Phụ nữ và du lịch nông thôn – Nghiên cứu trường hợp Cồn Sơn, Cần Thơ

Download

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

Bài nghiên cứu

Open Access Full Text Article

Phụ nữ và du lịch nông thôn – nghiên cứu trường hợp Cồn Sơn, Cần

Thơ

Trần Thị Tuyết Vân^*, Nguyễn Duy An, Trương Hoàng Tố Nga

TÓM TẮT

Du lịch là một trong những lĩnh vực tạo công ăn việc làm đặc biệt quan trọng đối với người phụ

nữ. Theo Chương trình Phát triển Nhân lực Du lịch đến năm 2015 của Tổng cục Du lịch, tỷ lệ nữ

Use your smartphone to scan this

QR code and download this article

giới làm trong ngành này chiếm tỷ lệ 56% so với lực lượng lao động nói chung. Đặc biệt ở những

vùng nông thôn, vào thời điểm nông nhàn, việc tham gia tổ chức, thực hiện du lịch cũng như các

hoạt động gián tiếp phục vụ du khách đã giúp cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người

phụ nữ một cách đáng kể. Thông qua những lợi ích thiết thực của hoạt động du lịch, đã có sự

chuyển biến tích cực trong nhận thức về vấn đề bình đẳng giới, người phụ nữ không chỉ giúp cải

thiện thu nhập cho bản thân, gia đình mà còn góp phần tích cực trong các hoạt động phát triển

kinh tế, xã hội ở địa phương. Nhóm nghiên cứu đã chọn địa bàn khảo sát ở Cồn Sơn (Cần Thơ) –

một trong những khu vực mà hoạt động du lịch nông thôn có sự tham gia chủ yếu đến từ phía

nữ giới. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là điền dã dân tộc học, với các kỹ thuật quan sát

tham dự và phỏng vấn sâu. Mục đích của nghiên cứu là làm rõ vai trò của phụ nữ trong hoạt động

phát triển du lịch Cồn Sơn; nhận định những lợi ích do du lịch mang lại; góp phần củng cố niềm

tin và thúc đẩy sự tham gia tích cực hơn của phụ nữ vào công tác tổ chức, quản lý và thực hiện du

lịch. Kết quả nghiên cứu cho thấy thông qua việc làm du lịch, tầm quan trọng của người phụ nữ

nông thôn được nâng cao. Đồng thời, du lịch mở ra nhiều cơ hội cho người phụ nữ thể hiện năng

lực và phát huy giá trị của mình.

Từ khoá: Cồn Sơn, phụ nữ trong du lịch, du lịch nông thôn, vai trò của phụ nữ

di sản trong khu vực nông thôn, các chuyến đi tham

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bàn luận về phụ nữ, vị thế, tầm ảnh hưởng, nhu cầu

của họ trong xã hội, trong lao động và gia đình không

quan danh lam thắng cảnh, thưởng ngoạn cảnh quan

nông thôn, và du lịch nông nghiệp [³, tr.514-515].

Trong bài viết này, khái niệm du lịch nông thôn được

phải là đề tài xa lạ trong nghiên cứu khoa học. Đặc

biệt, dưới ảnh hưởng của các hướng tiếp cận khác

nhau là WID (Women In Development - Phụ nữ trong

phát triển), WAD (Women And Development - Phụ

nữ và phát triển) và GAD (Gender And Development

- Giới và phát triển), các nghiên cứu về phụ nữ dần

được đánh giá như một ngành khoa học độc lập¹.

Trong bối cảnh phát triển của khoa học công nghệ,

toàn cầu hóa kinh tế, các hoạt động sinh kế của người

phụ nữ không chỉ liên quan đến các hoạt động nông

nghiệp như trồng và thu hoạch lương thực mà chúng

còn bao gồm cả hoạt động du lịch; trong đó du lịch

nông thôn là một trong những loại hình du lịch gần

gũi và được vận dụng nhiều nhất ở các khu vực xa

trung tâm thành phố. Khi đề cập đến du lịch nông

thôn, Bernard Lane (1994) đúc kết rằng đây là loại

hình được diễn ra ở những khu vực nông thôn, quy

mô kinh doanh nhỏ, du khách được tiếp xúc trực tiếp

với thiên nhiên và văn hóa truyền thống ở làng xã².

Du lịch nông thôn còn có thể bao gồm các chuyến

Trường Đại học Khoa học Xã hội và

Nhân văn, ĐHQG-HCM

hiểu một cách đơn giản là các hoạt động du lịch diễn

ra ở vùng nông thôn, giới thiệu về cuộc sống nông

thôn cùng các giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương⁴.

Đầu tư vào du lịch nông thôn có thể đóng góp cho việc

bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên du

lịch tự nhiên và văn hóa ở địa phương cũng như góp

phần nâng cao chất lượng cuộc sống và vai trò của cư

dân địa phương, trong đó, phụ nữ chiếm vị trí quan

trọng trong công tác triển khai các hoạt động du lịch

nông thôn này.

Liên hệ

Trần Thị Tuyết Vân, Trường Đại học Khoa

học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM

Email: [email protected].vn

Lịch sử

• Ngày nhận: 22/3/2020

• Ngày chấp nhận: 30/11/2020

• Ngày đăng: 20/12/2020

DOI : 10.32508/stdjssh.v4i4.600

Trong ngành du lịch, các công việc cần đến sự tương

tác giữa nhân viên và khách hàng, nhất là trong nhà

hàng khách sạn, nhiều vị trí công việc, được mô tả là

ưu tiên dành cho phụ nữ^5,6. Nhiều hoạt động trong

du lịch nông nghiệp có giá trị gia tăng cũng bắt nguồn

từ lao động truyền thống của phụ nữ: bảo quản mứt,

thạch và các loại thực phẩm khác, tạo ra các vật dụng

Bản quyền

mở được phát hành theo các điều khoản của

the Creative Commons Attribution 4.0

International license.

gia đình như mền và giỏ^7,8

và Louise Twining-Ward (2017), du lịch có thể trao

. eo Cecile Fruman

thăm vườn quốc gia, công viên công cộng, du lịch quyền cho phụ nữ, nó là một công cụ tạo cơ hội tốt

Trích dẫn bài báo này: Vân T T T, An N D, Nga T H T. Phụ nữ và du lịch nông thôn – nghiên cứu trường

hợp Cồn Sơn, Cần Thơ. Sci. Tech. Dev. J. - Soc. Sci. Hum.; 4(4):738-746.

738

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

hơn cho sự tham gia của phụ nữ vào lực lượng lao bên cạnh đó, họ còn nhận các công việc từ bên ngoài

địa bàn để cải thiện thu nhập như may gia công, làm

các sản phẩm thủ công như nón lá, giỏ xách,... Nhìn

chung, vào thời kỳ chưa có du lịch, nữ giới sẽ đảm

đương các công việc chăm lo nhà cửa, vườn tược và

con cái hoặc làm thêm một vài công việc để hỗ trợ

nam giới kiếm thêm thu nhập.

động, kinh doanh và lãnh đạo. Một báo cáo của Hội

đồng Du lịch và Lữ hành ế giới (World Travel &

Tourism Council, 2019) cho biết tỷ lệ lao động nữ

trong ngành du lịch là 46,4% lớn hơn tỷ lệ lao động

nữ trong nền kinh tế nói chung 43,3%⁹. Vì vậy, phụ

nữ có vai trò quan trọng trong phát triển du lịch nông

thôn.

Từ năm 2015, khi hoạt động du lịch nông thôn hình

thành, vị trí của nữ giới trong phương thức sinh kế

này cũng có nhiều khác biệt so với các phương thức

cũ. Họ trở thành người trực tiếp đón tiếp giao lưu,

trao đổi với du khách, thông qua các hoạt động như:

giới thiệu và thuyết minh về nhà vườn; phục vụ đờn

ca tài tử, ẩm thực truyền thống Nam Bộ… Như vậy,

nhờ vào việc tận dụng các lợi thế của phái nữ, việc

tham gia vào hoạt động du lịch nông nghiệp của nữ

giới có phần thuận lợi hơn so với nam giới; mức độ

ảnh hưởng của nữ giới cũng có sức tác động mạnh

đến sự thu hút và hấp dẫn của sản phẩm du lịch tại

điểm hơn nam giới. Vì thế, nhóm tác giả quyết định

chọn Cồn Sơn làm địa điểm thực hiện nghiên cứu.

Để tiến hành nghiên cứu này, nhóm tác giả chia thành

nhiều đợt điền dã vào các tháng 1/2017, 2/2018 và

11/2018. Vào tháng 01/2017, nhóm tác giả tiếp cận

với tư cách khách du lịch tham quan Cồn Sơn, đây

cũng là cơ hội để chúng tôi tiếp cận và làm quen với

cộng đồng. Trong thời gian không có mặt tại địa bàn,

nhóm tác giả vẫn giữ liên lạc với cộng đồng thông qua

các kênh mạng xã hội là Facebook và Zalo. Vào tháng

02/2018, nhóm tác giả trở lại và cùng tham gia với

người dân vào các công đoạn phục vụ khách du lịch;

mục đích của chuyến đi lần này là quan sát, đánh giá

mức độ tham gia của nữ giới trong quá trình cung ứng

dịch vụ du lịch nông thôn. Song song đó, các cuộc

phỏng vấn cá nhân được diễn ra theo phương pháp

chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện. Vào tháng 11/2018,

chúng tôi quay lại cồn để cập nhật thêm những thông

tin còn thiếu trong lúc triển khai viết.

Trong bối cảnh nhiều hoạt động du lịch nông thôn

được thực hiện, do tỉ lệ phụ nữ hoạt động trong lĩnh

vực nông nghiệp cao nên việc xác định tầm ảnh hưởng

của phụ nữ trong hoạt động trên là một chủ đề cần

được giải quyết. Ở Việt Nam, cơ cấu lao động trong

nông thôn dần có vị thế nghiêng về người phụ nữ.

eo báo cáo năm 2016 của Tổng cục ống kê, ở

nông thôn, tỷ lệ phụ nữ làm việc trong nông nghiệp

chiếm đến 63,4%¹⁰. Đồng thời, theo Định hướng

phát triển sản phẩm du lịch khu vực Đồng bằng sông

Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2020, tầm nhìn 2030,

cũng chỉ ra rằng du lịch nông thôn là một trong các

sản phẩm du lịch đặc thù chính tại vùng.

Từ những phân tích trên cho thấy, nghiên cứu về phụ

nữ với du lịch nông thôn là thực sự cần thiết. ông

qua phân tích hoạt động du lịch tại Cồn Sơn, làm rõ

được sự quan trọng của phụ nữ trong phát triển du

lịch nông thôn, từ đó bổ sung thêm các nghiên cứu về

giới trong du lịch, đồng thời củng cố bình đẳng giới

trong cộng đồng.

ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

Cồn Sơn nằm giữa Sông Hậu (ngang Bến đò Cô Bắc),

thuộc phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình ủy, thành

phố Cần ơ. Cồn có diện tích bề nổi (diện tích canh

tác) là 67 ha. Trước khi du lịch hình thành, Cồn Sơn

được biết đến là một cồn 4 “Không” (không điện,

không đường, không trường, không nước). Cuộc

sống của người dân trước đây chủ yếu dựa vào các

hoạt động sản xuất nông nghiệp như vườn cây ăn trái,

nuôi trồng thủy sản. Trong đó, trồng vườn cây ăn trái

là hoạt động kinh tế chủ lực. Nam giới trên cồn sẽ

làm những việc nặng như đắp đê, đào mương, cuốc

đất,…Ngoài ra, những người nam giới trên cồn phải

làm thêm các công việc khác ở phía trung tâm thành

phố Cần ơ như xây dựng, thợ mộc, khuân vác,…

để có thêm thu nhập vào những thời điểm nông nhàn.

Nữ giới tham gia vào hoạt động nông nghiệp với các

công việc nhẹ hơn như dọn cỏ, tưới cây, thu hoạch

nông sản mang ra các chợ đầu mối để bán hoặc trao

đổi hàng hóa để lấy các nhu yếu phẩm phục vụ cho

nhu cầu của gia đình. Trong thời gian nông nhàn, phụ

Những cuộc phỏng vấn bán cấu trúc được thực hiện

lần lượt từ nhà vườn này đến nhà vườn khác, chúng

tôi tiến hành ghi âm nếu được sự cho phép và tốc

ký vào nhật ký điền dã. Chúng tôi lựa chọn hình

thức phỏng vấn bán cấu trúc theo các tiêu chí về vị

trí của họ trong công việc: chủ vườn, hỗ trợ phục vụ

du khách (phụ nấu ăn, phục vụ đờn ca) và hướng dẫn

viên.

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Vào tháng 6/2015, dưới sự hướng dẫn của các cán bộ

địa phương, người dân tiếp cận với du lịch ở tâm thế

còn nhiều e dè và lo ngại bởi đây là một phương thức

sinh kế hoàn toàn mới lạ với họ. Sau hơn một năm

nữ tập trung vào các công việc nội trợ trong gia đình, làm du lịch, đời sống kinh tế và văn hóa của người

739

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

dân đã từng bước được cải thiện, người dân dần dần Quy trình tổ chức du lịch tại đây chặt chẽ với sự phối

hợp giữa điều phối viên, các chủ vườn và hướng dẫn

viên trên cồn. Đầu tiên, từng nhà vườn xác định

dịch vụ và định giá dịch vụ của mình. Sau đó, điều

phối viên của cộng đồng thống kê các sản phẩm du

lịch của từng hộ theo tháng. Chương trình du lịch

sẽ được điều phối viên giới thiệu đến các công ty du

lịch và đăng thông tin lên trang Facebook “Du lịch

Cồn Sơn”. Khách lẻ hoặc các công ty du lịch có thể

liên hệ trực tiếp với điều phối viên để thống nhất thời

gian và giá cả dịch vụ. Sau đó, điều phối viên thông

báo cho những hộ được khách chọn về thời gian và

số lượng khách để những hộ này chuẩn bị nguyên vật

liệu nấu nướng. Vào thời điểm hoạt động du lịch diễn

ra, hướng dẫn viên sẽ đón khách từ đò Cô Bắc, hướng

dẫn khách đến các nhà vườn và thuyết minh về Cồn

Sơn cũng như thế mạnh từng hộ. Khi chương trình

du lịch kết thúc, điều phối viên nhận tiền từ khách.

Vào cuối tuần, các thành viên trong Tổ hợp tác cùng

ngồi lại họp rút kinh nghiệm và thanh toán, món nào

của nhà nào thì nhà đó nhận lại khoản tiền từ điều

phối viên theo giá đã kê khai.

Qua ba năm đưa vào hoạt động, mô hình du lịch Cồn

Sơn đã có bước phát triển và đã đạt được một số thành

công nhất định. Bảng số liệu thống kê số lượt khách

đến với Cồn Sơn qua các tháng trong 3 năm đã thể

hiện rõ nét cho những bước đầu thành công của mô

hình du lịch này tại Cồn Sơn.

Từ Bảng 1: Số liệu thống kê lượt khách đến Cồn Sơn,

có thể thấy trong giai đoạn đầu phát triển, lượt khách

du lịch đến với Cồn Sơn đã có sự tăng nhanh đột biến

khi cùng kỳ tháng 8 năm 2017 có lượt khách tăng gấp

4,5 lần so với năm 2016. Tổng lượt khách 5 tháng cuối

năm 2017 tăng gần gấp hai lần so với năm 2016. Sự

gia tăng đáng kể của lượt khách đến với Cồn Sơn đã

bước đầu cho thấy hiệu quả của hoạt động du lịch nơi

đây và là động lực to lớn cho cộng đồng phụ nữ trên

Cồn Sơn chung tay phát triển du lịch nông thôn trong

thời gian tới.

tập trung đầu tư, tổ chức du lịch một cách nghiêm

túc hơn. Người dân tập hợp lại và hình thành tổ hợp

tác du lịch để hoạt động cùng nhau. Đặc điểm của

mô hình du lịch nông thôn ở đây là mỗi nhà một sản

phẩm, do đó, không có sự trùng lặp trong quá trình

cung ứng, phục vụ du khách. Chẳng hạn như, nhà bà

Bảy Muôn làm bánh kẹp, bánh lọt, thì nhà bà Năm

Phước làm bánh in, bánh xèo; nhà cô Ba Vàm Hồ có

món gà nấu chanh dây thì nhà vườn Song Khánh có

món lẩu mắm,…Khách đang tham quan trải nghiệm

ở nhà này mà muốn thưởng thức món nhà khác thì họ

vẫn đạp xe chở món ăn mang qua để phục vụ khách,

không cạnh tranh, mồi chài, chèo kéo khách. Các hộ

giúp đỡ nhau, hợp tác cùng làm nên một mô hình du

lịch “có một không hai”, không nhầm lẫn với các hình

thức du lịch nông thôn khác trong địa bàn Cần ơ

và ở các địa phương lân cận của vùng ĐBSCL.

Sản phẩm du lịch của Cồn Sơn được chia thành hai

mảng chính là tham quan và ẩm thực. Về tham quan,

du khách sẽ được đến thăm các vườn trái cây (bưởi,

vú sữa, nhãn, chôm chôm,…), thưởng thức trái cây

tại vườn và mua đem về làm quà. Với lợi thế đất phù

sa, các loại trái cây trên Cồn Sơn thay nhau cho trái

quanh năm, nông sản trên cồn cũng có kích thước to

hơn so với trái cây ở các địa phương khác, chẳng hạn

như vú sữa có thể nặng từ 500 – 800 gram/quả, dưa

hấu có thể có đường kính đến 80 cm/quả. Ngoài ra,

Cồn Sơn nổi tiếng với dịch vụ tham quan “cá lóc bay”

và bè cá Bảy Bon. “Cá lóc bay” là sản phẩm của nhà

vườn Tín Hòa, đàn cá hơn 20.000 con có khả năng bay

lên cao khỏi mặt nước khi có hiệu lệnh của chủ hộ đã

tạo nên thương hiệu cho du lịch nông thôn tại Cồn

Sơn. Bên cạnh đó, bè cá Bảy Bon với những giống

cá hiếm như cá hồng vỹ mỏ vịt, cá cung thủ, cá Koi,

cá Hô,… khiến du khách thích thú khi được quan sát

các giống cá lạ giữa lòng sông Hậu. Về ẩm thực, Cồn

Sơn chia thành nhóm món mặn và nhóm bánh. Hệ

thống món mặn đa dạng với các món lẩu và các món

nướng. Một số món ăn thường được du khách lựa

chọn như cá tai tượng nướng lá sen, cá lóc nướng trui

chấm muối, cá lóc hấp hèm, lươn xào sả ớt, bánh canh

cua đồng, gà nấu chanh dây, gà xé bưởi, bồ câu khìa,...

Bên cạnh đó, Cồn Sơn nổi tiếng với các loại bánh như

bánh xèo, bánh khọt, bánh cống, bánh ướt,... Các loại

bánh ngọt dân gian, truyền thống như bánh lá mít,

bánh bò, bánh chuối, bánh da lợn, bánh lọt lá dứa,

bánh kẹp cuốn, bánh đúc, bánh nhúng, bánh bông

lan, bánh in… được làm bằng nguyên liệu tự nhiên,

dụng cụ làm bánh là các khuôn đúc bằng gỗ từ xưa,

hoặc từ chính những chiếc lá, gợi nhớ về một ký ức

truyền thống trong văn hóa ẩm thực Việt.

eo Danh sách các điểm vườn du lịch tại Cồn Sơn

quận Bình ủy do Phòng Văn hóa và ông tin quận

Bình ủy công bố ngày 17/8/2020, Cồn Sơn có 19

hộ tham gia du lịch, trong đó chủ hộ là nữ giới chiếm

78.94%, hướng dẫn viên là nữ chiếm 58,33% và các

công việc phụ dọn dẹp có lượng nữ giới chiếm 49,2%.

Như vậy, ở các công việc có mức độ quan trọng, có

sức ảnh hưởng và tiếp xúc trực tiếp với khách (như

chủ vườn, hướng dẫn viên), nữ giới Cồn Sơn chiếm

tỷ trọng cao hơn so với nam giới. Như vậy, khi du

lịch được triển khai và đưa vào hoạt động thì phân

công lao động trên Cồn Sơn cũng có nhiều thay đổi,

vai trò của người phụ nữ trở nên tích cực hơn. Họ

được tham gia, phát huy thế mạnh, sở trường sẵn có

740

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

Bảng 1: Số liệu thống kê lượt khách đến Cồn Sơn

Năm 2016

Năm 2017

1188

1407

1599

1731

1255

2388

2871

1666

1409

1280

765

Năm 2018

1249

Chưa có khách

áng 1

áng 2

áng 3

áng 4

áng 5

áng 6

áng 7

áng 8

áng 9

áng 10

áng 11

áng 12

1182

1801

365

529

783

699

753

3.129

1027

18.586

Tổng lượt khách

4.232

Nguồn: Câu lạc bộ Liên ế Hệ, 2018

của bản thân vào hoạt động du lịch tại địa phương. Cụ khẳng định sự đóng góp của mình vào quá trình phát

thể, người phụ nữ sẽ đảm nhiệm việc nấu nướng các triển du lịch tại địa bàn.

món ăn, tiếp khách, hướng dẫn du khách cách nấu các Xét về trình độ học vấn, các chủ nhà vườn là nữ có

món ăn, kể về các câu chuyện liên quan đến gia đình, trình độ dao động từ 5/12 đến 10/12, trong khi đó

hát đờn ca tài tử. Những người đàn ông thì lui về “hậu các chủ nhà vườn là nam giới có trình độ học vấn

trường”, họ phục chuẩn bị nguyên vật liệu, dọn dẹp, 12/12. Các hướng dẫn viên (cả nam và nữ) có trình

chỉnh sửa bàn ghế và đồ dùng trong gia đình phục vụ

cho việc đón tiếp khách.

độ học vấn 12/12. Những đối tượng phụ chuẩn bị,

dọn dẹp, trình diễn đờn ca tài tử,… có trình độ trung

bình khoảng 9/12. Những số liệu này cho thấy rằng

trình độ học vấn của nữ giới không ảnh hưởng đến

tầm quan trọng và sự tham gia của họ vào quá trình

phát triển du lịch nông thôn, ngay cả khi họ có trình

độ thấp (5/12), phụ nữ vẫn có cơ hội đóng góp trong

lĩnh vực này.

• “Nói chung là loại hình du lịch này chủ yếu là phụ

nữ không à, ban đầu có chị Năm Công, chị, chị

Bảy Muôn, chị Năm Minh nữa, ở đằng kìa thì có

anh ành Tâm với chú Sáu Cảnh là nam thôi.

Phụ nữ ở vườn thì cái chuyện nội trợ ai cũng biết,

nói chung phụ nữ trên Cồn về bánh trái ai cũng

biết làm, nấu ăn cũng vậy, tự nấu ăn, tự làm

bánh trái dựa vào cái lợi thế sẵn có. […]” (Chị

Năm - chủ vườn du lịch, 46 tuổi, phỏng vấn ngày

29/3/2018)

Du lịch nông thôn tạo cơ hội việc làm và

tăng thu nhập cho phụ nữ

áng 6/2015, mô hình du lịch nông thôn được đưa

vào hoạt động trên địa bàn Cồn Sơn với sự tham gia

ban đầu của vài hộ dân thông qua việc cung cấp dịch

vụ ăn uống, tham quan vườn trái cây, tìm hiểu đời

sống của người dân ở địa bàn. Những hoạt động sơ

khai ban đầu đã được các cơ quan chức năng của quận,

thành phố hỗ trợ, động viên người dân tham gia nhằm

Độ tuổi của những người phụ nữ khi tham gia vào

hoạt động du lịch dao động từ 18 đến 70 tuổi. Trong

đó, các cô gái trẻ thường giữ nhiệm vụ hướng dẫn du

khách, những người phụ nữ trên 30 tuổi thường đóng

vai trò như chủ hộ và làm các công việc chính liên

quan đến phục vụ du khách tại nhà mình. Qua quá mục đích tạo việc làm cho nữ giới, gia tăng thu nhập,

trình tiếp cận địa bàn, chúng tôi đã thống kê được cải thiện chất lượng cuộc sống của các hộ dân trên

15/19 chủ vườn du lịch là những phụ nữ và tất cả họ cồn.

đều trên 45 tuổi, trong đó vườn vú sữa Bơ Hồng có Nhận thấy việc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ cho

chủ vườn 70 tuổi. Như vậy, du lịch nông thôn đã góp mô hình du lịch nông thôn phù hợp với điều kiện,

phần tạo điều kiện cho nữ giới từ trung niên trở lên khả năng, năng lực hiện có của bản thân do đó cộng

741

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

đồng phụ nữ Cồn Sơn đã cùng nhau tham gia du lịch ở địa phương, những dịch vụ hướng dẫn khách làm

với suy nghĩ lấy lợi thế sẵn có để phục vụ cho khách. các món bánh truyền thống, các hoạt động đánh bắt

Trong giai đoạn đầu được sự hướng dẫn, giúp đỡ của cá, câu cá, tham quan mô hình bè cá trên sông, dịch

các nhà chuyên môn, những phụ nữ trên Cồn Sơn đã vụ cá lóc bay trong hoạt động thường nhật khi cho cá

tham gia ở nhiều cấp độ khác nhau. Những hộ có ăn.

các điều kiện tài nguyên du lịch như vườn cây, bè cá,

không gian đón tiếp khách, với các điều kiện cơ sở vật

chất cơ bản như nhà cửa, vật dụng nấu ăn, chỗ ngồi

để đón tiếp...sẽ là nơi phục vụ khách du lịch. Những

phụ nữ không có điều kiện cơ sở vật chất thì sẽ tham

gia phục vụ, với các công việc nấu ăn, dọn dẹp, phụ

tiếp đón khách tại các nhà vườn; mỗi buổi có khách sẽ

mang về khoảng 150.00 đồng đến 200.000 đồng. Đây

là một khoản thu nhập khá lớn, giúp phụ nữ có thêm

động lực trong việc tham gia hoạt động du lịch trên

địa bàn. Đối với nữ giới làm hướng dẫn viên, công

tác phí trung bình khoảng 150.000 đồng/hướng dẫn

viên/đoàn khách 20 người.

Để có được các kết quả khả quan ban đầu, cộng đồng

phụ nữ Cồn Sơn đã tích cực tham gia vào tổ hợp tác

du lịch nông thôn nhằm cung cấp cho khách các sản

phẩm, dịch vụ đa dạng thông qua mô hình liên kết

giữa các hộ làm du lịch với nhau và cùng đảm bảo

chia sẻ lợi ích kinh tế từ hoạt động du lịch mang lại.

Căn cứ vào Bảng 2: Danh sách thành viên tổ hợp tác

du lịch nông thôn cồn Sơn có thể nhận thấy hoạt động

du lịch đã và đang thu hút sự chú ý và tham gia hoạt

động của phụ nữ trên địa bàn. Tỷ lệ phụ nữ tham gia

cung cấp các sản phẩm, dịch vụ du lịch trên cồn hiện

nay chiếm trên 67%. Với các hình thức tham gia cụ

thể:

Trong Bảng 4: ống kê lượt khách và doanh thu từ

hoạt động du lịch trên địa bàn Cồn Sơn. Hoạt động

du lịch đã có bước phát triển rõ rệt khi số lượt khách

và doanh thu đã tăng đáng kể qua thời gian hoạt động.

Nguồn doanh thu có được từ hoạt động du lịch đã thể

hiện đáng kể vai trò của phụ nữ trong du lịch, đã được

thể hiện rõ.

Bên cạnh đó, hoạt động du lịch không chỉ mang lại

nguồn thu nhập thêm cho các chị em phụ nữ trực tiếp

tham gia du lịch mà còn mang lại nguồn thu gián tiếp

cho các chị em khác trên địa bàn Cồn Sơn khi số lượt

khách đến địa phương gia tăng, tạo cơ hội cho các chị

em có thể bán tại chỗ các sản phẩm nông sản, các sản

vật do chị em tự chế biến làm ra như các mặt hàng

khô cá lóc, rượu làm từ trái cây, các loại bánh trái khi

khách có nhu cầu tìm mua đặc sản địa phương mang

về, giúp chị em kiếm thêm thu nhập.

Những kết quả đó đã tạo động lực không chỉ cho nữ

giới ở Cồn Sơn tham gia hoạt động du lịch ngay từ ban

đầu mà còn tạo sự tin tưởng, động lực giúp những

phụ nữ chưa tham gia hoạt động du lịch quan tâm,

tìm hiểu và tham gia thử nghiệm với nhiều vai trò

nhỏ khác nhau trong quá trình đa dạng hóa sản phẩm

du lịch Cồn Sơn nhằm phục vụ khách trong và ngoài

nước.

Du lịch nông nghiệp tạo điều kiện giúp phụ

nữ được học hỏi và khẳng định giá trị bản

thân

Dựa vào Bảng 3: Danh mục công việc phụ nữ tham

gia trong hoạt động du lịch Cồn Sơn có thể nhận thấy

các công việc, hoạt động du lịch khá đa dạng, tạo điều

kiện cho những người phụ nữ lớn tuổi cũng có thể

tham gia du lịch với những công việc phù hợp với khả

năng, điều kiện sức khỏe của bản thân như: giới thiệu

về lịch sử vùng đất trong sự hiểu biết của bản thân,

buôn bán trái cây thu hoạch được từ vườn; được trò

chuyện, giao lưu với khách.

Với quyết tâm thực hiện du lịch với phương châm vừa

làm vừa học hỏi, các chị em phụ nữ tham gia vào các

khóa học tập, tập huấn, trao đổi học hỏi kinh nghiệm

làm du lịch từ các địa phương khác. Trong giai đoạn

đầu, cộng đồng phụ nữ được tham gia khóa tập huấn

tại chỗ do các giảng viên có kinh nghiệm, hiểu biết của

các trường đại học trong khu vực đồng bằng sông Cửu

Long và các trường khác trực tiếp hướng dẫn, giảng

dạy về các quy trình, phương pháp đón tiếp, phục vụ

khách du lịch. Được hướng dẫn cách thức triển khai

hoạt động du lịch, gợi mở ý tưởng, hướng dẫn phụ nữ

làm các món ăn dân dã, triển khai các mô hình sản

phẩm đơn giản phục vụ khách du lịch,…

• “Mình có việc làm tại chỗ, mình vừa chăm sóc gia

đình, vừa chăm sóc con cái, chồng con ở nhà, vừa

có thêm thu nhập, không phải đi làm thuê, làm

mướn ở ngoài.” (Chị Năm - chủ vườn du lịch, 46

tuổi, phỏng vấn ngày 29/3/2018)

Nhằm tạo ấn tượng thu hút khách đến với địa phương,

nữ giới Cồn Sơn chung tay tạo nên các sản phẩm, dịch Ngoài ra, chính quyền địa phương còn tạo nhiều điều

vụ du lịch độc đáo, duy nhất. Nhóm phụ nữ trong tổ kiện, cơ hội cho các chị em phụ nữ làm du lịch được

du lịch cùng nhau thảo luận, góp ý và thống nhất cho đi tham quan học tập các mô hình làm du lịch nông

từng sản phẩm, dịch vụ của cá nhân tham gia. Chính thôn ở các địa phương lân cận như Bến Tre, An Gi-

quá trình này đã tạo nên những món ăn đặc sắc chỉ có ang, Vĩnh Long. Đây là những địa phương có điều

742

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

Bảng 2: Danh sách thành viên tổ hợp tác du lịch nông thôn Cồn Sơn

STT

Tên thành viên

Dịch vụ

Vai trò

Hộ chính thức

Phan Hữu Cảnh

Phan ị Kim Phước

Nguyễn ành Tâm

Võ Văn o

Ẩm thực – Liên kết vườn

Liên kết vườn

Tổ trưởng

ành viên

Tổ phó

Liên kết vườn

Trưởng ban quản lí

ành viên

Bí thư khu vực

ành viên

Lý Văn Bon

Liên kết vườn

Phan ị Luôn

Liên kết vườn

Nguyễn ị Út

Ẩm thực

Nguyễn ị Phương

Nguyễn ị Phước

Phan ị Kim Ngân

Tô Hoàng Dịch ủy

Nguyễn ị Kim ủy

Ẩm thực

Bánh dân gian – Vườn

Dịch vụ vận chuyển

Nghề dân gian

Hộ thử nghiệm

Lê Trung Tín

Lê ị Mỹ Hòa

Bùi úy Liễu

Liên kết vườn

Ẩm thực

ử nghiệm

Liên kết vườn

Nguồn: Tổ hợp tác du lịch nông thôn cồn Sơn, 2017

Bảng 3: Danh mục công việc phụ nữ tham gia trong hoạt động du lịch Cồn Sơn

Danh mục các công việc

Nấu ăn

Nhóm lao động

Dịch vụ ẩm thực

Hướng dẫn

Số lao động nữ

Hướng dẫn làm bánh dân gian

Dẫn đường, hướng dẫn tham quan

vườn

Bán các sản vật địa phương

Phục vụ đờn ca tài tử

Chèo đò đưa khách

Buôn bán

Phục vụ

Phục vụ vận chuyển

Tổng số lao động nữ:

Nguồn: Nhóm tác giả khảo sát, 2018

Bảng 4: Thống kê lượt khách và doanh thu từ hoạt động du lịch trên địa bàn cồn Sơn

Năm

2016

2017

2018

Số tháng hoạt động

Số lượt khách (lượt khách)

Tổng doanh thu (đồng)

459.393.000

3.129

18.586

4.232

2.900.074.000

671.863.000

Nguồn: Câu lạc bộ Liên ế hệ, 2018

743

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

kiện tự nhiên khá tương đồng với Cồn Sơn và đã có

hoạt động du lịch nông thôn triển khai trong thời gian

trước. Quá trình tham quan học tập không chỉ mở ra

cho phụ nữ cơ hội được đi tham quan, tìm hiểu mà

còn được trao đổi, chia sẻ về các mô hình khai thác du

lịch ở các địa phương, từ đó có những kinh nghiệm,

bài học thực tiễn trong việc khai thác hoạt động du

lịch của gia đình và địa bàn Cồn Sơn trong tương lai.

Trong quá trình đi tham quan học hỏi kinh nghiệm,

các chị em ở địa bàn Cồn Sơn cũng muốn qua đó trao

dồi được các kỹ năng của cá nhân thông qua các hội

thi tay nghề trong lĩnh vực du lịch. Các kết quả đạt

được ở các hội thi tay nghề như Huy chương bạc với

món bánh kẹp của chị Bảy Muôn đã tạo ra động lực

to lớn cho các chị em phụ nữ trên cồn cố gắng nhiều

hơn nữa trong việc làm du lịch.

KẾT LUẬN

Trong xu thế hội nhập và đi lên của đất nước, phụ nữ

nông thôn tiếp tục phát huy và khẳng định vai trò, vị

trí của mình đối với sự phát triển của gia đình nói

riêng và của xã hội nói chung. Trường hợp ở Cồn

Sơn là một ví dụ điển hình cho thấy, khi nền kinh

tế càng phát triển, phụ nữ càng có nhiều cơ hội hơn

để tham gia vào nền kinh tế thị trường và khiến nam

giới phải chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình. Khi

quyết định làm du lịch nông thôn, tầm ảnh hưởng của

người phụ nữ được nâng cao và những gì phụ nữ tạo

ra được công nhận một cách công khai chứ không còn

là những hy sinh, việc làm thầm lặng trong nhà.

Ngoài việc mang lại thu nhập đáng kể cho gia đình, tổ

chức du lịch nông thôn là một hình thức để tiếng nói

và quyết định của người phụ nữ trở nên có giá trị hơn

trước đây rất nhiều. ông qua làm du lịch, nhu cầu

và khát vọng được khẳng định mình, được lắng nghe

và cống hiến cho xã hội của người phụ nữ nông thôn

Bên cạnh đó, để mô hình du lịch được triển khai

thông suốt, quá trình hoạt động phục vụ khách tạo

tính chuyên nghiệp và qua đó để có thể thực hiện các

công tác tuyên truyền, quảng bá cho mô hình du lịch

nông thôn trên địa bàn Cồn Sơn đến với nhiều thị có cơ hội được thể hiện một cách rõ ràng và chân thật

trường khách cũng như nhiều các đại lý, công ty du

lịch thì cộng đồng phụ nữ cũng rất tích cực, tự nguyện

tham gia vào các Hội Người cao tuổi, câu lạc bộ Liên

thế hệ… nhằm tạo nên cộng đồng lớn chung tay làm

du lịch. Việc liên kết các chị em với nhau tạo thành

một khối hoạt động thống nhất, đồng bộ, vững mạnh

giúp hoạt động du lịch Cồn Sơn có thể phát triển được

nhiều hơn trong tương lai.

nhất.

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long

WID: Women in Development - Phụ nữ trong phát

triển

WAD: Women and Development - Phụ nữ và phát

triển

Du lịch nông thôn đã phát huy được các giá trị đặc

trưng khi khai thác cảnh quan, văn hóa bản địa, các

hoạt động điển hình của vùng nông thôn để thu hút

khách du lịch mà bên cạnh đó còn mang lại giá trị

tích cực cho cộng đồng nói chung và cộng đồng phụ

nữ nông thôn nói riêng khi tạo điều kiện cho người

phụ nữ được khẳng định mình, ý thức được các giá

trị bản thân và không ngừng mở mang kiến thức, học

hỏi lẫn nhau, học hỏi từ khách du lịch. Phụ nữ không

còn để các vấn đề trình độ học vấn, không để các hệ

tư tưởng phong kiến giam giữ người phụ nữ quanh xó

bếp bằng việc giúp phụ nữ chủ động, tích cực tham gia

du lịch bằng chính khả năng nấu nướng hàng ngày,

bằng chính sự hiểu biết sâu rộng về văn hóa, lịch sử,

truyền thống của địa phương, bằng chính các hoạt

động nông nghiệp thường ngày đã giúp bao thế hệ phụ

nữ mưu sinh.

GAD: Gender and Development - Giới và phát triển

TUYÊN BỐ VỀ XUNG ĐỘT LỢI ÍCH

Bản thảo này không có xung đột lợi ích

TUYÊN BỐ ĐÓNG GÓP CỦA TÁC GIẢ

1. Bài viết được nhóm tác giả phân công thực hiện

dựa trên kết quả thực địa, phỏng vấn sâu và tham khảo

một số bài viết và công trình nghiên cứu có liên quan

đến chủ đề nghiên cứu. Trong đó:

- Tác giả Trương Hoàng Tố Nga

• u thập thông tin, thực địa, phỏng vấn sâu;

• Viết Địa điểm nghiên cứu và phương pháp

nghiên cứu (viết phần địa điểm nghiên cứu) và

Tóm tắt bằng tiếng Anh.

• Viết phần ảo luận

“Khi khách đến đây mà mình được nói về Cồn Sơn, về

con người,.. thì thấy rất hãnh diện.” (Chị Bảy Muôn –

chủ vườn du lịch, 53 tuổi, phỏng vấn ngày 11/2/2018)

Có thể nhận thấy, hoạt động du lịch đã giúp cho cộng

đồng phụ nữ ý thức được các giá trị văn hóa của địa

phương, từ đó giúp phụ nữ hiểu hơn về việc bảo tồn

các trang phục, món ăn truyền thống và lối sống dân

dã từ bao đời nay trên cồn.

- Tác giả Trần ị Tuyết Vân

• u thập thông tin, thực địa, phỏng vấn sâu;

• Viết phần Tóm tắt tiếng Việt, và biên tập phần

Tài liệu trích dẫn

• Viết phần Kết quả, ảo luận (Mục 4.1) và phần

Kết luận

744

Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 4(4):738-746

- Tác giả Nguyễn Duy An

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Phương NT. Từ ”Phụ nữ trong phát triển” đến ”Giới và phát

triển” với vấn đề tham gia chính trị của phụ nữ ở Việt Nam.

Tạp chí Tổ chức Nhà nước. 2017;Available from: http://tcnn.

vn/news/detail/36099/.

2. Lane B. What is rural tourism. Journal of Sustainable Tourism.

Taylor & Francis Online. 1994;2:7–21. Available from: https:

//doi.org/10.1080/09669589409510680.

• Biên tập chỉnh sửa nội dung đặt vấn đề và Địa

điểm nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

(phần phương pháp nghiên cứu)

• Biên tập và chỉnh sửa nội dung bài viết.

Tuyên bố đóng góp về mặt khoa học của bài nghiên

cứu:

3. Jafari J. Encyclopedia of Tourism. Switzerland: Springer Na-

ture. 2000;p. 514–515.

4. Sen VV, Loan NT, Vân TTT. Định hướng khai thác sản phẩm

đặc thù trong phát triển du lịch nông thôn ở An Giang. Tạp

chí Phát triển Khoa học và Công nghệ. TPHCM: Đại học Quốc

gia TPHCM. 2017;20(X3).

5. Judie C, Wall G. Tourism Employment in Bali: A Gender Anal-

ysis. Tourism Economics. 1995;1(4):389–401. Available from:

https://doi.org/10.1177/135481669500100406.

6. Mcgehee NG, Kim K, Jennings GR. Gender and motivation

for agri-tourism entrepreneurship. Tourism Management.

2007;28(1):280–289. Available from: https://doi.org/10.1016/

j.tourman.2005.12.022.

2. Bài viết có đóng góp về mặt lý luận đó là đưa ra một

minh họa cụ thể cho vai trò của phụ nữ trong phát

triển du lịch ở khu vực nông thôn, góp phần làm sáng

tỏ vai trò và vị thế của phụ nữ, bổ sung một tài liệu

tham khảo cho các nghiên cứu về giới trong du lịch.

Đóng góp về mặt thực tiễn của bài viết đó là phân tích

hiệu quả của hoạt động du lịch tại Cồn Sơn, trong đó

có sự đóng góp quan trọng của phụ nữ, giúp họ nhận

được sự đánh giá tích cực hơn và có được vị thế bình

đẳng hơn trong cộng đồng.

7. Jennings G, Stehlik D. Agricultural women in central Queens-

land and changing modes of production. Rural Society.

2000;10(1):63–78. Available from: https://doi.org/10.5172/rsj.

10.1.63.

8. O’Connor P.

Women’s business?

1995;26(4):369–401.

9. Fruman C, Twining-Ward L. Empowering Women Through

Tourism. 2017;Available from: https://blogs.worldbank.org/

psd/empowering-women-through-tourism-0.

10. Tổng cục Du lịch. Bình đẳng giới trong du lịch. 2012;Avail-

able from: http://vietnamtourism.gov.vn/esrt/default.aspx-

portalid=1&tabid=352&itemid=45.

Tourism and development in Ballyhoura:

LỜI CẢM ƠN

Đây là sản phẩm của đề tài cấp Nhà nước ”Phát triển

chuỗi giá trị du lịch nông nghiệp tại Đồng bằng sông

Cửu Long trong bối cảnh mới”. Mã số KX.01.52/16-20

Economic and Social Review.

745

Science & Technology Development Journal – Social Sciences & Humanities, 4(4):738-746

Research Article

Open Access Full Text Article

Women and rural tourism in the integration context – case study

in Con Son, Can Tho

Tran Thi Tuyet Van^*, Nguyen Duy An, Truong Hoang To Nga

ABSTRACT

Tourism is one of the most important sectors creating jobs for women. According to the Tourism

Human Resource Development Program by the Vietnam National Administration of Tourism in

Use your smartphone to scan this

QR code and download this article

2015, the proportion of women in tourism accounted for 56% of the general labor force. In ru-

ral areas, participation in tourism organizations helps to signiﬁcantly improve incomes and spiritual

life of women. Through the tourist beneﬁts, there has been a positive change in the awareness of

gender equality that women are not only able to enhance income for themselves and their family

but also contribute to local socio-economic development. The research team has selected Con

Son (Son Island) in Can Tho Municipality for the survey because women here participate in almost

all rural tourist activities. With the help of ethnographic ﬁeldwork, participate observation and in-

depth interview, the objective of the study is to assess the status and role of women in organizing,

managing and implementing tourist activities. The results show that through tourism, the position

of rural women, in family as well as in community, is lifted up. In parallel, tourism oﬀers women

many opportunities to manifest their capacity and to aﬃrm their values.

Key words: Con Son (Son Island), women in tourism, rural tourism, role of women

e University of Social Sciences and

Humanities, VNU-HCM

Correspondence

Tran Thi Tuyet Van, The University of

Social Sciences and Humanities,

VNU-HCM

Email: tuyetvan@hcmussh.edu.vn

History

• Received: 22/3/2020

• Accepted: 30/11/2020

• Published: 20/12/2020

DOI : doi.org/10.32508/stdjssh.v4i4.600

access article distributed under the

terms of the Creative Commons

Attribution 4.0 International license.

Cite this article : Van T T T, An N D, Nga T H T. Women and rural tourism in the integration context

–case study in Con Son, Can Tho. Sci. Tech. Dev. J. - Soc. Sci. Hum.; 4(4):738-746.

746

9 trang yennguyen 19560 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Phụ nữ và du lịch nông thôn – Nghiên cứu trường hợp Cồn Sơn, Cần Thơ", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

phu_nu_va_du_lich_nong_thon_nghien_cuu_truong_hop_con_son_ca.pdf