Phát triển thị trường đồ gỗ của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: Cơ hội và thách thức
Kinh tế & Chính sách
PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐỒ GỖ CỦA VIỆT NAM
TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC
Trần Văn Hùng, Vũ Thu Hương
Phân hiệu Trường Đại học Lâm nghiệp
TÓM TẮT
Bài viết nhằm nêu rõ thực trạng phát triển của thị trường đồ gỗ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế,
những cơ hội và thách thức phát triển thị trường đồ gỗ của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Kết quả
nghiên cứu cho thấy, trong những năm vừa qua nhu cầu đồ gỗ thế giới rất lớn và tăng trưởng ổn định trên
3%/năm, ngành đồ gỗ của Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ và đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận như:
kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của ngành tăng nhanh; sản phẩm gỗ và đồ gỗ ngày càng phong phú và đa dạng; sản
phẩm gỗ sản xuất ngày càng có gia tăng cao; được tiêu thụ ở nhiều quốc gia và thị trường lớn trên thế giới;
nguyên liệu gỗ sử dụng cho sản xuất ngày được tự chủ và có nguồn gốc hợp pháp. Song đồ gỗ và sản phẩm gỗ
của Việt Nam chỉ mới chiếm một phần nhỏ so với thị phần của thế giới; ngành chế biến gỗ cũng gặp những
thách thức là phải đối mặt với việc gia tăng xu hướng bảo hộ của Chính phủ các nước đối tác; sản phẩm xuất
khẩu vẫn chủ yếu là sản phẩm thô; thị trường tiêu thụ nội địa chưa được khai thác triệt để và thiếu những chính
sách hỗ trợ tiêu thụ nội địa. Bên cạnh đó, bài viết phân tích những cơ hội và thách thức của thị trường đồ gỗ nước
ta trong bối cảnh hội nhập quốc tế, trên cơ sở đó đề xuất một số khuyến nghị đối với Chính phủ, hiệp hội chế biến
gỗ Việt Nam, các doanh nghiệp chế biến gỗ nhằm thúc đẩy sự phát triển ngành chế biến gỗ trong thời gian tới.
Từ khóa: Cơ hội, hội nhập quốc tế, phát triển, thách thức, thị trường đồ gỗ.
nghiên cứu này tập trung phân tích tình hình
phát triển thị trường đồ gỗ ở Việt Nam trong bối
cảnh nền kinh tế hội nhập quốc tế và những cơ
hội cũng như thách thức đặt ra đối với ngành.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngành chế biến gỗ của Việt Nam đã được
hình thành, tồn tại và phát triển lâu đời ở nước
ta. Sản phẩm chế biến không chỉ đáp ứng đủ
nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra nước
ngoài. Trước năm 1990 Việt Nam đã xuất khẩu
đồ gỗ chủ yếu sang các nước Đông Âu và Liên
Xô. Từ sau năm 1990, thị trường xuất khẩu đồ
gỗ chế biến của nước ta được mở rộng sang
Mỹ, EU, Nhật Bản, Nga và nhiều nước
ASEAN. Sau khi Việt Nam gia nhập WTO,
đàm phán TPP và AEC đã mở ra nhiều cơ hội
phát triển cho ngành công nghiệp chế biến gỗ
của Việt Nam, thu hút được nhiều nhà đầu tư
nước ngoài. Quy mô và năng lực chế biến của
ngành tăng nhanh, sản phẩm chế biến được
tiêu thụ rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới. Giá
trị của ngành chế biến gỗ tăng nhanh thể hiện
sự đóng góp lớn của ngành vào nền kinh tế
quốc gia. Hiện nay, nhu cầu sử dụng đồ gỗ trên
thế giới là rất lớn (theo Worlk Bank năm 2018
tổng giá trị tiêu thụ về gỗ và sản phẩm gỗ của
thế giới khoảng gần 500 tỷ USD), với tốc độ
tăng trưởng bình quân đạt khoảng gần
10%/năm. Đây lại là thị trường có sự tăng
trưởng khá đều đặn, trừ một số giai đoạn kinh
tế thế giới khó khăn khiến nhu cầu giảm sút.
Trong một thị trường quy mô lớn như vậy, sản
phẩm đồ gỗ nội thất Việt Nam đến năm 2018
mới chỉ chiếm khoảng 2 - 3% tổng kim ngạch
xuất khẩu đồ gỗ thế giới. Vì vậy, có thể nói cơ
hội phát triển cho ngành gỗ chế biến Việt Nam
trong tương lai còn rất lớn. Chính vì vậy,
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là tình hình phát triển
của thị trường đồ gỗ Việt Nam trong bối cảnh
hội nhập quốc tế.
Ngành chế biến gỗ và lâm sản Việt Nam
bao gồm ngành chế biến gỗ (gỗ và sản phẩm
gỗ) và lâm sản ngoài gỗ. Trong phạm vi bài
viết, tác giả tập trung phân tích ngành chế biến
gỗ xuất khẩu của Việt Nam cơ hội và thách
thức trong quá trình hội nhập quốc tế.
2.2. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
2.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
Bài viết chủ yếu sử dụng nguồn số liệu thứ
cấp được thu thập từ Hiệp hội gỗ và Lâm sản
Việt Nam, Hiệp hội chế biến gỗ Thành phố Hồ
Chí Minh, Hiệp hội chế biến gỗ Bình Định,
Tổng cục Hải quan để tổng hợp nhằm sử dụng
phân tích, đánh giá thực trạng phát triển của thị
trường đồ gỗ Việt Nam. Cụ thể nguồn số liệu
về tổng quan thị trường đồ gỗ thế giới, tổng
quan thị trường đồ gỗ của Việt Nam: về kim
ngạch xuất khẩu và tốc độ tăng của đồ gỗ và
sản phẩm gỗ của Việt Nam giai đoạn 2010 -
2018; về thị trường xuất khẩu và cơ cấu thị
trường xuất khẩu; về sản phẩm gỗ và đồ gỗ xuất
khẩu; đối với thị trường trong nước; về nguồn
nguyên liệu cho cho sản xuất đồ gỗ và sản phẩm
gỗ của Việt Nam giai đoạn 2010 - 2018.
158
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
Kinh tế & Chính sách
(CSIL), năm 2018 tổng sản lượng đồ nội thất
và đồ gỗ của 100 quốc gia lớn nhất thế giới
tính theo GDP ước đạt 450 tỷ USD, giá trị
thương mại đồ gỗ nội thất của thế giới khoảng
150 tỷ USD và tốc độ tăng trưởng đồ gỗ nội
thất thế giới dự báo ở mức 3,2%, đây sẽ là điều
kiện thuận lợi để ngành công nghiệp chế biến
gỗ có cơ hội mở rộng sản xuất, xuất khẩu sản
phẩm. Năm 2010 thương mại đồ gỗ nội thất thế
giới đạt 106 tỷ USD thì tới năm 2015 là 130 tỷ
USD tăng 22,64% so với năm 2010, đến năm
2018 con số này là 150 tỷ USD tăng 15,38% so
với năm 2015 và bình quân giai đoạn 2010-
2018 thì tốc độ tăng trưởng của đồ gỗ nội thất
thế giới tăng 5,4%/năm với số liệu được trình
bày ở hình 1.
2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu
chủ yếu là kế thừa, thống kê mô tả, phương
pháp tổng hợp kết hợp với bảng biểu, đồ thị
minh họa.
Sử dụng các phương pháp nghiên cứu định
tính để phân tích bản chất, tình hình, cơ hội và
thách thức đối với thị trường đồ gỗ và sản
phẩm gỗ Việt Nam nhằm xác định cơ hội và
thách thức của ngành chế biến gỗ xuất khẩu
trong quá trình hội nhập quốc tế.
3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1. Tổng quan về thị trường đồ gỗ thế giới
Theo dự báo của Ngân hàng thế giới (WB),
năm 2019 tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ tiếp
tục giữ vững sự ổn định ở mức 2% đến 3% và
cũng theo Trung tâm nghiên cứu công nghiệp
Hình 1. Thương mại đồ gỗ nội thất thế giới giai đoạn 2010-2018
(Nguồn: CSIL, 2018)
Đối với tổng sản lượng đồ gỗ nội thất thế
tiêu thụ đồ gỗ nội thất toàn thế giới được dự
báo sẽ tăng 3,2% trong năm 2019. Khu vực
tăng trưởng nhanh nhất tiếp tục là châu Á và
Thái Bình Dương, các khu vực khác tăng từ
1% đến 3%.
giới thì Trung Quốc chiếm 40% sản lượng toàn
cầu. Hoa Kỳ, nhà sản xuất lớn thứ hai chiếm
12%, theo sau là Đức (5%), Ý (4%), Ấn Độ
(4%), Ba Lan (3%), Nhật Bản (2%), Việt Nam
(2%), Anh (2%) và Canada (2%). Theo dự báo
Hình 2. Dự báo tiêu thụ đồ gỗ nội thất toàn cầu năm 2019
(% thay đổi hằng năm theo giá trị thực)
(Nguồn: CSIL, 2018)
Hiện nay, kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của
Việt Nam và các sản phẩm gỗ nội thất mới
chiếm thị phần rất nhỏ trong thị phần toàn cầu.
Do vậy, có rất nhiều cơ hội để ngành chế biến
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
159
Kinh tế & Chính sách
gỗ Việt Nam đầu tư nâng cao năng lực sản
xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu, bên
cạnh các thị trường truyền thống, sự gia tăng
tiêu thụ tại các thị trường mới, tiềm năng như
Hàn Quốc, Canada, Liên minh Kinh tế Á - Âu,
Trung Nam Á, AEC… mở ra cơ hội cho xuất
khẩu đồ gỗ của Việt Nam thời gian tới, đặc biệt
là đồ gỗ nội thất trang trí phong cách cổ điển.
3.2. Tổng quan thị trường đồ gỗ của Việt Nam
3.2.1. Về kim ngạch xuất khẩu
Sản phẩm đồ gỗ của Việt Nam đáp ứng yêu
cầu tiêu dùng trong nước và phục vụ xuất
khẩu. Hàng năm sản phẩm của ngành chế biến
gỗ xuất khẩu mang lại giá trị kim ngạch đáng
kể, đóng góp đáng kể vào nguồn thu ngân sách
nhà nước. Cụ thể, năm 2000 kim ngạch xuất
khẩu đạt 345 triệu USD đến năm 2005 đạt
1.562 triệu USD, trong giai đoạn 2000-2007,
kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam tăng
mạnh với mức độ tăng trưởng bình quân hàng
năm vào khoảng trên 20%. Tuy nhiên từ giữa
năm 2008 do tác động của cuộc khủng hoảng
tài chính toàn cầu cùng với những khó khăn
trong nước như thiếu vốn, chi phí lãi vay tăng
cao, chi phí đầu tư tăng… ngành công nghiệp
gỗ đã gặp phải rất nhiều khó khăn và đối mặt
với nguy cơ giảm mạnh tăng trưởng trong
những năm sau. Kết thúc năm 2008, kim ngạch
xuất khẩu gỗ đạt 2654 triệu USD, tăng 6% so
với năm 2007 nhưng chỉ đạt 93,3% kế hoạch
đề ra trong năm và năm 2009 kim ngạch xuất
khẩu đồ gỗ giảm 9,79% so với năm 2008.
Trong năm 2008, Chính phủ đưa ra các biện
pháp nhằm kìm chế lạm phát và giảm nhập
siêu. Đây là điều khó khăn đối với ngành gỗ,
một ngành mà nguyên vật liệu chính chủ yếu
dựa vào nhập khẩu. Với giá bán không thay đổi
và có xu hướng giảm trong khi các yếu tố đầu
vào tác động đến giá thành tăng từ 15%-20% là
một gánh nặng với các doanh nghiệp. Bên cạnh
đó, giá dầu tăng dẫn đến giá vận chuyển
nguyên liệu tăng cao, từ Nam Phi về Việt Nam
giá vận tải chiếm đến 27% giá gỗ nguyên liệu,
từ Nam Mỹ là 37% và từ Thái Bình Dương là
45%… Từ sau tháng 10 năm 2009 thị trường
xuất khẩu gỗ đã dần phục hồi và tăng trưởng
cao. Năm 2010 đạt 3.435 triệu USD, tăng gấp
1,2 lần so với năm 2005 và năm 2013 kim
ngạch xuất khẩu đạt 5.591 triệu USD, tăng
2.155,2 triệu USD tức tăng 62,72% so với năm
2010. Năm 2014 với tốc độ tăng là 11,43% so
với năm 2013. Năm 2015 kim ngạch của ngành
đạt 6.899,2 triệu USD tăng 10,74% tương ứng
với tăng 669,1 triệu USU so với năm 2014.
Năm 2018, năm thành công lớn của ngành gỗ
và các sản phẩm gỗ Việt Năm với kim ngạch
xuất khẩu đạt 8,91 tỷ USD, tăng 16,32% so với
năm 2017. Trong cả giai đoạn 2010 - 2018, tốc
độ tăng trưởng xuất khẩu của ngành liên tục
duy trì ở mức tương đối cao, với tốc độ tăng
trưởng bình quân giai đoạn này là
14,77%/năm. Ngành gỗ và các sản phẩm đồ gỗ
có tốc độ tăng trưởng bình quân năm trên 2 con
số và đây là thành công lớn cũng như động lực
thúc đẩy ngành phát triển mạnh mẽ trong thời
gian tới.
Hình 3. Kim ngạch xuất khẩu và tốc độ tăng của đồ gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam
giai đoạn 2010 – 2018
(Nguồn: VIFORES, FBA Bình Định, HAWA, ForestTrend và Tổng cục Hải quan)
Theo số liệu Tổng cục Hải quan năm 2018,
đồ gỗ và các sản phẩm gỗ vẫn là các mặt hàng
xuất khẩu chủ lực lớn trong mười mặt hàng
xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sau điện thoại
160
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
Kinh tế & Chính sách
các loại & linh kiện (49,08 tỷ USD); hàng dệt
may (30,49 tỷ USD); máy vi tính, sản phẩm
điện tử & linh kiện (29,32 tỷ USD); hàng nông
sản (17,8 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ
& phụ tùng (16,55 tỷ USD); giày dép các loại
(16,24 tỷ USD); gỗ và các sản phẩm gỗ (8,91
tỷ USD), hàng thủy sản (8,8 tỷ USD); phương
tiện vận tải và phụ tùng (7,96 tỷ USD) và đứng
vị trí thứ 10 là máy ảnh, máy quay phim và
linh kiện (5,24 tỷ USD). Kim ngạch xuất khẩu
sản phẩm đồ gỗ của nước ta tăng mạnh qua các
năm với mức tăng bình quân trên 10%/năm
trong vòng 5 năm qua. Mặc dù vậy, Việt Nam
chỉ mới đáp ứng được 6% thị phần đồ gỗ và
lâm sản của thế giới trong khi nhu cầu tiêu thụ
trên thị trường thế giới là rất lớn.
Việt Nam. Trên bình diện thế giới, mặc dù có
sự chênh lệch về số liệu từ các nguồn khác
nhau, tất cả đều cho thấy Việt Nam nằm trong
tốp các nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, đứng
vị trí thứ hai châu Á và thứ nhất ở khu vực
Đông Nam Á. Theo số liệu từ Trung tâm
nghiên cứu công nghiệp (CSIL), Việt Nam là
nhà xuất khẩu đồ gỗ lớn thứ 6 thế giới, xuất
khẩu chiếm tới trên 80% tổng giá trị sản phẩm
sản xuất ra bởi ngành chế biến gỗ Việt Nam.
Số liệu từ Trung tâm Thương mại quốc tế ITC
(Trademap), Tính đến hết năm 2018, Việt Nam
đã xuất khẩu đồ gỗ đến 171 quốc gia và vùng
lãnh thổ trên toàn thế giới. 10 quốc gia có kim
ngạch nhập khẩu đồ gỗ của Việt Nam lớn nhất
đã chiếm tỷ trọng trên 85% với kim ngạch
nhập khẩu đều trên 100 triệu USD/mỗi quốc
gia, trong đó Hoa Kỳ chiếm trên 53% và là
quốc gia duy nhất có kim ngạch nhập khẩu đồ
gỗ của Việt Nam trên 1 tỷ USD. Tính tổng cho
các quốc gia tại khu vực EU, Việt Nam cũng
đã có giá trị xuất khẩu đồ gỗ vào khu vực này
gần hơn 1 tỷ USD vào năm 2018, xếp thứ hai
sau Hoa Kỳ.
3.2.2. Về thị trường xuất khẩu
Chế biến gỗ là một trong số ít ngành được
đánh giá là hội nhập thành công, với kim
ngạch xuất khẩu tăng nhanh và đóng góp quan
trọng vào thành tích xuất khẩu của Việt Nam
và tạo dựng được vị trí trong xuất khẩu đồ gỗ
toàn cầu. Cụ thể, xuất khẩu đồ gỗ hiện đứng vị
trí thứ 7 trong 10 ngành xuất khẩu chủ lực của
Bảng 1. Mười thị trường xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn nhất của Việt Nam
qua hai năm 2017 - 2018
Năm 2017
Năm 2018
2018/2017
Tỷ
trọng
(%)
Tốc độ
tăng
(%)
19,3
12,2
0,4
TT Thị trường
KNXK
(1.000USD)
Tỷ trọng
(%)
KNXK
(1.000USD)
Chênh lệch
(1.000USD)
1
2
3
4
Hoa Kỳ
Nhật Bản
Trung Quốc
Hàn Quốc
Anh
3.266.772
1.022.465
1.068.081
665.097
290.406
169.259
158.894
106.357
113.826
54.871
42,65
13,35
13,95
8,68
3,79
2,21
2,07
1,39
1,49
0,72
9,70
100
3.897.259
1.147.206
1.072.353
937.122
289.244
193.124
166.203
130.074
107.679
102.170
866.558
8.908.992
43,75
630.487
124.741
4.272
272.025
-1.162
23.865
7.309
23.717
-6.147
12,88
12,04
10,52
3,25
2,17
1,87
1,46
1,21
1,15
9,73
100
40,9
-0,4
14,1
4,6
22,3
-5,4
86,2
16,68
16,32
5
6
Úc
7
8
Ca-na-đa
Pháp
9
Đức
10
11
Ma-lai-xi-a
Khác
47.299
123.855
1.250.263
742.703
7.658.729
Tổng Cộng
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
Năm 2015 ngành chế biến gỗ với kim ngạch
xuất khẩu 6,899 tỷ USD tăng 10,71% so với
năm 2014, chiếm 4,3% thị trường toàn cầu và
thứ 6 của thế giới. Trong năm 2015, kim ngạch
xuất khẩu sang 5 thị trường chủ lực: Hoa Kỳ,
Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Anh đều
tăng rất mạnh so với năm 2014. Trong đó kim
ngạch xuất khẩu sang thị trường Hoa Kì đạt
trên 2,6 tỷ USD tăng 18,26% so với năm 2014
và chiếm 38,29% trong tổng kim ngạch xuất
khẩu của cả nước. Trong những thị trường xuất
khẩu lớn nhất của gỗ và sản phẩm gỗ chủ lực
của Việt Nam năm 2015, tăng trưởng mạnh mẽ
nhất là thị trường Hoa Kì với mức tăng là
12,72% về kim ngạch so với năm 2014 và
chiếm tỷ trọng 38,29% tổng kim ngạch xuất
khẩu và tăng 2,43% so với năm 2014. Tiếp đến
là thị trường Trung Quốc, tăng 12,72% về kim
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
161
Kinh tế & Chính sách
ngạch so với năm 2014 và chiếm tỷ trọng
14,24% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả
nước. Thị trường Nhật Bản cũng tăng 9,5% so
với năm 2014. Kim ngạch xuất khầu của ngành
năm 2016 đạt 7 tỉ USD, chỉ tăng 1,4% so với
năm 2015 và có thể đây là năm mà ngành có
tốc độ tăng thấp nhất trong giai đoạn 10 năm
trở lại đây do thị trường xuất khẩu gặp nhiều
khó khăn về hàng rào kỹ thuật như sản phẩm
cần có truy xuất nguồn gốc xuất xứ, tiêu chuẩn
về nguồn nguyên liệu gỗ hợp pháp, chứng chỉ
rừng, tiêu chuẩn về môi trường, thuế quan...
Năm 2017 kim ngạch xuất khẩu của ngành
tăng 10,01% so với năm 2016.
năm 2017. Về thị trường xuất khẩu năm 2018,
xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang thị trường
Hoa Kỳ tăng trưởng cao, đạt 3,89 tỷ USD, tăng
19,3% so với năm 2017. Nhật Bản là thị trường
xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn thứ 2 trong
năm 2018, đạt 1,147 tỷ USD, tăng 12,2% so
với năm 2017. Ngoài ra, năm 2018 Việt Nam
còn xuất khẩu nhiều gỗ và sản phẩm gỗ tới một
số thị trường khác như: Trung Quốc, Hàn
Quốc, Anh, Úc, Ca-na-đa... Trong đó, đáng
chú ý trị giá xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của
Việt Nam sang thị trường Hàn Quốc đạt 937,1
triệu USD, tăng 40,9% so với cùng kỳ năm
2017. Tốc độ tăng trưởng gỗ và sản phẩm gỗ
sang thị trường Hàn Quốc rất mạnh, điều này
cho thấy các sản phẩm gỗ của Việt Nam đã đáp
ứng được nhu cầu tiêu thụ tại thị trường này.
Theo Tổng cục Hải quan, năm 2018 xuất
khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 8,91 tỷ USD, tăng
16,32% so với năm 2017; tính riêng xuất khẩu
sản phẩm gỗ đạt 6,3 tỷ USD, tăng 9,5% so với
Hình 4. Cơ cấu thị trường xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam năm 2018
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
Về cơ cấu thị trường xuất khẩu: Năm 2018
cơ cấu thị trường xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ
không có nhiều biến động khi xuất khẩu sang
hầu hết các thị trường lớn đều tăng so với năm
2017, trừ xuất khẩu sang Đức, Anh có sự sụt
giảm nhẹ. Trong đó có năm thị trường chiếm
kim ngạch lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung
Quốc, Hàn Quốc và Anh lại chiếm 82,42%
tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu. Thị trường
Hoa Kỳ vẫn tiếp tục là thị trường xuất khẩu gỗ
và sản phẩm gỗ lớn nhất với kim ngạch đạt gần
3,9 tỷ USD và tăng 19,3% so với năm 2017; kế
tiếp là thị trường Nhật Bản với mức tăng
trưởng 12,2% đạt 1,147 tỷ USD. Năm 2018,
trong khi xuất khẩu sang Hàn Quốc, Úc, Pháp,
Ma-lai-xi-a tăng mạnh thì xuất khẩu sang
Trung Quốc và một số nước trong EU lại
trưởng chậm lại.
như gỗ xẻ, gỗ xây dựng, đồ mộc, đồ gỗ thủ
công mỹ nghệ, dăm mảnh, gỗ kết hợp vật liệu
khác, ván nhân tạo và sản phẩm gỗ từ ván
nhân tạo, sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ, dăm
gỗ, ghế ngồi đệm, ghế ngồi loại khác, nội thất
văn phòng, nội thất nhà bếp, nội thất phòng
ngủ và các loại khác.
Ngày nay khi xã hội càng phát triển nhu cầu
của con người về sản phẩm gỗ ngày càng tăng
cả về số lượng lẫn chất lượng nhưng nguồn
nguyên liệu gỗ từ rừng tự nhiên và rừng trồng
lại có xu hướng cạn kiệt và không đáp ứng đủ
cho nhu cầu sản xuất chế biến gỗ hiện tại. Điều
này đòi hỏi ngành chế biến gỗ phải tìm ra sản
phẩm thay thế hay tận dụng những phần gỗ dư
thừa từ sản xuất để chế biến và tái chế. Do đó,
công nghệ ép, nén ra đời tạo ra các sản phẩm
ván dăm, ván nhân tạo, viên nén, ván ép… mà
nguồn nguyên liệu được tạo ra từ chấu lúa, xơ
dừa, gỗ vụn, củi, cành, lá, rễ của các cây gỗ
được khai thác mà từ trước đến nay không tận
dụng được. Mở ra một hướng mới cho sản xuất
và chế biến gỗ mà nguyên liệu chủ yếu dựa
3.2.3. Về sản phẩm gỗ và đồ gỗ xuất khẩu
Sản phẩm gỗ của Việt Nam rất đa dạng và
phong phú về chủng loại cũng như mẫu mã
đáp ứng nhu cầu trang trí nội và ngoại thất
phù hợp với nhu cầu của mọi tầng lớp dân cư
162
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
Kinh tế & Chính sách
vào rừng tự nhiên hay rừng trồng.
(giường, tủ, bàn, ghế…) chiếm 51%; đồ gỗ
ngoài trời chiếm 27%, nguyên liệu thô (chủ
yếu là dăm gỗ) chiếm 17%; các loại ván nhân
tạo và ván mỏng khác chiếm 5%.
- Theo khối lượng sản phẩm: nguyên liệu
thô (chủ yếu là dăm gỗ) chiếm 62%, sản phẩm
nội thất (giường, tủ, bàn, ghế…) chiếm 23%,
đồ gỗ ngoài trời chiếm 13%, các loại ván nhân
tạo và ván mỏng khác chiếm 12%.
Mặt hàng chủ yếu của ngành là đồ gỗ nội
thất, gỗ tròn và xẻ, dăm gỗ, các loại ván và đồ
gỗ khác. Năm 2018, đồ gỗ nội thất đạt kim
ngạch 5,23 tỷ chiếm 60,2% tăng 2,66% so với
năm 2017. Tiếp đến là gỗ tròn và gỗ xẻ năm
2018 tăng 99,09% với kim ngạch 1,349 tỷ
USD và là mặt hàng có tốc độ tăng nhanh nhất,
sản phẩm gỗ khác tăng 56,1% và dăm gỗ tăng
24,93% so với năm 2017.
Ngoài ra, để tạo thêm cho sản phẩm gỗ có
sự đa dạng về mẫu mã, chủng loại, độ bền
người ta còn thiết kế ra những sản phẩm đồ gỗ
kết hợp với những kim loại, hợp kim, các sản
phẩm phụ đính kèm như lục bình, song mây,
tre nứa hay những vật liệu thay thế khác nhằm
để tăng tính năng sử dụng của sản phẩm cũng
như sự đa dạng về chủng loại sản phẩm phục
vụ nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của thì
trường trong nước và xuất khẩu.
Sản phẩm gỗ xuất khẩu chủ yếu của Việt
Nam là các loại đồ gỗ ngoài trời, nội thất trong
nhà, dăm gỗ. Theo tổng hợp của Tổng cục Hải
quan và báo cáo của các Hiệp hội gỗ và Lâm
sản trong 3 năm trở lại đây tỷ lệ các sản phẩm
xuất khẩu như sau:
- Theo giá trị kim ngạch: Sản phẩm nội thất
Bảng 2. Các mặt hàng đồ gỗ và sản phẩm gỗ chủ yếu của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018
(ĐVT: triệu USD)
Tốc độ
2018/2017
Giá
trị
136
tăng BQ
2015-2018
(%)
7,66
43,00
6,56
34,70
-44,12
10,09
TT
Mặt hàng
2015
2016
2017
2018
%
1
2
3
4
5
Đồ nội thất
Gỗ tròn và xẻ
Dăm gỗ
SP gỗ khác
Các loại ván
Tổng cộng
4.316
514
1.147
329
406
6.712
4.540
615
987
407
250
5.230
678
1.073
506
172
7.659
5.366
2,60
1.349
1.340
790
64
8.909
671
267
99,09
24,93
56,10
-62,90
16,32
284
-108
6.799
1.250
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
Về cơ cấu, sản phẩm đồ gỗ nội thất chiếm tỷ
trọng cao nhất (chiếm trên 60% trong tổng kim
ngạch xuất khẩu của ngành), tiếp đến là dăm
gỗ, gỗ tròn và gỗ xẻ. Dăm gỗ là một trong
những mặt hàng xuất khẩu quan trọng nhất của
ngành gỗ Việt Nam. Năm 2018, lượng dăm gỗ
xuất khẩu đạt gần 10,4 triệu tấn khô, tăng 27%
so năm 2017. Kim ngạch xuất khẩu đạt 1,34 tỉ
uSD, tăng 25% so với năm 2017. Trong cơ cấu
các mặt hàng xuất khẩu đồ gỗ và các sảm
phẩm gỗ của Việt Nam có xu hướng chuyển
dịch từ sản phẩm thô, sơ chế sang sản phẩm có
giá trị gia tăng cao.
Hình 5. Cơ cấu mặt hàng gỗ và đồ gỗ xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
163
Kinh tế & Chính sách
USD/người. Đối tượng tiêu dùng chủ yếu là
các công trình dự án mới (khoảng 40% trị giá
tại thị trường nội địa), người dân ở khu vực
thành thị (30%) và ở nông thôn chỉ đạt mức
(30%). Hiện tại thị trường đồ gỗ tiêu thụ nội
địa tại Việt Nam ước tính đạt doanh số 4 tỷ
USD, với tốc độ tăng trưởng đồ gỗ nội thất
bình quân trong các năm gần đây khoảng
8%/năm. Đồ gỗ Việt Nam tại thị trường trong
nước có ưu thế là giá cả hợp lý, nguồn gốc rõ
ràng, mẫu mã phù hợp với nhu cầu và thị hiếu
của người Việt… Bên cạnh đó ngành bất động
sản đang hồi phục trở lại, kéo theo nhu cầu
thiết bị nội thất, đồ gỗ cho các công trình cũng
tăng theo, cho thấy dư địa tăng trưởng của
ngành gỗ tại nội địa là rất lớn và có tốc độ tăng
trưởng nhanh trong thời gian tới (VIFORES,
2018). Đây chính là cơ hội cho các doanh
nghiệp trong nước khai thác thị trường nội địa.
Như vậy, có thể thấy nhu cầu thị trường trên
thế giới là rất lớn, tăng trưởng nhanh và đều
đặn hằng năm, kinh tế thế giới đang trên đà
phục hồi, nhu cầu tiêu dùng thị trường trong
nước của người dân đối với đồ gỗ và sản phẩm
gỗ ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu
chi phí tiêu dùng. Hơn nữa, nhu cầu trong nước
cũng rất lớn nhưng vẫn chưa được sự chú trọng
của các doanh nghiệp chế biến đồ gỗ trong
nước. Vậy đây là cơ hội rất lớn đối với các
doanh nghiệp chế biến gỗ nếu như trong
tương lai các doanh nghiệp ngành gỗ biết nắm
lấy cơ hội để chiếm lĩnh thị trường trong và
ngoài nước.
3.2.5. Về nguồn nguyên liệu cho cho sản xuất
Về tổng thể, nguyên liệu phục vụ cho ngành
chế biến gỗ Việt Nam chủ yếu từ hai nguồn cơ
bản: nguồn nguyên liệu gỗ trong nước (gỗ tự
nhiên và gỗ rừng trồng) và nguồn gỗ nguyên
liệu nhập khẩu. Một điểm rất đặc trưng của
ngành chế biến gỗ Việt Nam là sản xuất gắn
chặt với nguồn cung nguyên liệu (gỗ tự nhiên,
gỗ công nghiệp, các loại lâm sản ngoài gỗ).
3.2.5.1. Về nguồn cung trong nước
Theo công bố hiện trạng rừng của Việt Nam
tính đến ngày 31/12/2018, toàn quốc có
14.491,3 (1.000 ha) diện tích có rừng; trong
đó, rừng tự nhiên 10.255,5 (1.000 ha), rừng
trồng 4.235,8 (1.000 ha) và với tỷ lệ che phủ
rừng là 41,7% (GSO, 2018).
3.2.4. Đối với thị trường trong nước
Cho đến nay chưa có một thống kê đầy đủ
nào về thị phần của các nhóm cung cấp cho thị
trường đồ gỗ nội địa Việt Nam. Theo Hội Mỹ
nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh
(HAWA), hiện có chưa quá 30 thương hiệu đồ
gỗ Việt được người tiêu dùng Việt lựa chọn.
Người tiêu dùng Việt Nam đang ưa dùng sản
phẩm đồ gỗ nội thất của Đức, Pháp ở phân
khúc cao cấp hay sản phẩm của Nhật Bản,
Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan… Thành phố
Hồ Chí Minh, nơi được coi là tiêu thụ sản
phẩm nội ngoại thất cao nhất cả nước, thì các
thương hiệu kinh doanh nội thất lớn như Phố
Xinh, SB Funiture, Kenli… đều kinh doanh
sản phẩm nội ngoại thất nhập khẩu từ Châu
Âu, Thái Lan hay Nhật Bản, Hàn Quốc… Đến
nay, cả nước có khoảng trên 1000 làng nghề
truyền thống và các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ,
khoảng 4.500 doanh nghiệp chế biến gỗ và lâm
sản, trong đó doanh nghiệp tư nhân chiếm
95%, trong đó có khoảng 3,5% doanh nghiệp
có vốn đầu tư trên 50 tỷ đồng. Số doanh nghiệp
chế biến sản phẩm xuất khẩu trên 1.800 doanh
nghiệp, tăng hơn 300 doanh nghiệp so với năm
2017. Trong đó, doanh nghiệp trong nước
chiếm 65%, còn lại là doanh nghiệp có vốn đầu
tư hoặc liên kết, liên doanh với doanh nghiệp
nước ngoài. Số lao động của ngành khoảng
500.000 lao động trong ngành chế biến, xuất
khẩu gỗ, lâm sản, trong đó lao động được đào
tạo, làm việc ổn định chiếm 55 - 60%. Tuy
nhiên, sản phẩm chế biến gỗ của Việt Nam
chỉ chiếm 20% thị trường trong nước và 80%
thị phần trong nước nhập khẩu là do các công
ty đa quốc gia, công ty có vốn đầu tư nước
ngoài, đặc biệt là những trong năm gần đây
sản phẩm của Trung Quốc có mặt ở khắp thị
trường Việt Nam.
Việt Nam với quy mô dân số trên 95 triệu
người, với GDP tăng trưởng kinh tế luôn ổn
định trên 6 - 7%/năm kể cả ở giai đoạn khó
khăn, thị trường có qui mô dân số trẻ được cho
là một thị trường có quy mô đáng kể và nhiều
triển vọng. Theo kế hoạch hành động phát triển
thị trường gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam giai
đoạn 2014-2020 (QĐ số 957/QĐ-BNN-TCLN
của Bộ NN&PTNN) thì bình quân tiêu dùng đồ
gỗ trong giai đoạn 2010 - 2015 của Việt Nam
khoảng 2,2 tỷ USD và khoảng 31,7
164
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
Kinh tế & Chính sách
Hình 6. Sản lượng và tốc độ tăng trưởng gỗ khai thác của Việt Nam giai đoạn 2010-2018
(AgroInfo, GSO - 2018)
Với mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 11 tỷ
USD vào năm 2019. Theo tính toán, kim ngạch
xuất khẩu sản phẩm gỗ tăng thêm 1 tỷ USD thì
nhu cầu gỗ nguyên liệu tăng thêm khoảng 3,5
triệu mét khối. Mỗi năm, trong nước khai thác
khoảng 18 - 19 triệu mét khối gỗ, nhưng chỉ có
2 - 3 triệu mét khối làm đồ gỗ, còn lại là dăm,
các loại ván nhân tạo…” (Nguyễn Tôn Quyền,
2018). Như vậy, nguồn cung gỗ cho doanh
nghiệp ngành gỗ đang thiếu hụt nghiêm trọng.
Với diện tích rừng hiện nay nguyên liệu gỗ
trong nước mới chỉ đáp ứng được 75% nhu
cầu, còn lại phải nhập khẩu. Cùng với đó, chất
lượng nguyên liệu gỗ từ rừng trồng trong nước
còn thấp do khai thác sớm, gỗ còn non, nguồn
gỗ từ rừng trồng còn thiếu chứng nhận về quản
lý rừng bền vững… (Bộ NN&PTNN, 2018).
3.2.5.2. Về nguồn cung gỗ nhập khẩu
Sản lượng gỗ khai thác không cung ứng đủ
nhu cầu nguyên liệu phục vụ cho chế biến gỗ
nên ngành chế biến gỗ Việt Nam phải nhập
khẩu nguyên liệu từ nước ngoài. Kim ngạch
nhập khẩu gỗ của Việt Nam liên tục tăng qua
các năm. Cụ thể, năm 2018, kim ngạch gỗ
nhập khẩu cho chế biến 2.342,57 triệu USD
tăng 7,57% so với năm 2017. Các nhóm
nguyên liệu nhập khẩu là gỗ tròn chiếm 19,8%,
gỗ xẻ chiếm 39,7%, ván các loại chiếm 24,1%,
đồ gỗ nội thất chiếm 4,6% và 1,5% là các sản
phẩm khác vào năm 2018.
Bảng 3. Giá trị và cơ cấu kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu gỗ của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018
2015 2016 2017 2018
Giá trị
(triệu
USD)
Tỷ
trọng
(%)
Giá trị
(triệu
USD)
Giá trị
(triệu
USD)
Tỷ
trọng
(%)
Giá trị
(triệu
USD)
TT
Mặt hàng
Tỷ trọng
(%)
Tỷ trọng
(%)
1
2
3
4
5
Gỗ tròn
512
22,7
51,0
21,0
4,1
537
29,3
668
30,7
40,4
23,2
4,1
698
29,8
Gỗ xẻ
1.147
473
749
427
90
40,9
23,3
4,9
879
506
88
929
565
109
42
39,7
24,1
4,6
Ván các loại
Đồ nội thất
Sản phẩm khác
Tổng cộng
92
27
1,2
30
1,6
36
1,6
1,8
2.251,17
100 1.832,43
100 2.177,70
100 2.342,57
100
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
Việt Nam nhập khẩu các mặt hàng gỗ từ
trên 100 quốc gia và vùng lãnh thổ khác
nhau, đứng đầu là châu Phi, kế đến Trung
Quốc, Hoa Kỳ, EU, Campuchia là 5 nguồn
cung gỗ và sản phẩm gỗ quan trọng nhất cho
Việt Nam tính về giá trị kim ngạch nhập
khẩu. Nguồn cung từ Hoa Kỳ chủ yếu là các
loại gỗ nguyên liệu (tròn, xẻ), nguồn cung từ
Trung Quốc chủ yếu là các loại ván, trong
khi nguồn cung từ Campuchia và châu Phi
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
165
Kinh tế & Chính sách
chủ yếu là các loài gỗ tự nhiên, bao gồm một
số loài gỗ quý. Mức độ ổn định của các
nguồn cung này khác nhau, với Hoa Kỳ và
Trung Quốc có độ ổn định rất lớn, trong khi
Campuchia và châu Phi có độ biến động và
rủi ro về mặt pháp lý rất cao. Điều này ảnh
hưởng đến việc sản xuất cũng như xuất khẩu
đồ gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam.
Hình 7. Sự thay đổi cơ cấu kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu gỗ của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
Kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu gỗ từ các
nước ngày càng tăng nhanh nhằm đáp ứng cho
như cầu tiêu dùng và sản xuất của ngành chế
biến gỗ. Ba mặt hàng chủ lực nhập khẩu vào
Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018 luôn chiếm
trên 90% tổng giá trị kim ngạch nhập khẩu.
Tuy nhiên, năm 2015 kim ngạch nhập khẩu gỗ
tròn chiếm tỷ lệ 22,7% đến năm 2018 chiếm
tới 29,8%. Kim ngạch gỗ xẻ năm 2015 chiếm
51% thù đến năm 2018 tỷ lệ này chỉ còn
39,7%, kim ngạch các loại ván và đồ nội thất
cũng có xu hướng tăng lên. Qua đó, có thể thấy
xu hướng là tăng nhập khẩu các nguồn nguyên
liệu phục vụ sản xuất chế biến và đồng thời gia
tăng đồ gỗ nội thất phục vụ tiêu dùng nội địa.
Hình 8. Giá trị và tốc độ tăng xuất nhập khẩu đồ gỗ, Giá trị và tốc độ tăng kim ngạch nhập khẩu
nguyên liệu gỗ của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018
(Nguồn: Tô Xuân Phúc và cộng sự, 2019)
Qua bảng số liệu về kim ngạch xuất nhập
khẩu của ngành chế biến gỗ cho thấy cán cân
thương mại giữa xuất và nhập khẩu của ngành
chế biến gỗ năm 2015 là 2,503 tỷ USD, giai
đoạn 2015 - 2018 cán cân thương mại luôn
dương và tăng nhanh cả về số tuyệt đối và
tương đối, năm 2018 cán cân thương mại của
ngành dương 6,566 tỷ USD, với tốc độ tăng
bình quân giai đoạn này là 13,02%/năm. Cho
thấy sự phát triển của ngành phát triển nhanh và
có xu hướng tăng ổn định trong thời gian dài.
3.3. Cơ hội và thách thức phát triển thị
trường đồ gỗ của Việt Nam trong bối cảnh
hội nhập quốc tế
166
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
Kinh tế & Chính sách
giá trị xuất khẩu đồ gỗ trong thời gian sắp tới.
Ngành gỗ Việt Nam cũng đang đứng trước
những thuận lợi lớn của đất nước đó là kinh tế
vĩ mô ổn định, Nhà nước có những chính sách
hỗ trợ ngành phát triển như quyết định số
2728/QĐ-BNN-CB/2012 của Bộ NN&PTNN
về phê duyệt “quy hoạch công nghiệp chế biến
gỗ Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến
năm 2030”, quyết định số 919/QĐ-BNN-
TCLN, quyết định số 957/QĐ-BNN-TCLN,
quyết định 1003/QĐ-BNN-CB năm 2014,
quyết định 889/2013 của Thủ tướng chính phủ
phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp
nêu rõ: định hướng chính sách, qui hoạch phát
triển ngành chế biến gỗ đến năm 2020, tập
trung gia tăng tỷ lệ rừng kinh tế, phát triển
rừng sản xuất thành ngành kinh tế quan trọng,
chuyển cơ cấu xuất khẩu dăm gỗ sang cung
cấp nguyên liệu cho chế biến gỗ, giảm dần
nhập khẩu… Ngoài ra, luật Lâm nghiệp có
hiệu lực từ ngày 1/1/2019 sẽ là cơ sở pháp lý
quan trọng để Việt Nam tiếp tục triển khai
chính sách phát triển lâm nghiệp bền vững và
phát triển ngành gỗ xuất khẩu trong tình hình
mới, đây là những lực đẩy quan trọng tiến tới
đảm bảo nguồn nguyên liệu cho ngành gỗ.
Việt Nam ngày càng hoàn thiện các thể chế,
các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp như hỗ
trợ xúc tiến thương mại ở nước ngoài, đăng ký
bản quyền thương mại, cải cách môi trường
kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh,
chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân
lực cho ngành chế biến gỗ… từ phía Chính phủ
sẽ tạo điều kiện cho ngành gỗ đẩy mạnh xuất
khẩu trong thời gian tới.
3.3.1. Về cơ hội
Cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ: Nhu cầu
tiêu thụ của thị trường thế giới về đồ gỗ và các
sản phẩm đồ gỗ là rất lớn, cuộc chiến tranh
thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang diễn
ra ngày càng gay gắt, sản phẩm đồ gỗ Trung
Quốc đang bị kiện chống bán phá giá trên thị
trường Mỹ làm cho người dân Mỹ có xu hướng
tẩy chay hàng hóa đồ gỗ do Trung Quốc sản
xuất tiêu thụ các sản phẩm từ các thị trường
khác thay thế. Trong nhiều năm gần đây, kim
ngạch xuất khẩu của ngành đồ gỗ và các sản
phẩm gỗ tăng cao qua các năm và tăng trưởng
ở mức hai con số, Việt Nam hiện là nước có ưu
thế về sản xuất như nguyên liệu hợp pháp,
tương đối ổn định; nhân công dồi dào, thủ công
cao; sản phẩm chế biến đa dạng; một số doanh
nghiệp có khả năng hiện đại hóa cao, phản ứng
nhanh với hội nhập… đây chính là các động
lực để ngành phát triển mạnh mẽ.
Việc Việt Nam đã kết thúc đàm phán 2 hiệp
định thương mại tự do (AFTA) với Liên minh
Hải quan Nga-Belarus-Kazakhstan và AFTA
Việt Nam–Hàn Quốc sẽ tạo ra sự cạnh tranh
cho hàng nội địa thông qua giảm thuế, thúc đẩy
đầu tư mở rộng sản xuất, chú trọng công
nghiệp hỗ trợ… Những cơ hội này còn được
mở rộng hơn nữa khi Hiệp định đối tác toàn
diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được
ký kết, FTA Việt Nam – EU (EVFTA) và khi
Việt Nam đã gia nhập cộng đồng kinh tế
ASEAN (AEC) vào cuối năm 2015. Đặc biệt
hơn nữa khi chính phủ Việt Nam ký Hiệp định
FLEGT VPA thể hiện cam kết của chính phủ
loại bỏ hoàn toàn gỗ bất hợp pháp ra khỏi tất
cả các chuỗi cung, bao gồm cả chuỗi cung xuất
khẩu và tiêu thụ nội địa. Việc tham gia ký kết
các hiệp định song và đa phương giữa Việt
Nam với các quốc gia và các khối liên minh
cũng như tham gia vào thương mại nội khối
AEC sẽ giúp duy trì và mở rộng thị trường cho
sản phẩm gỗ Việt Nam đối với các thị trường
lớn như Mỹ, EU, Australia, Nhật Bản, Trung
Quốc, Châu Phi, AEC… nâng cao hình ảnh
quốc gia và thương hiệu cho ngành chế biến
gỗ. Cùng với đó, nền kinh tế Mỹ, EU, Nhật
Bản… đang phục hồi nhanh chóng khiến nhu
cầu nhập khẩu đồ gỗ tăng cao. Việc Hoa Kỳ
đang tạo áp lực về thuế chống phá giá đối với
Trung Quốc - quốc gia sản xuất đồ gỗ lớn nhất
thế giới, cũng tạo điều kiện thuận lợi để gia tăng
3.3.2. Về thách thức
Bên cạnh những thuận lợi thì ngành chế
biến gỗ cũng gặp những thách thức là phải đối
mặt với việc gia tăng xu hướng bảo hộ của
Chính phủ các nước đối tác. Thị trường Mỹ có
luật Lacey, thị trường EU có kế hoạch tăng
cường thực thi luật đối với gỗ và các sản phẩm
gỗ nhập khẩu vào các quốc gia nội khối. Cụ
thể, theo các qui định của FLEGT VPA,
nguyên liệu dùng để chế biến gỗ phải có nguồn
gốc xuất xứ, sản phẩm gỗ xuất khẩu sang EU
phải có chứng nhận chuỗi hành trình sản phẩm,
không được trộn lẫn các sản phẩm gỗ hợp pháp
và chưa được xác minh. Chẳng hạn, nếu là gỗ
rừng trồng tại Việt Nam thì phải được khai
thác theo đúng luật pháp Việt Nam, hoặc được
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
167
Kinh tế & Chính sách
cấp chứng chỉ quản lý rừng của một bên thứ ba
đáng tin cậy… Để đáp ứng yêu cầu này, doanh
nghiệp trong ngành phải chuyên nghiệp hóa
qui trình sản xuất, kinh doanh trên cơ sở tuân
thủ luật pháp, bảo đảm nguồn gốc sản phẩm.
Song thực tế phần lớn các doanh nghiệp chế
biến gỗ nước ta hiện có qui mô vừa và nhỏ,
thường mua gỗ của dân không lưu lại hồ sơ.
Các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất đồ xuất
khẩu phải nhập đến 70 - 80% nguyên liệu gỗ
nhập khẩu, chi phí nhập khẩu gia tăng và hầu
như các doanh nghiệp chưa quản lý được toàn
bộ quá trình vận chuyển gỗ nên khó chứng
minh được nguồn gốc xuất xứ. Nếu tình trạng
này kéo dài, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ
không thể cạnh tranh nổi với những nước trong
khu vực có khả năng tự cung ứng nguyên liệu
như Trung Quốc, Malaysia, Indonesia… Xu
hướng cạnh tranh các nước có xu hướng đặt ra
các hàng rào kỹ thuật nhằm thắt chặt hơn việc
quản lý nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm gỗ,
đòi hỏi các nhà xuất khẩu phải có chứng nhận
FSC, tiêu chuẩn bảo vệ môi trường của sản
phẩm… các rào cản này làm cản trở quá trình
khai thác, chế biến, làm gia tăng chi phí, khó
khăn cho việc tìm kiếm thị trường xuất khẩu,
thị trường đầu ra đối với ngành chế biến gỗ.
Mặc dù kim ngạch xuất khẩu lớn, tăng
trưởng nhanh qua các năm nhưng hệ số lợi
nhuận và giá trị gia tăng chưa cao mà nguyên
nhân chính là do các doanh nghiệp chế biến gỗ
xuất khẩu lệ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập
khẩu, không chủ động được sản xuất, phụ
thuộc vào chính sách xuất nhập khẩu gỗ
nguyên liệu cũng như chính sách tỷ giá làm gia
tăng chi phí đầu vào. Chính vì vậy ngay từ bây
giờ các doanh nghiệp ngành gỗ cần phải tập
trung đầu tư cho vùng nguyên liệu, tận dụng
nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước, xây
dựng qui trình sản xuất nguyên liệu gỗ bền
vững đạt chứng chỉ yêu cầu do Mỹ, EU,
AEC… đặt ra, đặc biệt chú trọng đối với việc
đổi mới qui trình công nghệ sản xuất, nâng cao
chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường xuất
khẩu… Để chuẩn bị cho sự phát triển của
ngành thì đòi hỏi phải có sự đầu tư quyết liệt
của các doanh nghiệp trong ngành cũng như
cần có sự hỗ trợ đúng lúc, kịp thời để cho
ngành chế biến gỗ phát triển mạnh và vươn ra
thế giới.
chung chưa cao; hiện mới chỉ có khoảng 10%
doanh nghiệp chế biến gỗ tại Việt Nam đạt tiêu
chuẩn quốc tế. Mẫu mã sản phẩm đồ gỗ Việt
Nam còn đơn điệu, chưa thật sự phong phú, đa
dạng và còn lệ thuộc vào mẫu mã của nước
ngoài, nên kém sức cạnh tranh. Nhiều doanh
nghiệp, kể cả doanh nghiệp lớn vẫn chạy theo
gia công, chưa chú trọng đến việc đầu tư công
nghệ, đào tạo công nhân kỹ thuật có tay nghề
cao, thiếu các nhà thiết kế các sản phẩm gỗ mang
bản sắc riêng nhưng có tính công nghệ cao.
Trên 90% sản phẩm gỗ Việt Nam phải bán
qua khâu trung gian và chủ yếu được sản xuất,
gia công, chế biến theo sự đặt hàng và thiết kế
mẫu từ khách hàng nước ngoài. Theo Tổng cục
Lâm nghiệp (Bộ NN&PTNN), hiện chỉ có
khoảng 300 doanh nghiệp chế biến gỗ FDI là
có quy mô lớn, tạo ra khoảng 50% tổng kim
ngạch xuất khẩu sản phẩm gỗ cả nước. Các
doanh nghiệp FDI, liên doanh và một số doanh
nghiệp trong nước có khả năng đầu tư công
nghệ, thiết bị tiên tiến có khả năng tự sản xuất
theo thiết kế và có thể tìm kiếm thị trường tiêu
thụ, nâng cao giá trị gia tăng. Còn lại, phần lớn
các cơ sở chế biến gỗ có công nghệ, thiết bị
còn lạc hậu, chưa được đầu tư đúng mức về
các công đoạn như sấy gỗ, hoàn thiện bề mặt
sản phẩm...
Qui mô tiêu thụ của thị trường trong nước
còn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, thị
trường nội địa đang bị bỏ ngỏ cho các nhà sản
xuất xuất khẩu các nước láng giềng, đặc biệt là
các nhà sản xuất đồ gỗ Đông Nam Á (thậm chí
có số liệu cho rằng đồ gỗ từ Trung Quốc, Đài
Loan, Hong Kong, Malaysia và Thailand
chiếm khoảng 80% thị phần đồ gỗ Việt Nam,
ngành sản xuất nội địa chỉ cung cấp khoảng 10
- 20% nhu cầu trong nước). Tuy nhiên, trên
thực tế do không có số liệu thống kê đầy đủ về
các thị trường, đặc biệt thị trường khu vực
nông thôn và tiêu dùng cá nhân ở thành thị (nơi
được cho là sử dụng nhiều đồ gỗ nội địa do thu
nhập hạn chế, ít khả năng tiêu thụ sản phẩm
nhập khẩu) nên rất khó xác định chính xác thị
phần tiêu thụ đồ gỗ nội địa. Hơn nữa, những số
liệu gián tiếp về lượng tiêu thụ gỗ nguyên liệu
cho thấy một thực tế khác về thị phần của các
nhà sản xuất chế biến gỗ nội địa trên thị trường
Việt Nam có 340 làng nghề gỗ, bình quân mỗi
năm tiêu thụ gần 1 triệu m3 gỗ nguyên liệu và
sản phẩm từ các làng nghề này hầu hết chỉ
Chất lượng mặt hàng gỗ Việt Nam nhìn
168
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
Kinh tế & Chính sách
cung cấp cho sản xuất nội địa. Ngoài ra, các
sản phẩm đồ gỗ xây dựng, gỗ gia dụng (cửa, tủ
bếp, ván sàn...) hầu hết là sản phẩm nội địa do
đồ gỗ nước ngoài giá cao, chỉ phù hợp với tầng
lớp trung thượng lưu. Hiện Việt Nam mới có
một số ít hệ thống kênh phân phối nội địa, quy
mô nhỏ. Việc thiếu kênh phân phối là một
điểm yếu nhất của thị trường đồ gỗ Việt Nam
hiện nay (VIFORES). Nguyên nhân chính do
các cửa hàng bán lẻ đồ gỗ phần lớn là độc lập
theo kiểu bán buôn nhỏ hoặc tự sản tự tiêu,
chưa có hệ thống kênh phân phối đủ mạnh để
phủ sóng cả nước và định hướng tiêu dùng nội
địa. Bên cạnh đó còn thiếu những chính sách
hỗ trợ phát triển thị trường nội địa.
trợ các doanh nghiệp chế biến gỗ từ khâu tạo
nguyên liệu đầu vào, thắt chặt và thực thi luật
lâm nghiệp, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc
nguyên liệu gỗ nhập khẩu, chính phủ cần tập
trung ưu tiên đầu tư vào các khâu như đào tạo
tay nghề, xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh
nghiệp tìm kiếm thị trường trong và ngoài
nước, chú trọng tạo điều kiện để các doanh
nghiệp khai thác thị trường nội địa, đàm phán
các hiệp định thương mai tự do đa và song
phương, kết nối các khâu trong chuỗi cung
theo hướng tạo sự chuyển đổi đột phá trong mô
hình phát triển, tiếp tục cải các thể chế, tạo môi
trường hành lang pháp lý thuận lợi cho các
doanh nghiệp và kêu gọi đầu tư thúc đẩy ngành
chế biến gỗ phát triển.
4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Trong những năm qua ngành công nghiệp
chế biến gỗ đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ,
không ngừng tăng nhanh về số lượng, chất
lượng cũng như chủng loại sản phẩm. Các sản
phẩm gỗ của Việt Nam không chỉ có uy tín và
tiêu thụ trong nước mà được tiêu thụ ở hơn 120
quốc gia trên thế giới với hơn 3.000 mặt hàng
sản phẩm các loại đưa Việt Nam trở thành một
trong năm nước có giá trị xuất khẩu đồ gỗ lớn
nhất thế giới. Mặc dù đạt được nhiều thành tựu
trong hơn 10 năm vừa qua nhưng ngành chế
biến gỗ vẫn còn bộc lộ nhiều yếu kém và sự
phát triển mang tính thiếu bền vững, cụ thể là
chất lượng sản phẩm sản xuất có giá trị chưa
cao, thiếu thông tin trên thị trường, thiếu nguồn
vốn đầu tư và máy móc thiết bị còn lạc hậu và
tay nghề của người lao động thấp, lao động
chưa qua đào tạo còn chiếm tỷ trọng lớn, chưa
có thương hiệu riêng cho sản phẩm, không chủ
động được nguồn nguyên liệu mà phụ thuộc
nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập từ bên
ngoài với khoảng 70 - 80% nhu cầu nguyên
liệu gỗ của cả nước, sản phẩm bị cáo buộc về
việc sử dụng nguồn nguyên liệu bất hợp pháp,
chưa khai thác hết khả năng vốn có để nâng
cao hiệu quả, hầu hết các doanh nghiệp chế
biến gỗ đều có quy mô vừa và nhỏ, chưa có sự
liên kết với nhau… đã khiến các doanh nghiệp
gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh với
thế giới đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế
thế giới hiện nay.
Đối với các Hiệp hội chế biến gỗ cần thu
thập thông tin về các nguồn cung cấp gỗ
nguyên liệu hợp pháp, tuyên truyền ý thức
chấp hành và tuân thủ các qui định của các
hiệp định mà Việt Nam đã ký kết, thành lập
các sàn giao dịch gỗ và các sản phẩm gỗ từ
khâu đầu vào đến khâu đầu ra, tìm kiếm và hỗ
trợ các doanh nghiệp trong chuyển giao công
nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, tìm kiếm thị
trường trong và ngoài nước, xúc tiến thương
mại… làm cầu nối giữa doanh nghiệp với các
cơ quan quản lý Nhà nước, cần kịp thời phản
ánh những kiến nghị, khó khăn, vướng mắc
trong thực tiễn sản xuất, giúp cho cơ quan quản
lý nhà nước nắm bắt và có các giải pháp kịp
thời, tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi
cho doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu.
Đối với các doanh nghiệp trong ngành chế
biến gỗ cần nâng cao nhận thức khi sử dụng
nguồn nguyên liệu đầu vào hợp pháp, đa dạng
hóa mẫu mã sản phẩm, tăng cường sản xuất
các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tăng
cường đào tạo và tự đào tạo nguồn nhân lực
chất lượng cao phục vụ sản xuất, đổi mới dây
truyền công nghệ, hiện đại hóa công nghệ sản
xuất, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản
phẩm, tìm kiếm mở rộng thị trường nước ngoài
nhằm thúc đẩy xuất khẩu đồng thời đẩy mạnh
và khai thác tối đa thị trường trong nước, xây
dựng hình ảnh và thương hiệu, nâng cao năng
lực sản xuất và hiệu quả kinh doanh.
Xuất phát từ những thách thức đặt ra đối với
ngành chế biến gỗ, cần có một số kiến nghị
như sau:
Để cho ngành chế biến gỗ phát triển nhanh
và tăng trưởng bền vững thì cần đòi hỏi có sự
vào cuộc quyết liệt của Chính phủ và các Hiệp
hội đóng vai trò hỗ trợ thúc đẩy, tạo môi
Đối với Chính Phủ cần có các kế hoạch hỗ
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
169
Kinh tế & Chính sách
No.II. ISBN 978-967-5221-19-4.
trường kinh doanh thuận lợi, ngoài ra cũng cần
có sự nỗ lực của các doanh nghiệp chế biến gỗ
trong việc sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nhằm
đưa sản phẩm đồ gỗ Việt Nam đến tay người
tiêu dùng trong nước và vươn ra thị trường thế
giới, thúc đẩy tăng trưởng của ngành ngày
càng nhanh và phát triển bền vững.
6. Norchahaya Binti Hashim (2011): “Sustainability
of Resources For Wood - Based Industry”by WBCSD’s
Sustainable Forest Products industry (SFPI) working
group and Bank of America.
7. Tô Xuân Phúc và cộng sự (2019): “Việt Nam xuất
nhập khẩu gỗ 2018: Một năm nhìn lại và xu hướng năm
2019”. Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFORES),
Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh
(HAWA), Hội chế biến gỗ tỉnh Bình Dương (BIFA),
Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định (FPA Bình Định) và
Tổ chức Forest Trends.
8. Nguyễn Tôn Quyền (2015), “Thực trạng ngành
công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam”. Hà Nội: Hiệp hội
chế biến gỗ Việt Nam.
9. Trần Văn Thắng và cộng sự (2011): “Thực trạng
và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh
nghiệp gỗ Việt Nam” được đăng trên Tạp chí Quản lý
kinh tế, số 38, 12/2011 ĐH Cần Thơ.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Andrea Sujová1, Petra Hlaváčková1, Katarína
Marcineková (2015) “ Evaluating the comparetitiveness
of wood processing industry” DRVNA INDUSTRIJA
66 (4) 281-288 (2015).
2. AGROINFO (2018), “Báo cáo thường niên ngành
gỗ Việt Nam 2018 và triển vọng 2019”, Báo cáo thường
niên ngành gỗ của Viện Chính sách và Chiến lược - Bộ
NN&PTNN.
3. Bộ Công thương: Bản tin thị trường Nông, Lâm,
Thủy Sản.
4. Chính Phủ (2019), “Tài liệu báo cáo ngành công
nghiệp chế biến, xuất khẩu gỗ, lâm sản năm 2018 -
thành công, bài học kinh nghiệm; giải pháp bứt phá năm
2019”. Hà Nội, ngày 22/02/2019.
5. H.Norini and A.R.Rohana (2009) “Wooden furniture
industry productivity, cost of production for certain selected
products, primary imput content and policiés for
sustainability”. PD 192/03 Rev.3 (M) Technical Report
10. Trang web:
+ Tổng cục hải quan:
n/Default.aspx);
+ Tổng cục thống kê:
(https://www.gso.gov.vn/xnkhh/)
DEVELOPING VIETNAM'S WOODEN MARKET IN THE CONTEXT
OF INTERNATIONAL INTEGRATION:
OPPORTUNITIES AND CHALLENGES
Tran Van Hung1, Vu Thu Huong1
1Vietnam National University of Forestry – Southern campus
SUMMARY
The paper aims to clarify the current situation developing of Vietnam's wooden furniture market in the context
of international integration. The research results show that, in recent years, the world demand for furnitures are
very large and grows steadily over 3%/year, Vietnam's wooden furniture industry has had a strong development
and achieved remarkable achievements: export turnover increased rapidly; wooden products and wooden
furniture are increasingly abundant and diverse; the wooden products with high added value; consumed in
many countries and major markets around the world; the timber industry is increasingly autonomous in terms
of production materials and legal timber. But Vietnam's wooden products and wood products account for only a
small portion of the world market share; the wood processing industry also faces challenges of facing increased
protectionism by partner governments; export products are still mainly raw products; the domestic consumption
market has not been fully exploited and there is a lack of policies to support domestic consumption. Besides,
the article also analyzes the opportunities and challenges of our wooden furniture market in the context of
international integration. Stemming from all these facts, this article proposes some recommendations to the
Government, Vietnam wood processing association and wood processing enterprises to promote the
development of wood processing industry in the coming time.
Keywords: Challenges, developments, furniture market, international integration, opportunities.
Ngày nhận bài
: 23/8/2019
: 14/10/2019
: 21/10/2019
Ngày phản biện
Ngày quyết định đăng
170
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 5 - 2019
13 trang
17820
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phát triển thị trường đồ gỗ của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: Cơ hội và thách thức", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phat_trien_thi_truong_do_go_cua_viet_nam_trong_boi_canh_hoi.pdf
