Nâng cao hiệu quả cho thuê môi trường rừng tại các vườn quốc gia ở miền Bắc Việt Nam
Kinh tế & Chính sách
NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO THUÊ MÔI TRƯỜNG RỪNG TẠI CÁC
VƯỜN QUỐC GIA Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM
Bùi Thị Minh Nguyệt, Đoàn Thị Hân, Trần Quang Bảo
Trường Đại học Lâm nghiệp
TÓM TẮT
Việt Nam có tiềm năng lớn về tài nguyên rừng, với nhiều giá trị cả trực tiếp và gián tiếp. Một trong những hình
thức khai thác giá trị sử dụng gián tiếp của rừng trong thời gian qua là hoạt động cho thuê môi trường rừng.
Cho thuê môi trường rừng (MTR) để kinh doanh du lịch sinh thái là hoạt động đang được quan tâm hiện nay tại
các khu rừng của Việt Nam, đặc biệt là tại các Vườn quốc gia (VQG). Tại miền Bắc, số lượng các VQG đang
thực hiện cho thuê MTR còn rất thấp (3/10 VQG). Với các mô hình cho thuê được nghiên cứu cho thấy, hoạt
động cho thuê đã góp phần thu hút khách, tăng nguồn thu, giảm sự đầu tư của Nhà nước cho công tác bảo vệ
rừng, giải quyyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, góp phần nâng cao nhận thức của xã hội
về vai trò của rừng từ đó tăng trách nhiệm bảo vệ và phát triển rừng. Bài báo đã tập trung nghiên cứu 3 mô hình
cho thuê MTR tại VQG miền Bắc là VQG Ba Vì, VQG Tam Đảo và VQG Hoàng Liên để tổng kết tình hình
triển khai hoạt động cho thuê MTR, đánh giá thực trạng thực hiện hoạt động cho thuê như diện tích, vị trí thuê,
mục đích thuê, giá thuê, quản lý sử dụng tiền thuê, hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường từ hoạt động cho thuê
MTR… Từ đó đề xuất bổ sung, hoàn thiện chính sách và đưa ra một số giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt
động cho thuê MTR tại các VQG ở miền Bắc Việt Nam.
Từ khóa: Cho thuê môi trường rừng, du lịch sinh thái, môi trường rừng, vườn quốc gia.
năng về các dịch vụ MTR, việc khai thác các
giá trị này của rừng hoàn toàn phù hợp với
Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, Luật Lâm
nghiệp, mục tiêu Chiến lược quản lý khu bảo
tồn, chiến lược phát triển lâm nghiệp giai đoạn
2006 - 2020, và các chính sách của Nhà nước;
(2) Việc khai thác các giá trị dịch vụ MTR
kinh doanh DLST được thực hiện tương đối đa
dạng (tự tổ chức, cho thuê, liên doanh liên kết)
nhưng giá trị thu được chưa tương xứng với
tiềm năng, chưa thu hút được các thành phần
khác nhau đầu tư kinh doanh DLST; (3) Mới
thực hiện cho thuê MTR thông qua đề án thí
điểm tại một số VQG, nhiều khu rừng đặc
dụng khác chỉ dừng lại ở chương trình và đề án
do đây là hình thức hoàn toàn mới ở Việt Nam.
Với những quy định mới trong Luật Lâm
nghiệp 2017 và Nghị định số 156/2018/NĐ-CP
về thi hành một số điều của Luật Lâm nghiệp
nên nhiều vấn đề đặt ra liên quan đến thuê
MTR như tăng cường hoạt động cho thuê MTR
tại các khu rừng có nhiều giá trị dịch vụ MTR,
kiểm soát hoạt động cho thuê MTR tại khu
rừng đặc dụng, xác định mức độ tác động, vị
trí thuê MTR... cần phải được giải quyết để
nâng cao hiệu quả hoạt động thuê MTR tại các
VQG của Việt Nam nói chung và VQG miền
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam có tiềm năng rất lớn về tài nguyên
rừng (khoảng trên 2,1 triệu ha rừng đặc dụng;
4,5 triệu ha rừng phòng hộ và trên 6,7 ha rừng
sản xuất) (Cục kiểm lâm, 2018). Theo kết quả
nghiên cứu tổng quan và thực tiễn ở Việt Nam
cho thấy, rừng có nhiều giá trị khác nhau về cả
giá trị sử dụng (trực tiếp, gián tiếp) và giá trị
phi sử dụng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra, giá trị sử
dụng gián tiếp của rừng chiếm từ 60 - 80%
tổng giá trị kinh tế của rừng tạo ra. Hiện nay,
các giá trị của rừng tạo ra chưa được khai thác
một cách phù hợp, chủ yếu mới khai thác được
giá trị trực tiếp, các giá trị gián tiếp khai thác
còn khá hạn chế. Một trong các hình thức khai
thác giá trị sử dụng gián tiếp của rừng là cho
thuê MTR.
Để khuyến khích và thúc đẩy hoạt động cho
thuê MTR, Chính phủ Việt Nam đã ban hành
nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm tạo cơ
sở pháp lý cho hoạt động thuê MTR tại các
khu rừng đặc dụng. Mô hình thí điểm thuê
MTR trong thời gian qua chủ yếu để kinh
doanh DLST tại các khu rừng đặc dụng. Sau 5
năm thực hiện thí điểm cho thuê MTR để kinh
doanh DLST có một số chú ý như sau: (1) Các
khu rừng đặc dụng của Việt Nam có nhiều tiềm
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
183
Kinh tế & Chính sách
Bắc Việt Nam nói riêng.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Nội dung nghiên cứu
- Thực trạng cho thuê MTR tại các VQG
miền Bắc Việt Nam.
- Hiệu quả của các mô hình cho thuê MTR
tại các VQG miền Bắc Việt Nam.
- Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động
thuê MTR tại các VQG miền Bắc Việt Nam.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
vị… để vừa đảm bảo mục tiêu bảo tồn, vừa đáp
ứng được yêu cầu của hoạt động DLST.
Phương án thuê MTR phải phù hợp với Qui
hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Phần diện tích cho thuê MTR chỉ được phép
phân định bằng bảng, mốc trên hiện trường, mà
không được phép xây dựng tường bao quanh
làm ảnh hưởng đến mục tiêu bảo tồn của các
khu rừng đặc dụng.
Căn cứ vào khoản a, mục 2, Điều 6 Quy chế
quản lý các hoạt động DLST tại các VQG, khu
BTTN ban hành kèm theo Quyết định số
104/2007/QĐ-BNN ngày 27/12/2007 của Bộ
NN&PTNT thì các chủ rừng cho các tổ chức,
cá nhân thuê MTR để kinh doanh DLST kết
hợp bảo tồn TNTN trong khu vực thuê. Các
đơn vị thuê MTR bỏ vốn đầu tư thiết lập các
khu phục vụ DLST trong diện tích được thuê,
đảm bảo rừng phát triển và bảo tồn bền vững
khu rừng, tạo không gian cảnh quan cho khách
thưởng ngoạn và khám phá thiên nhiên, du lịch
mạo hiểm, vui chơi giải trí gắn với bảo vệ
rừng. Thiết lập hệ thống dịch vụ phù hợp với
điều kiện địa hình, đất đai ở mỗi điểm được
thuê MTR để đầu tư xây dựng theo thiết kế
được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Các công
trình phải gắn kết chặt chẽ giữa phát triển rừng
với DLST, không ảnh hưởng tới cảnh quan và
không có tác động xấu đến môi trường.
2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu
- Thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp
+ Các báo cáo, thông tin về đặc điểm cơ bản
của VQG nghiên cứu.
+ Những báo cáo về hoạt động cho thuê
MTR ở các VQG khu vực phía Bắc Việt Nam.
- Phương pháp thu thập số liệu, thông tin
sơ cấp
Sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu, khảo
sát mô hình điển hình trên thực tế, phương
pháp chuyên gia để thu thập thông tin.
Đối tượng phỏng vấn: cán bộ quản lý tại các
VQG, đơn vị thuê MTR, các tổ chức có liên
quan để thu thập thông tin về quan điểm và
đánh giá của người được hỏi về thực trạng hoạt
động cho thuê MTR.
2.2.2. Phương pháp xử lý, phân tích số liệu
Các số liệu thu thập được kiểm tra và mã
hóa phục vụ việc nhập và quản lý dữ liệu.
Các số liệu thu thập sẽ được xử lý và phân
tích về mặt định tính theo các nội dung
nghiên cứu.
Báo cáo áp dụng phương pháp thống kê mô
tả để phân tích thực trạng các mô hình cho thuê
môi trường rừng tại VQG miền Bắc Việt Nam.
3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Theo Nghị định số 156/2018/NĐ-CP các
chủ rừng được phép cho các tổ chức, cá nhân
thuê môi trường rừng kinh doanh DLST, nghỉ
dưỡng, giải trí theo đề án DLST, nghỉ dưỡng,
giải trí được phê duyệt.
3.2. Thực trạng cho thuê môi trường rừng
tại các VQG miền Bắc Việt Nam
Việt Nam hiện có 164 VQG và khu bảo tồn
thiên nhiên với tổng diện tích được quy hoạch
trên 2,2 triệu ha. Trong đó, có 6 VQG thuộc
trách nhiệm quản lý của Bộ NN&PTNT, còn
lại phân cấp cho các tỉnh. Theo Tổng cục lâm
nghiệp, đến hết năm 2017, cả nước có 61/164
vườn quốc gia và KBT đã tổ chức kinh doanh
hoạt động DLST, bao gồm: 25/34 VQG và
36/133 BTTN. Tổ chức hoạt động DLST theo
3 hình thức: (i) Tự tổ chức (56 khu); (ii) Liên
3.1. Cơ sở pháp lý cho thuê môi trường rừng
tại VQG miền Bắc Việt Nam
Theo Nghị định số 117/2010/NĐ-CP về tổ
chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng cho
phép quy hoạch tại một số phân khu trong
VQG và khu BTTN phục vụ hoạt động DLST.
Diện tích cho thuê MTR để kinh doanh DLST
sẽ được xác định dựa trên căn cứ hiện trạng cụ
thể ở từng địa điểm, nguyện vọng của chủ
doanh nghiệp và sự cân đối chung của các đơn
184
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
Kinh tế & Chính sách
doanh, liên kết (11 khu) và (iii) Cho thuê MTR
(13 khu).
Về các VQG miền Bắc đang thực hiện cho
thuê tính đến năm 2018 thể hiện trên bảng 1.
Bảng 1. Các VQG miền Bắc Việt Nam đang thực hiện cho thuê MTR
Năm thành Diện tích
lập (ha)
TT
Tên VQG (Tỉnh)
VQG Ba Bể (Bắc Kạn)
Cho thuê MTR
1
2
3
4
1992
1991
2001
1986
10.048,0
11.462,0
15.783,0
15.200,0
VQG Ba Vì (Hà Nội)
Đã cho thuê
VQG Bái Tử Long (Quảng Ninh)
VQG Cát Bà (Hải Phòng)
VQG.Cúc Phương (Ninh Bình – Thanh Hóa –
Hòa Bình)
5
6
7
1962
1996
1986
22.408,0
28.509,0
32.877,3
VQG Hoàng Liên (Lai Châu - Lào Cai)
VQG Tam Đảo (Tuyên Quang – Vĩnh Phúc - Thái
Nguyên)
Đã cho thuê
Đã cho thuê
8
9
VQG Xuân Sơn (Phú Thọ)
2002
2003
1986
15.048,0
7.126,0
VQG Xuân Thuỷ (Nam Định)
10 VQG Phia Oắc - Phia Đén (Cao Bằng)
10.593,5
Nguồn: Tổng hợp
Trong tổng số 10 VQG ở miền Bắc, có 3
VQG đã tiến hành cho thuê MTR để thực hiện
kinh doanh DLST, 7 VQG còn lại chưa tiến
hành hoạt động cho thuê MTR, có VQG thì
thực hiện liên doanh liên kết với các đơn vị để
kinh doanh DLST như: VQG Cát Bà, VQG
Cúc Phương…
Trong những năm qua, khi nhận thức được
vai trò của hoạt động cho thuê MTR, nên một
số VQG đã và đang tiến hành cho thuê, kết quả
thực hiện như sau:
- Diện tích và vị trí cho thuê môi trường rừng
Hoạt động cho thuê MTR chủ yếu thực hiện
ở các VQG; Diện tích cho thuê được xác định
cụ thể cho từng đối tượng căn cứ vào năng lực
của đơn vị và vị trí thuê. Kết quả cho thấy,
diện tích cho thuê chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với
tổng diện tích quản lý của VQG và rất nhỏ so
với cả diện tích quy hoạch cho thuê MTR.
Bảng 2. Bảng tổng hợp diện tích cho thuê MTR tại các VQG miền Bắc
DT có thể
cho thuê (ha)
Mục đích
thuê
Diện tích đã
cho thuê (ha)
TT
Đơn vị
Vị trí thuê
DLST
1
VQG Ba Vì
Phân khu phục hồi sinh thái
523,00
2.555,20
Xây dựng
hệ thống
cấp nước
DLST
2
3
VQG Hoàng Liên Phân khu phục hồi sinh thái
VQG Tam Đảo Phân khu hành chính- dịch vụ
976,56
48,00
1.703,90
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo của các VQG
Trong các VQG đang cho thuê MTR, VQG
Ba Vì là một trong những VQG thực hiện sớm
nhất theo đề án thí điểm thuê MTR và cũng là
đơn vị có số lượng doanh nghiệp thuê nhiều
nhất cả nước hiện nay. Đối với VQG Hoàng
Liên có nhiều tiềm năng để thu hút các đơn vị
thuê MTR kinh doanh DLST, nhưng hiện tại
mới ký xong hợp đồng thuê MTR để xây dựng
hệ thống cấp nước sạch cho người dân Sa Pa.
VQG Tam Đảo hoạt động cho thuê MTR kinh
doanh DLST đã thực hiện tại khu vực suối
Trường Sinh - Thung lũng Long Vân, thuộc
phân Khu Dịch vụ - Hành chính. Mục đích
thuê MTR tại VQG chủ yếu kinh doanh DLST,
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
185
Kinh tế & Chính sách
điều này hoàn toàn phù hợp với đối tượng rừng
có nhiều giá trị du lịch và nhu cầu của xã hội
hiện đại.
tùy thuộc vào đặc thù từng vườn, về cơ bản có
một số tiêu chí như sau: Đơn vị thuê MTR phải
có phương án kinh doanh DLST phù hợp với
quy định của pháp luật, có năng lực quản lý và
khả năng tài chính, có cán bộ chuyên môn
nghiệp vụ quản lý du lịch, có vốn điều lệ lớn
hơn kinh phí dự kiến đầu tư vào khu du lịch...
- Đối tượng thuê môi trường rừng:
Xác định và lựa chọn đối tượng cho thuê
được coi là vấn đề quan trọng trong quá trình
triển khai thực hiện cho thuê MTR tại các
VQG. Tiêu chí đối với đối tượng thuê MTR
Bảng 3: Các đơn vị thuê MTR kinh doanh DLST tại VQG đến năm 2018
Thời hạn Mức độ triển
VQG
Đơn vị thuê
thuê
khai
CTCP Tập đoàn XD và DL Bình Minh.
CTCP Hóa dầu quân đội
CT công nghệ Việt Mỹ
50 năm
50 năm
50 năm
Ba Vì
Đang cho thuê
Hoàng
Liên
Tam Đảo
Tổng Công ty Cổ phần xuất nhập khẩu và xây dựng
Việt Nam
Công ty cổ phần Trường Giang - Tam Đảo
50 năm
50 năm
Đang cho thuê
Đang cho thuê
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo các Vườn quốc gia.
Đối với VQG Ba Vì, trước khi ký hợp đồng
về tình hình hoạt động thuê MTR trên địa bàn.
- Thời gian cho thuê:
thuê MTR các đơn vị thuê phải ký quỹ tại ngân
hàng 10% kinh phí dự kiến đầu tư vào khu
dịch vụ DLST để khẳng định quyết tâm đầu tư
và được sử dụng dần theo tỷ lệ % vào việc xây
dựng khu dịch vụ du lịch.
Bên cạnh việc kinh doanh DLST, VQG Ba
Vì còn là chủ thể quản lý trong công tác bảo vệ
và phát triển rừng. Nhằm kiểm soát hoạt động
của các công ty thuê MTR tránh tác động đến
tài nguyên rừng, Ban quản lý Vườn đã giao cho
Hạt kiểm lâm là đơn vị chịu trách nhiệm giám
sát và tham gia trực tiếp vào công tác cho thuê
MTR, đồng thời có văn bản báo cáo hàng năm
Thời hạn cho thuê được quy định phải phù
hợp với thời gian thuê đất và thời gian thực
hiện dự án nhưng không quá 50 năm, sau mỗi
chu kỳ 5 năm, cơ quan chủ quản sẽ xem xét
quyết định tiếp tục hợp đồng hay không dựa
trên kết quả đánh giá tác động môi trường và
việc chấp hành các nguyên tắc đã được thỏa
thuận. Hiện nay, các đơn vị thuê MTR tại
VQG Ba Vì được điều chỉnh thời gian xuống
còn 30 năm.
- Giá cho thuê:
Bảng 4: Tổng hợp kết quả tính giá thuê môi trường rừng tại VQG
VQG
Đơn vị thuê
Giá cho thuê (đ/ha/năm)
KDL Khoang Xanh – Suối Tiên
KDL Thiên Sơn – Suối Ngà
KDL Thác Đa
KDL Ao Vua
Du lịch Suối Mơ
691.947
570.921
377.856
632.477
200.000
200.000
Ba Vì
Du lịch Tiên Sa
Hoàng Liên
Tam Đảo
- Thỏa thuận giữa bên thuê và bên cho thuê
nhưng không quá 2% doanh thu.
- Điều chỉnh 5 năm 1 lần
Các địa điểm cho thuê
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo của các VQG.
186
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
Kinh tế & Chính sách
Cơ sở pháp lý tính giá cho thuê MTR: Áp
dụng thông tư 65/2008/TTLB-BNN-BTC ngày
26/5/2008 của Bộ NN&PTNT và Bộ Tài chính
về hướng dẫn thực hiện Nghị định số
48/2007/NĐ-CP ngày 28/3/2007 của Chính
Phủ về nguyên tắc và phương pháp xác định
giá các loại rừng. Để thực hiện cho thuê MTR,
khó khăn lớn nhất là xác định giá thuê, mỗi
VQG hiện nay đều có phương pháp xác định
giá thuê riêng như thành lập ban xây dựng giá
(VQG Ba Vì), hoặc theo mức giá sàn quy định
và do 2 bên thỏa thuận nhưng không quá 2%
doanh thu.
Việc xác định đơn giá cho thuê cũng dựa
trên cơ sở các yếu tố về vị trí địa lý, cảnh quan
thiên nhiên, tài nguyên rừng và đầu tư của nhà
nước về cơ sở hạ tầng, các công trình lâm
sinh... các lợi thế văn hóa - xã hội khác trong
khu vực thời điểm định giá.
Tại VQG Ba Vì, số lượng khách tăng mạnh từ
216.050 lượt khách năm 2015 lên 379.830 lượt
khách vào năm 2017. Doanh thu từ du lịch
tăng mạnh tại các VQG Ba vì từ 8,3 tỷ năm
2015 lên 19,6 tỷ năm 2017.
Đơn vị cho thuê từng bước chủ động được
một phần nguồn kinh phí thông qua nguồn thu
từ các dịch vụ DLST, cho thuê MTR để tái đầu
tư cơ sở hạ tầng, bảo vệ rừng, giảm sự hỗ trợ
đầu tư từ ngân sách nhà nước. Tại VQG Ba Vì,
việc cho thuê đã giúp Vườn cắt giảm phần tiền
khoán QLBVR mà Nhà nước hàng năm phải
thanh toán cho người nhận khoán, đồng thời
hình thành nguồn vốn bổ sung cho công tác
QLBVR tại Vườn. Năm 2008, Vườn có nguồn
thu từ việc cho thuê 743,4 ha rừng thuộc phân
khu phục hồi sinh thái là 304,09 triệu
đồng/năm. Tổng số tiền Vườn thu được sau 4
năm (năm 2008 - 2011) từ hoạt động cho thuê
MTR là 1.582 triệu đồng. Việc tăng nguồn thu
đã giúp Vườn cải thiện đời sống CBCNV và
giảm kinh phí đầu tư của Nhà nước. Tuy nhiên,
nguồn thu từ cho thuê MTR còn chiếm tỷ trọng
nhất nhỏ, không tương xứng với tiềm năng của
Vườn.
Hàng năm, tại các đơn vị nhận thuê MTR
cũng đầu tư hàng trăm triệu đồng để thực hiện
công tác bảo vệ, phòng cháy chữa cháy. Vì
vậy, hoạt động BV&PTR của các đơn vị thuê
MTR đã góp phần duy trì và phát triển nguồn
tài nguyên rừng tốt hơn. Khi rừng được bảo vệ
tốt hơn, diện tích rừng tăng lên sẽ góp phần
hấp dẫn khách du lịch đến với Vườn và các
khu du lịch. Vì vậy, chính sách "thuê môi
trường rừng làm DLST" là hướng giải quyết
tích cực để bảo vệ tài nguyên rừng và tăng khả
năng khai thác dịch vụ DLST.
- Phương thức trả tiền thuê:
Phương thức thanh toán có thể chọn nhiều
hình thức như thanh toán 1 năm/lần vào quý I
hàng năm hoặc 1 lần cho cả thời hạn hợp đồng.
Mỗi VQG áp dụng các phương thức khác
nhau. Nhưng chủ yếu các VQG thanh toán 1
năm 1 lần.
- Quản lý và sử dụng tiền thuê:
Từ thực tế cho thấy, nguồn thu từ cho thuê
MTR đa số các VQG đều phải nộp lại ngân
sách nhà nước. Các đơn vị lập dự toán sử dụng
tiền thuê MTR theo quy định hiện hành và
được phê duyệt để sử dụng. Mục đích chính
vẫn là đầu tư lại cho BV&PTR, cải tạo cảnh
quan môi trường.
Tiền thu được từ hoạt thuê MTR dùng cho
những mục đích nào đều được quy định trong
văn bản của từng VQG trên quan điểm không
vi phạm các quy định chung của nhà nước về
quản lý tài chính và các vấn đề khác.
- Hiệu quả xã hội:
Chính sách cho thuê MTR tại VQG đã góp
phần tạo việc làm cho người dân địa phương
với thu nhập tương đối ổn định. Bên cạnh đó,
chính sách cho thuê MTR còn tạo hàng nghìn
cơ hội việc làm gián tiếp cho người dân địa
phương như bán hàng, hướng dẫn du lịch, dịch
vụ ăn uống... giúp người dân tăng thu nhập,
giảm thiểu sức ép lên môi trường rừng. Tại
3.3. Hiệu quả cho thuê môi trường rừng tại
VQG miền Bắc
- Hiệu quả kinh tế:
Cho thuê MTR đã góp phần tăng số lượng
khách đến VQG. Hầu hết các mô hình cho thuê
cho thấy số lượng du khách đến tham quan
tăng, cả tại Vườn và các công ty thuê MTR.
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
187
Kinh tế & Chính sách
VQG Ba Vì cho thuê MTR đã góp phần tạo
việc làm cho 1576 người dân địa phương với
thu nhập tương đối ổn định, bao gồm 490
người lao động trong biên chế thường xuyên
của các khu DLST với thu nhập bình quân
1.200.000 - 1.500.000 đồng/người/tháng; 305
người lao động hợp đồng công việc không
thường xuyên có thu nhập từ 1.500.000-
2.000.000 đồng/người/tháng; 781 người làm
dịch vụ (chụp ảnh, bán đồ, lưu niệm, hàng hóa
và dịch vụ ăn uống...) có thu nhập bình quân
600.000 - 800.000 đồng/người/tháng (Báo cáo
tổng kết đề án thí điểm cho thuê MTR, 2008).
- Hiệu quả môi trường:
Sau khi thực hiện chính sách cho thuê MTR
thì diện tích có rừng tại khu vực đã tăng. Ngoài
ra, các công ty thuê MTR còn xây dựng hệ
thống cột mốc, bao gồm: mốc các lô, mốc các
khu như: khu tác động hoạt động DLST, khu
bảo vệ nghiêm ngặt, khu được sử dụng xây
dựng cơ sở hạ tầng phục vụ DLST. Tại VQG
Ba Vì sau khi thực hiện chính sách cho thuê
MTR thì diện tích có rừng tại khu vực đã tăng
40,2% so với ban đầu. Tổng diện tích bị
chuyển đổi mục đích sử dụng để làm đường
mòn, điểm nghỉ ngơi dừng chân là 16,2 ha (rất
nhỏ so với tổng diện tích thuê).
thuê MTR sẽ được thực hiện trên phần rừng và
đất rừng thuộc loại hình sở hữu nào. Quy định
chưa rõ ràng như vậy có thể dẫn đến hệ luỵ là
rừng thuộc sở hữu tư nhân thì có nhất thiết
phải thực hiện các quy trình về xây dựng, thẩm
định, cấp phép với dự án đầu tư… liên quan
đến thuê MTR hay không;
+ Mục đích thuê MTR cũng cần phải được
mở rộng thêm so với quy định trong Nghị định.
Nếu so với các quy định trước đây thì có sự thu
hẹp, cụ thể là hoạt động nghiên cứu khoa học,
đào tạo, sản xuất lâm sản ngoài gỗ dưới tán
rừng... Nội dung điều 14 Nghị định không xác
định hoạt động nghiên cứu khoa học, đào tạo là
nội dung của hoạt động thuê MTR mà như là
hoạt động độc lập. Mặt khác, xuất phát từ thực
tiễn, hoạt động thuê MTR để trồng cây dược
liệu, lâm sản khác đã có ở một vài địa phương,
vì vậy có cần phải bổ sung thêm quy định về
thuê MTR nhằm thực hiện nhiều mục đích đa
dạng hơn không? Nhưng mục đích thuê khác
cần có những quy định gì? có được phép thuê
không, ở loại rừng nào... cần được tiếp tục
nghiên cứu.
+ Thời hạn thuê MTR như trong Nghị định
là 30 năm. So với các quy định trước đây thời
hạn quy định trong Nghị định ngắn hơn. Đối
chiếu với các quy định có liên quan như thời
hạn thực hiện dự án đầu tư trong Luật Đầu tư,
thời hạn thuê đất trong quy định của Luật Đất
đai thì quy định về thời hạn như vậy là chưa
phù hợp, điều này cũng gây ảnh hưởng đến
tâm lý của nhà đầu tư khi bỏ vốn đầu tư vào
một lĩnh vực đang rất cần sự ưu tiên của nhà
nước. Bên cạnh đó, có những hoạt động chỉ
khai thác lợi ích, tài sản, tài nguyên có sẵn của
môi trường để kinh doanh thì thời gian thuê sẽ
là bao nhiêu? Có cần phải quy định về thời
gian quá dài cho các tổ chức, cá nhân thuê
MTR nhưng không cần đầu tư mà chỉ tận dụng
tài nguyên sẵn có để kinh doanh hay không?
+ Giá cho thuê như trong Nghị định có phần
chưa phù hợp, mặc dù đã hợp lý hơn so với
quy định trước đây, việc quy định giá thuê
không thấp hơn 1% tổng doanh thu là giá sàn
quá thấp với mức trung bình. Giá cho thuê
Kinh tế phát triển, nhận thức của người dân
được nâng cao, môi trường, cảnh quan trong
khu du lịch được bảo vệ và tôn tạo.
3.4. Những vấn đề đặt ra cần phải giải quyết
đối với các VQG khi thực hiện cho thuê môi
trường rừng theo quy định tại Luật Lâm
nghiệp và Nghị định số 156/2018/NĐ-CP
Chính sách cho thuê MTR dần được hoàn
thiện, hiện nay đã được quy định tại Nghị định
156/2018/NĐ-CP về Hướng dẫn thực hiện một
số điều của Luật Lâm nghiệp, tuy nhiên các
quy định còn rất hạn chế, chưa bao trùm đầy
đủ các nội dung của chính sách cho thuê MTR.
Một số tồn tại được tổng hợp như sau:
+ Ngay tại điều 1 của Nghị định - Phạm vi
điều chỉnh - Nội dung về cho thuê môi trường
rừng chưa được ghi nhận với tư cách là một nội
dung quan trọng trong nội dung của Nghị định;
+ Chưa quy định rõ ràng về hoạt động cho
188
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
Kinh tế & Chính sách
MTR của các chủ rừng nên/còn được tính thêm
mức hệ số phù hợp với từng loại rừng, khu vực
có rừng, tính đa dạng sinh học, cảnh quan của
rừng và các giá trị khác… Cần bổ sung thêm
các quy định về phương thức lựa chọn giá thuê
đa dạng, phù hợp hơn.
+ Bên thuê phải có dự án chỉ nên áp dụng
đối với trường hợp bên thuê là tổ chức trong
nước, tổ chức, cá nhân nước ngoài. Đối với cá
nhân trong nước (mà không thành lập doanh
nghiệp để thực hiện thuê MTR), hộ gia đình,
cộng đồng dân cư thì có thể chỉ cần bản đề án
mô tả hoạt động triển khai, quản lý, khai thác
dịch vụ MTR (hoặc thậm chí chỉ cần những
cam kết trong Hợp đồng là đủ, bởi đối tượng
này thường chỉ chọn lĩnh vực riêng lẻ để thực
hiện việc thuê MTR).
DLST nhằm khai thác tốt cảnh quan thiên
nhiên nhưng vẫn đảm bảo tính toàn vẹn, bền
vững hệ sinh thái tự nhiên tại VQG.
Ưu tiên đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng bao
gồm cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao
thông và nâng cấp các tuyến đường đến các
điểm du lịch của VQG để tạo thuận lợi phát
triển DLST.
Đơn giản hóa các thủ tục hành chính để thu
hút được các nhà đầu tư; hỗ trợ các nhà đầu tư
trong quá trình hoàn thành thủ tục đầu tư.
Khuyến khích thực hiện xã hội hóa đầu tư; bảo
vệ, tôn tạo di tích, thắng cảnh; bảo tồn và phục
dựng các lễ hội, hoạt động văn hóa dân gian,
các làng nghề phục vụ phát triển du lịch.
4. KẾT LUẬN
Trong điều kiện các nguồn tài chính cần
thiết cho công tác quản lý bảo vệ tài nguyên
rừng, bảo vệ môi trường hạn chế, tiềm năng
phát triển du lịch tại VQG rất lớn. Việc cho
thuê môi trường rừng để kinh doanh DLST là
cần thiết và có cơ sở để thực hiện. Điều cần
thiết là cần phải có các tiêu chí rõ ràng, có sự
ràng buộc trách nhiệm của các bên liên quan
trong việc khai thác, hưởng lợi các lợi ích từ
rừng. Các quy định cần thiết liên quan đến thuê
MTR như loại rừng, vị trí thuê, diện tích thuê,
mục đích thuê, giá thuê, quản lý sử dụng tiền
thuê... cần hết sức rõ ràng, minh bạch và công
khai. Để hạn chế được điều này, cần phải có
một hành lang pháp lý chi tiết điều chỉnh hoạt
động cho thuê MTR. Bên cạnh đó, vai trò của
chủ rừng rất quan trọng trong việc thúc đẩy các
hoạt động thuê MTR như tính chủ động của
chủ rừng, tình hình hoàn thiện các thủ tục cần
thiết để thực hiện cho thuê MTR…
+ Để đảm bảo triển khai được chính sách
trong thực tế cần có những hướng dẫn cụ thể,
tăng cường công tác kiểm tra giám sát, sự phối
hợp của các bên liên quan.
+ Các mô hình cho thuê cần được nghiên
cứu và nhân rộng, đây là những mô hình thực
tiễn để các đối tượng khác nhau quan tâm tham
khảo. Bên cạnh đó cần tiếp tục có những đề án
thí điểm cho thuê MTR khác để khai thác đầy
đủ giá trị của rừng.
3.5. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu
quả thuê MTR tại VQG miền Bắc
Hoàn thiện hệ thống chính sách, thủ tục và
tiêu chí liên quan đến thuê MTR nhằm tạo cơ
sở pháp lý đầy đủ cho hoạt động thuê MTR.
Các VQG cần chủ động trong việc rà soát
quy hoạch, lập đề án phát triển DLST tránh
ảnh hưởng đến những tính đa dạng, tự nhiên,
đặc trưng của VQG. Tránh tình trạng khi có
đơn vị thuê mới tiến hành thực hiện sẽ gây mất
thời gian, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.
Thực hiện các biện pháp để quản bá hình
ảnh của VQG, công khai trên các phương tiện
về các đề án phát triển DLST, công khai vị trí,
diện tích, giá thuê để các nhà đầu tư quan tâm
có đầy đủ thông tin.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2008).
Báo cáo hoạt động thuê môi trường rừng để kinh doanh
du lịch sinh thái tại các khu rừng đặc dụng. Hà Nội.
2. Bộ nông nghiệp & phát triển nông thôn (2007),
Quyết định số 104/2007/QĐ-BNN, ngày 27/12/2007 của
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về
quy chế quản lý các hoạt động du lịch sinh thái tại các
Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, Hà Nội.
3. Cục Kiểm lâm (2008), Báo cáo tổng kết đề án thí
Xây dựng và củng cố các tuyến, điểm
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
189
Kinh tế & Chính sách
điểm sử dụng môi trường rừng đặc dụng để phát triển
du lịch sinh thái và giáo dục hướng nghiệp tại VQG Ba
Vì, Hà Nội.
4. Phạm Trung Lương (2002), Du lịch sinh thái:
Những vấn đề về lý luận và thực tiễn phát triển ở Việt
Nam, NXB Giáo dục, Hà Nội.
môi trường rừng tại các VQG ở khu vực phía Bắc Việt
nam, nghiên cứu tại VQG Ba Vì, Tam Đảo, Bến En”. Báo
cáo Luận án tiến sỹ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.
6. Bùi Thị Minh Nguyệt và nhóm nghiên cứu
(2018), Nghiên cứu, đánh giá thực trạng các mô hình
làm cơ sởđề xuất chính sách cho thuê MTR ở Việt Nam,
Đề tài cấp bộ.
5. Bùi Thị Minh Nguyệt (2013). “Chính sách thuê
ENHANCING THE EFFICIENCY OF FOREST ENVIRONMENT LEASE
IN NATIONAL PARKS IN NORTH VIETNAM
Bui Thi Minh Nguyet, Doan Thi Han, Tran Quang Bao
Vietnam National University of Forestry
SUMMARY
Vietnam has great potential for forest resources, with many values both direct and indirect. One of the forms of
exploiting the value of indirect use of forests in the past is the forest environment leasing activity. Forest
environmental leasing (FEL) for ecotourism business is currently an active activity in Vietnam's forests,
especially in National Parks (NPs). In the North, the number of national parks currently under lease for FEL is
very low (3/10 NPs). With the forest environmental leasing models studied, leasing activities have contributed
to attracting customers, increasing revenues, reducing the State's investment in forest protection, job creation
and income increase local people, contributing to raising social awareness about the role of forests, thereby
increasing the responsibility of forest protection and development. The paper focused on 3 models of FEL in
Ba Vi National Park, Tam Dao National Park and Hoang Lien National Park to review the situation of
implementing FEL activities, assess the actual status of leasing activities as leasing area, location for lease,
leasing purpose, leasing price, management of leasing money, economic, social and environmental benefits
from FEL activities. Since then, it is recommended to supplement, improve policies and provide some solutions
to improve the efficiency of FEL activities in the National Parks in Northern Vietnam.
Keywords: Ecotourism, forest environment, forest environment lease, national park.
Ngày nhận bài
: 21/02/2019
: 29/5/2019
: 05/6/2019
Ngày phản biện
Ngày quyết định đăng
190
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÂM NGHIỆP SỐ 3 - 2019
8 trang
11580
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nâng cao hiệu quả cho thuê môi trường rừng tại các vườn quốc gia ở miền Bắc Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nang_cao_hieu_qua_cho_thue_moi_truong_rung_tai_cac_vuon_quoc.pdf
