các nguồn

lực; điều kiện hoặc tiềm năng phát triển hạ tầng.

2.1.2. Mô hìnhpháttriểnkhukinhtếtrênđịabàn mộtđịaphươngcấptỉnh

2.1.2.1. Các dạng thức, khung khổ hình thành và phát triển khu kinh tế

(1) Theo cách tiếp cận mục tiêu thì KKT có 3 dạng thức: KKT có tính

chất thương mại; KKT có tính chất công nghiệp; KKT có tính chất tổng hợp.

(2) Theo mô hình quản lý và phát triển khu kinh tế được phân loại: Đặc

khu kinh tế hay còn gꢀi là khu kinh tế đặc biệt, Khu bảo thuế, Khu chế xuất, Khu

kinh tế cửa khẩu, Khu kinh tế biển hoặc ven biển, Khu kinh tế mở.

(3) Những dạng thức khu kinh tế này có những điểm chung: (i) Về không

gian: thành lập trên cơ sở đặc biệt về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý kinh tế thuận

lợi. (ii) Về quy hoạch phát triển kinh tế đối ngoại: KKT được chia thành khu phi

thuế quan và khu thuế quan. (iii) Về lĩnh vực đầu tư: KKT cho phép đầu tư đa

ngành, đa lĩnh vực, nhưng có mục tiêu trọng tâm. (iv) Tính kết nối, lan tỏa: KKT

tác động lên hoạt động kinh tế - xã hội ở quy mô cấp hoặc vùng lãnh thổ. (v) Tính

đꢁng bộ, nội tại: có quy hoạch, có sự liên kết đồng bộ, cân đối trong tổng thể hợp

lý của địa phương và của vùng. (vi) Tính tiên phong, định hướng: nơi thí điểm các

thể chế mới, là những cực tăng trưởng.

2.1.2.3. Mô hình phát triển khu kinh tế theo không gian lãnh thổ: Mô

hình đường thꢃng, Mô hình dẻ quạt, Mô hình lan tꢂa.

2.1.2.3. Mô hình phát triển khu kinh tế xét dưới góc độ cách thức quản lý:

(1) quản lý của nhà nước và chính quyền địa phương đối với KKT; (2) quản trị

của doanh nghiệp; (3) mô hình quản lý phối hợp nhà nước - tư nhân.

2.1.3. Một số lý thuyết liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế

7

Tính hiệu quả kinh tế theo quy mô: Nền tảng của dòng lý thuyết về KKT,

chỉ rõ quy luật quy mô càng tăng thì hiệu suất kinh tế giảm dần – hiệu suất giảm

dần do quy mô.

Hiệu suất kinh tế tꢂng dần theo quy mô: Chính sự “tập trung về mặt

không gian” đã tạo nên những dạng thức bố trí hoạt động kinh tế như các thành

phố, các cụm ngành nghề, chuꢁi công nghiệp, khu kinh tế và các trung tâm sản

xuất, trung tâm việc làm.

Lý thuyết Thương mại Mới: cùng với Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc

gia (Michael Porter tiên phong) nghiên cứu phân tích về “hiệu quả kinh tế theo

quy mô”, chỉ ra “hiệu suất theo quy mô” có thể tăng dần theo quy mô.

Lý thuyết Địa lý Kinh tế Mới của Paul Krugman (Mỹ - 1991): tập trung

kinh tế là điều kiện cần thiết để tạo dựng và phát huy hiệu quả kinh tế tăng dần

theo quy mô, là động lực quyết định hình thành không gian tập trung kinh tế.

2.1.4. Hội nhập kinh tế quốc tế và những yêu cầu đặt ra đổi mới mô

hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh

2.1.4.1. Khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nhập kinh tế quốc tế là một trong những hình thức của “Hội nhập

quốc tế”. Hội nhập kinh tế quốc tế được hiểu chung nhất là sự gꢃn kết nền kinh tế

của mꢄi quốc gia vào các tổ chức hợp tác kinh tế khu vực và toàn cầu...

2.1.3.2. Tính tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế

Trong tiến trình của xã hội, sự phát triển vượt bậc của các lực lượng sản

xuất cùng với sự ra đời của các nền kinh tế thị trường đã thúc đẩy mạnh mẽ tiến

trình liên kết, hợp tác giữa các quốc gia. Hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành một

xu thế lớn của thế giới hiện nay.

2.1.3.3. Ý nghĩa của hội nhập kinh tế quốc tế

Nhằm hình thành một tập hợp khu vực để thúc đẩy sản xuất, mở rộng thị

trường cho sản phẩm dịch vụ; nhằm giải quyết các vấn đề chủ yếu: cắt giảm thuế

quan, hàng rào phi thuế quan; giảm bớt các hạn chế đối với dịch vụ; giảm bớt các

trở ngại đầu tư quốc tế; điều chỉnh các chính sách thương mại; triển khai các hoạt

động văn hóa, giáo dục, y tế...

8

2.1.3.4. Bản chất của hội nhập kinh tế quốc tế

(1) sự đan xen, gắn bó và phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế, vừa là

quá trình hợp tác cùng phát triển, vừa giải quyết các mâu thuẫn; (2) quá trình xóa

bꢂ các rào cản về thương mại và đầu tư; (3) tạo điều kiện thuận lợi mới cho các

doanh nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh; (4) Tạo thuận lợi thực hiện cải cách, cꢀng

là yêu cầu đổi mới và hoàn thiện thể chế kinh tế, (5) tạo dựng các nhân tố và điều

kiện mới cho sự phát triển (6) khơi thông nguồn lực trong và ngoài nước; mở rộng

thị trường, chuyển giao công nghệ và các kinh nghiệm quản lý.

2.1.3.5. Các mức độ của hội nhập kinh tế quốc tế

(1) Thꢂa thuận thương mại ưu đãi (PTA); (2) Khu vực mậu dịch tự do

(FTA; (3) Liên minh thuế quan (CU); (4) Thị trường chung (hay thị trường duy

nhất); (5) Liên minh kinh tế - tiền tệ.

2.2. Nội dung và phương thức phát triển mô hình khu kinh tế trên

địa bàn một địa phương cấp tỉnh

2.2.1. Nội dung phát triển mô hình khu kinh tế trên địa bàn một địa

phương cấp tỉnh

Việc xây dựng mô hình phát triển khu kinh tế như thế nào phụ thuộc vào

mục tiêu đặt ra để phát triển khu kinh tế. Các mục tiêu trụ cột đề xuất: (1) Phát

huy, khai thác tối đa tiềm năng, thế mạnh, các nguồn lực của địa phương; (2) Thu

hút các nguồn lực đầu tư, tiếp thu khoa học công nghệ, tận dụng hiệu quả phân

công lao động quốc tế; (3) Nhân tố kích thích, xúc tác, thúc đẩy chuyển dịch cơ

cấu kinh tế của địa phương theo hướng bền vững, hội nhập; (4) Tạo việc làm, phát

triển nguồn nhân lực và nâng cao đời sống nhân dân; (5) Tham gia sâu vào tiến

trình hội nhập, thích ứng với xu hướng tự do hoá; thúc đẩy quá trình tăng trường

xanh, kinh tế xanh, xanh hoá sản xuất; (6) Gắn với các yếu tố của thời đại, đi đầu

tiếp thu thành tựu của cách mạng công nghiệp 4.0.

2.2.2. Phương thức xây dựng và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế

trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh

Xây dựng và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế đáp ứng yêu cầu thực

tiễn khách quan. Hai phương thức xây dựng và đổi mới chủ yếu là: (1) Xây dựng

9

một mô hình mới phát triển khu kinh tế nhằm tạo ra thể chế phát triển vượt trội,

(2) Chuyển đổi, nâng cấp mô hình hiện nay nhưng phải tạo ra cấu trúc mới nhằm

tạo ra sự đổi mới. Theo tình hình thực tế, địa phương cấp tỉnh lựa chọn phương

thức đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế cho phù hợp.

2.3. Các yếu tố tác động đến kiến tạo và thúc đẩy mô hình phát triển

khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh

Đến nay, chưa có một nghiên cứu nào đánh giá đầy đủ về nội hàm các yếu

tố tác động đến kiến tạo mô hình phát triển KKT. Trên cơ sở khái niệm và các

nghiên cứu ở những phần trên của luận án, những yếu tố tác động cụ thể được xác

định gồm: Thể chế; Lãnh đạo, chỉ đạo; Tổ chức bộ máy; Điều kiện tự nhiên; Xây

dựng và triển khai các quy hoạch; Cải cách thủ tục hành chính; Cơ sở hạ tầng;

Nguồn nhân lực; Thu hút đầu tư; Phát triển kinh tế; Văn hoá, xã hội; Khoa học

công nghệ; Môi trường; Hợp tác quốc tế; Quốc phòng an ninh.

2.4. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước

2.4.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới

Tổng hợp các nghiên cứu quốc tế gần đây và kinh nghiệm phát triển trên

thế giới 30 năm qua cho thấy sự thành công của các KKT thường gắn liền với các

yếu tố: (1) Vị trí địa kinh tế, chính trị chiến lược, đặc trưng, đặc biệt và điều kiện tự

nhiên thuận lợi. (2) Quyết tâm đổi mới, tư tưởng cải cách, dám xông pha, dám thử

nghiệm. (3) Mạnh dạn thí điểm, vừa thực hiện, vừa bổ sung hoàn thiện thể chế, cơ

chế. (4) Phải có thể chế vượt trội, đủ mạnh và ổn định, được trao quyền tự chủ

cao. (5) Có cơ chế chính sách cạnh tranh toàn cầu. (6) Chi phí đầu vào sản xuất

thấp và quy định linh hoạt về việc làm. (7) Hꢁ trợ ban đầu của Chính phủ cho phát

triển hạ tầng và nguồn nhân lực; Liên kết hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước - tư

nhân. (8) Bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu quả; thủ tục hành chính đơn giản, minh

bạch và công khai. Kịp thời giải quyết những thách thức, khó khăn. (9) Xác định

loại hình và mục tiêu phát triển KKT rõ ràng và hướng tới những ngành, những

đối tác chiến lược cụ thể.

Bên cạnh những thành công, còn yếu tố không thành công của các KKT

trên thế giới là: (1) Các chính sách và đặc quyền trong các KKT bị hạn chế (2)

10

thiếu điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng(3) Thủ

tục hành chính rườm rà, phức tạp; chi phí rất cao cho cơ sở hạ tầng. (3) Mô hình

tổ chức hành chính không tinh gọn, ưu việt. (4) Chính phủ không chủ động trong

việc tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. (5) Các công ty đối mặt với các

quy định phức tạp, chi phí cao cho cơ sở hạ tầng, quy định hạn chế về lao động.

2.4.2. Kinh nghiệm trong nước về phát triển khu kinh tế và bài học

cho tỉnh Quảng Ninh

2.4.2.1. Tổng quan

Xuất phát từ công cuộc đổi mới, nước ta đã triển khai xây dựng và phát

triển các mô hình khu kinh tế. Đến nay, trên toàn quốc đã có 16 KKT ven biển, 28

KKT cửa khẩu được thành lập:

- Về quy hoạch và thành lập KKT: (1) Khu kinh tế cửa khẩu: cả nước có 28

KKTCK với tổng diện tích hơn 660 nghìn ha trên 21 trong tổng số 25 tỉnh biên

giới đất liền. (2) Khu kinh tế ven biển: có 16 KKT được thành lập, tổng diện tích

mặt đất và mặt nước biển gần 815 nghìn ha.

- Về kết quả hoạt động của các KKT đến năm 2018: (1) Khu kinh tế ven

biển: thu hút được gần 2.000 dự án đầu tư, trong đó có một số dự án lớn như nhà

máy lọc dầu Dung Quất, các nhà máy nhiệt điện Nghi Sơn và Vꢀng Áng, cảng

Vân Phong, cảng hàng không Vân Đồn... đóng góp rất tích cực vào tăng trưởng

kinh tế, xuất khẩu, tăng thu ngân sách nhà nước, giải quyết việc làm. (2) Khu kinh

tế cửa khẩu: vai trò quan trọng trong quá trình phát triển, thu hút đầu tư, mở rộng

thị trường, kích thích sản xuất và tăng tính cạnh tranh hàng hóa; mở rộng quan hệ,

củng cố tình hữu nghị với các nước láng giềng.

2.4.2.2. Về mô hình phát triển khu kinh tế

Các mô hình KKT của Việt Nam hướng tới phát triển các ngành, lĩnh vực

khác nhau nhưng đều được xây dựng dựa trên nguyên tắc phát huy các lợi thế về

quy mô, hình thành các khu sản xuất tập trung (cluster).

Về mô hình phát triển theo mục tiêu, các khu kinh tế ở nước ta đều xác định

mục tiêu khai thác tối đa tiềm năng thế mạnh của địa phương, tạo nên cực tăng

trưởng làm động lực phát triển cho địa phương khu vực. Mô hình phát triển khu

11

kinh tế theo ngành nghề dựa trên phát triển đa ngành, trọng tâm là công nghiệp,

dịch vụ. Về mô hình quản lý các khu kinh tế: được xây dựng thống nhất từ trung

ương đến địa phương, theo hướng tăng cường phân cấp, ủy quyền giữa bộ, ngành,

UBND cấp tỉnh cho Ban Quản lý KKT (theo mô hình quản lý 3 cấp).

2.4.2.3. Bài hꢀc cho tỉnh Quảng Ninh

Bài hꢀc thành công: Các KKT đã góp phần vào đổi mới môi trường đầu

tư, kinh doanh; thu hút được lượng vốn lớn đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật và

sản xuất kinh doanh (từ khu vực tư nhân, đầu tư nước ngoài chiếm khoảng gần

90% tổng vốn đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật, trong đó 3,48 tỷ USD vốn đầu tư

nước ngoài); thúc đẩy phát triển sản xuất, hình thành một số ngành công nghiệp

chủ lực; đóng góp phát triển kinh tế- xã hội.

Nguyên nhân thành công: (1) Có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao và

sự hꢁ trợ của Nhà nước; sự chủ động, quyết liệt của chính quyền và nhân dân; vận

dụng sáng tạo các chủ trương đường lối vào thực tiễn và phù hợp với xu thế phát

triển của thế giới. (2) Quy hoạch và lựa chọn địa điểm phù hợp. (3) Biết vận dụng

kinh nghiệm thành công trong và ngoài nước. (4) Tích cực cải thiện môi trường

đầu tư và xúc tiến đầu tư có hiệu quả; (5) Có chính sách đào tạo và thu hút nguồn

nhân lực hấp dẫn, cạnh tranh.

Hạn chế, yếu kém: (1) Các KKT thiếu quy hoạch chiến lược nên còn dàn

trải, chia cắt, manh mún và chậm xác định thứ tự ưu tiên nên nhiều khu hoạt động

có hiệu quả thấp. (2) Kết cấu hạ tầng còn thiếu, chưa đồng bộ, chưa đáp ứng được

yêu cầu phát triển. (3) Chưa thu hút được nhà đầu tư chiến lược về khoa học công

nghệ, tài chính và trình độ quản lý. (4) Nguồn nhân lực chưa đáp ứng kịp thời với

yêu cầu của các nhà đầu tư. (5) Môi trường đầu tư chưa thực sự hấp dẫn; thủ tục

hành chính còn rườm rà.

Nguyên nhân chưa thành công: (1) Chưa giải quyết được căn bản mâu

thuẫn giữa phát triển quan hệ sản xuất (2) Đổi mới không đồng bộ, mới tập trung

đổi mới kinh tế, chưa chú trọng đổi mới hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy. (3)

Thể chế chưa đủ mạnh (chưa có Luật). (4) Cơ chế chính sách để thu hút mọi

nguồn lực chưa đủ sức cạnh tranh ở cấp khu vực và quốc tế. (5) Mô hình tổ chức

12

bộ máy còn chồng chéo (6) Chính sách ưu đãi, hꢁ trợ của Nhà nước cho các KKT

còn dàn trải. (7) KKT được thành lập khi chưa đáp ứng đầy đủ các yếu tố cần thiết

cho phát triển. (8) Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực vừa thiếu vừa yếu.

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN

ĐỊABÀN TỈNH QUẢNG NINH

3.1. Điều kiện của tỉnh Quảng Ninh tác động quan trọng đến phát

triển khu kinh tế

3.1.1. Tiềm năng, lợi thế

Quảng Ninh có vị trí địa chiến lược, đây là cơ hội lớn để phát triển toàn

diện, có khả năng hội nhập quốc tế sâu rộng; tỉnh duy nhất có đường biên giới trên

bộ và trên biển (trên bộ 120 km, trên biển 191 km); tỉnh duy nhất có 4 thành phố

trực thuộc. Nnhiều cảnh quan nổi trội “có một không hai”, là cơ hội phát triển các

loại hình du lịch (biển đảo, sinh thái, văn hóa lịch sử...) và hướng đến phát triển

ngành công nghiệp văn hóa - giải trí. Nguồn tài nguyên khoáng sản giàu có, nhất

là than đá, đá vôi, đất sét. Con người và xã hội Quảng Ninh là nơi hội tụ, giao

thoa, sự thống nhất trong đa dạng của nền văn minh sông Hồng.

3.1.2. Thành tựu, ưu điểm

Kinh tế tꢂng trưởng cao; Thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế gꢃn với đổi mới

mô hình tꢂng trưởng phát huy hiệu quả;. Cơ cấu lại các ngành công nghiệp theo

hướng đổi mới, sáng tạo, ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường;

Đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao;

Phát triển kết cấu hạ tầng đꢁng bộ;

Xây dựng thể chế và cải cách hành chính được chỉ đạo quyết liệt từ tỉnh

đến cơ sở; Chất lượng nguꢁn nhân lực không ngừng được nâng lên; Môi trường

đầu tư kinh doanh cải thiện; Tập trung triển khai 7 quy hoạch chiến lược.

Vꢂn hóa, xã hội nhiều tiến bộ; an sinh xã hội được đảm bảo. Chất lượng

giáo dục tiếp tục chuyển biến tích cực. Công tác đối ngoại được triển khai đꢁng

bộ, toàn diện, ngày càng mở rộng.

3.1.3. Hạn chế, yếu kém

13

Kinh tế phát triển chưa tương xứng với những tiềm nꢂng nổi bật (dịch vụ

thương mại, du lịch); Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội chưa đꢁng bộ, phát triển

công nghiệp và đô thị “nóng” để lại hậu quả môi trường; khoa học và công nghệ

còn thiếu, yếu và hạn chế; Nguꢁn nhân lực còn thiếu, nhất là nguồn nhân lực chất

lượng cao. Lĩnh vực vꢂn hóa, xã hội nhiều thiết chế văn hóa cơ sở xuống cấp, lạc

hậu. Kết quả giảm nghèo chưa bền vững, tỷ lệ hộ nghèo tập trung nhiều ở vùng

sâu, vùng xa.

Nguyên nhân chủ quan: Hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước một số lĩnh

vực còn hạn chế. Tiến trình đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế

còn chậm. Chính sách trọng dụng nhân tài và mức đãi ngộ còn khó khăn. Công

tác quản lý quy hoạch ở một số địa phương chưa tốt. Nguyên nhân khách quan:

thiếu nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng; ưu tiên nguồn lực của Nhà nước chưa

tương xứng với nhiệm vụ. Cơ chế, chính sách được áp dụng trong các KKT chưa

có tính cạnh tranh ở cấp khu vực và quốc tế.

3.1.4. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Bối cảnh quốc tế: Hoà bình, hợp tác, hội nhập và phát triển vẫn là xu thế

lớn. Hợp tác, cạnh tranh, đấu tranh và sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các nước, nhất là

giữa các nước lớn ngày càng tăng. Sự phát triển nhanh của KHCN, đặc biệt là

công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới,... Toàn cầu hóa

trên tất cả các mặt đời sống, văn hóa, chính trị, kinh tế xã hội. Hợp tác quốc tế

trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường vẫn là xu hướng chủ đạo. Hội nhập

quốc tế của nước ta ngày càng sâu rộng, nhất là hội nhập kinh tế.

Bối cảnh trong nước: Việt Nam sau hơn 30 năm đổi mới, đã đạt được

những thành tựu toàn diện, song vẫn còn nhiều tồn tại trên các lĩnh vực kinh tế,

văn hóa, xã hội, là những thách thức chưa thể khắc phục ngay trong thời gian

ngắn. Quảng Ninh là một trong những trung tâm công nghiệp, du lịch, dịch vụ của

đất nước, là địa bàn có kinh tế - xã hội phát triển đa dạng, hội nhập cao nên chịu

tác động rất lớn. Đội ngꢀ doanh nhân có bước trưởng thành đáng kể...

3.1.5. Một số căn cứ pháp lý liên quan đến phát triển khu kinh tế trên

địa bàn tỉnh Quảng Ninh

14

(1) Nghị quyết số 54-NQ/TW ngày 14/9/2005 của Bộ Chính trị về phát

triển KTXH và đảm bảo quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng sông Hồng đến

năm 2010 và định hướng năm 2020. (2) Kết luận số 47-KL/TW ngày 06/5/2009

của Bộ Chính trị về kết quả 3 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc

lần thứ X, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XII và những chủ

trương, giải pháp phát triển tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010, định hướng đến năm

2020. (3) Thông báo số 108-TB/TW ngày 01/10/2012 của Bộ Chính trị về Đề án

“Phát triển KTXH nhanh, bền vững; bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và

thí điểm xây dựng 2 đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn, Móng Cái”.

3.2. Thực tiễn phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

3.2.1. Việc triển khai các mô hình phát triển khu kinh tế

Từ năm 1996, Chính phủ cho áp dụng thí điểm một số cơ chế chính sách

tại cửa khẩu Móng Cái theo Quyết định số 675/QĐ-TTg ngày 18/9/1996. Quảng

Ninh tiếp tục thành lập: Khu kinh tế ven biển Vân Đồn (huyện Vân Đồn). Khu

kinh tế cửa khẩu: (1) Móng Cái (thành phố Móng Cái); (2) Hoành Mô - Đồng

Văn (huyện Bình Liêu); (3) Bắc Phong Sinh (huyện Hải Hà).

Cꢀng như các KKT ở các địa phương khác, các mô hình phát triển KKT

trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh hướng tới phát triển các ngành, lĩnh vực khác nhau

nhưng lợi thế cạnh tranh của các mô hình đều được xây dựng dựa trên nguyên tắc

phát huy các lợi thế về quy mô, hình thành các khu sản xuất tập trung. Tập trung

vào các yếu tố lợi thế: (1) tính đồng bộ của cơ sở hạ tầng kỹ thuật, (2) yếu tố địa

kinh tế, (3) địa bàn thuận lợi để phát triển sản xuất, cung cấp dịch vụ và thu hút

đầu tư. Việc quản lý các KKT được tổ chức theo 03 cấp.

Những năm gần đây, với sự năng động và chủ động, Quảng Ninh đã xây

dựng hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ, hiện đại, cải thiện môi trường kinh doanh

và đầu tư, nâng cao chất lượng nhân lực. Đây là quá trình đổi mới quan trọng từ

mô hình phát triển KKT đơn giản sang đa mục tiêu và toàn diện hơn.

3.2.2. Tình hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng

Ninh

15

3.2.2.1. Xây dựng và đề xuất các cơ chế chính sách phát triển các khu kinh

tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh rất tích cực nghiên cứu các giải pháp phát triển, đi đầu

trong việc xây dựng chính sách kêu gọi đầu tư. Các cơ chế chính sách được điều

chỉnh, bổ sung phù hợp với tình hình thực tiễn; cụ thể như Quyết định số

2339/2013/QĐ-UBND ngày 06/9/2013 về việc ban hành chính sách hꢁ trợ và ưu

tiên đầu tư vào các KCN, KKT trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

3.2.2.2. Tình hình xây dựng, điều chỉnh và triển khai các quy hoạch phát

triển trong các khu kinh tế

KKT CK Móng Cái: đã cơ bản hoàn thành các quy hoạch: (1) Quy hoạch

tổng thể phát triển kinh tế - xã hội (2) Quy hoạch chung xây dựng (3) Quy hoạch

Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Quy hoạch KKT Hải

Hà, KKT CK Hoành Mô – Đꢁng Vꢂn và Bꢃc Phong Sinh đều đã được ban hành,

triển khai thực hiện. Quy hoạch Khu kinh tế Vân Đꢁn đã được hoàn thiện và được

cập nhật, điều chỉnh: Quyết định 1856/QĐ-TTg ngày 27/12/2018 Quy hoạch tổng

thể Khu kinh tế Vân Đồn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

3.2.2.3. Tình hình đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng

Trên cơ sở quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và quy hoạch phát

triển các khu kinh tế gắn với các địa phương trên địa bàn tỉnh, Quảng Ninh quan

tâm đề xuất, chủ động bố trí ngân sách địa phương và tích cực trong thu hút, khai

thác các nguồn lực ngoài ngân sách đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng.

Nguꢁn vốn ngân sách Nhà nước: bao gồm: vốn chương trình phát triển

kinh tế xã hội các vùng; chương trình tránh trú bão; hạ tầng du lịch; chương trình

134; chương trình 135; chương trình củng cố, nâng cấp hệ thống đê biển; hạ tầng

khu kinh tế cửa khẩu; Vốn trái phiếu Chính phủ...

Nguꢁn vốn ngoài ngân sách: Quảng Ninh năng động huy động được các

nguồn lực khác để tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng, bước đầu đáp ứng yêu cầu hoạt

động sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ trên địa bàn. KKTCK Móng Cái:

giai đoạn 2012 - 2017, tập trung nguồn lực đầu tư 327 công trình, hạng mục công

trình với tổng mức đầu tư là 2.152,024 tỷ đồng. KKTCK Bꢃc Phong Sinh và

16

KKTCK Hoành Mô - Đꢁng Vꢂn: đạt kết quả bước đầu. KKT Vân Đꢁn: 50 dự án

với tổng vốn đầu tư đạt 131,392 triệu USD và 12.950,093 tỷ đồng, trong đó có dự

án cảng hàng không với tổng vốn đầu tư 6.759 tỷ đồng.

3.2.2.4. Tình hình thu hút đầu tư vào các khu kinh tế

Đến năm 2018, các KKT cửa khẩu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có 93 dự

án đầu tư (18 dự án FDI và 75 dự án trong nước) còn hiệu lực với tổng vốn đăng

ký đạt 292,8 triệu USD và 9.594,896 tỷ đồng. KKT ven biển Vân Đồn đến nay có

75 dự án đầu tư vốn ngoài nguồn ngân sách với tổng số vốn đầu tư đăng ký đạt

trên 9.800 tỷ đồng.

3.2.2.5. Tình hình hoạt động sản xuất, kinh doanh tại các khu kinh tế

Sau hơn 20 năm từ khi thực hiện Quyết định 675/TTg; đến nay, hoạt động

thương mại, xuất nhập khẩu diễn ra rất sôi động. KKTCK Móng Cái: phát triển

các lĩnh vực công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, có trên 1.000 doanh

nghiệp hoạt động đa dạng, trên 5.250 hộ kinh doanh. KKTCK Bꢃc Phong Sinh:

hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu theo hình thức biên mậu. KKTCK Hoành

Mô - Đꢁng Vꢂn: hoạt động xuất nhập khẩu, chợ cửa khẩu Hoành Mô và Đồng

Văn với khoảng 300 hộ kinh doanh. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng khá

qua các năm. Về thu ngân sách tꢂng đều. Các KKT cửa khẩu còn là điểm thu hút

khách du lịch, như KKTCK Móng Cái lượt khách du lịch tăng bình quân

16,9%/năm; doanh thu từ du lịch tăng bình quân 22%/năm. Số lao động làm việc

trong KKT tăng rất nhanh. Về bảo vệ môi trường các doanh nghiệp có ý thức chấp

hành các quy định về bảo vệ môi trường, thu gom và hợp đồng vận chuyển và xử

lý chất thải rắn thông thường, chất thải theo quy định.

3.2.3. Tổng hợp chung về một số kết quả đạt được, tồn tại hạn chế và

nguyên nhân

3.2.3.1. Những kết quả đạt được: (1) Các KKT đã góp phần vào đổi mới

môi trường đầu tư, kinh doanh của tỉnh Quảng Ninh. (2) thu hút được lượng vốn

lớn đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật và sản xuất kinh doanh. (3) Các KKT giúp

thúc đẩy phát triển sản xuất công nghiệp, hình thành một số ngành công nghiệp

trọng điểm. (4) Các KKT có đóng góp quan trọng phát triển kinh tế - xã hội.

17

3.2.3.2. Tꢁn tại, hạn chế: (1) Cơ chế quản lý còn bất cập: Ban quản lý KKT

là cơ quan đầu mối quản lý về KKT tại địa phương, chính quyền cấp huyện quản

lý theo lãnh thổ, theo lĩnh vực. (2) Ưu đãi đầu tư cho các KKT đã được quan tâm

nhưng chưa thực sự hấp dẫn. (3) Việc huy động các nguồn lực phát triển cơ sở hạ

tầng các KKT còn khó khăn. (4) Liên kết kinh tế trong phát triển chưa hiệu quả:

giữa các doanh nghiệp trong KKT và giữa các KKT với kinh tế địa phương bên

ngoài. (5) Sản xuất trong KKT đặt ra thách thức về môi trường như không khí,

tiếng ồn, chất thải.

3.2.3.3. Nguyên nhân: (1) quy hoạch KKT chưa liên kết chặt chẽ với quy

hoạch vùng. (2) Đầu tư dàn trải, thiếu sự đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, xã hội. (3) Tiến

độ đầu tư hạ tầng chưa đạt yêu cầu do quy mô nguồn vốn nhꢂ. (4) Việc phân cấp,

ủy quyền cho Ban quản lý chưa đầy đủ, nhất quán. (5) Thu hút đầu tư sản xuất,

kinh doanh vào các KKT gặp nhiều khó khăn.

3.3. Đánh giá các yếu tố tác động đến phát triển khu kinh tế trên địa

bàn tỉnh Quảng Ninh

3.3.1. Yêu cầu đổi mới

Mô hình KKT hiện nay tồn tại nhiều hạn chế, đang đối diện với thách thức

của hội nhập kinh tế quốc tế. Việc nghiên cứu mô hình KKT mới với những thuận

lợi, hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư, khắc phục những tồn tại, hạn chế của các mô

hình hiện nay là hết sức cần thiết.

3.3.2. Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố liên quan đến mô hình

phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Có nhiều yếu tố tác động nhiều mặt đến việc triển khai các mô hình phát

triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. (1) Kiến tạo và phát triển mô hình

KKT (2) Thu hút các nguồn lực đầu tư, tiếp thu khoa học công nghệ, tận dụng

hiệu quả phân công lao động quốc tế. (3) Phát huy, khai thác tối đa tiềm năng, thế

mạnh, các nguồn lực của địa phương. (4) Gắn với các yếu tố của thời đại, đi đầu

tiếp thu thành tựu của cách mạng công nghiệp (5) Tạo việc làm, phát triển nguồn

nhân lực và nâng cao đời sống nhân dân. (6) Tham gia hội nhập, thúc đẩy quá

trình tăng trường xanh, kinh tế xanh, xanh hoá sản xuất.

18

3.3.3.Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến đổi mới mô hình phát

triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

3.3.3.1. Tác động tích cực: Thúc đẩy phát triển kinh tế, Cải thiện môi

trường, đầu tư kinh doanh; Phát triển nguồn nhân lực và trình độ khoa học công

nghệ; Mở rộng thị trường và đối tác; Tạo việc làm, giải quyết tốt các vấn đề xã

hội; Thúc đẩy thay đổi cơ chế, chính sách; Giao lưu văn hoá; Thúc đẩy cái cách

thể chế; Phát huy vai trò quốc gia; Giải quyết vấn đề chung toàn cầu.

3.3.3.2. Tác động tiêu cực: Tác động xấu đến kinh tế - xã hội; Mất cân đối

và bất ổn; Gia tăng khoảng cách giàu nghèo; Thách thức đối với sử dụng tài

nguyên và môi trường; Ổn định chính trị; Sự tấn công của văn hoá ngoại lai; Đảm

bảo an ninh.

CHƯƠNG 4: ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

KINH TẾ QUỐC TẾ

4.1. Bối cảnh và dự báo xu hướng tác động đến đổi mới mô hình phát

triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030

Việc đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế đã trở thành mối quan tâm lớn,

coi đây là động lực mạnh mẽ thúc đẩy tiến trình cải cách kinh tế và hội nhập; vai

trò ngày càng quan trọng của hợp tác công - tư (PPP).

Với nhiều thành công trong phát triển kinh tế - xã hội, sở hữu những tiềm

năng, thế mạnh rõ nét; Quảng Ninh đang là địa phương có quyết tâm chính trị nổi

bật và nhiều sáng tạo trong đổi mới các mô hình phát triển kinh tế.

4.2. Lựa chọn mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh

Quảng Ninh trong thời gian tới

4.2.1. Quan điểm lựa chọn mô hình

(1) Xây dựng mô hình phát triển KKT có nền hành chính hiện đại, bộ máy

quản lý tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, thủ tục hành chính thuận lợi; cơ chế, chính

sách ưu đãi vượt trội, cạnh tranh quốc tế. (2) Đặt trong quy hoạch tổng thể và mối

liên kết phát triển khu vực và cả nước. Đảm bảo phát triển bền vững với nền kinh

tế độ mở cao. (3) Xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Thu hút mạnh đầu